Πατερικές αναφορές στο ΩΣΗΕ 11:9

Διότι πιστεύουμε ότι οι άγγελοι και οι αρχάγγελοι, και όσοι είναι ακόμη πιο τιμημένοι από αυτούς, έχουν τιμηθεί με διαφορετικούς τρόπους σύμφωνα με την εξουσία και τη βούληση του πάνσοφου Θεού, ο οποίος προφανώς ορίζει δίκαιη την απόφασή του για καθένα από τα δημιουργήματα. Όσο για τον κατά φύση Υιό, δεν θεωρούμε ότι συγκαταλέγεται ανάμεσα σε αυτά. Διότι δεν έχει τη δόξα κατά χάριν και ως κάτι επίκτητο, αλλά, επειδή προέρχεται από την ουσία του Θεού και Πατέρα, όντας αληθινός Θεός από τον κατά φύση και αληθινό Θεό, είναι σύνθρονος και πάρεδρός Του, έχοντας τα πάντα υποταγμένα κάτω από τα πόδια Του ως Θεός, και από τον Πατέρα, μαζί με τον Πατέρα, επιβαίνει θεοπρεπώς σε ολόκληρη την κτίση. Γι' αυτό και δικαίως άκουσε: «Διότι τα σύμπαντα είναι δούλα σου». Και επειδή από παντού αποδεικνύεται ότι είναι αληθινός Θεός, είναι απολύτως προφανές ότι δεν προέρχεται από αυτόν τον κόσμο, δηλαδή, δεν είναι γενητός. Διότι η λέξη κόσμος μάς υποδηλώνει εδώ ολόκληρη τη φύση των δημιουργημάτων, παραπέμποντας τη σύγκριση από το μέρος στο σύνολο αυτού που νοείται ως δημιούργημα, όπως ακριβώς βεβαίως ο Θεός, εξαιρώντας τον εαυτό Του από κάθε ομοφυΐα με την κτίση, είπε μέσω των προφητών: «Διότι εγώ είμαι Θεός και όχι άνθρωπος». Και επειδή είπε ότι δεν είναι άνθρωπος σαν κι εμάς, δεν θα τον κατατάξουμε εξαιτίας αυτού μαζί με τους αγγέλους, ή με κάποια άλλα από τα γενητά όντα, αλλά, προχωρώντας από το μέρος στο όλον, θα ομολογήσουμε ότι ο Θεός είναι κάτι το διαφορετικό κατά φύση σε σχέση με όλα τα γενητά.

Συγκλονίστηκε η ευσπλαχνία μου. Δεν θα ενεργήσω σύμφωνα με την οργή του θυμού μου. Δεν θα επιτρέψω να εξολοθρευτεί ο Εφραΐμ, διότι εγώ είμαι Θεός, και όχι άνθρωπος, ο Άγιος ανάμεσά σου.» Έπρεπε λοιπόν, έπρεπε, εφόσον είναι Θεός και όχι άνθρωπος σαν κι εμάς, να υπερέχει στην πραότητα, και, όπως ακριβώς σύμφωνα με τη φύση Του βρίσκεται υπεράνω κάθε δημιουργήματος, έτσι να υπέρκειται και να υπερέχει του ανθρώπου επί της γης, και εννοώ βεβαίως ως προς τη φιλανθρωπία.

Διότι δεν είναι όμοιος με εμάς, αλλά όσο υπερβαίνει τα ανθρώπινα με την υπεροχή της δόξας και με τη λαμπρότητα της θεότητας, τόσο υπερτερεί και στο να είναι αγαθός και φιλάνθρωπος. Διότι όπως λέει ο Ψαλμωδός: «Δεν έπραξε σε εμάς σύμφωνα με τις ανομίες μας, ούτε μας ανταπέδωσε σύμφωνα με τις αμαρτίες μας». Διότι μας έσωσε ενώ ήμασταν αμαρτωλοί και μας οδήγησε κοντά του φιλάνθρωπα ενώ δεν ήμασταν άξιοι να σωθούμε. Είπε κάτι τέτοιο και μέσω ενός άλλου προφήτη: «Τι να σου κάνω, Εφραίμ; Τι να σου κάνω, Ιούδα; Μήπως θα σε κάνω σαν την Αδαμά και σαν τη Σεβωείμ; Μεταστράφηκε η καρδιά μου μέσα μου, δεν θα πράξω σύμφωνα με την οργή του θυμού μου· δεν θα εγκαταλείψω τον Εφραίμ στο να εξαλειφθεί, διότι εγώ είμαι Θεός και όχι άνθρωπος, ο Άγιος ανάμεσά σου».

«Επειδή», λέει, «δεν είμαι άνθρωπος, αλλά μάλλον είμαι ο άγιος Θεός ανάμεσά σου, γι' αυτό δεν θα επιτρέψω να εξαλειφθεί ο Εφραίμ». <Εάν ανορθώσει και καταστήσει την Ιερουσαλήμ καύχημα πάνω στη γη, ορκίστηκε ο Κύριος στη δόξα του και στη δύναμη του βραχίονά του: Δεν θα δώσω πλέον το σιτάρι σου και τα τρόφιμά σου στους εχθρούς σου, και δεν θα πιουν πια ξένοι το κρασί σου για το οποίο μόχθησες, αλλά αυτοί που τα μαζεύουν θα τα φάνε και θα αινέσουν τον Κύριο, και αυτοί που τα τρυγούν θα τα πιουν στις άγιες αυλές μου.> Μέσα από την ομοιότητα των γεγονότων, δηλαδή των συμφορών που έχουν επιβληθεί πολλές φορές στους Ισραηλίτες, υφαίνει μια διήγηση εξαιρετικά ωφέλιμων πνευματικών νοημάτων για εμάς.

Πρέπει λοιπόν να προσέχουμε πάρα πολύ εμείς κυρίως που είμαστε εν Χριστώ, τη ροπή προς τα φαύλα, την οποία ο Θεός προσπαθεί να αναχαιτίσει. Ή αν δεν το κάνουμε αυτό, με τη θέλησή μας θα επιθέσουμε στον εαυτό μας τον ζυγό του διαβόλου, σχεδόν εξαρτώμενοι από την αγάπη προς αυτόν, και βαδίζοντας με όλη μας την προθυμία προς το να βρεθούμε στο εξής υπό την εξουσία του και να εκπληρώνουμε όσα του αρέσουν. Αλλά αν συμβεί αυτό, θα παροξύνουμε τον Θεό, και έτσι πλέον θα είμαστε ταπεινωμένοι, έχοντας νου χαμερπή και καταπατημένο, καθώς ο Θεός θα μας παραλύει και δεν θα ανέχεται να μας ανορθώνει με ανδρεία προς το αγαθό. <Τι να σε κάνω Εφραίμ; Να σε υπερασπιστώ Ισραήλ; Τι να σε κάνω; Θα σε κάνω σαν την Αδαμά και σαν τη Σεβοείμ. Μεταστράφηκε η καρδιά μου σε αυτό, συνταράχθηκε η μεταμέλειά μου. Δεν θα ενεργήσω σύμφωνα με την οργή του θυμού μου, δεν θα εγκαταλείψω τον Εφραίμ ώστε να εξαλειφθεί, διότι εγώ είμαι Θεός και όχι άνθρωπος, άγιος ανάμεσά σας.> Εισήγαγε προηγουμένως τις μομφές, υποδεικνύοντας ότι με κάθε τρόπο έπρεπε πλέον να επιπέσει επάνω τους οξύτατη η οργή, επειδή έπραξαν ανόσια και ασέβησαν απέναντι στον Θεό πέρα από κάθε μέτρο, ώστε να μην τους έχει απομείνει πλέον κανένας τρόπος φειδούς.

Ναι, λέει, αλλά είμαι Θεός και όχι άνθρωπος, δηλαδή αγαθός, και δεν επιτρέπω στις παρορμήσεις της οργής να επικρατούν· διότι το πάθος αυτό είναι ανθρώπινο. Γιατί λοιπόν, λέει, τιμωρείς ακόμη, εφόσον είσαι Θεός που δεν κυριεύεται από την οργή, αλλά μάλλον ακολουθεί την έμφυτη πραότητα; Τιμωρώ, λέει, διότι δεν είμαι μόνο αγαθός, ως Θεός· αλλά εκτός από αυτό είμαι και άγιος, μισώντας τις αδικίες, αποστρεφόμενος τους μολυσμένους, απορρίπτοντας τον θεομίσητο, και επαναφέροντας τον αλιτήριο, καθαρίζοντας το βέβηλο, ώστε να ενωθεί και πάλι μαζί μου.

Μας ωφελεί λοιπόν ο Προφήτης, ανακράζοντας και λέγοντας: «Ζητήστε τον Κύριο, και όταν τον βρείτε επικαλεστείτε τον. Όταν δε σας πλησιάσει, ας εγκαταλείψει ο ασεβής τους δρόμους του και ο άνομος άνδρας τις βουλές του, και ας επιστρέψει προς τον Κύριο, και θα ελεηθεί». Διότι πρέπει εμείς, αν θεωρούμε σπουδαίο το να είμαστε με τον Θεό, με κάθε δύναμη να αποφεύγουμε την αμαρτία, και να θυμόμαστε αυτόν που λέει: «Άγιοι θα είστε, διότι εγώ είμαι άγιος». <Και δεν θα εισέλθω σε πόλη. Πίσω από τον Κύριο θα πορευτώ.> Έρχεται μερικές φορές στον νου των αγίων Προφητών με ακρίβεια η γνώση των μελλοντικών γεγονότων, καθώς το Άγιο Πνεύμα τους φωτίζει. Γι' αυτό και ανάμεσα στα δικά τους λόγια, δηλαδή σε εκείνα που προέρχονται άνωθεν και από τον Θεό, κάποιες φορές αναφωνούν εκ των προτέρων τις φωνές κάποιων που είτε μετανοούν, είτε ευχαριστούν, είτε αγάλλονται για εκείνα με τα οποία ο Θεός υπόσχεται να τους ευφράνει. Κάτι τέτοιο θα βρούμε ότι βιώνει και τώρα ο μακάριος Ωσηέ. Διότι ο Θεός των όλων υποσχόταν την πραότητά του, και έλεγε ότι δεν θα εξολοθρεύσει εντελώς αυτούς που αμάρτησαν, επειδή είναι Θεός, δηλαδή αγαθός, και όχι άνθρωπος. Επειδή δεν είναι σαν κι εμάς Αυτός που βρίσκεται πάνω από όλη την κτίση. Εκείνοι δε, σαν να έχουν αποκτήσει επίγνωση των δικών τους αμαρτημάτων, και νιώθοντας πια ντροπή για την υπερβολική και απροσδόκητη χάρη, υπόσχονται ότι θα εγκαταλείψουν τις δικές τους επινοήσεις, μέσω των οποίων και έχουν προσκρούσει.

Επομένως, καθώς ο Θεός υπόσχεται τα αγαθά της καλοσύνης του ακόμη και σε εκείνους που έχουν αμαρτήσει υπερβολικά, έτσι και αυτοί που σώζονται δηλώνουν ότι θα παύσουν ταυτόχρονα και τα άτοπα εγχειρήματα και τα πονηρά σχέδια. Και ας φωνάζει λοιπόν ο Ιούδας: «Δεν θα εισέλθω σε πόλη», δηλαδή, τείχος θα έχω τον Θεό, ασφάλειά μου θα κάνω την ελπίδα σε αυτόν, θα καταφύγω κάτω από τη δεξιά εκείνου που με σώζει, αυτός και μόνος θα μου είναι αρκετός για σωτηρία. Θα ομολογήσω ότι είναι μάταιο και εντελώς άχρηστο να προσδοκώ, ότι ενώ ο πόλεμος λεηλατεί τη γη, αν εισέλθω σε πόλη θα σωθώ. Επομένως, δεν θα εισέλθω σε πόλη. Ο Ισραήλ πάλι, δηλαδή ο Εφραίμ, ας αναφωνεί το άλλο, το οποίο είναι: «Οπίσω του Κυρίου θα πορευτώ». Θα σταματήσω, λέει, τα παλαιά αμαρτήματα, στο εξής θα ακολουθώ τους θείους νόμους, και θα κάνω καθοδηγητή μου τον Θεό των πάντων.

Λέει ότι επτά είναι οι ημέρες του αποκλεισμού της οικίας, λογαριάζοντας την κάθε ημέρα για δέκα έτη, σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν στον προφήτη Ιεζεκιήλ: «Ημέρα αντί για έτος όρισα σε σένα.» Θα επισφραγίσει αυτόν τον λόγο και ο άγγελος που προσεύχεται για τη Συναγωγή στο βιβλίο του Ζαχαρία, λέγοντας: «Κύριε παντοκράτορα, έως πότε δεν θα ελεήσεις την Ιερουσαλήμ και τις πόλεις του Ιούδα, τις οποίες περιφρόνησες; Αυτό είναι το εβδομηκοστό έτος.» Έπειτα πάλι λέει ότι: «Θα επιστρέψει ο ιερέας την έβδομη ημέρα.» Και την επιστροφή του ιερέα, δεν θα την εκλάβεις σε αυτά τα λόγια ως τίποτε άλλο, παρά ως την επιστροφή της φιλανθρωπίας του Θεού προς το έθνος· όπως σε εκείνο για το οποίο λέει τα εξής ο Κύριος: «Θα επιστρέψω στην Ιερουσαλήμ με ευσπλαχνία, και ο οίκος μου θα ανοικοδομηθεί σε αυτήν, λέει ο Κύριος παντοκράτορας, και το μέτρο θα απλωθεί πάνω στην Ιερουσαλήμ.» Ή και πάλι, όπως σε εκείνο το χωρίο: «Πώς να σε μεταχειριστώ, Εφραΐμ; Θα σε υπερασπιστώ, Ισραήλ; Σαν την Αδαμά θα σε κάνω και σαν τη Βοείμ. Μεταστράφηκε η καρδιά μου μέσα μου· ταράχτηκε η μεταμέλειά μου· δεν θα ενεργήσω σύμφωνα με την οργή του θυμού μου. Δεν θα σε εγκαταλείψω ώστε να εξαλειφθεί ο Εφραΐμ. Διότι εγώ είμαι Θεός, και όχι άνθρωπος, άγιος ανάμεσά σας.» Όταν λοιπόν λέει: ας επιστρέψει ο ιερέας την έβδομη ημέρα για να δει την οικία, και ιδού, απλώθηκε η πληγή της μόλυνσης στους τοίχους της οικίας· τότε θα προστάξει ο ιερέας, και θα αφαιρέσουν τους λίθους στους οποίους βρίσκεται η μόλυνση, και θα τους πετάξουν έξω από την πόλη.

Μία άλλη μάταιη αντίρρηση προβάλλεται από αυτούς, παρόμοια με την πρώτη, ότι είναι καλός ο Θεός του Νόμου, ο οποίος αδίκησε τους Χαναναίους, για να δώσει στους Ισραηλίτες τον τόπο τους, «οικίες τις οποίες δεν οικοδόμησαν και ελαιώνες και συκεώνες και αμπελώνες τους οποίους δεν φύτεψαν». Προς αυτούς θα πω: ω μάταιοι, εάν μεν ο Θεός ήταν σαν τον άνθρωπο, τα όσα σήμερα λέγονται ή πράττονται θα παρέρχονταν και τίποτε δεν θα έμενε στη μνήμη του· επειδή όμως ο Θεός «είναι Θεός και όχι άνθρωπος», δεν λησμονεί τα όσα αναφέρονται σε αυτόν, αποδίδοντας δικαιοσύνη σε πολλές γενεές. Διότι, εάν αγνοούν το ζήτημα αυτό, ας το μάθουν.

Ο Ωσηέ λέει: Η σάρκα μου προέρχεται από αυτούς· τι να σε κάνω, Εφραίμ; Θα σε υπερασπιστώ, Ισραήλ, διότι εγώ είμαι Θεός και όχι άνθρωπος. Ο Ησαΐας λέει: Μαζί μας είναι ο Θεός, μάθετέ το, έθνη, και ηττηθείτε. Και πάλι: Έγινα φανερός σε αυτούς που δεν με ρωτούσαν, βρέθηκα από αυτούς που δεν με ζητούσαν.

Ψ. Από τον ίδιο τον Ωσηέ. ΙΒ΄. Δεν θα εγκαταλείψω τον Εφραίμ ώστε να εξαλειφθεί· διότι εγώ είμαι Θεός, και όχι άνθρωπος, ο Άγιος εντός σου, και δεν θα εισέλθω σε πόλη. Οπίσω του Κυρίου θα πορευθώ. Ο ίδιος, αφού είπε, «διότι Θεός εγώ είμαι», προσθέτει λέγοντας, «Οπίσω του Κυρίου θα πορευθώ». Ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι Θεός που πορεύεται οπίσω του Κυρίου, παρά ο Λόγος του Θεού, ο οποίος ακολουθεί το θέλημα του Πατρός; Αυτός μάλιστα διδάσκει να μην νομίζει κανείς ότι εξαιτίας της ενανθρωπήσεως έγινε κάποιος απλός άνθρωπος, παρόμοιος με κάποιον από τους παλαιούς δικαίους και αγίους. Το ότι λέει πως δεν θα εισέλθει σε πόλη, φανερώνει ότι δεν ακολούθησε τον κοινό και ανθρώπινο τρόπο ζωής, πράγμα το οποίο εκπαιδεύει και τους μαθητές του να πράττουν, λέγοντας: «Σε οδό εθνικών μην πάτε, και σε πόλη Σαμαρειτών μην εισέλθετε».

«Δεν θα σε πλησιάσουν κακά, και μάστιγα δεν θα ζυγώσει το σκήνωμά σου· διότι θα δώσει εντολή στους αγγέλους του για σένα· θα σε σηκώσουν στα χέρια, μήπως και σκοντάψεις το πόδι σου σε πέτρα. Πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο θα πατήσεις, και θα καταπατήσεις λιοντάρι και δράκοντα.» Αυτές τις λέξεις χρησιμοποίησε ο διάβολος κατά τον πειρασμό του Σωτήρα μας. Δες λοιπόν με ποιον τρόπο ο ψαλμός απευθύνεται προς τον ίδιο τον Κύριο: «διότι εσύ, Κύριε, είσαι η ελπίδα μου, τον Ύψιστο έθεσες καταφυγή σου». Διότι εσύ ο ίδιος, λέει, είσαι η δική μου ελπίδα, ω Κύριε, και έθεσες ως καταφυγή σου τον ανώτερό σου, τον ίδιο τον Ύψιστο Θεό που είναι πάνω από όλα, τον ίδιο σου τον Πατέρα, χάρη στον οποίο «δεν θα σε πλησιάσουν κακά», εσένα τον δικό μου Κύριο, «και μάστιγα δεν θα ζυγώσει το σκήνωμά σου»· διότι, έστω κι αν ασεβείς άνθρωποι επιχειρήσουν να σε μαστιγώσουν, αφού ενανθρώπησες, και να σε παραδώσουν στον θάνατο, ωστόσο η μάστιγα του Θεού δεν πρόκειται να πλησιάσει το δικό σου σκήνωμα, δηλαδή το σώμα, το οποίο προφανώς ενδύθηκες όταν ενανθρώπησες για εμάς. Ακολούθως, με αυτά τα λόγια θα εφαρμόσεις σε αυτόν τα όσα δηλώνονται σε ολόκληρο τον ψαλμό, τα οποία και εμείς θα εξετάσουμε στον κατάλληλο καιρό. 〈Από τον Ωσηέ.〉 «Δεν πρόκειται να εγκαταλείψω τον Ιακώβ ώστε να εξαλειφθεί, διότι εγώ είμαι Θεός και όχι άνθρωπος, Άγιος εντός σου, και δεν θα εισέλθω σε πόλη. Οπίσω του Κυρίου θα πορευθώ.»

Αυτά και μέσω αυτών απευθύνει ο Θεός Λόγος, αφού ενανθρώπησε, προς εκείνους που ομολογούν ότι αυτός είναι μεν άγιος άνθρωπος αλλά όχι Θεός. «Εγώ είμαι Θεός», λέγει, «και όχι άγιος άνθρωπος ανάμεσά σου». Έπειτα, αφού αποκάλεσε τον εαυτό του Θεό, φανερώνει τον επί πάντων Κύριο και Θεό και Πατέρα του, προσθέτοντας: «Οπίσω του Κυρίου θα πορευθώ». Το δε «δεν θα εισέλθω σε πόλη» θα ταίριαζε σε εκείνον που αρνείται την κοινή και δημώδη πολιτεία των ανθρώπων, από την οποία αποτρέποντας και τους ίδιους τους μαθητές του λέγει: «Σε δρόμο εθνών μην πάτε, και σε πόλη Σαμαρειτών μην εισέλθετε». 〈Από τον Αμώς.〉 «Σας κατέστρεψα, όπως κατέστρεψε ο Θεός τα Σόδομα και τα Γόμορρα, και γίνατε σαν δαυλός που ανασπάστηκε από τη φωτιά, και ούτε έτσι επιστρέψατε σε εμένα, λέγει ο Κύριος.» Και εδώ ο ίδιος ο Κύριος λέγει ότι κάποιος Θεός προκάλεσε την καταστροφή των Σοδόμων, όντας δηλαδή ο ίδιος έτερος από εκείνον που δηλώνεται από αυτόν. Και στην καταστροφή των Σοδόμων παρίστανται δύο Κύριοι, όταν έβρεξε ο Κύριος «πυρ παρά Κυρίου» στα Σόδομα και στα Γόμορρα. Όποια λοιπόν καταστροφή, λέγει, υπέμειναν τα Σόδομα εξαιτίας των άτοπων δυσσεβειών τους, τα ίδια θα υποστείτε και εσείς, άνθρωποι, «και ούτε έτσι επιστρέψατε σε εμένα».

Αλλά ο Θεός δεν το έπραξε αυτό· διότι ήταν «Θεός», «και όχι άνθρωπος».

Διότι, εκείνος που έχει πεισθεί ότι υπάρχει Θεός, έστω και αν δεν έχει την άξια αντίληψη γι' Αυτόν, αλλά υποθέτει κάτι πιο υλικό, με το πέρασμα του χρόνου θα πεισθεί ότι δεν υπάρχει τίποτε τέτοιο στον Θεό. Εκείνος όμως που έχει πεισθεί ότι ο Θεός δεν προνοεί, ούτε ενδιαφέρεται για τα όντα, ούτε καν ότι υπάρχει, τι θα κερδίσει από τη διδασκαλία περί της θείας απαθείας; Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, αφού προηγουμένως τους μίλησε για εκείνο, και επειδή εναπέθεσε μέσα τους την πίστη για την ύπαρξή Του, τους καθαίρει και πάλι σιγά-σιγά, ανάγοντάς τους σε αυτό το δόγμα, διατυπώνοντας υψηλότερα νοήματα γι' Αυτόν και ανακινώντας τον λόγο περί της απαθείας Του. Διότι, όπως λέει και κάποιος άλλος προφήτης: «Δεν θα πεινάσει, ούτε θα κοπιάσει». Και εκείνος, λοιπόν, που είπε ότι ο Θεός οργίζεται, ο ίδιος πάλι, αποδεικνύοντας ότι το Θείο είναι απαθές, προσθέτει: «Μήπως εμένα εξοργίζουν, και όχι τους εαυτούς τους;» Και εκείνος που είπε ότι βρίσκεται στον ναό, ο ίδιος πάλι λέει: «Δεν είμαι άνθρωπος, αλλά Άγιος ανάμεσά σου· και δεν θα εισέλθω σε πόλη»· δηλαδή, δεν περιορίζομαι σε κάποιον τόπο. Και αν δεν τα εξέτασε όλα αναλυτικά, έδωσε τη δυνατότητα στον πιο συνετό να κατανοήσει από τα λεγόμενα, ότι Εκείνος που είναι απαλλαγμένος από τα τυραννικά πάθη και από εκείνα χωρίς τα οποία δεν είναι δυνατόν να ζήσει κανείς, είναι πολύ περισσότερο ελεύθερος από όλα τα υπόλοιπα.