Πατερικές αναφορές στο ΩΣΗΕ 2:22

Εξαιτίας αυτών, ποιος δεν θα θρηνούσε λέγοντας: «Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη Σιών;». Και πώς δεν θα αναφωνούσε ο ίδιος ο Κύριος προς κάποιον από εκείνους που σήμερα πορεύονται με το πνεύμα του Ιερεμία: «Είδες τι μου έκανε η παρθένος του Ισραήλ; Εγώ τη μνηστεύθηκα για τον εαυτό μου με πίστη και αφθαρσία, με δικαιοσύνη και κρίση, με έλεος και οικτιρμούς, όπως της υποσχέθηκα μέσω του προφήτη Ωσηέ».

Ή και με άλλον τρόπο, αν θέλεις, μπορείς να εκλάβεις τα λεγόμενα. Διότι, όπως είπα, μνηστεύθηκε κάποτε στην Αίγυπτο τη Συναγωγή των Ιουδαίων· αλλά κατά κάποιον τρόπο μάλλον για άλλον, όχι για τον Εαυτό Του, εννοώ δηλαδή για τον θεσπέσιο Μωυσή, προς τον οποίο είπε κάπου: «Πήγαινε, κατέβα γρήγορα από εδώ· διότι παρανόμησε ο λαός σου, αυτούς που έβγαλες από τη γη της Αιγύπτου». Ακούς πώς παραχώρησε στον Μωυσή τη μνηστευμένη, δηλαδή τον λαό, μη θεωρώντας τον ακόμα άξιο της οικειότητας με τον Εαυτό Του· διότι δεν ήταν ικανός, όπως είπα, ο νόμος ή ο Μωυσής, να ενώσει καθαρά και ολοκληρωτικά με τον Θεό· διότι αυτό είχε διατηρηθεί ως το άριστο των κατορθωμάτων και το αληθώς θεοπρεπές για τον μεσίτη Θεού και ανθρώπων, δηλαδή τον Χριστό, μέσω του οποίου και στον οποίο ενωνόμαστε με τον Θεό. Διότι «Αυτός είναι η ειρήνη μας», σύμφωνα με τις Γραφές, Αυτός που εξάλειψε την αμαρτία που βρισκόταν ανάμεσα, και, αφού μας έκανε καθαρούς, αποπλυμένους και αγιασμένους με το Πνεύμα, μας ένωσε με τον Εαυτό Του, και μέσω του Εαυτού Του με τον Θεό και Πατέρα. <Και θα σε μνηστευθώ για τον Εαυτό μου με δικαιοσύνη και με κρίση και με έλεος και με οικτιρμούς και θα σε μνηστευθώ για τον Εαυτό μου με πίστη, και θα επιγνώσεις τον Κύριο.> Εξηγείται σαφώς ποιος θα ήταν ο τρόπος της ένωσης, και μέσω ποιων πραγμάτων θα προχωρούσε το μυστήριο της οικονομίας. Διότι θα γίνει με δικαιοσύνη, λέει, και με κρίση, και μάλιστα και με έλεος και με οικτιρμούς. Ποια είναι λοιπόν η δικαιοσύνη, τι είναι η κρίση, καθώς επίσης και τι είναι το έλεος, είναι, όπως φαίνεται, αναγκαίο να εξηγήσουμε.

Διότι, όπως ο ίδιος είπε πάλι: «Δεν απέστειλε ο Θεός τον Υιό στον κόσμο για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος δι' αυτού». Και λέει ότι η κρίση είναι η ορθή και αψεγάδιαστη, σαν να λέμε, διαδικασία. Διότι, όπως είπα, έκρινε σωστά και θεοπρεπώς και για εμάς και για εκείνον. Και εμάς μας έσωσε, ελκύοντάς μας προς τον εαυτό του, ενώ απέβαλε από την τυραννία εναντίον μας εκείνον που μας εκμεταλλευόταν και μας κατέστρεφε με ποικίλους τρόπους. Σωθήκαμε, λοιπόν, επειδή ο Θεός μας ελέησε και μας σπλαγχνίστηκε. Διότι δικαιωθήκαμε «όχι από έργα δικαιοσύνης που κάναμε εμείς, αλλά κατά το πολύ του έλεος», όπως έχει γραφτεί. Και κληθήκαμε σε πνευματική οικειότητα μέσω της πίστης, και έχοντας κληθεί με αυτόν τον τρόπο, γνωρίσαμε τον κατά φύση Θεό. Γι' αυτόν τον λόγο λέει: «Και θα σε μνηστευθώ για τον εαυτό μου με πίστη, και θα επιγνώσεις τον Κύριο». Επομένως, προηγήθηκε η πίστη, και έτσι πλουτίσαμε και με τη γνώση του Χριστού. Και αυτό, νομίζω, είναι εκείνο που ειπώθηκε προς κάποιους: «Διότι εάν δεν πιστέψετε, δεν πρόκειται να κατανοήσετε».

Το ότι δε η λαμπρή κατανόηση του μυστηρίου του Χριστού εξασφαλίζει τη μέθεξη της αιώνιας ζωής σε όσους είναι άξιοι να την λάβουν, μας το επιβεβαιώνει ο ίδιος ο Υιός λέγοντας προς τον Πατέρα και Θεό που βρίσκεται στους ουρανούς: «Αυτή δε είναι η αιώνια ζωή, το να γνωρίζουν εσένα τον μόνο αληθινό Θεό, και εκείνον που απέστειλες, τον Ιησού Χριστό». <Και κατά την ημέρα εκείνη, λέει ο Κύριος, θα εισακούσω τον ουρανό, και ο ουρανός θα εισακούσει τη γη, και η γη θα εισακούσει τον σίτο και τον οίνο και το έλαιο, και αυτά θα εισακούσουν τον Ιεζραέλ.> Με τη λέξη «ημέρα», λοιπόν, πάλι εδώ ονομάζει τον καιρό που αρμόζει στην κλήση· διότι αυτή είναι η συνήθεια της θεόπνευστης Γραφής. Ότι, λοιπόν, σε μέθεξη και αφθονία κάθε αγαθού, καθώς και των άνωθεν και παρά του Θεού χαρισμάτων, θα βρεθεί κατά καιρούς και ο ίδιος ο Ισραήλ, λαμπρυσμένος με την πίστη στον Χριστό, το υποδηλώνει αινιγματωδώς. Διότι αναφέρει ότι θα υπάρξει αφθονία βροχών, με τη δική Του συγκατάθεση· διότι αυτό νομίζω σημαίνει το «θα εισακούσω τον ουρανό»· και βέβαια και κάτω στη γη, ότι θα παρασχεθούν οι καρποί που είναι εξαιρετικά χρήσιμοι και αναγκαίοι σε εμάς. Διότι χωρίς τον Θεό και την άνωθεν βουλή, ούτε ο ίδιος ο ουρανός θα έβρεχε ποτέ σε αυτούς που βρίσκονται στη γη, ούτε η γη θα ανέδιδε τον οικείο καρπό της στην κατάλληλη εποχή. Και γνωρίζοντας το αυτό ο προφήτης Ιερεμίας, ικέτευε λέγοντας: «Μήπως υπάρχει ανάμεσα στα είδωλα των εθνών κάποιο που να φέρνει βροχή; Και αν ο ουρανός δώσει την αφθονία του, δεν είσαι εσύ ο Θεός;».

Και θα ελπίζουμε σε εσένα, διότι εσύ «τα εποίησες όλα αυτά». Διότι, όταν συγκατανεύει, όπως είπα, ο Δημιουργός και απλώνει το χέρι Του σε όσους βρίσκονται πάνω στη γη, ο μεν ουρανός θα γίνει χορηγός βροχής, η δε γη ταυτόχρονα μητέρα και τροφός των αναγκαίων καρπών. «Θα εισακούσω λοιπόν», λέει, «τον ουρανό», αντί του: θα συγκατατεθώ στο να πέσουν βροχές πάνω στη γη. Και όταν βέβαια γίνει αυτό, θα εισακούσει και εκείνη τον σίτο και τον οίνο και το έλαιο, δηλαδή, θα αποδώσει άφθονο καρπό σε όσους την κατοικούν, χωρίς να λείπει τίποτα από όσα είναι αναγκαία και συντηρούν τη ζωή.

Ωστόσο, ότι και η ίδια η φύση των αγγέλων δεν έχει τίποτα δικό της, αλλά πλουτίζει τα πάντα από τον Θεό, το δίδαξε λέγοντας «θα εισακούσω τον ουρανό», δηλαδή, θα κάνω τον ουρανό πλήρη από τα δικά μου αγαθά, ήτοι αυτούς που βρίσκονται στον ουρανό, δηλαδή τις λογικές και άγιες δυνάμεις, ώστε να μπορούν και αυτές να παρηγορούν τους ελεημένους, και τότε βεβαίως η γη θα εισακούσει τον σίτο και τον οίνο και το έλαιο· αντί του να πει, θα καρποφορήσουν οι κάτοικοι της γης ελπίδα για ζωή και ευφροσύνη και ιλαρότητα. Και ο σίτος είναι τύπος της ζωής, ο οίνος της ευφροσύνης, και το έλαιο της ιλαρότητας και της ευεξίας. Διότι υπάρχει πράγματι σε όσους έχουν πιστέψει ελπίδα αγαθή, βέβαιη και σταθερή. Και απομακρύνεται κανείς από τη φαυλότητα, επιθυμεί κάθε αγαθό, και υποβάλλει τον αυχένα του στους ζυγούς του Σωτήρα, τρεφόμενος από την καλή, αναμφίβολη και αληθινή βεβαίως ελπίδα της μελλοντικής ζωής, και για να ευφραίνεται μαζί με τους άλλους αγίους, και να έχει την καρδιά του γεμάτη ιλαρότητα. Διότι είπε κάπου για τους αγίους ο προφήτης Ησαΐας: «Και αιώνια ευφροσύνη θα είναι πάνω από το κεφάλι τους· διότι πάνω στο κεφάλι τους θα υπάρχει αίνεση και αγαλλίαση, και ευφροσύνη θα τους καταλάβει, ενώ έφυγε μακριά η οδύνη και η λύπη και ο στεναγμός». Επομένως, με την ελπίδα της ζωής και της ιλαρότητας, αλλά και της ευφροσύνης, στις άνωθεν παρηγορίες, δηλαδή στις νοητές βροχές, θα υπακούσει απολύτως η γη, δηλαδή οι άνθρωποι που κατοικούν στη γη.

Ότι δε και προς δόξαν του Χριστού θα είναι ο καρπός της ζωής των αγίων· «Διότι ένας πέθανε υπέρ πάντων, ώστε αυτοί που ζουν να μη ζουν πλέον για τον εαυτό τους, αλλά για εκείνον που πέθανε και αναστήθηκε για αυτούς», το φανέρωσε λέγοντας: «και αυτά θα υπακούσουν στον Ιεσράελ»· διότι σε αυτόν, όπως είπα, θα καρποφορήσουμε, αφού σε αυτόν οφείλουμε την ίδια μας τη ζωή. Έχει λεχθεί δε πολλές φορές, ότι το Ιεσράελ ερμηνεύεται «σπορά Θεού», και αυτός είναι ο Υιός, καθώς έχει γεννηθεί από τον Θεό Πατέρα κατά φύση και αρρήτως, έστω κι αν το πράγμα εκφράζεται με σωματικούς όρους. <Και θα τη σπείρω για τον εαυτό μου πάνω στη γη, και θα ελεήσω αυτήν που δεν είχε ελεηθεί, και θα πω σε αυτόν που δεν ήταν λαός μου: Εσύ είσαι λαός μου, και αυτός θα πει: Εσύ είσαι ο Κύριος και ο Θεός μου.> Το «για τον εαυτό μου» βέβαια, πάλι θα το κατανοήσεις με δύο τρόπους. Διότι, λέει, θα την αναδείξω σαν να λέμε ακμαία και καρποφόρα· και είναι φανερό ότι εννοεί τη Συναγωγή των Ιουδαίων, η οποία δεν θα εκτελεί πλέον τον μη επιθυμητό σε εμένα νόμο, ούτε βέβαια θα προτιμά να προσκολλάται πεισματικά στους τύπους, αλλά θα επιλέξει να εφαρμόζει αυτό που θεωρείται κατεξοχήν αρεστό στον Θεό και ορθό. Επομένως, για τον εαυτό μου θα σπείρω· διότι θα δεχθεί τον δικό μου σπόρο, ώστε να εννοούμε τα ευαγγελικά θεσπίσματα, και όχι πλέον αυτόν μέσω του Μωυσή, όπως συνέβαινε στην αρχή· διότι παλαιότερα καλλιεργούνταν με τους τύπους. Ή, διαφορετικά, το «για τον εαυτό μου» θα το εκλάβεις και με άλλον τρόπο.

Και όχι μόνο σε μία περίσταση προσκρούοντας και παραμελώντας τα ιερά προστάγματα. Διότι το ότι διαθέτει απαράμιλλη πραότητα και φιλανθρωπία, δεν είναι καθόλου δύσκολο να το διαπιστώσουμε και από αυτό. Επειδή απλώνει σωτήριο χέρι σε αυτούς που έχουν ολισθήσει. Και προτρέπει να μεταστραφούν προς τα καλύτερα, λέγοντας: «Εκζητήσατε το καλό και όχι το πονηρό, για να ζήσετε, και έτσι ο Κύριος ο Θεός θα είναι μαζί σας.» Και σε όσους επιλέγουν να το πράξουν αυτό, υπόσχεται την άφθονη χορηγία των αγαθών, λέγοντας: «Και θα συμβεί κατά την ημέρα εκείνη, λέγει ο Κύριος, θα εισακούσω τον ουρανό, και ο ουρανός θα εισακούσει τη γη, και η γη θα εισακούσει τον σίτο, και τον οίνο, και το έλαιο.» Αλλά και μέσω άλλου προφήτη πάλι λέγει: «Δοκιμάστε με τώρα σε αυτό, λέγει ο Κύριος παντοκράτωρ. Αν δεν σας ανοίξω τους καταρράκτες του ουρανού και δεν εκχέω σε εσάς την ευλογία μου, έως ότου να είναι ικανή,» δηλαδή, μέχρι να χορτάσετε και να έχετε ικανοποιητικά. Επομένως, «Ελάτε να προσκυνήσουμε και να προσπέσουμε σε αυτόν», όπως λέει ο θεσπέσιος Υμνωδός, «και ας κλάψουμε ενώπιον του Κυρίου που μας δημιούργησε.» Ας ζητήσουμε από αυτόν το έλαιο της πραότητάς του. Ας μεταστρέψουμε τις καρδιές μας στο να επιθυμούν να πράττουν τα αγαθά. Διότι πράγματι τα σφάλματα της ραθυμίας είναι εντελώς αδικαιολόγητα. Επειδή ο ίδιος ο Υιός φανερώθηκε σε εμάς από τους ουρανούς, και αποκτήσαμε ως παιδαγωγό αυτόν που καταυγάζει μεν τους ουρανούς, καταφαιδρύνει δε και αυτές τις ίδιες τις άνω δυνάμεις.

Γι' αυτό λοιπόν και έλεγε, υποδεικνύοντας σε εμάς αυτόν τον νοητό και θείο γάμο: «Εκείνος που έχει τη νύφη είναι ο νυμφίος· ο φίλος όμως του νυμφίου, που στέκεται και τον ακούει, χαίρει με μεγάλη χαρά για τη φωνή του νυμφίου. Αυτή λοιπόν η δική μου χαρά έχει εκπληρωθεί. Εκείνος πρέπει να αυξάνεται, εγώ δε να ελαττώνομαι.» Το έλεος δε και η πίστη αποτελούν το γαμήλιο δώρο προς τη νύφη. Διότι είπε κάπου μέσω της φωνής των προφητών, ο νυμφίος που ήλθε άνωθεν και από τον ουρανό προς την Εκκλησία των εθνών: «Και θα σε μνηστευθώ για τον εαυτό μου εις τον αιώνα, και θα σε μνηστευθώ για τον εαυτό μου με δικαιοσύνη και με κρίση, και με έλεος και με οικτιρμούς. Και θα σε μνηστευθώ για τον εαυτό μου με πίστη, και θα αποκτήσεις την επίγνωση του Κυρίου.» Διότι νυμφεύθηκε μεν, όπως ακριβώς ανέφερα προηγουμένως, πριν από την Εκκλησία των εθνών, την πρεσβυτέρα. Όμως ο τρόπος της μνηστείας και η δύναμη της ένωσης δεν έγιναν αιώνια.

Επομένως, με θάνατο ο νόμος τιμωρεί δικαίως ταυτόχρονα και αυτόν που διέπραξε μοιχεία και αυτήν που πόρνευσε. Τον μεν επειδή ενέσπειρε τα σπέρματα της ασέβειας που υπήρχε μέσα του, τη δε διότι, ατιμάζοντας τον νόμο της συζυγικής πιστότητας, παραδόθηκε σε άλλον, και έχοντας παραδώσει τον νου της στις δικές του διαφθορές, δέχθηκε τον μολυσμό που προέρχεται από ανθρώπινες επινοήσεις. ΠΑΛΛ. Πειστικός είναι ο λόγος σου. ΚΥΡ. Με γυναίκα, λοιπόν, που έχει συζευχθεί με άνδρα σύμφωνα με τους νόμους, πρέπει να παρομοιάσουμε πολύ σωστά την ψυχή που έχει συζευχθεί και ενωθεί με τον Χριστό διά της πίστεως και του Πνεύματος. Παρθένο δε, η οποία έχει μνηστευθεί, θεωρούμε την ψυχή που έχει κληθεί στις αρχές της αληθινής γνώσης, αλλά δεν έχει ακόμη ενωθεί ολοκληρωτικά με τον Χριστό, και η οποία περιμένει ακόμη σαν κάποιον γάμο και ως πιο αληθινό τρόπο ένωσης τη χάρη διά του αγίου βαπτίσματος και τη μέθεξη του Αγίου Πνεύματος, έχοντας ωστόσο δεχθεί τον λόγο της κατήχησης ως αρραβώνα και σαν αρχή επικοινωνίας. Έτσι, ο θείος μυσταγωγός μας, δηλαδή ο Παύλος, οδήγησε την Εκκλησία των εθνών στον Χριστό· διότι γράφει τα εξής: «Σας αρραβώνιασα με έναν άνδρα, για να σας παρουσιάσω ως αγνή παρθένο στον Χριστό». Και ο ίδιος ο Νυμφίος λέει κάπου μέσω της φωνής των προφητών: «Και θα σε μνηστευθώ για τον εαυτό μου αιώνια, με δικαιοσύνη και με κρίση, με έλεος και με ευσπλαχνία· και θα σε μνηστευθώ με πίστη, και θα γνωρίσεις τον Κύριο».

Τίποτα δεν είναι μιαρό στην ανθρώπινη κατασκευή, εκτός εάν την μολύνει κάποιος με μοιχείες και ακολασία. Εκείνος που έπλασε τον Αδάμ, έπλασε και την Εύα, και με θεϊκά χέρια έχει πλαστεί το αρσενικό και το θηλυκό. Κανένα από τα μέλη του σώματος δεν είναι μιαρό, όπως πλάστηκε εξ αρχής. Ας φιμωθούν, λοιπόν, όλοι οι αιρετικοί που κατηγορούν τα σώματα, ή μάλλον τον ίδιο τον Πλάστη τους. Εμείς όμως ας θυμόμαστε τον Παύλο που λέει: «Δεν γνωρίζετε ότι τα σώματά σας είναι ναός του Αγίου Πνεύματος που κατοικεί μέσα σας;» Και πάλι ο προφήτης προείπε εκ προσώπου του Ιησού: «Η σάρκα μου προέρχεται από αυτούς». Και αλλού είναι γραμμένο: «Γι' αυτό θα τους παραδώσει μέχρι τον καιρό εκείνης που πρόκειται να γεννήσει». Και ποιο είναι το σημείο; Στη συνέχεια λέει: «Θα γεννήσει, και οι υπόλοιποι από τους αδελφούς τους θα επιστρέψουν». Και ποια είναι τα δώρα της μνηστείας της παρθένου, της αγίας νύμφης; «Και θα σε μνηστευθώ για τον εαυτό μου με πίστη». Και η Ελισάβετ, μιλώντας προς αυτήν, ομοίως λέει: «Και μακάρια είναι εκείνη που πίστεψε, διότι θα υπάρξει εκπλήρωση σε όσα της ειπώθηκαν από τον Κύριο».

Γιατί, λοιπόν, αυτοί ονειδίζουν την Εκκλησία; Επειδή αναμενόταν να μνηστευθεί μέσω της πίστεως, όπως ακριβώς λέει ο Ωσηέ, και λέει τα εξής: «Και θα σε μνηστευθώ για τον εαυτό μου με πίστη, και θα επιγνώσεις τον Κύριο», μιλώντας προς την Εκκλησία σαν να αγνοούσε τον Θεό, επειδή δεν είχε δεχθεί ούτε νόμο ούτε προφήτες. Εφόσον δε δεν είχε έλθει ο Χριστός, δεν είχε θέση το κήρυγμα της πίστεως.

Πώς λοιπόν δεν θα αναφωνούσε ο Κύριος προς κάποιον από αυτούς που πορεύονται τώρα με το πνεύμα του Ιερεμία; «Είδες τι μου έκανε η παρθένος του Ισραήλ; Εγώ τη μνηστεύθηκα "για τον εαυτό μου με πίστη, με δικαιοσύνη και με κρίση" και με αφθαρσία, όπως της είχα υποσχεθεί μέσω του προφήτη Ωσηέ, αυτή όμως "αγάπησε ξένους" και, "ενώ ζω" εγώ ο αθάνατος "άνδρας, ονομάζεται μοιχαλίδα" και δεν φοβάται που παραδόθηκε σε άλλον άνδρα».

Έτσι λοιπόν, το ζεύγος των σοφών διδασκάλων της οικουμένης στοχάστηκε με μεγαλειώδη τρόπο. Αλλά, εφόσον αυτοί αποφαίνονται σε συμφωνία μεταξύ τους πάνω στις προφητικές ρήσεις, καθώς κινούνται από ένα και το αυτό πνεύμα, και διαβεβαιώνουν ότι και εμείς, που κληθήκαμε από τους Ιουδαίους και τα έθνη προς την επίγνωση του θείου φωτός, ονομαζόμαστε λαός του Θεού και έθνος, και έχουμε απαλλαγεί από το σκοτάδι της άγνοιας και της παλαιάς εκείνης απιστίας, αυτός που τολμά να λέει τα αντίθετα πώς δεν θα αναγνωριστεί ότι μιλάει από το αντίθετο πνεύμα; Έπειτα πάλι, αυτός ο ίδιος ο θεόπνευστος άνδρας, ας αναφωνήσει εν πνεύματι έναν άλλον χρησμό: «Και θα σε μνηστευθώ με δικαιοσύνη, και με κρίση, και με αλήθεια, και με οικτιρμούς, και θα σε μνηστευθώ για τον εαυτό μου με πίστη, και θα επιγνώσεις τον Κύριο». Τι θα πουν σε αυτά εκείνοι που αντιτάσσονται και μάχονται εναντίον του θείου θελήματος; Διότι, αν, όντας παχείς και υλικοί στη διάνοια και προσέχοντας το γράμμα, εκλάβουν τα προφητευόμενα ως αναφερόμενα στον ιουδαϊκό λαό, θα χρησιμοποιήσουν και τώρα το συνηθισμένο ψεύδος. Διότι αυτό το πράγμα είναι εντελώς απίθανο· επειδή η κυριαρχία των Ιουδαίων δεν διαρκεί εις τον αιώνα, ούτε μέχρι και σήμερα τους έχει διατηρηθεί η ελευθερία· διότι πού είναι τα βασίλεια τους, και η περίβλεπτη πόλη, και ο ονομαστός ναός; Και πού είναι η λατρεία και ο νόμος και η υπόλοιπη αίγλη; Για να μην υπεισέλθουμε σε κάθε λεπτομέρεια.