Πατερικές αναφορές στο ΩΣΗΕ 12:7

Διότι, εάν πρόκειται να προσφέρεις στον Θεό προερχόμενα από αδικία και αρπαγή, είναι προτιμότερο ούτε να αποκτήσεις τέτοιου είδους περιουσία, ούτε να προσφέρεις από αυτήν. Διότι το καθαρό δώρο υψώνει την προσευχή, όπως είναι γραμμένο: «Οι προσευχές των ευθειών είναι δεκτές από Αυτόν». Και πάλι, εάν ενώ αποκτάς αγαθά από δίκαιους κόπους δεν προσφέρεις στον Θεό προσφορές από τις οποίες τρέφονται οι φτωχοί, αυτό θα σου καταλογιστεί ως αρπαγή, όπως ακριβώς λέει μέσω του προφήτη Μαλαχία: «Οι απαρχές και τα δέκατα είναι μαζί σας, και η διαρπαγή θα βρίσκεται στους οίκους σας». Πρέπει, λοιπόν, αφού συγκεράσετε το έλεος και τη δικαιοσύνη, να αποκτάτε μεν τα αγαθά με δίκαιη κρίση, να τα δαπανάτε δε με έλεος, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Να τηρείς το έλεος και τη δικαιοσύνη, και να πλησιάζεις τον Θεό σου διαπαντός».

Επομένως· διότι θα αναφέρω πάλι κάτι από τα αναγκαία για την ωφέλειά μας· θα μας κατακρίνουν οι δόξες των πατέρων, επειδή δεν επιλέξαμε να φρονούμε τα ίδια με αυτούς και να στολιζόμαστε με τους ίδιους τρόπους και επιδιώξεις. Και θα κατακριθούμε, όχι μόνο επειδή αδικήσαμε μόνο τις δικές μας ψυχές, αλλά επειδή, κατά κάποιον τρόπο, επιβουλευτήκαμε την ένδοξη φήμη των πατέρων και ντροπιάσαμε την προγονική μας ευγένεια. «Και εσύ με τον Θεό σου θα επιστρέψεις· να τηρείς το έλεος και την κρίση, και να πλησιάζεις προς τον Θεό σου διαπαντός». Η υπόσχεση της χάριτος έχει αναμειχθεί με απειλή. Διότι ο λόγος στο παρόν σημείο ανήκει μάλλον σε κάποιον που απειλεί παρά σε κάποιον που δίνει καθαρή υπόσχεση· πλην όμως η απειλή πηγάζει από αγάπη, και ο θείος λόγος καλεί σε ορθότητα λογισμών και σε επιθυμία κοσμιότητας. Διότι, λέει, ο θεσπέσιος Ιακώβ ήταν σοφός και πανάριστος, και είχε ως καρπό της δικής του προαίρεσης το να είναι θεοφιλής. Όμως εσύ δεν μιμήθηκες τον πατέρα. Πλην όμως θα επιστρέψεις και εσύ στον Θεό σου, δηλαδή, ακόμα και αν είσαι διεφθαρμένος και αποστάτης και υβριστής, παρ' όλα αυτά θα επανέλθεις, ακόμα και χωρίς να το θέλεις, στο να επιλέξεις να ζεις ορθά. Και θα επανέλθεις παιδαγωγούμενος από τον Θεό, δηλαδή, μέσω του Θεού. Και επειδή δεν σε έπεισε ο αγαθός λογισμός να πορευτείς στον ορθό δρόμο και να αγαπήσεις να φρονείς αυτά που πρέπει, θα σε δαμάσει οπωσδήποτε και με κάθε τρόπο η μάστιγα, και θα σε μεταστρέψει γρήγορα προς την επιλογή και τη γνώση του συμφέροντος.

Αυτά λοιπόν, όπως νομίζω, θα μπορούσε εύλογα να μας υποδείξει το «Και συ στον Θεό σου θα επιστρέψεις», το οποίο εμπεριέχει απειλή, όπως είπα, πάρα πολύ καλά αναμειγμένη με χρηστές υποσχέσεις. Στη συνέχεια λοιπόν, σαν να μαστιγώνεται ήδη και ενώ βρίσκεται στην ίδια την κατάσταση του να δέχεται τα χτυπήματα, ο Θεός του φωνάζει: «Έλεος και κρίση να τηρείς, και να πλησιάζεις προς τον Θεό σου διαπαντός». Διότι, όπως ακριβώς αν κάποιος κύριος έλεγε σε έναν υπηρέτη που παιδαγωγείται και ενώ βρίσκεται υπό τη μαστίγωση, με οίκτο αλλά ταυτόχρονα και με αγανάκτηση: «Να είσαι σώφρων και υπάκουος, και μην περιφρονείς τις εντολές του κυρίου σου», με τον ίδιο τρόπο, νομίζω, και ο Θεός των όλων λέει στον Εφραΐμ, που κατά κάποιον τρόπο δέχεται χτυπήματα και παιδαγωγείται από τις συμφορές του πολέμου: «Έλεος και κρίση να τηρείς, και να πλησιάζεις προς τον Θεό σου διαπαντός». Είναι σαν να του έλεγε ίσως: «Να γνωρίζεις ότι για αυτήν την αιτία δέχεσαι τα χτυπήματα, επειδή δεν φύλαξες ούτε τίμησες αυτά που είναι σε εμένα φίλα και αγαπητά». Το μεν έλεος, λοιπόν, φανερώνει την αγάπη· και η αγάπη είναι η εκπλήρωση του νόμου, διότι «στον πλησίον κακό δεν εργάζεται», σύμφωνα με τη φωνή του μακαρίου Παύλου. Το δε κρίμα φανερώνει τη δικαιοπραγία, δηλαδή τη δικαιοσύνη, και την τήρηση του θείου θελήματος. Διότι ο νόμος έχει ονομαστεί «κρίμα» από τη θεόπνευστη Γραφή.

Το να πλησιάζει δε κανείς διαρκώς τον Θεό υποδηλώνει τη γνήσια επιθυμία και ροπή της διάνοιας προς Αυτόν, και το να μην αγαπά να προσκολλάται σε άλλους, που δεν είναι θεοί, ή τυχόν στην κτίση, δηλαδή σε ξύλα και σε λίθους. Θα πλησιάσει δε τον Θεό και θα βρεθεί κοντά Του ως προς τη διάθεση και εκείνος που γνωρίζει να διαπρέπει με αγαθές πράξεις και έχει διατηρήσει μέσα του ακέραιη την πίστη. Διότι πολλές φορές μεσολαβεί η αμαρτία και απομακρύνει από τον Θεό. Με τον ίδιο δε τρόπο, αποδιώχνει πάλι από την οικειότητα προς Αυτόν, προφανώς την πνευματική, και η προσκόλληση σε φωνές ανόσιων ψευδοδιδασκάλων. Πρέπει λοιπόν να αποφεύγουν, όσοι θέλουν να είναι κοντά στον Θεό, εκείνα με τα οποία θα απομακρύνονταν. <Ο Χαναάν στο χέρι του έχει ζυγό αδικίας, αγάπησε την καταδυνάστευση. Και είπε ο Εφραίμ: Όμως πλούτισα, βρήκα ανακούφιση για τον εαυτό μου. Όλοι οι κόποι του δεν θα βρεθούν σε αυτόν εξαιτίας των αδικιών με τις οποίες αμάρτησε.> Διότι, σε ό,τι αφορούσε τουλάχιστον το θέλημα του Θεού, ο Εφραίμ θα είχε τηρήσει το έλεος και την κρίση και το να βρίσκεται διαρκώς κοντά Του. Επειδή όμως εξέπεσε από την αγαθή φρόνηση και δεν υπολόγισε καθόλου τα τόσο σεπτά και τίμια, έγινε ίσος με τους αλλογενείς Χαναναίους, άθεος και δυσσεβής, και μάλιστα χαιρόταν υπερβολικά με τους τρόπους της φαυλότητας, και με βάρβαρη γνώμη παραδινόταν αχαλίνωτα στην επιθυμία των ξένων αγαθών.

Έπρεπε, λοιπόν, ο Εφραίμ να φαίνεται ζηλωτής του προπάτορα Ιακώβ και να αγαπά να βαδίζει στα ίχνη της δικής του δικαιοσύνης. Αλλά έγινε Χαναναίος. Διότι βρέθηκε στα χέρια του ζυγός αδικίας, δηλαδή ανισότητα και πλεονεξία. Διότι τίμησε, εξίσου με τα έθνη που δεν γνωρίζουν τον Θεό, την καταραμένη καταδυνάστευση. Και το ότι αμάρτανε κάνοντας αυτό, δεν καταδεχόταν να το σκεφτεί. Αντίθετα, ευφραινόταν μόνο με το να πλουτίζει και να ζει τρυφηλά, σαν να μην επιβλέπει ο Θεός, σαν να μην παρατηρεί πλέον αυτούς που βρίσκονται πάνω στη γη και να μην τιμωρεί δίκαια αυτούς που θέλουν να αδικούν. Σαφής απόδειξη έσχατης αφροσύνης θα ήταν το ότι ο Εφραίμ βιαζόταν να πλουτίσει με κάθε τρόπο, και δεν θεωρούσε τίποτα τα εγκλήματα από αρπαγή και βία, αλλά μάλιστα καμάρωνε, από πάρα πολλή παραφροσύνη, για εκείνα για τα οποία έπρεπε μάλλον να ντρέπεται. Διότι είπε: Εγώ όμως πλούτισα, βρήκα ανακούφιση για τον εαυτό μου. Τι απαντά λοιπόν σε αυτά ο Θεός; Όλοι οι κόποι του δεν θα βρεθούν σε αυτόν, εξαιτίας των αδικιών με τις οποίες αμάρτησε. Διότι είναι αλήθεια ότι «Ο πλούτος που συγκεντρώνεται άδικα θα αποβληθεί», σύμφωνα με το γεγραμμένο. Και σε όσους θέλουν να συγκεντρώνουν πλούτη από αδικία και να πλουτίζουν από πλεονεξία, ας αναφωνήσει κάποιος πλέον αυτό που ειπώθηκε μέσω της φωνής του αγίου: «Καλύτερο θα ήταν για σένα να εφαρμόζεις κρίση και καλή δικαιοσύνη». Διότι, μπροστά στο θείο βήμα, «δεν θα ωφελήσουν τους ανόμους οι θησαυροί, αλλά η δικαιοσύνη θα λυτρώσει από τον θάνατο».

Γιατί, λοιπόν, δεν είδε ο Λάζαρος τον πλούσιο; Επειδή αυτός που βρίσκεται στο φως δεν βλέπει αυτόν που βρίσκεται στο σκοτάδι, αλλά αυτός που είναι στο σκοτάδι βλέπει εκείνον που είναι στο φως. Και είπε: «Πάτερ Αβραάμ, ελέησέ με». Τώρα λες «Ελέησε», όταν δεν υπάρχει πια καιρός για έλεος. Δεν άκουσες αυτόν που λέει: «Ανίλεη θα είναι η κρίση για εκείνον που δεν έδειξε έλεος»; Τώρα μετανοείς, όταν δεν υπάρχει πλέον καιρός για εξομολόγηση. Δεν άκουσες τον Δαβίδ που λέει: «Και στον άδη, ποιος θα σε εξομολογηθεί;» «Ελέησέ με, και στείλε τον Λάζαρο». Τον Λάζαρο τώρα τον γνωρίζεις; Τώρα αναγνωρίζεις αυτόν που βρισκόταν πάνω στην κοπριά, τον οποίο κάποτε δεν ήθελες να τιμήσεις ούτε όσο τους σκύλους σου; Έκλεισες τα σπλάχνα σου απέναντί του κατά τη διάρκεια της εύπορης ζωής σου· κλείνω κι εγώ τώρα τους κόλπους της αναπαύσεως κατά τον καιρό της τιμωρίας. Δεν άκουσες τον Θεό που σου φώναζε μέσω όλων των προφητών και έλεγε: «Να τηρείς το έλεος και τη δικαιοσύνη, και να πλησιάζεις τον Θεό σου, διότι έλεος θέλω μάλλον παρά θυσία»· και, «Μακάριοι οι ελεήμονες, διότι αυτοί θα ελεηθούν»· και πάλι, «Αυτός που ελεεί τον φτωχό, δανείζει τον Θεό»; Όπου, λοιπόν, έσπειρες, εκεί ζήτα και να θερίσεις· όπου δάνεισες, εκεί και να απαιτήσεις. Εσύ όμως δεν έριξες ποτέ σου σπόρο ελεημοσύνης, ούτε δάνεισες τον Θεό μέσω της ελεημοσύνης προς τον φτωχό, αλλά τα θησαύρισες όλα για τη δική σου κοιλιά. Όπου είχες τον θησαυρό σου, εκεί έχε και την καρδιά σου.

«Στο χρήμα θα υποταχθούν τα πάντα.» — «Υπάρχει ένα κακό που είδα κάτω από τον ήλιο: ένας άνθρωπος στον οποίο ο Θεός δίνει πλούτο, και υπάρχοντα, και δόξα, και δεν λείπει από την ψυχή του τίποτα από όσα επιθυμεί· κι όμως ένας ξένος άνθρωπος θα τα καταναλώσει.» «Ο Χαναάν κρατάει στα χέρια του ζυγό αδικίας· αγάπησε την καταδυνάστευση.» «Αλίμονο σε εκείνον που συσσωρεύει για τον εαυτό του όσα δεν του ανήκουν, και που κάνει τον κλοιό του αφόρητα βαρύ, διότι ξαφνικά θα εγερθούν εκείνοι που θα τον δαγκώσουν, και θα αφυπνιστούν.»

«Όσοι δε τον αναζητούν ορθά, θα βρουν ειρήνη.» «Όσο υπάρχει ακόμη καιρός, εκζητήστε τον Κύριο.» «Τήρησε το έλεος και τη δικαιοσύνη, και να πλησιάζεις πάντοτε τον Θεό σου.» «Ακούστε με, και θα γευθείτε αγαθά, και η ψυχή σας θα εντρυφήσει στα αγαθά.» «Θα καταισχυνθούν όλοι όσοι αποκόπτουν τον εαυτό τους από τον Κύριο.» «Εκζητήστε με με όλη την καρδιά σας, και θα αποκαλυφθώ σε εσάς.» «Σε αυτούς που τον εκζητούν, ο Θεός γίνεται μισθαποδότης.» «Πλησιάστε τον Θεό, και θα σας πλησιάσει.» Είναι αδύνατον να παρεκκλίνουν από τη δίκαιη οδό, αν δεν νοσήσουν οι ψυχές τους από τη λήθη του Θεού.