Πατερικές αναφορές στο ΩΣΗΕ 13:7

Επισφαλής λοιπόν και δυσκολοκυβέρνητη είναι η τρυφή, και σαν κάποιος ομαλός δρόμος προς την αποστασία από τον Θεό· κατά πολύ δε καλύτερη είναι η σύμμετρη θλίψη. Και σε αυτό θα μας βεβαιώσουν οι φωνές των αγίων. Διότι ο ένας έλεγε: «Κύριε, μέσα στη θλίψη σε θυμηθήκαμε· μέσα σε μικρή θλίψη ήλθε η παιδεία σου σε εμάς»· ενώ ο σοφότατος Παύλος έθετε τη θλίψη σαν ρίζα και γένεση κάθε αγαθού για εμάς, λέγοντας: «Ότι η θλίψη κατεργάζεται την υπομονή, και η υπομονή τη δοκιμή, και η δοκιμή την ελπίδα, και η ελπίδα δεν καταισχύνει». Ψάλλει δε κάπου και ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Είναι καλό σε εμένα ότι με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά σου». <Και θα γίνω σε αυτούς σαν πάνθηρας και σαν λεοπάρδαλη· στον δρόμο των Ασσυρίων θα τους συναντήσω σαν στερημένη αρκούδα, και θα διαρρήξω το περίβλημα της καρδιάς τους, και εκεί θα τους καταφάγουν τα λιονταράκια του δάσους, τα θηρία του αγρού θα τους κατασπαράξουν.> Επειδή δηλαδή η άνεση της ευμάρειας έγινε σε αυτούς πρόξενος ολέθρου και αφορμή αποστασίας, για τον λόγο αυτόν επιφέρονται πλέον οι θλίψεις, και μάλιστα αναλόγως με τα αρρωστήματα. Διότι τα σώματα που έχουν νοσήσει βαριά και έχουν πλέον σαπίσει, σε καμία περίπτωση δεν θα θεραπεύονταν πια με ήπια φάρμακα, αλλά μάλλον θα είχαν ανάγκη από το σίδερο και τη φωτιά. Επομένως, επειδή το μέγεθος της θείας ημερότητας ωφέλησε ελάχιστα τους Ισραηλίτες, για να μην πω απολύτως καθόλου, τους επιφέρεται θηριώδης αγριότητα.

Παρομοιάζει δε τον εαυτό του με τα πιο φοβερά και σαρκοβόρα από τα θηρία, και με εκείνα που ρέπουν πάρα πολύ προς την ωμότητα. Όχι βέβαια ότι η θεία και άρρητη φύση θα μπορούσε να περιπέσει σε τέτοιου είδους οργή, αλλά ίσως με αυτό πάλι διδάσκει ότι οι Ασσύριοι θα χρησιμοποιήσουν τόσο άκρατη οργή, και θα συλληφθούν έχοντας γίνει απάνθρωποι και σκληροί, και τι χειρότερο δεν θα έχουν γίνει; Θα φανεί όμως ότι αυτό που πράττεται προέρχεται από τον Θεό, επειδή ο ίδιος επέτρεψε να συμβεί, εξαπολύοντας την πρέπουσα οργή σε εκείνους που αμάρτησαν τόσο άγρια. Θα τους βρω λοιπόν σαν πάνθηρας και σαν λεοπάρδαλη· διότι θα οδηγηθούν αιχμάλωτοι στη χώρα των Ασσυρίων. Και θα τους συναντήσω σαν αρκούδα που βρίσκεται σε αδιέξοδο, δηλαδή που ίσως πεινά, ή που βρίσκεται σε μεγάλη ταραχή, επειδή της άρπαξαν τα μικρά της· διότι τότε, λένε, το θηρίο φτάνει κυρίως στο άκρο της έμφυτης μανίας του. Και θα διαρρήξω το περικάλυμμα της καρδιάς τους. Περικάλυμμα σε αυτή την περίπτωση ονομάζει την ασφάλεια. Και ασφάλεια της καρδιάς είναι το θάρρος, το οποίο μπορεί να έχει κάποιος εναντίον των εχθρών· όταν δε αυτό διαρραγεί, εισέρχονται τα πάθη που προέρχονται από τη δειλία, ώστε να χαρίσουν τη νίκη στους εχθρούς χωρίς μάχη. Είναι σαν να έλεγε, λοιπόν: Θα τους οδηγήσω σε έσχατη δειλία, καίτοι οι αντίπαλοί τους παρομοιάστηκαν με πεινασμένο θηρίο που στερήθηκε τα μικρά του, εννοώ δηλαδή την αρκούδα.

Ψ. Από τον Ωσηέ. Ι΄. Διότι εγώ είμαι σαν πάνθηρας για τον Εφραίμ, και σαν λιοντάρι για τον οίκο του Ιούδα. Επειδή και σε άλλο σημείο του ίδιου προφήτη ο Κύριος λέει για τον εαυτό Του το «και θα είμαι σαν πάνθηρας», είναι αναγκαίο να εξετάσουμε τα όσα εξιστορούνται για το ζώο αυτό· και συγκεκριμένα από το πρώτο βιβλίο των «Φυσικών» του Διδύμου πρέπει να παραθέσουμε τα εξής: Ο πάνθηρας ως ζώο δεν είναι μόνο όμορφος στο σώμα, όντας αστερωπός (με κηλίδες σαν άστρα), αλλά, επειδή από τη φύση του έχει ωραία αναπνοή, ξεπερνά σε ευωδία ακόμη και τα αρώματα των Ινδών. Αυτός, εφόσον δεν πεινάει, παραμένει στο κρησφύγετό του, επιθυμώντας να μένει κλεισμένος μέσα· όταν όμως επιθυμήσει να λάβει τροφή, βγαίνει έξω και απλώς περπατά. Τα δε άλλα θηρία, αιχμαλωτισμένα από την ευωδία του σώματός του, τον ακολουθούν γοητευμένα· εκείνος δε, κοιτάζοντας λοξά, αναζητά γύρω του το κατάλληλο για αυτόν θηρίο για να το πιάσει, και πηδώντας επάνω του το αρπάζει.

Ζʹ. Γνωρίζω την αστραφτερή ρομφαία και τη μάχαιρα που μεθάει (από το αίμα) στον ουρανό, η οποία λαμβάνει την εντολή να σφάζει, να εξολοθρεύει, να καθιστά άτεκνους και να μη σπλαχνίζεται σάρκες, μυελούς και οστά. Γνωρίζω ότι ο απαθής Θεός εμφανίζεται σαν αρκούδα που στερήθηκε τα μικρά της και σαν λεοπάρδαλη που συναντά κανείς στον δρόμο των Ασσυρίων, και δεν εννοώ μόνο εκείνους της τότε εποχής, αλλά και οποιονδήποτε είναι σήμερα Ασσύριος ως προς την κακία· και ότι δεν είναι δυνατόν να αποφύγει κανείς τη δύναμη και την ταχύτητα της οργής Του, όταν Εκείνος επαγρυπνεί για τα ασεβήματά μας, και όταν ο ζήλος Του καταδιώκει τους εχθρούς Του, ένας ζήλος που γνωρίζει να καταβροχθίζει τους αντιπάλους. Γνωρίζω τον σφοδρό κλονισμό, την αναταραχή, τον αναβρασμό, τη συντριβή της καρδιάς και την παράλυση των γονάτων, και ότι τέτοιου είδους είναι οι τιμωρίες των ασεβών. Διότι παραλείπω να αναφέρω τα κολαστήρια του άλλου κόσμου, στα οποία μας παραδίδει η εδώ μακροθυμία του Θεού, καθότι είναι προτιμότερο να παιδαγωγηθούμε και να καθαρθούμε τώρα, παρά να παραπεμφθούμε στα εκεί βάσανα, τότε που θα είναι καιρός κολάσεως και όχι καθάρσεως.

Επειδή, λοιπόν, και σε όλα τα άλλα μαθαίνουμε από τη θεία φιλοσοφία αυτό το δόγμα, ότι δηλαδή το θείο γίνεται πάντοτε για εμάς τέτοιο, ανάλογα με το πώς θα δείξουμε τον εαυτό μας στον Θεό μέσω της προαιρέσεώς μας (διότι ο Δαβίδ στην προφητεία μαρτυρεί ότι Αυτός είναι αγαθός προς τους αγαθούς, ενώ για εκείνους που έχουν αποκτηνωθεί κατά τον βίο τους κάποιος άλλος από τους προφήτες Τον ονομάζει άρκτο και πάρδαλη, προεκθέτοντας με αινιγματικό τρόπο τα ευαγγελικά δόγματα, στα οποία διαφορετικός φαίνεται ο χαρακτήρας των λόγων του βασιλιά προς αυτούς που βρίσκονται στα δεξιά και διαφορετικός προς αυτούς που βρίσκονται στα αριστερά, στους μεν όντας αγαθός και μειλίχιος, στους δε φοβερός και αμείλικτος, προσαρμόζοντας τον Εαυτό Του καταλλήλως προς την προαίρεση εκείνων που κρίνονται), για τον λόγο αυτό και τώρα γίνεται από τον Λόγο η ταιριαστή ανταπόδοση στη νύμφη· διότι για τα όσα εκείνη ύμνησε το κάλλος του Δεσπότη, με παρόμοιο τρόπο ο Κύριος της ανταπέδωσε τον έπαινο. Διότι αποδέχεται και ο Ίδιος τη μεταβολή των μαστών της, η οποία συντελέστηκε προς το καλύτερο μέσω της ενέργειάς τους, επειδή, έχοντας πάψει να γαλακτοφορούν, αναβλύζουν οίνο και όχι γάλα, μέσω του οποίου επέρχεται η ευφροσύνη στις πιο τέλειες καρδιές, εκείνων που δεν κλυδωνίζονται πλέον από τη νηπιότητα, αλλά δύνανται να εμφορούνται και να ελκύουν με το στόμα τα αγαθά από τον κρατήρα της σοφίας.

Διότι, αν είχε διδαχθεί τις θείες φωνές, θα γνώριζε οπωσδήποτε ότι ο Κύριος αποκαλείται από την Αγία Γραφή, σύμφωνα με διάφορες επινοήσεις, και «κατάρα» και «αμαρτία» και «εξαγριωμένη δάμαλις» και «σκύμνος λέοντος» και «αρκούδα που στερήθηκε τα μικρά της» και «πάνθηρας» και τα παρόμοια, καθώς οι άγιοι και θεοφόροι άνδρες διατρανώνουν εύστοχα με τα ονόματα αυτά τον σκοπό του νοήματος στον οποίο απέβλεπαν, έστω και αν τα ονόματα αυτά φαίνεται πως, κατά την πρόχειρη ένδειξη, διαβάλλονται και ενέχουν κάποια αρνητική χροιά. Διότι, εάν δεν παραδεχθεί κανείς ότι το καθένα από αυτά αποδίδεται ευσεβώς στον Θεό βάσει κάποιας ιδιαίτερης έννοιας, η λέξη δεν θα απαλλαγεί από την πλέον ασεβή υπόνοια. Και θα απαιτούσε πολύ χρόνο το να εκθέτουμε και να αποδεικνύουμε για όλα αυτά τα ονόματα, πώς αφενός είναι διαβεβλημένα σύμφωνα με την κοινή αντίληψη που προκύπτει από την πρόχειρη εντύπωση, και πώς αφετέρου ο λόγος της επινόησης προσαρμόζει τα ονόματα αυτά στην ευσέβεια προς τον Θεό.

Γνωρίζω την αστραφτερή ρομφαία και τη μεθυσμένη μάχαιρα στον ουρανό, να σφάζει, να εξολοθρεύει και να στερεί τα τέκνα. Γνωρίζω τον Απαθή να εμφανίζεται σαν αρκούδα στερημένη από τα μικρά της και σαν πάνθηρας που συναντά κανείς στον δρόμο των Ασσυρίων· γνωρίζω την εκτίναξη, τον τρανταγμό και τον κλονισμό, τη συντριβή της καρδιάς και την παράλυση των γονάτων, διότι τέτοιου είδους είναι οι τιμωρίες των ασεβών, ώστε είναι προτιμότερο να παιδαγωγηθούμε και να καθαριστούμε τώρα, παρά να παραπεμφθούμε στα εκεί βάσανα.

Είναι λοιπόν δυνατόν να αναπλάσουμε για τα ουράνια όντα μορφές που δεν είναι καθόλου αταίριαστες, ακόμη και από τα πιο ευτελή μέρη της ύλης, επειδή και η ίδια η ύλη, έχοντας λάβει την ύπαρξή της από το όντως Ωραίο, φέρει σε όλη την υλική της διαρρύθμιση κάποιους απόηχους της νοερής ευπρέπειας, και μέσω αυτών είναι δυνατόν να αναχθούμε προς τα άυλα αρχέτυπα, αρκεί, όπως έχει ειπωθεί, οι ομοιότητες να εκλαμβάνονται με ανόμοιο τρόπο και τα ίδια σύμβολα να μην ορίζονται με τον ίδιο τρόπο, αλλά εναρμονισμένα και οικεία προς τις νοερές και τις αισθητές ιδιότητες. Αυτά θα διαπιστώσουμε ότι οι μυστικοί θεολόγοι τα χρησιμοποιούν ιερά για να πλάσουν μορφές όχι μόνο για τις εκφάνσεις των ουράνιων διακόσμων, αλλά μερικές φορές και για τις ίδιες τις θεαρχικές φανερώσεις. Και άλλοτε μεν την υμνούν αντλώντας από τα πιο πολύτιμα φαινόμενα, ως ήλιο δικαιοσύνης, ως αστέρα εωσφόρο που ανατέλλει ιερά μέσα στον νου και ως φως που καταυγάζει νοητά και χωρίς κάλυμμα· άλλοτε δε αντλώντας από τα μεσαία, ως πυρ που φωτίζει αβλαβώς, ως ύδωρ που χορηγεί ζωτική πλήρωση και, για να μιλήσουμε συμβολικά, που διεισδύει στα σπλάχνα και αναβλύζει ποταμούς που ρέουν ακατάσχετα· και άλλοτε πάλι αντλώντας από τα έσχατα, ως μύρο εύοσμο και ως ακρογωνιαίο λίθο. Αλλά της αποδίδουν ακόμη και μορφές θηρίων, προσάπτοντάς της τις ιδιότητες του λέοντα και του πάνθηρα, και λέγοντας ότι θα είναι σαν πάρδαλη και σαν αρκούδα που στερήθηκε τα μικρά της.