Πατερικές αναφορές στο ΩΣΗΕ 13:14

Πώς έπεσε ο εωσφόρος, που ανέτειλε το πρωί, και συνετρίβη πάνω στη γη; Σε όποιον το ακούσει, θα ηχήσουν και τα δύο του αυτιά. Πώς ο Ναζηραίος, που έλαμπε περισσότερο από τον χρυσό, σκοτείνιασε περισσότερο από την αιθάλη; Ο τίμιος Υιός της Σιών πώς έγινε σκεύος άχρηστο; Εκείνου, του οποίου η φήμη για τις θείες Γραφές ήταν στο στόμα όλων, σήμερα η μνήμη του χάθηκε με πάταγο. Ο οξύνοος χάθηκε ταχύτατα. Ο πολύνους διέπραξε πολύπλοκη αμαρτία. Διότι εκείνοι που ωφελήθηκαν από τη διδασκαλία σου, βλάφτηκαν από την απώλειά σου. Εκείνοι που προσέφεραν την ακοή τους στην ομιλία σου, έφραξαν τα αυτιά τους στο άκουσμα της απώλειάς σου. Εγώ δε, θρηνώντας και σκυθρωπάζοντας και όντας παραλυμένος από παντού, τρώγοντας στάχτη σαν ψωμί και έχοντας ρίξει πένθιμο σάκο πάνω στην πληγή μου, τέτοια εγκώμια εκφωνώ για σένα· ή μάλλον, συντάσσοντας επιτάφιους λόγους, παραμένω απαρηγόρητος και αθεράπευτος, διότι η παρηγοριά έχει κρυφτεί από τα μάτια μου και δεν υπάρχει μαλακτική αλοιφή για να επιθέσω, ούτε λάδι, ούτε επίδεσμοι. Διότι η πληγή μου είναι οδυνηρή. Από πού θα ιαθώ;

Πού είναι, άδη, η νίκη σου; Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι την παράθεση του προκειμένου ρητού ο μακάριος Παύλος την έκανε σύμφωνα με την εβραϊκή έκδοση· διότι δεν έχει έτσι στη μετάφραση των Εβδομήκοντα· επειδή έχει γραφτεί στους προφήτες: «Πού είναι η δίκη σου, θάνατε; Πού είναι το κεντρί σου, άδη;» Πλην όμως, το κεντρί του θανάτου, λέει, είναι η αμαρτία, και η δύναμη της αμαρτίας είναι ο νόμος· διότι χτυπάει σαν κάποιος σκορπιός αυτός που έχει το κεντρί του θανάτου, δηλαδή ο σατανάς. Και δεν χτυπάει με κανέναν άλλο τρόπο, παρά μόνο διαμέσου της αμαρτίας· αλλά μας έδωσε ο Σωτήρας την εξουσία «να πατάμε επάνω σε φίδια και σκορπιούς και σε όλη τη δύναμη του εχθρού». Διότι έχει εξαφανιστεί το κεντρί του θανάτου, αφού εξαλείφθηκε η αμαρτία και δεν έχει πλέον ως δύναμη τον νόμο· διότι ο νόμος καταδικάζει αυτούς που αμαρτάνουν· γι' αυτόν τον λόγο λέει ο θεσπέσιος Παύλος ότι η δύναμη της αμαρτίας είναι ο νόμος· αλλά και αυτό έχει καταργηθεί εν Χριστώ· διότι η αμαρτία δεν θα μας κυριεύσει, επειδή δεν είμαστε υπό νόμον, αλλά υπό χάριν· και χωρίς τον νόμο, η αμαρτία είναι νεκρή. Ποιος λοιπόν είναι ο χορηγός σε εμάς όλων αυτών, ο πρύτανης της δικαιοσύνης, ο δωρητής της ελευθερίας, και η πηγή και αιτία κάθε αγαθού, θα το μάθουμε από τα λόγια του μακάριου Παύλου: Ευχαριστία δε στον Θεό, που μας δίνει τη νίκη διαμέσου του Κυρίου μας Ιησού Χριστού.

Αλλά παρενεβλήθη ενδιάμεσα ο θάνατος μέσω της αμαρτίας· έπειτα, όπως λέει ο ίδιος ο θεσπέσιος Παύλος, ευδόκησε ο Θεός και Πατέρας «να ανακεφαλαιώσει τα πάντα εν τω Χριστώ»· διότι ήλθε για να μας ανακαινίσει μέσω του Πνεύματος στην αρχική μας κατάσταση· και αυτός είναι που μας προετοίμασε για αυτό ως Θεός και μας έδωσε τον αρραβώνα του Πνεύματος. Επομένως, σαν ασφαλές ενέχυρο της αφθαρσίας που θα μας δοθεί στους έσχατους καιρούς, έχει εναποτεθεί μέσα μας από τον Χριστό το ζωοποιό Πνεύμα· τώρα μεν προσωρινά ως απαρχή, μετά δε την εκ νεκρών ανάσταση σε πλήρες μέτρο. Τότε ακριβώς, όταν θα έχει καταργηθεί ολοκληρωτικά η φθορά, θα εξέλθουμε, όπως λέει ο προφήτης, και θα σκιρτήσουμε «σαν μοσχάρια που λύθηκαν από τα δεσμά», και μάλιστα θα πούμε χλευάζοντας τη φθορά: «Πού είναι η καταδίκη σου θάνατε, πού είναι το κεντρί σου άδη;» Διότι θα έχουν παύσει να υπάρχουν η αμαρτία και ο θάνατος, και ο Χριστός θα βασιλεύει στους αγίους μέσα σε αφθαρσία. Και για να καταποθεί το φθαρτό, δηλαδή η κατά φύσιν φθαρτή σάρκα, από τη ζωή, «ενεφύσησε ο Θεός στο πρόσωπό του πνοή ζωής και έγινε ο άνθρωπος ζωντανή ψυχή».

Επειδή, λοιπόν, βρισκόμασταν σε πολλές αμαρτίες, και για τον λόγο αυτό ήμασταν υπόχρεοι στον θάνατο και τη φθορά, ο Πατέρας έδωσε τον Υιό ως αντίλυτρο για εμάς, έναν υπέρ όλων, επειδή τα πάντα βρίσκονται σε αυτόν, και είναι ανώτερος από όλους· ένας πέθανε υπέρ όλων, ώστε όλοι να ζήσουμε σε αυτόν· διότι ο θάνατος, αφού κατάπιε τον Αμνό που προσφέρθηκε υπέρ όλων, εξέμεσε τους πάντες μέσα σε αυτόν και μαζί με αυτόν. Διότι όλοι ήμασταν μέσα στον Χριστό που πέθανε και αναστήθηκε για εμάς και υπέρ ημών· και αφού καταργήθηκε η αμαρτία, πώς ήταν δυνατόν να μην καταργηθεί οπωσδήποτε και ο θάνατος που προήλθε από αυτήν και εξαιτίας της; Και αφού πέθανε η ρίζα, πώς θα μπορούσε να σωθεί πλέον ο βλαστός που προήλθε από αυτήν; Για ποιον λόγο επρόκειτο να πεθαίνουμε πλέον, αφού η αμαρτία έχει αναιρεθεί; Επομένως, εορτάζοντας λέμε για τη σφαγή του Αμνού του Θεού: «Πού είναι η δίκη σου θάνατε; Πού είναι το κεντρί σου άδη;». Διότι «κάθε ανομία», όπως είπε κάπου ψάλλοντας ο μελωδός, «θα φράξει το στόμα της», μη έχοντας πλέον τη δύναμη να κατηγορεί αυτούς που αμάρτησαν από αδυναμία. «Αφού ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει, ποιος είναι αυτός που θα κατακρίνει;».

Φαίνεται, λοιπόν, ότι ο προφητικός λόγος του Ωσηέ μάς υποδεικνύει με αυτά τα λόγια τον Ηλά, τον οποίο και αποκαλεί φρόνιμο, όχι επειδή ήταν πραγματικά συνετός, αλλά ειρωνευόμενος κατά κάποιον τρόπο. Διότι στον Ισραήλ φαινόταν ότι ήταν κάποιος συνετός και ότι είχε σκεφτεί πάρα πολύ σοφά, επειδή ακριβώς επέλεξε να καλέσει προς βοήθειά τους τους Αιγυπτίους. Αλλά αποδείχθηκε ότι και οι πράξεις και οι βουλές του ήταν μάταιες και ανώφελες. Ποιος λοιπόν, λέει, θα σε γλιτώσει ώστε να μην υποστείς τις αθεράπευτες συμφορές; Αυτός ο φρόνιμος γιος σου; Διότι δεν πρόκειται να αντέξει κατά τη συντριβή των τέκνων. Διότι όταν τα τέκνα σου συντρίβονται, λέει, ούτε εκείνος θα μπορέσει να σταθεί όρθιος· επειδή θα συλληφθεί ως δούλος και αιχμάλωτος μαζί με τους άλλους· θα οδηγηθεί προς τους Ασσυρίους. Σοφός λοιπόν είναι ο ψαλμωδός που λέει: «Ισχύς μου και ύμνησίς μου ο Κύριος.» Διότι από Αυτόν προέρχεται κάθε δύναμη και κάθε σωτηρία· και δεν υπάρχει σωτήρας εκτός από Αυτόν. <Από το χέρι του άδη θα τους γλιτώσω, από τον θάνατο θα τους λυτρώσω· πού είναι η δίκη σου, θάνατε;>

«Πού είναι το κεντρί σου, άδη;» Αφού μίλησε στους αμαρτωλούς από θυμό, και προανήγγειλε όσα θα συμβούν από λύπη, επέστρεψε και πάλι στη θεοπρεπή ημερότητα, και για να δείξει ότι δεν αποστράφηκε ολοκληρωτικά το επί της γης γένος, ούτε βέβαια το εγκατέλειψε σε αχαλίνωτη και ατελεύτητη φθορά, αλλά ότι θα υπάρξει στους κατάλληλους καιρούς κάποια ευσπλαχνία και ανάκληση στην αρχική κατάσταση εν Χριστώ, το φανέρωσε προσθέτοντας ότι θα τους γλιτώσει από το χέρι του άδη, και θα τους λυτρώσει από τον θάνατο, πράγμα που είναι φανερό ότι αφορά όσους υποτάχθηκαν σε αυτόν εξαιτίας της επίκτητης αμαρτίας και της αρχικής παράβασης του Αδάμ. Διότι μια τέτοια υπόσχεση έχει δοθεί πάλι, όχι μόνο στον Εφραίμ, δηλαδή στους εξ αίματος Ισραηλίτες, αλλά μάλλον σε όλους τους ανθρώπους επί της γης. Διότι, όπως γράφει ο θεσπέσιος Παύλος: «Δεν είναι ο Θεός μόνο των Ιουδαίων, αλλά και των εθνών. Διότι δικαίωσε την περιτομή εκ πίστεως, και την ακροβυστία δια της πίστεως». Διότι μας έχει λυτρώσει από το χέρι του άδη, δηλαδή, από την καταδυναστεία του θανάτου, και ο τρόπος της λύτρωσης νοείται ο θάνατος του Χριστού. Επειδή υπέμεινε εκούσια για εμάς τη σφαγή πάνω στο ξύλο, και θριάμβευσε πάνω στις αρχές και στις εξουσίες, καρφώνοντας πάνω σε αυτό το καθ' ημών χειρόγραφο. Διότι τότε, ναι τότε, «κάθε ανομία έφραξε το στόμα της»· και καταργήθηκε η κυριαρχία του θανάτου, με την αφαίρεση της αμαρτίας· διότι αυτή είναι η νίκη του θανάτου και το κεντρί του άδη. Έτσι μας το ερμήνευσε και ο σοφός Παύλος.

Διότι είπε: «Το δε κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία, και η δύναμη της αμαρτίας ο νόμος.» Επομένως, αφού η αμαρτία όλων αναιρέθηκε στον Χριστό, θα λέγαμε εύλογα και εμείς οι ίδιοι: Πού είναι η νίκη σου, θάνατε; Πού είναι το κεντρί σου, άδη; «Διότι ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει, ποιος είναι αυτός που κατακρίνει; Ο Χριστός Ιησούς είναι αυτός που πέθανε» για εμάς, ή μάλλον που «έδωσε τον εαυτό του αντίλυτρο για όλους», ο ένας, που είναι ανώτερος όλων, μέσω του οποίου και στον οποίο πλουτίσαμε με το να ανέλθουμε πάλι στην αφθαρσία. <Μήπως κρύφτηκε η παρηγοριά από τα μάτια μου; Διότι αυτός θα διαχωρίσει ανάμεσα σε αδελφούς.> Θα διαβάσουμε τον πρώτο στίχο του προκειμένου ερωτηματικά και με υποστιγμή, και κάτι τέτοιο θα υποδήλωνε σε εμάς που επιλέγουμε να κατανοούμε ορθά. Αρρώστησε, λέει, η ανθρώπινη φύση ποικιλοτρόπως ως προς την αμαρτία, και έχει ρέπει σε μεγάλο βαθμό προς το σφάλμα· για τον λόγο αυτόν καταδικάστηκε δικαίως σε θάνατο. Έπειτα, ποιος θα είναι ο τρόπος της βοήθειας για όσους το έπαθαν αυτό, ή πώς θα μπορούσαν να αποτρέψουν αυτό που συνέβη, εγώ ο ίδιος θα το σκεφτώ, ή μάλλον το έχω ήδη ορίσει. Ή μήπως υπάρχει κάποιος ανάμεσά σας, που να έχει προχωρήσει τόσο πολύ στην παραφροσύνη, ώστε να νομίζει και να λέει ότι υπάρχει κάποιος τρόπος παρηγοριάς και ανακούφισης, τον οποίο δεν έχει δει ο θεϊκός και αμόλυντος νους; Διότι είμαι τεχνίτης, και απέναντι σε τίποτα δεν είμαι ανίσχυρος, αλλά γνωρίζω καλά τα πάντα, και χωρίς καθυστέρηση κατορθώνω αυτό που αποφασίζω.

Πού είναι το κεντρί σου, άδη;» και καθιστώντας τον ουρανό βατό σε αυτήν, μετά την οικονομία της ενανθρωπήσεως, αναλαμβάνεται.

Εκείνοι όμως στράφηκαν στο εντελώς αντίθετο. Διότι εναντιώνονταν υπερβολικά, καθοδηγούμενοι από ανόσιο θυμό προς κάθε τι το άτοπο, και έχοντας την καρδιά τους κατακαμένη από τη φλόγα του φθόνου, αποτολμούσαν να συκοφαντούν τον Ιησού όταν θαυματουργούσε, και τον κατατόξευαν κινούμενοι από φθόνο. Το μέγεθος δε της παραφροσύνης τους έφτασε σε τέτοιο σημείο, ώστε να επιζητούν να σκοτώσουν τον αρχηγό της ζωής. Και τον σκότωσαν μεν, αλλά εκείνος αναστήθηκε, και έγινε «Απαρχή των κεκοιμημένων και πρωτότοκος των νεκρών», ώστε και εμείς, αφού αποτινάξουμε τη φθορά και διαφύγουμε από το κράτος του θανάτου, να αναφωνούμε εκείνο το προφητικό λόγιο: «Πού είναι, θάνατε, η καταδίκη σου; Πού είναι, άδη, το κεντρί σου;». Έχοντας καταργήσει, λοιπόν, τον θάνατο, ανέβηκε προς τον εν τοις ουρανοίς Πατέρα και Θεό. Και έτσι θα έρθει στον καιρό του με θεοπρεπή δόξα και θα καθίσει ως κριτής, διότι θα ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με το έργο του.

Ο Ιησούς εστάλη για να κηρύξει μετάνοια, εστάλη και ο Ιωνάς. Αλλά ο μεν έφυγε, αγνοώντας αυτό που επρόκειτο να συμβεί, ενώ ο δε προσήλθε εκουσίως για τη μετάνοια της σωτηρίας. Ο Ιωνάς κοιμόταν στο πλοίο και ροχάλιζε ενώ η θάλασσα βρισκόταν σε τρικυμία, ενώ όταν ο Ιησούς κοιμόταν, κατά θεία οικονομία σηκώθηκε η θάλασσα, ώστε να γίνει γνωστή στη συνέχεια η δύναμη Εκείνου που κοιμόταν. Σε εκείνον έλεγαν: «Τι κοιμάσαι τόσο βαριά; Σήκω, επικαλέσου τον Θεό σου, για να μας διασώσει ο Θεός». Εδώ λένε στον Δεσπότη: «Κύριε, σώσε μας». Εκεί είπαν: «Επικαλέσου τον Θεό σου», και εδώ: «Σώσε». Αλλά εκείνος μεν λέει: «Σηκώστε με και ρίξτε με στη θάλασσα, και θα κοπάσει η θάλασσα για εσάς». Εδώ όμως Αυτός επιτίμησε τους ανέμους και τη θάλασσα, και έγινε μεγάλη γαλήνη. Και εκείνος μεν ρίφθηκε στην κοιλιά του κήτους, ενώ Αυτός κατήλθε εκουσίως εκεί όπου βρίσκεται το νοητό κήτος του θανάτου. Κατήλθε δε εκουσίως, για να εξεμέσει ο θάνατος όσους είχε καταπιεί, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Θα τους γλιτώσω από το χέρι του άδη, και θα τους λυτρώσω από το χέρι του θανάτου».

Και πάλι ο Ωσηέ λέει: Από το χέρι του Άδη θα τους ελευθερώσω, και από τον θάνατο θα τους λυτρώσω· πού είναι η δίκη σου, θάνατε; πού είναι το κεντρί σου, Άδη; Και ο Ιεζεκιήλ λέει: Αυτά λέει ο Κύριος: Ανοίγω τα μνήματά σας και θα σας βγάλω από τα μνήματα και θα σας φέρω στη γη του Ισραήλ, και θα γνωρίσετε ότι εγώ είμαι ο Κύριος, όταν ανοίξω τους τάφους σας για να σας αναγάγω από τους τάφους σας, λαέ μου· και θα δώσω πνεύμα σε εσάς, και θα ζήσετε. 〈πϛ〉 Ότι θα ανέλθει στους ουρανούς — ο Δαβίδ στον 〈μϛ〉 ψαλμό λέει: Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας.

Και ο ίδιος ο Σωτήρας των πάντων και Κύριός μας, ο Χριστός του Θεού, ονομαζόμενος νικηφόρος, παρουσιάζεται στις προφητικές προρρήσεις να χλευάζει τον θάνατο και να λύνει τις εκεί δεσμευμένες ψυχές, μέσω των οποίων αναπέμπει τον επινίκιο ύμνο, λέγοντας ακριβώς τα εξής: «Από την εξουσία του άδη θα τους ελευθερώσω, και από τον θάνατο θα λυτρώσω τις ψυχές τους. Πού είναι, θάνατε, η νίκη σου; Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Το δε κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία, και η δύναμη της αμαρτίας είναι ο νόμος». Τέτοια υπήρξε η θεία οικονομία Του μέχρι και τον θάνατο, για την οποία, όποιος θελήσει να ερευνήσει, θα μπορούσε να βρει όχι μόνο μία, αλλά περισσότερες αιτίες.

Ο δε χάλκινος όφις αναρτάται μεν εναντίον των όφεων που δαγκώνουν, όχι ως τύπος Εκείνου που έπαθε για εμάς, αλλά ως αντίτυπο· και σώζει εκείνους που προσβλέπουν σε αυτόν, όχι επειδή πιστεύεται ότι ζει, αλλά επειδή έχει νεκρωθεί, και νεκρώνει μαζί του τις δυνάμεις που υπάγονται σε αυτόν, έχοντας καταλυθεί, όπως του άξιζε. Και ποιος είναι ο πρέπων επιτάφιος από εμάς για αυτόν; Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, άδη, η νίκη σου; Από τον σταυρό έχεις πληγεί, από τον Ζωοποιό έχεις θανατωθεί. Είσαι άπνους, νεκρός, ακίνητος, ανενέργητος, και, έστω και αν διασώζεις το σχήμα του όφεως, διαπομπεύεσαι επάνω στο ύψος.

Στον αδελφό του βασιλέως, τον κύρη Αδριανό. Και βοηθήθηκα από την ασύγκριτη μεγαλειότητά σου και αναζωογονήθηκε η σάρκα μου — και χάρη οφείλεται σε Εκείνον που χαρίτωσε την ψυχή σου, ώστε να προπορεύονται από αυτήν το έλεος και η αλήθεια, με τα οποία έχουμε μάθει ότι οριοθετούνται όλες οι θείες οδοί —, διότι η ψυχή μου είχε λιώσει σαν ιστός αράχνης, και ο βίος μου, σύμφωνα με εκείνο του Ιώβ, ήταν ελαφρύτερος από τον λόγο και κατά τον Ωσηέ η παρηγοριά κρύφτηκε από τα μάτια μου, όταν οι υιοί της απείθειας, και γι' αυτό και της απώλειας, οι άστοργοι και άσπονδοι και ασύνθετοι — γιατί είναι καλό να ονομάζονται με τα λόγια του Παύλου και του Πνεύματος — αγάπησαν μεν όλα τα λόγια καταποντισμού της δόλιας γλώσσας, και τέντωσαν το τόξο τους, πράγμα πικρό, για να κατατοξεύσουν στα κρυφά τον άμωμο και μάλιστα τον κατετόξευσαν και πρόσθεσαν πόνο στις πληγές μου. Εσύ όμως με ανέλαβες και δεν έκανες τους εχθρούς μου να χαρούν εις βάρος μου, αλλά ντύθηκες τον ζήλο σου ως πανοπλία και έφερες συντριβή πάνω στην ισχύ τους, όπως λέει ο θείος Αμώς, και επέφερες ταλαιπωρία στο οχύρωμα της συκοφαντίας· το οποίο θεμελίωσε μεν η περαιτέρω κακοτεχνία, και στο οποίο ο Μηδενός, φερόμενος ως πρωτομάστορας αρχιτέκτονας, τοποθέτησε από κάτω βαρείς και δυσκίνητους λίθους, συγκεντρώνοντας ρητά και άρρητα εναντίον μας και ρίχνοντάς τα στις βασιλικές ακοές· ενώ αυτοί που ήρθαν μετά από αυτόν το επικοδόμησαν και το ύψωσαν, κατασκάπτοντας τα της Αχρίδας μέχρι το έδαφος, για τους οποίους ήμουν ζωντανός έλεγχος εγώ, που είμαι εντελώς περιττός και περίεργος και απέχω από τις οδούς τους όπως από τις ακαθαρσίες, και τους ήμουν βαρύς ακόμη και να με βλέπουν.