Πατερικές αναφορές στο ΩΣΗΕ 11:8

Αλλά όμως, και μετά την αμαρτία εναντίον του Χριστού, το μεν υπόλειμμα σώθηκε κατ' εκλογήν χάριτος· οι δε υπόλοιποι πωρώθηκαν, οι οποίοι και παραδόθηκαν στην καταστροφή, όπως λέει ο Αμώς: «Διότι σας κατέστρεψα, όπως κατέστρεψε ο Κύριος τα Σόδομα και τα Γόμορρα· και ούτε έτσι επιστρέψατε σε εμένα, λέει ο Κύριος». Αν και πολλές φορές απείλησε, πολλές φορές έδειξε ευσπλαχνία· ύστερα όμως επέφερε στην αμετανόητη καρδιά τα δεινά που άξιζαν τα έργα της. Διότι σε κάποιον Προφήτη ορμά μεν προς την εκδίκηση εξαιτίας της αδικίας του λαού, συγκρατείται όμως λόγω της δικής του φιλανθρωπίας: «Πώς να σε μεταχειριστώ, Εφραίμ; Τι να σου κάνω, Ιούδα; Σαν την Αδαμά θα σε καταστήσω και σαν τη Σεβωείμ». Αυτές δε ανήκουν στη Σοδομιτική πεντάπολη. Έπειτα, από υπερβολική φιλανθρωπία, αμέσως προσθέτει: «Μεταστράφηκε η καρδιά μου μέσα μου, συνταράχθηκε η μεταμέλειά μου. Δεν θα πράξω σύμφωνα με την οργή του θυμού μου».

Θα κληθούν δε, και κατά τους έσχατους καιρούς του αιώνος, και εκείνοι που δεν έχουν πιστέψει ακόμη. Και ως προς αυτό θα μας βεβαιώσει ο προφητικός λόγος. Λέγει δε τα εξής: «Για πολλές ημέρες ακόμη θα παραμείνουν οι υιοί του Ισραήλ χωρίς να υπάρχει βασιλιάς ούτε άρχοντας, χωρίς να υπάρχει θυσία ούτε θυσιαστήριο, ούτε ιερατείο ούτε δήλα. Και μετά από αυτά, θα επιστρέψουν οι υιοί του Ισραήλ και θα αναζητήσουν τον Κύριο τον Θεό τους και τον Δαβίδ τον βασιλιά τους. Και θα εκπλαγούν με τον Κύριο και με τα αγαθά Του κατά τις έσχατες ημέρες». Και βεβαίως και σε άλλο σημείο ο Θεός των όλων λέγει: «Τι να σε κάνω, Εφραίμ;»

Θα σε υπερασπιστώ, Ισραήλ; Τι να σε κάνω; Θα σε κάνω σαν την Αδαμά, και σαν την Σεβωείμ; Άλλαξε η καρδιά μου μαζί με αυτό. Συγκλονίστηκε η μετάνοιά μου· δεν θα ενεργήσω σύμφωνα με την οργή του θυμού μου. Δεν θα εγκαταλείψω τον Εφραΐμ ώστε να εξαλειφθεί, διότι εγώ είμαι Θεός και όχι άνθρωπος, άγιος ανάμεσά σας». Ακούς πώς υποσχέθηκε να μην ενεργήσει εναντίον τους σύμφωνα με το μέγεθος της οργής του, αλλά αντίθετα υποσχόταν [να συγχωρήσει τα] αμαρτήματα... ...διότι οι Ισραηλίτες απείθησαν και στην έρημο, όταν βρίσκονταν δίπλα στα ρεύματα του Ιορδάνη και επρόκειτο να κληρονομήσουν τη γη της επαγγελίας. Γι' αυτό είπε ο Θεός: «Όπως ορκίστηκα στην οργή μου, δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή μου». Διότι τα σώματά τους έπεσαν στην έρημο, και όλοι καταναλώθηκαν, εκτός από τον Χάλεβ τον γιο του Ιεφονή, και τον Ιησού του Ναυή. Αυτοί εισήλθαν μαζί με τον νέο λαό, διέσχισαν τον Ιορδάνη και έλαβαν την κληρονομιά από τον Θεό. Και αυτοί αποτελούν τύπο του υπολείμματος του Ισραήλ, το οποίο έχει σωθεί μέσω της υπακοής της πίστεως στον Χριστό, έχει διαβεί μαζί μας τον άγιο Ιορδάνη και πρόκειται να κληρονομήσει τη βασιλεία των ουρανών.

Ή μήπως, όπως αυτός εξόντωσε, έτσι θα εξοντωθεί; Διότι, λέει, στράφηκε εναντίον των αγίων με ακράτητο θυμό, και με αχαλίνωτες ορμές τους εξόντωσε, σαν να μη γνώριζε με κανέναν τρόπο να δείχνει ευσπλαχνία. Άραγε λοιπόν, με ανάλογη οργή και με ισάξια δίκη θα στραφεί εναντίον τους η πηγή της πραότητας, και έτσι θα τους εξοντώσει, όπως ακριβώς εξόντωσαν και εκείνοι τους αγίους; Ή μήπως θα υπερισχύσει μάλλον ως Θεός, και δεν θα εξολοθρεύσει ολοκληρωτικά τον αγαπημένο, ο οποίος κάποτε υπήρξε εκλεκτός εξαιτίας των πατέρων; Κάτι τέτοιο είναι αυτό που έχει ειπωθεί από τον Θεό μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Τι να σου κάνω, Εφραίμ; Τι να σου κάνω, Ιούδα; Μήπως θα σε καταστήσω σαν την Αδαμά και σαν τη Σεβωείμ; Μεταστράφηκε η καρδιά μου σε αυτό.»

Συγκλονίστηκε η ευσπλαχνία μου. Δεν θα ενεργήσω σύμφωνα με την οργή του θυμού μου. Δεν θα επιτρέψω να εξολοθρευτεί ο Εφραΐμ, διότι εγώ είμαι Θεός, και όχι άνθρωπος, ο Άγιος ανάμεσά σου.» Έπρεπε λοιπόν, έπρεπε, εφόσον είναι Θεός και όχι άνθρωπος σαν κι εμάς, να υπερέχει στην πραότητα, και, όπως ακριβώς σύμφωνα με τη φύση Του βρίσκεται υπεράνω κάθε δημιουργήματος, έτσι να υπέρκειται και να υπερέχει του ανθρώπου επί της γης, και εννοώ βεβαίως ως προς τη φιλανθρωπία.

Διότι δεν είναι όμοιος με εμάς, αλλά όσο υπερβαίνει τα ανθρώπινα με την υπεροχή της δόξας και με τη λαμπρότητα της θεότητας, τόσο υπερτερεί και στο να είναι αγαθός και φιλάνθρωπος. Διότι όπως λέει ο Ψαλμωδός: «Δεν έπραξε σε εμάς σύμφωνα με τις ανομίες μας, ούτε μας ανταπέδωσε σύμφωνα με τις αμαρτίες μας». Διότι μας έσωσε ενώ ήμασταν αμαρτωλοί και μας οδήγησε κοντά του φιλάνθρωπα ενώ δεν ήμασταν άξιοι να σωθούμε. Είπε κάτι τέτοιο και μέσω ενός άλλου προφήτη: «Τι να σου κάνω, Εφραίμ; Τι να σου κάνω, Ιούδα; Μήπως θα σε κάνω σαν την Αδαμά και σαν τη Σεβωείμ; Μεταστράφηκε η καρδιά μου μέσα μου, δεν θα πράξω σύμφωνα με την οργή του θυμού μου· δεν θα εγκαταλείψω τον Εφραίμ στο να εξαλειφθεί, διότι εγώ είμαι Θεός και όχι άνθρωπος, ο Άγιος ανάμεσά σου».

Πρέπει λοιπόν να προσέχουμε πάρα πολύ εμείς κυρίως που είμαστε εν Χριστώ, τη ροπή προς τα φαύλα, την οποία ο Θεός προσπαθεί να αναχαιτίσει. Ή αν δεν το κάνουμε αυτό, με τη θέλησή μας θα επιθέσουμε στον εαυτό μας τον ζυγό του διαβόλου, σχεδόν εξαρτώμενοι από την αγάπη προς αυτόν, και βαδίζοντας με όλη μας την προθυμία προς το να βρεθούμε στο εξής υπό την εξουσία του και να εκπληρώνουμε όσα του αρέσουν. Αλλά αν συμβεί αυτό, θα παροξύνουμε τον Θεό, και έτσι πλέον θα είμαστε ταπεινωμένοι, έχοντας νου χαμερπή και καταπατημένο, καθώς ο Θεός θα μας παραλύει και δεν θα ανέχεται να μας ανορθώνει με ανδρεία προς το αγαθό. <Τι να σε κάνω Εφραίμ; Να σε υπερασπιστώ Ισραήλ; Τι να σε κάνω; Θα σε κάνω σαν την Αδαμά και σαν τη Σεβοείμ. Μεταστράφηκε η καρδιά μου σε αυτό, συνταράχθηκε η μεταμέλειά μου. Δεν θα ενεργήσω σύμφωνα με την οργή του θυμού μου, δεν θα εγκαταλείψω τον Εφραίμ ώστε να εξαλειφθεί, διότι εγώ είμαι Θεός και όχι άνθρωπος, άγιος ανάμεσά σας.> Εισήγαγε προηγουμένως τις μομφές, υποδεικνύοντας ότι με κάθε τρόπο έπρεπε πλέον να επιπέσει επάνω τους οξύτατη η οργή, επειδή έπραξαν ανόσια και ασέβησαν απέναντι στον Θεό πέρα από κάθε μέτρο, ώστε να μην τους έχει απομείνει πλέον κανένας τρόπος φειδούς.

Επειδή όμως είναι αγαθός, πηγή και γένεση της πραότητας, ανακόπτει την ορμή του, όχι επειδή επιτιμά την κίνηση αυτή ως κάτι που προέκυψε παράλογα από ανώτερη κρίση· διότι ποτέ δεν θα αστοχούσε στις πλέον πρέπουσες σε αυτήν έννοιες ή πράξεις η θεία και άφραστη φύση· αλλά αποτρέποντας κατά κάποιον τρόπο αυτό που άξιζε, και εμποδίζοντας από πραότητα αυτό που τους ταίριαζε πάρα πολύ, δηλαδή την ολοκληρωτική απώλεια και το ότι έπρεπε να ξεριζωθούν από την ίδια τους τη ρίζα. Γι' αυτό λέει: «Τι να σε κάνω;». Με ποιον τρόπο, λέει, θα χειριστώ και θα τακτοποιήσω την περίπτωσή σου; Θα σε υπερασπιστώ και θα σε προστατεύσω πάλι, και θα σε αναδείξω ακαταμάχητο σε όσους θέλουν να σε επιβουλευτούν; Έπειτα, πώς θα γίνει αυτό; Διότι σε όσους έχουν διαπράξει φοβερά αμαρτήματα κατά του Θεού θα ταίριαζε μάλλον να τιμωρούνται παρά να ευημερούν. Απονέμοντας, λοιπόν, σύμφωνα με την αξία, και ορίζοντας τιμωρίες ισάξιες με τα παραπτώματά σου, θα σε καταστήσω σαν την Αδαμά και σαν τη Σεβωείμ· αυτές δε είναι πόλεις των Σοδόμων, τις οποίες κατέφαγε μέχρι τα θεμέλιά τους η φωτιά που κατέβηκε από τον ουρανό. Αλλά ούτε αυτό θα κάνω, λέει, αν και όφειλε δικαίως να γίνει. Θα το αναβάλω όμως· διότι άλλαξα γνώμη· και δεν θα χρησιμοποιήσω άκρατο θυμό, δεν πρόκειται να παραδώσω σε παντελή εξάλειψη τον Εφραίμ, αν και έχει γίνει πονηρός. Για ποια αιτία; Μήπως επειδή δεν ήταν άξιοι να το πάθουν αυτό;

Λέει ότι επτά είναι οι ημέρες του αποκλεισμού της οικίας, λογαριάζοντας την κάθε ημέρα για δέκα έτη, σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν στον προφήτη Ιεζεκιήλ: «Ημέρα αντί για έτος όρισα σε σένα.» Θα επισφραγίσει αυτόν τον λόγο και ο άγγελος που προσεύχεται για τη Συναγωγή στο βιβλίο του Ζαχαρία, λέγοντας: «Κύριε παντοκράτορα, έως πότε δεν θα ελεήσεις την Ιερουσαλήμ και τις πόλεις του Ιούδα, τις οποίες περιφρόνησες; Αυτό είναι το εβδομηκοστό έτος.» Έπειτα πάλι λέει ότι: «Θα επιστρέψει ο ιερέας την έβδομη ημέρα.» Και την επιστροφή του ιερέα, δεν θα την εκλάβεις σε αυτά τα λόγια ως τίποτε άλλο, παρά ως την επιστροφή της φιλανθρωπίας του Θεού προς το έθνος· όπως σε εκείνο για το οποίο λέει τα εξής ο Κύριος: «Θα επιστρέψω στην Ιερουσαλήμ με ευσπλαχνία, και ο οίκος μου θα ανοικοδομηθεί σε αυτήν, λέει ο Κύριος παντοκράτορας, και το μέτρο θα απλωθεί πάνω στην Ιερουσαλήμ.» Ή και πάλι, όπως σε εκείνο το χωρίο: «Πώς να σε μεταχειριστώ, Εφραΐμ; Θα σε υπερασπιστώ, Ισραήλ; Σαν την Αδαμά θα σε κάνω και σαν τη Βοείμ. Μεταστράφηκε η καρδιά μου μέσα μου· ταράχτηκε η μεταμέλειά μου· δεν θα ενεργήσω σύμφωνα με την οργή του θυμού μου. Δεν θα σε εγκαταλείψω ώστε να εξαλειφθεί ο Εφραΐμ. Διότι εγώ είμαι Θεός, και όχι άνθρωπος, άγιος ανάμεσά σας.» Όταν λοιπόν λέει: ας επιστρέψει ο ιερέας την έβδομη ημέρα για να δει την οικία, και ιδού, απλώθηκε η πληγή της μόλυνσης στους τοίχους της οικίας· τότε θα προστάξει ο ιερέας, και θα αφαιρέσουν τους λίθους στους οποίους βρίσκεται η μόλυνση, και θα τους πετάξουν έξω από την πόλη.

Ο Ωσηέ λέει: Η σάρκα μου προέρχεται από αυτούς· τι να σε κάνω, Εφραίμ; Θα σε υπερασπιστώ, Ισραήλ, διότι εγώ είμαι Θεός και όχι άνθρωπος. Ο Ησαΐας λέει: Μαζί μας είναι ο Θεός, μάθετέ το, έθνη, και ηττηθείτε. Και πάλι: Έγινα φανερός σε αυτούς που δεν με ρωτούσαν, βρέθηκα από αυτούς που δεν με ζητούσαν.

Εξέτασε και τα εξής: Οι Νινευίτες απειλούνται με καταστροφή, αλλά με τα δάκρυα εξαγοράζουν την αμαρτία τους. Ο Μανασσής υπήρξε ο πλέον παράνομος μεταξύ των βασιλέων, αλλά είναι ο επιφανέστερος ανάμεσα σε όσους σώθηκαν διά του θρήνου. «Τι να σε κάνω, Εφραίμ;» λέγεται από τον Θεό. Πόση οργή κρύβει ο λόγος αυτός· και όμως ακολουθεί η υπεράσπιση.

Αλλά είναι πατέρας φιλόστοργος, ο μόνος αγαθός, και σπλαχνίζεται περισσότερο από κάθε πατέρα. Και για να μάθεις ότι είναι πατέρας, τους λέει: Τι να σου κάνω, Ιούδα; Δεν γνωρίζεις τι θα κάνεις; Γνωρίζω, αλλά δεν θέλω· το απαιτεί η φύση των αμαρτημάτων, αλλά με συγκρατεί το μέγεθος της φιλανθρωπίας. Τι να σου κάνω; Να σε λυπηθώ; Αλλά θα γίνεις πιο ράθυμος. Να στραφώ εναντίον σου; Αλλά δεν το ανέχεται η φιλανθρωπία. Τι να σου κάνω; Να σε κάνω όπως τα Σόδομα και να σε καταστρέψω όπως τα Γόμορρα; Στράφηκε η καρδιά μου. Ο απαθής Θεός μιμείται τον εμπαθή άνθρωπο, ή μάλλον τη φιλόστοργη μητέρα. Στράφηκε η καρδιά μου· αυτό ακριβώς που θα έλεγε μια γυναίκα για το παιδί της: στράφηκε η καρδιά μου όπως της μητέρας. Αλλά δεν αρκέστηκε στον προηγούμενο λόγο, αλλά προσθέτει: Ταράχθηκα μέσα στη μεταμέλειά μου. Ο Θεός ταράζεται;

Και μέσω μεν του Δαβίδ λέει: «Όσο είναι το ύψος του ουρανού από τη γη, τόσο εστερέωσε ο Κύριος το έλεός Του σε όσους τον φοβούνται», και: «Όσο απέχει η ανατολή από τη δύση, τόσο απομάκρυνε από εμάς τις ανομίες μας», μέσω δε του Ησαΐα: «Διότι οι βουλές μου δεν είναι σαν τις δικές σας βουλές, ούτε οι οδοί μου σαν τις δικές σας οδούς· αλλά όσο απέχει ο ουρανός από τη γη, τόσο απέχουν οι οδοί μου από τις δικές σας οδούς και τα διανοήματά μου από τα δικά σας διανοήματα». Και αυτά τα έλεγε, αφού προηγουμένως είχε μιλήσει για την άφεση των αμαρτιών και είχε πει: «Διότι σε μεγάλο βαθμό θα συγχωρήσω τις ανομίες σας». Έπειτα, για να δείξει το πόσο, πρόσθεσε αυτό το παράδειγμα· και δεν αρκείται μόνο σε αυτά, αλλά κατεβάζει τον λόγο σε μια άλλη, πιο απτή εικόνα. Διότι στο βιβλίο του Ωσηέ έλεγε: «Τι να σου κάνω, Εφραίμ; Τι να σου κάνω, Ιούδα; Θα σε κάνω σαν την Αδαμά και σαν τη Σεβωείμ. Μεταστράφηκε η καρδιά μου μέσα μου· συγκλονίστηκε η μεταμέλειά μου». Αυτό δε που λέει, σημαίνει το εξής: Ούτε καν τον ίδιο τον λόγο της απειλής δεν άντεξα, λέει. Και βέβαια μιλάει με ανθρώπινο τρόπο, όχι για να υποπτευθείς κάτι το ανθρώπινο, μη γένοιτο, αλλά για να κατανοήσεις, μέσα από την πλέον προσιτή αυτή έκφραση, την αγάπη ως θεοπρεπή, γνήσια και ακατάλυτη.

Διότι, όπως ακριβώς κάποιος που αγαπά παράφορα δεν επιλέγει να λυπήσει το αγαπώμενο πρόσωπο ούτε καν με τα λόγια, έτσι λοιπόν λέει και ο ίδιος: Επειδή και μόνο μίλησα, και προκάλεσα λύπη με τον λόγο μου: «Μεταστράφηκε η καρδιά μου την ίδια στιγμή». Διότι δεν αποφεύγει να χρησιμοποιήσει αυτές τις βαρύτατες εικόνες, για να καταδείξει τη στοργή του, πράγμα το οποίο αποτελεί κατεξοχήν γνώρισμα εκείνου που αγαπά.

Τέτοια είναι τα δικά μου δυστυχήματα: πατέρας που ραπίζει τα παιδιά του και πάλι τα καταφιλά, που τα κλείνει έξω από το σπίτι και πάλι τα υποδέχεται. Εσύ όμως απαρίθμησέ μου τα δικά σου, αλλά ντρέπεσαι γι' αυτά και λες στους λόφους: σκεπάστε με, και στα βουνά: πέστε πάνω μου. Τι λοιπόν φλυαρείς σαν αυτούς που λιμοκτονούν στο έπακρο; Πόσο αφελής είσαι και γενναίος στην ηλιθιότητα, αν εγκαλείς άλλους για διαστροφή, ενώ εσύ ο ίδιος είσαι τυφλωμένος, και για τη στέρηση του αντίχειρα, ενώ εσύ ο ίδιος είσαι άχειρας, και ονειδίζεις τον Μενέλαο για την περιπλάνησή του στην Αίγυπτο, ενώ εσύ ο ίδιος έχεις πολλές φορές διασχίσει τη Χάρυβδη, και έχεις περιπέσει σε θηριώδεις ανθρώπους, και έχεις πολεμήσει ενάντια σε ανθρωπόμορφα θηρία, αυτούς τους Λαιστρυγόνες και τους Κύκλωπες, και τη Σκύλλα που είναι ανόμοια ως προς τη φύση, αλλά όμοια με τον εαυτό της στην κακία. «Αλλά τι να σε κάνω, Εφραίμ;» λέει κάπου παραπονούμενος μέσω του Ωσηέ ο Θεός. Τι φάρμακο να σου προσφέρω για τον φθόνο;