Πατερικές αναφορές στο ΩΣΗΕ 13:4

ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΣΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗ ΩΣΗΕ ΤΟΜΟΣ ΕΒΔΟΜΟΣ. <Εγώ δε είμαι ο Κύριος ο Θεός σου, που στερεώνω τον ουρανό και κτίζω τη γη, του οποίου τα χέρια έκτισαν όλη τη στρατιά του ουρανού, και δεν σου τα έδειξα αυτά για να πορεύεσαι πίσω από αυτά.> Ελέγχεται πάντοτε η ασχήμια της ψευδούς δόξας, όταν η αληθινή γνώση φέρεται στο μέσον, και σαν φως που αναλάμπει μέσα στη νύχτα και στο σκοτάδι, όταν ο λόγος παιδαγωγεί προς την ορθότητα των λογισμών. Επειδή, λοιπόν, γεμάτοι από την έσχατη όλων κακοβουλία και φτάνοντας στο ανώτατο όριο της αθλιότητας των λογισμών, οι Ισραηλίτες τίμησαν χωνευτά είδωλα και έργα τεχνητών, παραβλέποντας τον αληθινό και κατά φύση Θεό, τους ελέγχει λέγοντας ότι αυτός είναι που στερεώνει τον ουρανό, που πήξε τη γη, και είναι ο ποιητής των άστρων. Τους ονειδίζει δε, επειδή, αφήνοντας κατά μέρος ως παρωχημένο το να μπορούν μέσω των δημιουργημάτων να γνωρίσουν τη δόξα του Δημιουργού, τα έκαναν αυτά πρόφαση της δικής τους πλάνης. Αλλά δεν έγιναν γι' αυτό τον σκοπό, για να αδικούν δηλαδή τη θεία δόξα, θεωρούμενα ως θεοί από τους ανθρώπους στη γη, αλλά για να μπορέσει, όπως λέει το ιερό κείμενο, «από το μέγεθος και την ομορφιά των κτισμάτων αναλόγως» να αναταθεί ο νους των συνετών στη δυνατή κατανόηση της δύναμης και της τέχνης του Δημιουργού. Επομένως, ο Δημιουργός δεν μας έδειξε την κτίση, για να προσκυνείται από εμάς.

Και γι' αυτό ακριβώς διαμαρτυρήθηκε εκ των προτέρων λέγοντας μέσω του Μωυσή: «Και μη, αφού σηκώσεις το βλέμμα σου στον ουρανό και δεις τον ήλιο και τη σελήνη και τα άστρα και όλο τον κόσμο του ουρανού, πλανηθείς και τα προσκυνήσεις και τα λατρέψεις, τα οποία ο Κύριος ο Θεός σου διένειμε σε όλα τα έθνη που βρίσκονται κάτω από τον ουρανό.» Αυτοί όμως, όσα είχαν διανεμηθεί για την ένδειξη των καιρών και είχαν τοποθετηθεί σε τάξη φωστήρων, τα ονόμαζαν θεούς και τολμούσαν να τα προσκυνούν, και αναζητώντας ακόμη πιο αισχρά από αυτά οι άθλιοι, τίμησαν χυτά κατασκευάσματα και ξύλα ως θεούς, προσκυνώντας την τέχνη των χαλκουργών και των ξυλουργών. <Και εγώ σε έβγαλα από τη γη της Αιγύπτου, και θεό εκτός από εμένα δεν θα γνωρίσεις, και δεν υπάρχει σωτήρας εκτός από εμένα. Εγώ σε ποίμανα στην έρημο, σε γη ακατοίκητη, σύμφωνα με τις βοσκές τους.> Πολύς είναι σε αυτά ο έλεγχος της αναισθησίας, και παρατίθενται με τη σειρά οι τρόποι της βοήθειας, καταδεικνύοντας το μέγεθος της αχαριστίας αυτών που προέρχονται από τον Ισραήλ. Και τους ελέγχει, όχι επειδή είχαν άγνοια, όπως νομίζω· πώς άλλωστε; Αλλά επειδή, από την πάρα πολλή σκαιότητα και τον λογισμό που είχε ρέψει προς την αναισθησία, είχαν σχεδόν παρασυρθεί στη λήθη εκείνων που έπρεπε να θυμούνται παντοτινά.

Φαίνεται, λοιπόν, ότι ο προφητικός λόγος του Ωσηέ μάς υποδεικνύει με αυτά τα λόγια τον Ηλά, τον οποίο και αποκαλεί φρόνιμο, όχι επειδή ήταν πραγματικά συνετός, αλλά ειρωνευόμενος κατά κάποιον τρόπο. Διότι στον Ισραήλ φαινόταν ότι ήταν κάποιος συνετός και ότι είχε σκεφτεί πάρα πολύ σοφά, επειδή ακριβώς επέλεξε να καλέσει προς βοήθειά τους τους Αιγυπτίους. Αλλά αποδείχθηκε ότι και οι πράξεις και οι βουλές του ήταν μάταιες και ανώφελες. Ποιος λοιπόν, λέει, θα σε γλιτώσει ώστε να μην υποστείς τις αθεράπευτες συμφορές; Αυτός ο φρόνιμος γιος σου; Διότι δεν πρόκειται να αντέξει κατά τη συντριβή των τέκνων. Διότι όταν τα τέκνα σου συντρίβονται, λέει, ούτε εκείνος θα μπορέσει να σταθεί όρθιος· επειδή θα συλληφθεί ως δούλος και αιχμάλωτος μαζί με τους άλλους· θα οδηγηθεί προς τους Ασσυρίους. Σοφός λοιπόν είναι ο ψαλμωδός που λέει: «Ισχύς μου και ύμνησίς μου ο Κύριος.» Διότι από Αυτόν προέρχεται κάθε δύναμη και κάθε σωτηρία· και δεν υπάρχει σωτήρας εκτός από Αυτόν. <Από το χέρι του άδη θα τους γλιτώσω, από τον θάνατο θα τους λυτρώσω· πού είναι η δίκη σου, θάνατε;>

Πιθανώς να αναφέρεται και στους άρχοντες τούτου του αιώνα· διότι και αυτοί έχουν την εξουσία τους μεταβλητή· ενώ ο Σωτήρας είναι ο μόνος αίτιος της σωτηρίας, ο οποίος λέει: «Δεν υπάρχει σωτήρας εκτός από εμένα». Εάν λοιπόν σώζονται από Αυτόν και όχι από δικές τους δυνάμεις, πώς θα μπορέσουν να σώσουν άλλους;

Εάν δε επιθυμεί να ακούσει και άλλο προφητικό ρητό, το οποίο ίσως λέχθηκε προς αυτόν και προς όσους διάκεινται με τον ίδιο τρόπο με αυτόν περί της θεότητας, ας ακούσει τον ίδιο τον Ησαΐα να λέει: «Μετανοήστε, εσείς που πλανάσθε, επιστρέψτε στην καρδιά σας, και θυμηθείτε τα παλαιά από τον αιώνα, διότι εγώ είμαι ο Θεός και δεν υπάρχει άλλος εκτός από εμένα». Δεν είπε: «εγώ είμαι θεός», ώστε και μέσω της προσθήκης του άρθρου να αποδείξει σαφώς ότι ο Θεός είναι ένας. Τι λέει δε και ο προφήτης Ωσηέ; Δεν μαρτυρεί και αυτός τα ίδια, λέγοντας: «Εγώ σε έβγαλα από την Αίγυπτο, και δεν θα γνωρίσεις Θεό εκτός από εμένα, και δεν υπάρχει σωτήρας εκτός από εμένα»; Και πάλι ο Μαλαχίας λέει: «Ένας Θεός δεν σας έκτισε; Δεν είναι ένας ο πατέρας όλων σας;». Αλλά ίσως πει κάπου ο Αστέριος ότι ο Δαβίδ δεν έχει πει τίποτε περί αυτού, μολονότι μετά τον Μωυσή είναι ο αρχαιότερος των άλλων προφητών, και για τον λόγο αυτό αμφιβάλλει, για το αν πρέπει κανείς να θεωρεί ότι υπάρχουν δύο θεοί διαχωρισμένοι κατά την υπόσταση ή όχι. Επομένως, για να μην ισχυρίζεται αυτό, θεωρώ συνεπές να αποδείξω ότι και εκείνος λέει τα ίδια με τους προαναφερθέντες αγίους: «Άκουσε,» λέει, «λαέ μου, και θα σου μιλήσω· Ισραήλ, και θα σου καταθέσω μαρτυρία. Εάν με ακούσεις, δεν θα υπάρξει σε εσένα νέος θεός, ούτε θα προσκυνήσεις ξένο θεό. Διότι εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σου». Εκείνος που υποδεικνύει τον εαυτό του και λέει «εγώ είμαι», δεν είναι φανερό ότι δηλώνει πως υπάρχει μόνο ένας Θεός, δηλαδή ο εαυτός του;

Διότι, εάν, όταν βέβαια ο προφήτης Ησαΐας λέει «υιούς εγέννησα και ύψωσα» και πάλι «αλλά ο Ισραήλ δεν με εγνώρισε, και ο λαός δεν με κατενόησε» και εξάλλου «εγώ έδωσα εντολή σε όλα τα άστρα, και με το χέρι μου στερέωσα τον ουρανό» και όσα άλλα παρόμοια, δεν ισχυριζόμαστε ότι ο Ησαΐας τα λέει αυτά, αλλά ο Θεός που μιλά μέσα του μέσω αυτού, δεν θα ήταν λοιπόν ταιριαστό και στην περίπτωση του μονογενούς Υιού του Θεού να δεχθούμε ότι ο Πατέρας έπρεπε μέσω αυτού να διακηρύξει αυτά προς εκείνους που είχαν ανάγκη τέτοιου είδους παραγγελμάτων; Και αυτοί ήταν ειδωλολάτρες, όπως διδάσκει η ίδια η Γραφή λέγοντας: «Και είπε ο Κύριος: πού είναι οι θεοί τους, στους οποίους είχαν εναποθέσει την εμπιστοσύνη τους; Των οποίων το στέαρ των θυσιών τρώγατε και πίνατε το κρασί των σπονδών τους; Ας εγερθούν και ας σας βοηθήσουν, και ας γίνουν προστάτες σας». Διότι με αυτά συνδέεται το «δείτε, δείτε ότι εγώ είμαι, και δεν υπάρχει Θεός εκτός από εμένα». Έστω λοιπόν και αν μυριάδες φορές, αναφωνώντας μέσω του προφήτη, λέει «εκτός από εμένα δεν υπάρχει Θεός» και «εκτός από εμένα δεν υπάρχει δίκαιος και σωτήρας» και «Θεό εκτός από εμένα δεν θα γνωρίσεις, και δεν υπάρχει σωτήρας παρά μόνο εγώ» και όσα άλλα παρόμοια με αυτά αναφέρονται στους υπόλοιπους προφήτες, ο Θεός ήταν και από τότε εκείνος που «εν Χριστώ συμφιλίωνε τον κόσμο με τον εαυτό Του», και ο ίδιος ο Πατέρας ήταν αυτός που εξήγγελλε αυτά προς τους ανθρώπους μέσω του μονογενούς Του Υιού, σαν μέσω κάποιου ερμηνευτή.

Εγώ σε οδήγησα έξω από τη γη της Αιγύπτου, και Θεό εκτός από εμένα δεν θα γνωρίσεις, και σωτήρας δεν υπάρχει εκτός από εμένα. Διότι μέσω αυτών τους επαναφέρει στη μνήμη όσα τους είχαν νομοθετηθεί εξ αρχής· απαγορεύει, λοιπόν, προς το παρόν να κατασκευάζουν ομοίωμα των όσων φαίνονται και βλέπονται στον ουρανό, στη γη και στα ύδατα, ώστε, από άγνοια του ανώτερου ή από αθέτηση του Κτίστη, να μην αποδώσουν σε εκείνα την προσκύνηση.