Πατερικές αναφορές στο ΩΣΗΕ 10:12

Φώτισε τους οφθαλμούς μου. Εννοεί τους οφθαλμούς της διανοίας. Διότι, φωτίστε τους εαυτούς σας με το φως της γνώσεως. Εγώ όμως ήλπισα στο έλεός σου. Έχω το θάρρος, λέει, ότι θα λάβω άφεση αμαρτιών στηριζόμενος στο δικό σου έλεος, μέσω του οποίου χάρισες τη σωτηρία σε όλους τους ανθρώπους· η σωτηρία αυτή θα κάνει την καρδιά μου να αγαλλιάσει, η οποία στο παρελθόν βρισκόταν σε οδύνη εξαιτίας της αμαρτίας.

Παρουσιάστηκαν αυτοί που απαιτούσαν την ψυχή του, και εκείνος μιλούσε στην ψυχή του για φαγητά. Εκείνη τη νύχτα η ψυχή του παραλαμβανόταν, και αυτός φανταζόταν απολαύσεις για πολλά χρόνια. Του επιτράπηκε να κάνει όλα αυτά τα σχέδια και να φανερώσει τις προθέσεις του, ώστε να δεχθεί την απόφαση που ταίριαζε στην προαίρεσή του. Αυτό ας μην το πάθεις εσύ. Διότι γι' αυτό έχουν γραφτεί αυτά, για να αποφύγουμε να του μοιάσουμε. Μιμήσου τη γη, άνθρωπε· καρποφόρησε όπως εκείνη, μην αποδειχθείς κατώτερος από την άψυχη κτίση. Εκείνη λοιπόν δεν έθρεψε τους καρπούς για τη δική της απόλαυση, αλλά για να εξυπηρετήσει εσένα· εσύ όμως, όποιον καρπό αγαθοεργίας κι αν επιδείξεις, τον συγκεντρώνεις για τον εαυτό σου, διότι η χάρη των αγαθών έργων επιστρέφει σε αυτούς που τα προσφέρουν. Έδωσες σε αυτόν που πεινά, και αυτό που έδωσες γίνεται δικό σου, επιστρέφοντας πίσω αυξημένο. Διότι, όπως ακριβώς το σιτάρι, όταν πέσει στη γη, γίνεται κέρδος για εκείνον που το έσπειρε, έτσι και ο άρτος, όταν προσφέρεται σε αυτόν που πεινά, αποφέρει αργότερα πολλαπλάσια την ωφέλεια. Ας γίνει λοιπόν για σένα το τέλος της γεωργίας αρχή της επουράνιας σποράς· διότι λέει η Γραφή: «Σπείρετε για τους εαυτούς σας με δικαιοσύνη». Γιατί λοιπόν αγωνιάς, γιατί καταπονείς τον εαυτό σου, επιμένοντας να κλείσεις τον πλούτο σου μέσα σε πηλό και πλίνθους; Προτιμότερο είναι το καλό όνομα παρά ο πολύς πλούτος. Εάν όμως θαυμάζεις τα χρήματα για την τιμή που προέρχεται από αυτά, σκέψου πόσο πιο ωφέλιμο για τη δόξα σου είναι να ονομάζεσαι πατέρας αμέτρητων παιδιών, παρά να έχεις αμέτρητα νομίσματα στο πουγκί σου.

«Μην γίνεστε, λοιπόν, συμμέτοχοί τους»· και πάλι: «Να απομακρύνεστε από κάθε αδελφό που συμπεριφέρεται άτακτα και όχι σύμφωνα με την παράδοση που παρέλαβαν από εμάς»· και αλλού παρομοίως. Όσο για το να μη συγκοινωνούμε στα άκαρπα έργα, προκειμένου να γνωρίσουμε με σαφήνεια τι σημαίνει αυτό, ας εξετάσουμε πρώτα για ποια πράγματα χρησιμοποιείται ο χαρακτηρισμός του «άκαρπου»· άραγε μόνο για τα καταδικαστέα, ή και για εκείνα που είναι μεν επαινετά, δεν προέρχονται όμως από υγιή διάθεση. Στην Παλαιά Διαθήκη, λοιπόν, ο προφήτης, στην παραβολή του δέντρου, είπε για τους αγίους: «Το οποίο θα δώσει τον καρπό του στην εποχή του»· και ο Σολομών λέει: «Τα έργα των δικαίων δημιουργούν ζωή, ενώ οι καρποί των ασεβών είναι αμαρτίες». Ο Ωσηέ αναφέρει: «Σπείρετε για τους εαυτούς σας στη δικαιοσύνη, τρυγήστε καρπό ζωής»· και ο Μιχαίας: «Και η γη θα παραδοθεί στον αφανισμό μαζί με τους κατοίκους της, εξαιτίας των καρπών των πράξεών τους»· και άλλοι προφήτες αναφέρουν περισσότερα. Αλλά αυτά ας λάμπουν σαν λύχνος· το δε αληθινό φως, ο ήλιος της δικαιοσύνης, ο ίδιος ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, το παρουσιάζει πιο ξεκάθαρα λέγοντας: «Δεν μπορεί ένα αγαθό δέντρο να κάνει πονηρούς καρπούς, ούτε ένα σάπιο δέντρο να κάνει αγαθούς καρπούς»· και αλλού παρομοίως. Έχοντας, λοιπόν, τον όρο των καρπών να χρησιμοποιείται με τον ίδιο τρόπο σε αντίθετα μεταξύ τους πράγματα, ας κατανοήσουμε πλέον ποιοι αποτελούν άκαρπα δέντρα και ποια είναι αυτά που ο Απόστολος ονομάζει άκαρπα έργα.

Και κανείς βέβαια δεν σπέρνει πάνω σε αγκάθια. Αφού λοιπόν οργώσουμε νέο όργωμα σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη, ας σπείρουμε για τη δικαιοσύνη, ζώντας πλέον όχι κατά σάρκα και με φιληδονία, αλλά συμπεριφερόμενοι μάλλον σύμφωνα με το Ευαγγέλιο. <Μακάριοι όσοι σπέρνουν σε κάθε νερό, όπου πατάει βόδι και γαϊδούρι.> Επειδή ο λόγος μεταφέρθηκε στα έργα της γεωργίας και στις ευκαρπίες των αγρών, επιμένει στη μεταφορά και ονομάζει μακάριους αυτούς που σπέρνουν πάνω σε νερό, όπου πατάει βόδι και γαϊδούρι. Διότι νερό η θεόπνευστη Γραφή ονομάζει τον θείο και ουράνιο λόγο προς εμάς, και τον μυσταγωγό των αγίων.

ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΕΙΣ ΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗ ΩΣΗΕ, ΤΟΜΟΣ ΕΚΤΟΣ. «Σπείρετε για τον εαυτό σας με δικαιοσύνη, τρυγήστε καρπό ζωής, ανάψτε για τον εαυτό σας φως γνώσης, ζητήστε τον Κύριο έως ότου έλθουν σε εσάς γεννήματα δικαιοσύνης.» Διττός είναι πάντοτε ο τρόπος της παραίνεσης. Διότι είτε, εξηγώντας την κόλαση που επικρέμαται σε όσους θέλουν να ραθυμούν, συνηθίζουμε να τους αποτρέπουμε και μάλιστα πολύ γρήγορα να επιλέξουν να ζουν με λαμπρότητα, είτε, αναγγέλλοντας τις τιμές που έχουν ετοιμαστεί για τους ενάρετους, κάνουμε πιο πρόθυμους αυτούς που παιδαγωγούνται στο να προχωρήσουν πλέον προς την καλύτερη και πιο σύμφωνη με τον νόμο ζωή. Κάτι τέτοιο εργάζεται και τώρα ο Θεός των όλων. Διότι απείλησε τους πλανημένους με πολέμους, συμφορές, αιχμαλωσία σε αλλόφυλους, εμπρησμούς των πόλεων και την αγριότητα των μαχητών. Όμως δεν σταματά τον λόγο της παραίνεσης σε αυτά, αλλά ιδού πάλι, τους ωφελεί και με άλλον τρόπο, και μάλιστα, τους προστάζει, αφού εγκαταλείψουν το άχρηστο που είναι πρόξενο κάθε ταλαιπωρίας για αυτούς, να προτιμήσουν εκείνο που εκ φύσεως μπορεί να ωφελήσει τα μέγιστα, σαν τους γεωργούς, σπέρνοντας μεν για τη δικαιοσύνη, τρυγώντας δε καρπό ζωής. Διότι, όπως γράφει ο μακάριος Παύλος, «Ό,τι σπείρει ο άνθρωπος, αυτό και θα θερίσει.»

Και «Εκείνος που σπέρνει φαύλα, θα θερίσει κακά», σύμφωνα με τα γραφόμενα· ενώ ο εργάτης της δικαιοσύνης θα είναι πλήρης σωτηρίας και ζωής, λαμπρός και αξιοζήλευτος, και θα τρυγήσει κρασί «που ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου». Πρέπει δε, επιπλέον, εκείνοι που θέλουν να ευδοκιμήσουν, να βάλουν να κατοικήσει στον νου και την καρδιά τους το φως της αληθινής γνώσης, το οποίο δεν έχουν όσοι λατρεύουν «την κτίση παρά τον Κτίσαντα». Το πώς όμως θα μπορούσε να επιτευχθεί σωστά η ικανότητα να σπέρνει κανείς σε δικαιοσύνη, και βέβαια να τρυγά καρπό ζωής, και να δέχεται μέσα του το λαμπρό φως της γνώσης, ο ίδιος το υπέδειξε προσθέτοντας: «Αναζητήστε τον Κύριο μέχρι να έρθουν σε εσάς γεννήματα δικαιοσύνης». Και ο Θεός θα πρέπει να αναζητείται από εμάς, όχι τοπικά· διότι αυτό είναι αφελές, επειδή το θείο δεν περιορίζεται σε τόπο· αλλά ως προς τη διάθεση της ψυχής, και με την προθυμία του νου που στρέφεται σε οτιδήποτε είναι αρεστό σε Αυτόν, και που αποβλέπει σε γνώση ορθή και καθαρή, η οποία με κανέναν τρόπο δεν επιδέχεται επίκριση. Διότι, αν Τον βρούμε με αυτόν τον τρόπο, θα πλουτίσουμε αποκτώντας και τα άλλα αγαθά. Ή μήπως δεν λέει την αλήθεια ο Χριστός όταν λέει: «Χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα»; Αλλά αυτό, νομίζω, για όσους έχουν συνηθίσει να φρονούν ορθά, δεν είναι καθόλου αμφίβολο. Επειδή για εμάς η απόκτηση κάθε αγαθού γίνεται μαζί με τον Θεό, μέσω του Θεού, και από τον Θεό.

Θα μπορούσε κανείς να πει, και πολύ δικαιολογημένα, το «σπείρετε για τους εαυτούς σας εις δικαιοσύνην» και τα όσα ακολουθούν αυτό, όχι μόνο στους λάτρεις των ειδώλων, αλλά βεβαίως και σε εκείνους που απομακρύνονται από την ορθή πίστη και προσκολλώνται μάλλον σε «πνεύματα πλάνης, εν υποκρίσει δαιμονίων, έχοντας καυτηριασμένη τη συνείδησή τους», όπως ακριβώς γράφει ο σοφότατος Παύλος. Αυτοί σπέρνουν μεν αφιερώνοντας κόπους στη γνώση και τη φιλομάθεια, πλην όμως όχι για έργα δικαιοσύνης, αλλά για αδικία και ασέβεια, «πλανώντας και πλανώμενοι», και «πλήττοντας την ασθενή συνείδηση των αδελφών, για τους οποίους πέθανε ο Χριστός». Τρυγούν, λοιπόν, όχι για καρπό ζωής – πώς θα μπορούσαν άλλωστε; – αλλά για κόλαση και κρίση. Και γι' αυτό έλεγε ο Χριστός ότι: «Όποιος σκανδαλίσει έναν από αυτούς τους μικρούς που πιστεύουν σε εμένα, τον συμφέρει να κρεμαστεί μυλόπετρα γύρω από τον τράχηλό του και να καταποντιστεί στο πέλαγος της θάλασσας». Επομένως, ας αγαπήσουν την αλήθεια· αυτό είναι το φως της γνώσης· έτσι αναζητείται ο Θεός. Από εκεί θα ανατείλουν για αυτούς καρποί δικαιοσύνης εις ζωήν, και θα τρυγηθεί οίνος, όχι σωματικός, αλλά μάλλον νοητός και μέσω του Πνεύματος, ο οποίος ευφραίνει και την καρδιά και τον νου. <Γιατί αποσιωπήσατε την ασέβεια, και τρυγήσατε τις αδικίες της, και φάγατε καρπό ψευδή;>

Διότι, αν κατά τον παρόντα βίο και τη σημερινή ζωή χρησιμοποιήσει κανείς τον πλούτο καλά, διαχειριζόμενος με σύνεση την κτήση του σύμφωνα με τη σωτήρια παραγγελία που λέει: «Ποιος άραγε είναι ο πιστός και φρόνιμος οικονόμος, ο οποίος στην κατάλληλη ώρα θα δώσει το σιτηρέσιο στους συνδούλους του;», θα έχει αγαθές ελπίδες. Έχοντας ήδη από εδώ σπείρει για τον εαυτό του με δικαιοσύνη, θα τρυγήσει τότε καρπούς ζωής. Διότι λύτρο για τον άνθρωπο, όπως λέει ο σοφός, είναι ο ίδιος του ο πλούτος. Εάν όμως δεν πράξει τίποτα από αυτά, παθαίνοντας ναυάγιο, μαζί με το ίδιο το φορτίο του πλούτου, θα ζημιωθεί την ίδια του την ψυχή, μη δυνάμενος πλέον να χρησιμοποιήσει τον πλούτο μετά την αναχώρησή του από εδώ. Γι' αυτό, κατά την προαναφερθείσα ημέρα, ούτε ο ίδιος θα δώσει εξιλέωση για τον εαυτό του, ούτε αντίτιμο για τη λύτρωση και την ελευθερία της ψυχής του, ούτε θα ωφεληθεί από αδελφό και συγγενή.

βʹ. Ήταν, λοιπόν, ο Φαραώ τύπος της σκαιότητας του διαβόλου. Διότι εκείνος, με τον πηλό και την πλινθοποιία και τους κόπους γύρω από αυτά, βασάνιζε τους απογόνους του Ισραήλ, και, αφού τους υπέταξε σε αναπόδραστο ζυγό δουλείας, δεν τους άφηνε να προσφέρουν θυσία στον Θεό των πάντων. Ο εφευρέτης όμως της αμαρτίας, δηλαδή ο Σατανάς, ο φοβερός και υπερόπτης και σφετεριστής της ύψιστης δόξας, αυτός που σαν από άγριο μυαλό αναβλύζει θρασείς λόγους (διότι τόλμησε να πει: «Θα γίνω όμοιος με τον Ύψιστο»), αφού επέβαλε τον ζυγό της δικής του διαστροφής σε όλη τη γη, διέταζε να προσκυνούν τον ίδιο, και, σαν σε κάποιον πηλό και πλινθοποιία, πρόσταζε να αναλώνονται στις μέριμνες για τούτη τη σάρκα, σε περισπασμούς χωρίς ανταμοιβή και χωρίς όφελος· διότι γνώριζε ότι με κάθε τρόπο και οπωσδήποτε η φροντίδα για τα γήινα πράγματα θα καταλήξει σε όλεθρο και απώλεια. Αλλά ανέτειλε στον κόσμο ο Χριστός, μέσω του οποίου και στον οποίο υπάρχει κάθε λύτρωση, ο αληθινός αμνός που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου· ελευθερωθήκαμε, λοιπόν, διά της θυσίας του από την πλεονεξία εκείνου που κυριαρχούσε στο παρελθόν, και τελούμε την εορτή προς τον παμβασιλέα των όλων και Θεό, αφού ξεπλύναμε τον ρύπο της αρχαίας απάτης, σαν κάποια τσίμπλα από τα μάτια της διάνοιας. Επειδή δε, όπως είπα, όλοι έχουμε λυτρωθεί εν Χριστώ, «σπείραμε για τους εαυτούς μας δικαιοσύνη, τρυγήσαμε καρπό ζωής», σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη· επιδιδόμαστε, λοιπόν, σε καρποφόρα προσπάθεια.

Αφού λοιπόν επαινέσει τη δική του βουλή και κρίση, και θεωρώντας άξια όχι μικρού θαυμασμού την ανάπαυση σε αυτά, δηλαδή την αιώνια τιμή, τη ζωή που εμπεριέχει τέλειο αγιασμό, την ατελεύτητη δόξα, την αναφαίρετη βασιλεία, και όσα ξεπερνούν τον νου και τη γλώσσα, θα γίνει λοιπόν καρτερικός. Διότι, βλέποντας ότι η γη είναι εύφορη, «θα βάλει κάτω τον ώμο», λέει, και θα αγαπήσει τον κόπο. Και λαμβάνει το παράδειγμα από εκείνους που συνηθίζουν να καλλιεργούν άριστα τη γη, οι οποίοι είναι φιλεργότατοι και φίλοι της σκαπάνης, και μάλιστα σπεύδουν να ιδρώσουν με τα άροτρα, αν βρουν εύφορη γη, έχοντας στον νου τους, νομίζω, τον άφθονο καρπό και όσα θα προέλθουν από αυτήν. Σε αυτό άλλωστε μας παροτρύνει και ο σοφός Ωσηέ, λέγοντας: «Σπείρετε για τους εαυτούς σας με δικαιοσύνη, τρυγήστε καρπό ζωής· φωτίστε τους εαυτούς σας με το φως της γνώσης. Εκζητήστε τον Κύριο, έως ότου έλθουν σε σας γεννήματα δικαιοσύνης». Αυτό ευχήθηκε και ο μακάριος Παύλος λέγοντας: «Εκείνος δε που χορηγεί σπόρο στον σπορέα και άρτο για βρώση, είθε να χορηγήσει και να πληθύνει τον σπόρο σας, και να αυξήσει τα γεννήματα της δικαιοσύνης σας, ώστε, έχοντας πάντοτε κάθε αυτάρκεια, να περισσεύετε σε κάθε αγαθό έργο».

Είσαι εργάτης της αρετής, αδελφέ· σε έχει μισθώσει. Όσο έχεις καιρό, να εργάζεσαι το αγαθό. Άκουσε τον Παύλο που λέει: ό,τι σπείρει ο άνθρωπος, αυτό και θα θερίσει. Σπείρε στο πνεύμα, για να θερίσεις ζωή αιώνια· διότι εκείνος που σπέρνει στη σάρκα, από τη σάρκα θα θερίσει φθορά. Άκουσε τον καλό καθοδηγητή που λέει: σπείρετε για τους εαυτούς σας δικαιοσύνη· τρυγήστε καρπό ζωής.

Ο αδελφός δεν λυτρώνει, θα μπορέσει να λυτρώσει άλλος άνθρωπος; Δεν πρόκειται να δώσει στον Θεό λύτρο εξιλέωσης για τον εαυτό του, ούτε το τίμημα της λύτρωσης της ψυχής του. Θα το κατανοήσεις δε και ως εξής: ούτε αδελφός πρόκειται να λυτρώσει αδελφό, ούτε φίλος φίλο· διότι ο καθένας θα λάβει τον δικό του μισθό, και το έργο του καθενός, όποιο και αν είναι, θα το δοκιμάσει η φωτιά. Και κανείς δεν πρόκειται να δώσει εξιλέωση στον Θεό υπέρ του εαυτού του κατά την ημέρα εκείνη· ούτε θα καταβάλει τίμημα, σαν να επρόκειτο να εξαγοράσει τον εαυτό του. Μάταιος, επομένως, είναι ο πλούτος για όσους τον κατέχουν· εκτός εάν κάποιος κατά τον παρόντα βίο αποδειχθεί πιστός και φρόνιμος οικονόμος, ο οποίος στην κατάλληλη ώρα θα δώσει το σιτηρέσιο στους συνδούλους του. Διότι αυτός, έχοντας σπείρει ήδη από εδώ για τον εαυτό του με δικαιοσύνη, θα τρυγήσει τότε καρπούς ζωής. Επειδή, όπως λέει ο Σοφός, λύτρο για τον άνθρωπο είναι ο ίδιος του ο πλούτος. Εκείνοι πάλι που δεν υπερηφανεύονται ούτε για τον πλούτο ούτε για τη σωματική τους δύναμη, αλλά έζησαν κοπιαστικά τον παρόντα βίο, θα καταξιωθούν της υποσχεμένης ζωής. Αντί δε της φράσης: «Εκοπίασε στον αιώνα», ο Σύμμαχος λέει: «Αλλά αφού παύσει σε αυτόν τον αιώνα, ένας τέτοιος άνθρωπος θα συνεχίσει να ζει αιώνια». Αυτός που κοπιάζει μέσω της πρακτικής, θα ζήσει αιώνια μέσω της γνώσεως.

Μην απλώνεις τα χέρια σου σε ανομίες, ούτε να σφετερίζεσαι τα ξένα· αλλά τι πρέπει να κάνεις; Σπείρε με δικαιοσύνη, και αυτά θα τρυγήσουν από εκεί καρπό ζωής. Αν όμως θέλεις να πράττεις διαφορετικά, μάθε το τέλος των πράξεών σου από τη Θεόπνευστη Γραφή· και μάθε ότι, όπως ακριβώς έπραξες, έτσι θα γίνει και σε σένα. Αν πάλι δεν το μάθεις εσύ, επειδή θα σε έχει προλάβει το τέλος, θα το μάθουν τα παιδιά σου, διδασκόμενα το αλάνθαστο των θείων λόγων από τα ίδια τους τα έργα. Εσύ βέβαια ήδη ενεργείς ασυλλόγιστα και προβαίνεις προς τον Σέρβο εχθρό σε πράξεις που αρμόζουν σε συγγένεια και συμμαχία, με σκοπό να υπάρξει έκχυση αίματος, και σε όλα τα άλλα έργα που χαρακτηρίζουν μια βαρβαρική κίνηση. Έναντι ποιου αδικήματος, όμως, είτε μικρού είτε και μεγαλύτερου, που διαπράχθηκε από εμάς κάνεις αυτά τα πράγματα; Κανένα απολύτως δεν έχεις να επικαλεστείς. Μόνο ο εξαιρετικά πλεονεκτικός τρόπος σου σε παρακινεί σε αυτά, καθώς και το ότι δεν έχεις τον φόβο του Θεού απέναντι στα μάτια σου. Για τον Κύριο δεν ακούς ότι είναι δίκαιος και αγάπησε τη δικαιοσύνη; Δεν γνωρίζεις ότι ο Θεός είναι Θεός εκδικήσεων; Και ότι αντιτάσσεται στους υπερήφανους, μισεί τους αλαζόνες και καταβάλλει τους καυχησιολόγους; Και ότι βδελύσσεται αυτούς που εναποθέτουν τις ελπίδες τους στο πλήθος του πλούτου τους και ενδυναμώνονται μέσα στη ματαιότητα;

Όταν δε, αφού διαφυλάξουμε την ψυχή μας με κάθε προσοχή, και αφού ετοιμάσουμε πνευματικές αναβάσεις μέσα στην καρδιά μας, και οργώσουμε για τον εαυτό μας νέα εδάφη, και σπείρουμε έργα δικαιοσύνης, όπως συμβουλεύουν ο Σολομών, ο Δαβίδ και ο Ιερεμίας, ανάψουμε μέσα μας το φως της γνώσεως· τότε πλέον ας λαλούμε τη σοφία του Θεού εν μυστηρίω, την αποκεκρυμμένη, και ας ακτινοβολούμε το φως της στους άλλους. Έως τότε όμως, ας καθαιρόμαστε και ας προετοιμαζόμαστε μυητικά από τον Λόγο, ώστε να ευεργετούμε τα μέγιστα τους ίδιους μας τους εαυτούς, καθιστώντας τους θεοειδείς, και υποδεχόμενοι τον Λόγο που προσέρχεται σε εμάς· και όχι μόνο να τον υποδεχόμαστε, αλλά και να τον συγκρατούμε μέσα μας, και να τον φανερώνουμε φωτεινά στους άλλους.

Νύχτα επικρατούσε γύρω από εμένα τον ταλαίπωρο και το αγνοούσα· διότι θεωρούσα ότι η τρυφή αποτελούσε φωτισμό. Αλλά εκείνοι μεν είναι τέτοιοι και σε αυτήν την κατάσταση βρίσκονται· εμείς όμως ας ανάψουμε για τους εαυτούς μας το φως της γνώσης· και αυτό θα επιτευχθεί με το να σπείρουμε δικαιοσύνη και να τρυγήσουμε καρπό ζωής (διότι η πράξη είναι πρόξενος της θεωρίας), ώστε, μαζί με τα άλλα, να μάθουμε και τούτο: ποιο είναι το αληθινό φως και ποιο το ψεύτικο, και να μην ξεγελαστούμε πέφτοντας στο χειρότερο, εκλαμβάνοντάς το ως καλό. Ας γίνουμε φως, όπως ακριβώς άκουσαν οι μαθητές από το μεγάλο Φως που έλεγε: «Εσείς είστε το φως του κόσμου». Ας γίνουμε φωστήρες μέσα στον κόσμο, διακρατώντας τον λόγο της ζωής, δηλαδή αποτελώντας ζωτική δύναμη για τους άλλους. Ας κρατηθούμε από τη θεότητα, ας κρατηθούμε από το πρώτο και ακραιφνέστατο Φως.

Ο ένας ας άρχει και ας προΐσταται· ο άλλος ας δικαιώνεται μέσω της διακονίας· και εκείνος που διδάσκει, ας το πράττει με ευταξία. Διότι ας μιλούν δύο ή τρεις προφήτες, και μάλιστα με τη σειρά, και ένας ας διερμηνεύει. Εάν σε κάποιον άλλον δοθεί σαφέστερη αποκάλυψη, ο πρώτος ας υποχωρεί. Και εκείνος που μαθαίνει, ας επιδεικνύει ευπείθεια· και εκείνος που χορηγεί, ιλαρότητα· και εκείνος που διακονεί, προθυμία. Ας μην είμαστε όλοι γλώσσα, που είναι και το πιο εύκολο· ας μην είμαστε όλοι απόστολοι, ας μην είμαστε όλοι προφήτες, ας μη διερμηνεύουμε όλοι. Είναι άραγε σπουδαίο το να ομιλεί κανείς για τον Θεό; Είναι όμως σπουδαιότερο το να καθαίρει τον εαυτό του για τον Θεό· επειδή σε δόλια ψυχή η σοφία δεν πρόκειται να εισέλθει. Και λάβαμε την εντολή να σπέρνουμε εν δικαιοσύνη και να τρυγούμε καρπό ζωής, ώστε και εμείς να φωτιστούμε από το φως της γνώσεως. Και ο Παύλος, μέσω της αγάπης μας προς τον Κύριο, επιθυμεί να αναγνωριζόμαστε από τον Κύριο, και μέσω αυτής της αναγνώρισης να διδασκόμαστε, θεωρώντας αυτήν την οδό προς τη γνώση ανώτερη από την αλαζονεία που προκαλεί υπεροψία.

Ας καθαρίσουμε, λοιπόν, τους εαυτούς μας, ας ανάψουμε το φως της γνώσης, ας μη σπέρνουμε πάνω σε αγκάθια. Το τι είναι δε το πλήθος των αγκαθιών, το γνωρίζετε, έστω κι αν εμείς δεν το λέμε. Διότι πολλές φορές ακούσατε τον Χριστό να αποκαλεί τη μέριμνα του παρόντος βίου και την απάτη του πλούτου με το όνομα των αγκαθιών· και δικαιολογημένα. Διότι, όπως ακριβώς εκείνα είναι άκαρπα, έτσι είναι και αυτά· όπως εκείνα καταξεσχίζουν όσους τα αγγίζουν, έτσι κάνουν και αυτά τα πάθη· και όπως ακριβώς τα αγκάθια παραδίδονται εύκολα στη φωτιά και είναι μισητά στον γεωργό, έτσι είναι και τα πράγματα του κόσμου· και όπως ακριβώς μέσα στα αγκάθια κρύβονται θηρία, και οχιές και σκορπιοί, έτσι συμβαίνει και μέσα στην απάτη του πλούτου. Αλλά ας εξαπολύσουμε το πυρ του Πνεύματος, για να καταναλώσουμε τα αγκάθια και να φυγαδεύσουμε τα θηρία, ώστε να παραδώσουμε στον γεωργό τον αγρό καθαρό, και αφού τον καθαρίσουμε, ας τον ποτίσουμε με πνευματικά νάματα. Ας φυτέψουμε την κατάκαρπη ελιά, το πλέον ήμερο φυτό, το αειθαλές, το φωτιστικό, το θρεπτικό, το δημιουργικό της υγείας. Όλα αυτά τα διαθέτει η ελεημοσύνη, ούσα σαν σφραγίδα σε εκείνους που την έχουν αποκτήσει. Αυτό το φυτό ούτε ο θάνατος, όταν επέλθει, δεν το ξηραίνει, αλλά παραμένει πάντοτε όρθιο, φωτίζοντας τη διάνοια, τρέφοντας τα νεύρα της ψυχής, και καθιστώντας την ισχύ της πιο δυνατή.

δʹ. Γι' αυτό, παρακαλώ, ας κάνουμε τα πάντα, ώστε να διορθωθεί ο βίος μας, ώστε να καθαρθεί η διάνοιά μας, ώστε τίποτα το ρυπαρό να μη γίνει εμπόδιο σε εμάς. Ανάψτε, λοιπόν, για τους εαυτούς σας το φως της γνώσης και μη σπέρνετε πάνω σε αγκάθια. Διότι εκείνος που δεν γνωρίζει ότι η πλεονεξία είναι κακό, πότε θα κατανοήσει το ανώτερο; Αυτός που δεν απέχει από τούτα, πότε θα προσκολληθεί σε εκείνα; Καλό είναι το να αρπάζει κανείς, όχι όμως τα φθαρτά, αλλά τη βασιλεία των ουρανών. Διότι, λέει, «οι βιαστές την αρπάζουν». Επομένως, δεν είναι δυνατόν να την επιτύχει κανείς με ραθυμία, αλλά με ζήλο. Τι σημαίνει όμως «βιαστές»;

Διότι γνωρίζει ότι ο διεφθαρμένος βίος καθίσταται εμπόδιο για την ακρίβεια των υψηλών δογμάτων. Αυτό ακριβώς υπονοώντας και ο Παύλος έλεγε: «Δεν μπόρεσα να σας μιλήσω ως σε πνευματικούς, αλλά ως σε σαρκικούς». Και πάλι: «Σαν σε νήπια εν Χριστώ, σας πότισα γάλα, όχι στερεά τροφή». Και πάλι: «Για το θέμα αυτό έχουμε να πούμε πολλά που είναι δυσερμήνευτα, επειδή είστε νωθροί στην ακοή». Και ο Ησαΐας πάλι: «Με αναζητά ο λαός αυτός, και επιθυμούν να γνωρίσουν τις οδούς μου, ως λαός που έχει πράξει δικαιοσύνη και δεν έχει εγκαταλείψει την κρίση του Θεού». Και ο Ωσηέ: «Σπείρετε για τους εαυτούς σας δικαιοσύνη, ανάψτε φως γνώσης».

Σπείρε στο πνεύμα, για να θερίσεις ζωή αιώνια· διότι εκείνος που σπέρνει στο σώμα, λέει, από το σώμα θα θερίσει φθορά. Άκουσε τον καλό σύμβουλο που λέει: Σπείρετε για τους εαυτούς σας δικαιοσύνη, τρυγήστε καρπό ζωής· μην ολιγωρείς στον κόπο, βλέποντας μπροστά σου την ελπίδα. Διότι, όπου υπάρχουν αγώνες, εκεί υπάρχουν και βραβεία· όπου υπάρχουν πόλεμοι, εκεί και οι τιμές· όπου υπάρχει η πάλη, εκεί και το στεφάνι.

Εύφορη άμπελος βλάστησε από την Άννα και άνθισε βότρυ γλυκύτητας, που αναβλύζει νέκταρ στους γηγενείς για ζωή αιώνια. Ο Ιωακείμ και η Άννα έσπειραν για τους εαυτούς τους εις δικαιοσύνην και θέρισαν καρπό ζωής. Φώτισαν για τους εαυτούς τους φως γνώσεως, επιζήτησαν τον Κύριο και ήλθε σε αυτούς γέννημα δικαιοσύνης. Ας αναθαρρήσει η γη και τα τέκνα της Σιών.

Έδωσες σε εκείνον που πεινά, και αυτό που δόθηκε γίνεται δικό σου, επιστρέφοντας επαυξημένο. Διότι, όπως ακριβώς το σιτάρι που πέφτει στη γη αποβαίνει προς κέρδος εκείνου που το σπέρνει, έτσι και ο άρτος που προσφέρεται σε αυτόν που πεινά, αποδίδει αργότερα πολλαπλάσια την ωφέλεια. Ας γίνει λοιπόν για σένα το τέλος της γεωργίας, μέσω της προσφοράς των αγαθών σε εκείνους που έχουν ανάγκη, αρχή της επουράνιας σποράς. Διότι λέει (η Γραφή): «Σπείρετε για τους εαυτούς σας εις δικαιοσύνην». Γιατί λοιπόν αδημονείς; Γιατί ταλαιπωρείς τον εαυτό σου, πασχίζοντας να κλείσεις τον πλούτο μέσα σε πηλό και πλίνθους; Καλύτερο είναι το καλό όνομα παρά ο πολύς πλούτος. Αν πάλι θαυμάζεις τα χρήματα για την αξία τους, σκέψου πόσο πιο ωφέλιμο για τη δόξα σου είναι να προσφωνείσαι πατέρας αμέτρητων παιδιών, παρά να έχεις αμέτρητους στατήρες στο πουγκί σου.

Γι' αυτό λοιπόν, επιδεικνύοντας θερμή μετάνοια, δεν φείδεται την υγεία του σώματος, δεν ιλυγγιά μπροστά στην τραχύτητα των έργων της αρετής, δεν αποκάμνει μπροστά στους κόπους των εντολών, μέχρις ότου έλθουν πάλι οι καρποί της δικαιοσύνης της. Διότι η ψυχή, εργαζόμενη μέσω του οργάνου της, δηλαδή του σώματος, με κάθε προθυμία για την εκπλήρωση των εντολών και καλλιεργώντας τα χωράφια της ταπεινώσεως, δέχεται άνωθεν τη δροσιά των δακρύων και γεωργεί την αγάπη και την πίστη προς τον Θεό, καθώς και τη συμπάθεια προς τους συνανθρώπους της. Μέσω αυτών, αναμορφώνοντας η ψυχή το κάλλος της εικόνας του Χριστού, γίνεται έκτοτε φως για τους ανθρώπους και με τις ακτίνες των αρετών της ελκύει πάνω της τα βλέμματά τους και κινεί τους πάντες σε δοξολογία του Θεού, έχοντας πλέον στηρίξει τα θεμέλιά της όπως παλιά πάνω στη φυσική της βάση, ενώνοντας ξανά κυκλικά τα άκρα των αρετών και ερχόμενη σε κοινωνία με τις θείες και φιλικές προς τους αγγέλους δυνάμεις.

54. Εκείνος που σπέρνει για τον εαυτό του προς δικαιοσύνη δάκρυα κατανύξεως, τρυγά ως καρπό ζωής χαρά ανεκλάλητη. Εκείνος δε που αναζητά με ζήλο και υπομένει τον Κύριο μέχρι να έλθουν τα γεννήματα της δικαιοσύνης Του, αυτός θα θερίσει πολύκαρπο το στάχυ της γνώσεως του Θεού· και θα φωτίσει τον εαυτό του με το φως της σοφίας, και θα γίνει λυχνία αιώνιου φωτός, για να φωτίζει όλους τους ανθρώπους· και δεν θα φθονήσει τον εαυτό του και τους πλησίον, κρύβοντας κάτω από το μόδιο του φθόνου το φως της σοφίας που του δόθηκε· αλλά μέσα στην Εκκλησία των πιστών θα αναβλύσει λόγους αγαθούς, προς ωφέλεια πολλών, και θα εκστομίσει αινίγματα από την αρχή, όσα άκουσε άνωθεν, εμπνεόμενος από το θείο Πνεύμα, και όσα γνώρισε αφοσιωμένος στη θεωρία των όντων, και όσα του διηγήθηκαν οι πατέρες του.

Εάν σε ωθεί στο βάραθρο της αδικίας, πρέπει να του απαντήσεις με παρρησία [μια παρρησία], την οποία χάρισε η άσκηση των αρετών: «Την αδικία τη μίσησα και τη βδελύχθηκα, τον δε νόμο του Κυρίου τον αγάπησα». Διότι αυτός που πράττει τη δικαιοσύνη, αυτός θα υψωθεί· και, «σπείρετε για τους εαυτούς σας δικαιοσύνη και θερίστε καρπό ζωής»· διότι ο δρόμος της δικαιοσύνης και της ελεημοσύνης, όπως επιμαρτυρεί ένας άλλος από τους προφήτες, θα βρει ζωή και δόξα.

«Οργώστε για τον εαυτό σας νέα γη», και έπειτα το: «Ανάψτε για τον εαυτό σας το φως της γνώσης», το οποίο φανερώνει το κυριότερο μέρος της ποιμαντικής. «Και συνέβη, καθώς αυτός πορευόταν προς την Ιερουσαλήμ, να περνά μέσα από τη Σαμάρεια και τη Γαλιλαία. Και καθώς εισερχόταν σε κάποια πόλη, τον συνάντησαν δέκα λεπροί άνδρες, οι οποίοι στάθηκαν από μακριά, και ύψωσαν τη φωνή τους, λέγοντας: Ιησού, Διδάσκαλε, ελέησέ μας. Και μόλις τους είδε, τους είπε: Πηγαίνετε και δείξτε τον εαυτό σας στους ιερείς. Και συνέβη, καθώς πήγαιναν, να καθαριστούν. Ένας δε από αυτούς, βλέποντας ότι θεραπεύτηκε, επέστρεψε, δοξάζοντας τον Θεό με δυνατή φωνή, και έπεσε με το πρόσωπο στα πόδια του, ευχαριστώντας τον· και αυτός ήταν Σαμαρείτης. Αποκρινόμενος δε ο Ιησούς είπε: Δεν καθαρίστηκαν και οι δέκα; Οι άλλοι εννέα πού είναι;»