Πατερικές αναφορές στο ΩΣΗΕ 2:14

Θα ήταν αληθές και με άλλον τρόπο, και μάλιστα πολύ λογικό, ότι εκείνοι που απομακρύνονται από τον Θεό και παραμελούν την αγάπη προς αυτόν, είναι αναγκαίο να θλίβονται και να παραμένουν εντελώς μακριά από κάθε τι που μπορεί να προσφέρει χαρά. «Διότι δεν υπάρχει χαρά για τους ασεβείς», λέει ο Κύριος, «για τους οποίους έχει φυλαχθεί αιώνια ο σκώληκας». Αντίθετα, για τους επιεικείς, και όσους έχουν ευσεβή και φιλόθεο σκοπό, θα ταίριαζε φυσικά να ευφραίνονται με όλα τα αγαθά. «Διότι αιώνια ευφροσύνη θα είναι πάνω από το κεφάλι τους», σύμφωνα με τα γραφόμενα, «και έφυγε η οδύνη, η λύπη και ο στεναγμός». Προς αυτούς απευθύνει επιστολή και ο θεσπέσιος Παύλος λέγοντας: «Χαίρετε πάντοτε εν Κυρίω· και πάλι θα πω, χαίρετε. Η επιείκειά σας ας γίνει γνωστή σε όλους τους ανθρώπους». Διότι, όπως στους αμαρτωλούς ακολουθεί αναγκαστικά η τιμωρία, έτσι και σε όσους έχουν ως σκοπό να ζήσουν ενάρετα, ακολουθεί το να εμπλουτίζονται με τα άνωθεν αγαθά. <Και θα αφανίσω την άμπελό της και τις συκιές της, για τις οποίες είπε: Αυτές είναι οι αμοιβές μου, που μου έδωσαν οι εραστές μου· και θα τα καταστήσω μαρτυρία, και θα τα καταφάγουν τα θηρία του αγρού και τα πετεινά του ουρανού και τα ερπετά της γης.> Αυτό ακριβώς μπορεί να ειπωθεί πάλι με άλλον τρόπο, με το: «Θα αφαιρέσω τον σίτο μου στην ώρα του, και τον οίνο μου στον καιρό του».

Έπειτα, ένα άθλιο και ανοητότατο πλήθος γυναικών αντιτασσόταν πάλι στα λόγια του προφήτη, και μάλιστα έλεγαν αναίσχυντα: «Τον λόγο που μας είπες στο όνομα του Κυρίου, δεν θα τον ακούσουμε, αλλά οπωσδήποτε θα εκτελέσουμε κάθε λόγο που θα εξέλθει από το στόμα μας, να προσφέρουμε θυμίαμα στη βασίλισσα του ουρανού και να της προσφέρουμε σπονδές, όπως ακριβώς κάναμε εμείς και οι πατέρες μας και οι βασιλείς μας και οι άρχοντές μας στις πόλεις του Ιούδα και έξω από την Ιερουσαλήμ· τότε χορτάσαμε άρτους και ήμασταν καλά, και δεν είδαμε συμφορές. Αλλά από τότε που σταματήσαμε να προσφέρουμε θυμίαμα στη βασίλισσα του ουρανού, όλοι μας στερηθήκαμε τα πάντα, και εξολοθρευτήκαμε από ρομφαία και από οργή.» Αντιλαμβάνεσαι λοιπόν πώς ισχυρίζεται ότι έλαβε τα προς το ζην, και επιπλέον την ευημερία, σχεδόν ως αντάλλαγμα για το γεγονός ότι πλανήθηκε; «Θα αφανίσω λοιπόν», λέει, «αυτά για τα οποία είπε: Αυτά είναι τα μισθώματά μου, που μου έδωσαν οι εραστές μου, και θα τα καταστήσω μαρτύριο». Διότι η αφαίρεση αυτών των αγαθών θα μαρτυρήσει τρόπον τινά κατά της μοχθηρίας του Ισραήλ, και θα καταστήσει την τιμωρία τους πιο εμφανή, και θα κάνει φανερή την οργή. «Θα τα φάνε δε αυτά τα θηρία του αγρού και τα πετεινά του ουρανού και τα ερπετά της γης.» Αυτό δεν πρέπει να νοηθεί μόνο με έναν τρόπο, αλλά τα σημαινόμενα θα ερμηνευθούν μάλλον με τρεις τρόπους.

Διότι ή εννοεί το εξής, ότι δηλαδή τα προϊόντα των αγρών θα γίνουν τροφή των θηρίων, επειδή δεν θα υπάρχει πλέον κανείς για να κατοικεί τη γη, εξαιτίας του ότι πάρα πολλοί, έχοντας εκδιωχθεί από τα σπίτια και τις πόλεις τους, σύρθηκαν παρά τη θέλησή τους στη Βαβυλώνα και στους Μήδους, και άλλοι τόσοι εξολοθρεύτηκαν από τον πόλεμο, ώστε η χώρα των Σαμαρειτών να κατοικείται πλέον μόνο από άγρια θηρία και ερπετά, ή πάλι εννοεί εκείνο, ότι οι Βαβυλώνιοι, σαν κάποια άγρια θηρία, θα καταβροχθίσουν τους καρπούς της χώρας, ενώ οι κάτοικοι της γης θα έχουν εγκλωβιστεί στις οχυρωμένες πόλεις, και δεν θα τολμούν να βγουν ούτε καν έξω από τις πύλες, παρόλο που θα τους αποδεκατίζει η πείνα.

Μια τέτοια ψυχή θα μπορούσε να παρομοιαστεί με γυναίκα κακών ηθών, η οποία στολίζεται επιδεικτικά με χρυσάφια· και σχεδόν μαγεύει την καρδιά των εραστών της με τα κοσμήματα στα αυτιά και τον λαιμό της. Κάθε είδος ακαθαρσίας, λοιπόν, αποτελεί καύχημα για τους πονηρούς. Ότι δε σε εκείνους που έχουν σκοπό να προσβλέπουν σε αυτά, είναι σύνηθες και αναγκαίο να απομακρυνθούν ακόμη και από την ίδια τη μνήμη του Θεού, το έδειξε λέγοντας: «εμένα δε με ξέχασε, λέγει ο Κύριος». Διότι, επειδή αρρώστησε προσκολλώμενη στα δαιμόνια, λέει, ή μάλλον επειδή απομακρύνθηκε ολοκληρωτικά από την επιθυμία και την προθυμία για το αγαθό, απομακρύνθηκε και από αυτή τη μνήμη του Θεού· και αυτό είναι ξεκάθαρη απόδειξη της απόλυτης ασέβειας. <Γι' αυτό, ιδού εγώ θα την πλανήσω και θα την οδηγήσω στην έρημο>. Επειδή, λοιπόν, λέει, αυτή παρεκτράπηκε με πολλούς τρόπους, εγώ ζήτησα πολύ σωστά την τιμωρία για την αποστασία· «διότι εκδικήθηκα πάνω της τις ημέρες των Βααλείμ», και επέφερα την οργή ίση με τα πταίσματα· γι' αυτό λοιπόν στο εξής θα στραφώ στο έλεος, και θα την επαναφέρω προς το καλύτερο, και προς το να μπορεί να εκπληρώνει εκείνα μέσω των οποίων θα γίνει θεοφιλής. Ποιος λοιπόν, λέει, θα είναι ο τρόπος της θεραπείας; Ιδού εγώ θα την πλανήσω, όχι όμως από το αναγκαίο και χρήσιμο για τη ζωή προς το μη ωφέλιμο, αλλά από τα αισχρά και εκ φύσεως βλαβερά προς εκείνο που αποβαίνει προς ωφέλεια.

Διότι, όπως ακριβώς η ψυχή πλανάται από την αρετή προς την κακία, με τον ίδιο νομίζω τρόπο, επιστρέφοντας κατά κάποιον τρόπο προς τα πίσω από τους τρόπους της κακίας, σχεδόν θα φαινόταν ότι πλανάται, έχοντας παρεκκλίνει από τον δικό της σκοπό και μη διασχίζοντας πλέον την προκαθορισμένη οδό. Και όπως ακριβώς οι οδοί της ανακόπτονταν ωφέλιμα με αγκάθια, για να μην προφτάσει τους εραστές της, έτσι και τώρα, ενώ τρέχει ορμητικά σαν σε κατηφόρα προς τον όλεθρο και την απώλεια, με το έλεος του Θεού φαίνεται να πλανάται, μεταστρεφόμενη προς την επιθυμία της αρετής, δεχόμενη στον νου και την καρδιά το φως της αληθινής θεογνωσίας, και μη βρίσκοντας πλέον, όπως είπα, τον παλαιό της δρόμο. Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι η φράση «την πλανώ», από τους άλλους ερμηνευτές έχει μεν αποδοθεί διαφορετικά, πλην όμως, καταλήγει σε ένα και το αυτό νόημα. Διότι απέδωσαν το κείμενο, άλλοι μεν ως «Ιδού, εγώ την απομακρύνω», άλλοι δε ως «εγώ την εξαπατώ», εκφράζοντας με διαφορετικό τρόπο, όπως είπα, ακριβώς αυτό το πράγμα, δηλαδή το «πλανώ», το οποίο νοείται ωφέλιμα. Καθώς δε ήταν βατή και σαν εύφορη γη με πολλά νερά για τις αγέλες των δαιμόνων, υπόσχεται να την καταστήσει έρημο, διδάσκοντας ότι θα την αποδείξει σκληρή, απάτητη και άνυδρη στα θελήματα εκείνων, ώστε, μη βρίσκοντας πλέον κανέναν τόπο ανάπαυσης, να παραιτηθούν και να απομακρυνθούν.

Έτσι και ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός λέει ότι το ακάθαρτο πνεύμα, όταν εξέλθει από τον άνθρωπο, διέρχεται μέσα από άνυδρους τόπους, ζητώντας ανάπαυση, και δεν βρίσκει. Διότι, όπως για τους ανθρώπους ο άνυδρος τόπος δεν είναι κατοικήσιμος, έτσι και για τα ακάθαρτα πνεύματα θα μπορούσε εύλογα να θεωρηθεί ως πονηρή και απεχθής και σαν άβατη και άνυδρη γη η θεοφιλής και όσια ψυχή, η οποία δεν ανέχεται ούτε να σκέφτεται ούτε να πράττει όσα είναι σε εκείνα ευχάριστα. Επομένως, τρόπος βοήθειας είναι η περιπλάνηση που αναφέρεται εδώ, και βέβαια και η τοποθέτηση σε έρημη γη, σύμφωνα τουλάχιστον με όσα μόλις προείπαμε. «Και θα μιλήσω στην καρδιά της, και θα της δώσω τα κτήματά της από εκεί». Σε αυτά, ο λόγος μάς υπόσχεται λαμπρά τη σωτηρία διά του Χριστού, και υπενθυμίζει τους χρόνους της επίγειας παρουσίας Του, κατά τους οποίους λέμε ότι έχει εκπληρωθεί το: «Τις ημέρες εκείνες και τον καιρό εκείνο θα δώσω τους νόμους μου στη διάνοιά τους, και στις καρδιές τους θα τους εγγράψω». Διότι έτσι ακριβώς και ο σοφότατος Παύλος στέλνει επιστολή σε αυτούς που πλούτισαν με αυτήν την τόσο λαμπρή και αληθινά αξιοσέβαστη χάρη, λέγοντας: «Η επιστολή μας είστε εσείς, εγγεγραμμένη στις καρδιές μας, η οποία γινώσκεται και αναγινώσκεται από όλους τους ανθρώπους, καθώς φανερώνεται ότι είστε επιστολή του Χριστού, την οποία διακονήσαμε εμείς, εγγεγραμμένη όχι με μελάνι, αλλά με το Πνεύμα του ζώντος Θεού».

Παρατήρησε δε πώς δεν δόθηκε η κοιλάδα του Αχώρ για να της ανοίξει τη σύνεση, πριν πρώτα μιλήσει στην καρδιά της. Διότι τα πλήθη των Ιουδαίων δεν θα μπορούσαν να κατανοήσουν τις θείες εντολές, ούτε θα μπορούσαν να διακρίνουν μέσα από τους τύπους το μυστήριο του Χριστού, εάν δεν πλούτιζαν, όπως εμείς που έχουμε ήδη πιστέψει, με τη μέθεξη του Αγίου Πνεύματος, και δεν αποδεικνύονταν μέτοχοι του άνωθεν φωτισμού. Σε αυτό θα μας βεβαιώσει ο μακάριος Παύλος γράφοντας για εκείνους που κατάγονται από το αίμα του Ισραήλ: «Διότι μέχρι τη σημερινή ημέρα το ίδιο κάλυμμα παραμένει κατά την ανάγνωση της Παλαιάς Διαθήκης, χωρίς να ανακαλύπτεται, επειδή καταργείται εν Χριστώ. Αλλά μέχρι σήμερα, όταν αναγινώσκεται ο Μωυσής, υπάρχει κάλυμμα πάνω στην καρδιά τους. Όταν όμως επιστρέψει προς τον Κύριο, αφαιρείται το κάλυμμα. Ο δε Κύριος είναι το Πνεύμα. Και όπου είναι το Πνεύμα του Κυρίου, εκεί υπάρχει ελευθερία». Πρώτα λοιπόν υπόσχεται ότι θα μιλήσει στην καρδιά της, καθώς το Άγιο Πνεύμα θα χαράξει μέσα τους τους θείους νόμους και την άνωθεν παιδαγωγία. Έπειτα έτσι θα κατανοήσουν και τα όσα συνέβησαν στην κοιλάδα του Εμεκαχώρ τυπικά και ιστορικά, τα οποία είναι απολύτως ικανά να της ανοίξουν τη σύνεση, και τελικά να την απαλλάξουν από την παλαιά πώρωση.

Διότι με τη λέξη Βααλείμ, κατά κοινή ομολογία, υποδηλώνονται τα είδωλα. Αποτελούσε δε συνήθεια για τις γυναίκες των Εβραίων να αποκαλούν τους συζύγους τους με τα ονόματα των ψευδώνυμων θεών, και αυτός ήταν ένας εξαιρετικός τρόπος για να τους τιμούν. Λένε μάλιστα ότι την αρχή αυτού του πράγματος την έκανε ο Νίνος ο Βαβυλώνιος, ο οποίος μετονόμασε τον ίδιο του τον πατέρα σε Βήλο, από το είδωλο που είχαν, δηλαδή τον Βηλ. Ότι λοιπόν θα παύσει και αυτή η τόσο αισχρή συνήθεια, το φανέρωσε λέγοντας: «Θα με καλέσει: Ο άνδρας μου, και δεν θα με καλέσει πλέον Βααλείμ». Διότι, εάν επιλέξει, λέει, να με ονομάσει ίσως σύζυγό της, οπωσδήποτε θα με προσφωνήσει: «Ο άνδρας μου», και δεν θα με καλέσει πλέον τιμώντας με με τα ονόματα των ειδώλων. Γι' αυτόν τον λόγο, λέει, ότι: «Θα εξαλείψω τα ονόματα των Βααλείμ από το στόμα της, και δεν θα μνημονεύσουν πλέον τα ονόματά τους». <Και θα συνάψω μαζί τους εκείνη την ημέρα διαθήκη με τα θηρία του αγρού και με τα πετεινά του ουρανού και με τα ερπετά της γης, και τόξο και ρομφαία και πόλεμο θα συντρίψω από τη γη.> Στα όσα ήδη αναγνώστηκαν προηγουμένως, έλεγε ότι: «Και θα αφανίσω την άμπελό της και τις συκιές της, για τα οποία είπε: Αυτές είναι οι αμοιβές μου που μου έδωσαν οι εραστές μου»· και πρόσθετε σε αυτά ότι: «Θα τα καταφάγουν τα θηρία του αγρού και τα πετεινά του ουρανού και τα ερπετά της γης».

Διότι εκείνοι που περίμεναν ότι θα γίνουν σωτήρες τους ως θεοί, αυτοί ακριβώς καταστρέφονται μαζί με εκείνους που συνήθιζαν να τους προσκυνούν. Και θα κατακαούν και τα μισθώματά της, και θα οδηγηθούν σε αφανισμό, λέγει, όλα τα είδωλά της. Με τον όρο «μισθώματα» που κατακαίγονται μαζί με τα είδωλα, προφανώς υποδηλώνει τα αναθήματα. Διότι προσέφεραν στους ειδωλολατρικούς ναούς προς δόξαν των ειδώλων προσφορές από τον προσωπικό τους πλούτο, και σε εκείνους που δεν μπορούσαν ούτε είχαν τη δύναμη να προσφέρουν καμία ωφέλεια, ανέθεταν ευχαριστίες σαν μισθό και ανταπόδοση για όσα νόμιζαν ότι λάμβαναν από αυτούς. Θυμόμαστε δε ότι και δια φωνής του Ωσηέ κατηγορούσε τη Συναγωγή των Ιουδαίων, λέγοντας τα εξής: «Και αυτή δεν αναγνώρισε ότι εγώ της έδωκα το σιτάρι και το κρασί και το λάδι, και πλήθυνα σε αυτήν το ασήμι και το χρυσάφι. Εκείνη όμως κατασκεύασε ασημένια και χρυσά για τον Βάαλ»· επομένως, είναι ολοφάνερα τα αναθήματα. Και ότι ο παράφρων Ισραήλ θεωρούσε την ευημερία του ως μισθώματα και ανταπόδοση της επιμέλειάς του στην πλάνη, θα το κατανοήσεις εξίσου όταν ο Θεός λέγει πάλι: «Και θα αφανίσω το αμπέλι της και τις συκιές της, για τα οποία είπε: Αυτά είναι τα μισθώματά μου που μου έδωσαν οι εραστές μου». Διότι νόμιζε, όπως είπα, ότι με τις βουλές των ειδώλων και με πλούτο καυχιέται και απολαμβάνει τρυφηλό βίο και ευημερεί. Επομένως, είναι τυφλός ο νους των πλανωμένων.