Πατερικές αναφορές στο ΩΣΗΕ 2:25

Ομοίως και ο Αββακούμ λέει: «Ο Θεός θα έλθει από τη Θαιμάν». Άκουσε και τον Ιερεμία να ανακράζει μεγαλόφωνα: «Αυτός είναι ο Θεός μας· κανείς άλλος δεν θα λογισθεί ίσος προς αυτόν. Αυτός βρήκε κάθε οδό γνώσεως και την έδωσε στον Ιακώβ, τον δούλο του, και στον Ισραήλ, τον αγαπημένο του. Έπειτα από αυτά φανερώθηκε επάνω στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους». Βλέπεις ότι αληθινό Θεό κήρυξαν εκείνον που φανερώθηκε επάνω στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους; Και ο Δαβίδ λέγει γι’ αυτόν ότι «ο Θεός βασίλευσε επάνω στα έθνη», δηλαδή τα έφερε κοντά του ως Θεός διά της πίστεως στον Υιό του. Γιατί δεν είπε ότι «ο Θεός βασίλευσε επάνω στους Ιουδαίους»; Και πάλι: «Όλα τα έθνη είδαν το σωτήριο του Θεού μας». Και: «Πείτε ανάμεσα στα έθνη ότι ο Κύριος εβασίλευσε», δηλαδή διά της πίστεως. Και ο Ησαΐας λέει ότι «από ανατολών ηλίου έως δυσμών το όνομά μου είναι δεδοξασμένο ανάμεσα στα έθνη». Και πάλι ο Ωσηέ: «Λέγει ο Θεός· θα καλέσω λαό μου τον μη λαό μου», δηλαδή τα έθνη· «και ελεημένη εκείνη που δεν είχε ελεηθεί», δηλαδή τη Συναγωγή των Ιουδαίων. Κατά τον ίδιο τρόπο και ο πατριάρχης Ιακώβ, όταν ευλογούσε τους υιούς του και τους έδινε τις τελευταίες του εντολές, είπε για τον Χριστό τα εξής: «Δεν θα λείψει άρχοντας από τον Ιούδα ούτε ηγούμενος από τους μηρούς του, έως ότου έλθει εκείνος στον οποίο είναι φυλαγμένο», δηλαδή ο Χριστός· «και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών», επειδή γνώριζε την πώρωση των Ιουδαίων. Ώστε μάταια προσδοκούν οι Ιουδαίοι εκείνον που προσδοκούν· διότι ο Χριστός που προσδοκούν τα έθνη, αυτός ήλθε· γι’ αυτό και εξέλιπε άρχοντας από τον Ιούδα και ηγούμενος.

Προηγουμένως ο Ιερεμίας είπε: «Αυτός είναι ο Θεός μας· δεν θα λογαριασθεί άλλος σε σύγκριση με αυτόν», και τα εξής. Και ο προφήτης Ησαΐας λέγει: «Όχι άγγελος, ούτε πρέσβης, αλλά ο ίδιος ο Κύριος θα έλθει και θα μας σώσει»· και ακόμη ότι τα έθνη επρόκειτο να πιστέψουν και ότι εσείς οι Ιουδαίοι θα απορριφθείτε εξαιτίας της απιστίας σας. Ο προφήτης Ωσηέ λέγει: «Θα καλέσω λαό μου τον μη λαό μου», δηλαδή τα έθνη που πίστεψαν σ’ αυτόν. Και ο Δαβίδ, δείχνοντας ότι ο Θεός επρόκειτο να σαρκωθεί για χάρη των εθνών, είπε: «Ο Θεός εβασίλευσεν επί τα έθνη»· γιατί δεν είπε: «Εβασίλευσεν επί τους Ιουδαίους»; Ότι βέβαια ο Θεός είναι βασιλιάς όλων, ήταν φανερό· όμως στα έθνη δεν ήταν γνωστός πριν πιστέψουν με επίγνωση, επειδή τα κρατούσε η ειδωλολατρία και τα εξουσίαζαν τυραννικά οι δαίμονες. Αλλά με την ένσαρκη οικονομία του μας ελευθέρωσε από τα είδωλα με το ίδιο του το αίμα, το οποίο έχυσε επάνω στον σταυρό, και εβασίλευσεν επάνω μας, επειδή πιστέψαμε σ’ αυτόν. Γι’ αυτό και πάλι λέγει: «Όλα τα έθνη, όσα δημιούργησες, θα έλθουν και θα προσκυνήσουν ενώπιόν σου, Κύριε»· δηλαδή όσοι στον παρόντα αιώνα θα προσέλθουν σ’ αυτόν διά του αγίου βαπτίσματος, καθώς ο ίδιος προφήτης μας προέτρεψε λέγοντας: «Προσέλθετε προς αυτόν και φωτισθείτε, και τα πρόσωπά σας δεν θα καταισχυνθούν». Και άλλος προφήτης λέγει: «Λουσθείτε, γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες σας από τις καρδιές σας». Και αν έτσι προσέλθουν σ’ αυτόν, θα λάβουν τον μισθό της πίστεως, δηλαδή να σωθούν διά της πίστεως χωρίς τη λατρεία του νόμου· όσοι όμως τώρα δεν θελήσουν να προσέλθουν σ’ αυτόν, στον μέλλοντα αιώνα, ακόμη και χωρίς να το θέλουν, θα τον προσκυνήσουν με μεγάλη αισχύνη και με φόβο και πολύ τρόμο· καθώς είπε ο προφήτης: «Κύριε, υψηλός είναι ο βραχίονάς σου, και δεν εφοβήθηκαν», δηλαδή τώρα απίστησαν· «όταν όμως γνωρίσουν, ας καταισχυνθούν»· τούτο σημαίνει ότι στον μέλλοντα αιώνα, τον Χριστό στον οποίο τώρα απίστησαν, τότε θα τον γνωρίσουν και θα καταισχυνθούν, και από αυτόν θα παραδοθούν στο άσβεστο πυρ, για να κολάζονται αιωνίως. Και ακόμη, ότι ο Χριστός επρόκειτο να φανερωθεί από τη Σιών, και ότι είναι Ύψιστος, και ότι αυτός θεμελίωσε τη Σιών. Είπε ο Δαβίδ: «Για τη μητέρα Σιών θα πει κανείς: Και άνθρωπος γεννήθηκε μέσα σ’ αυτήν, και αυτός, ο Ύψιστος, τη θεμελίωσε».

Αποφεύγει δε ο καθένας να ονομάζεται θεομίσητος και ειδωλολάτρης, ανόσιος και βέβηλος· επιθυμεί δε μάλλον να ονομάζεται λαός άγιος, έθνος εκλεκτό, βασίλειο ιεράτευμα, σύμφωνα με τη φωνή του θεσπέσιου Πέτρου. Εάν όμως κάποιος θα ήθελε να εφαρμόσει τα λεγόμενα στον κατά σάρκα Ισραήλ, ώστε να απευθύνεται σε αυτούς το, «Αφήσατε το όνομά σας ως πλησμονή στους εκλεκτούς μου»· απαντούμε, ότι τέκνα Θεού, λαός δικός Του και κλήρος ονομαζόταν βέβαια ο Ισραήλ· επειδή όμως διολίσθησαν ασυγκράτητα στην παρακοή, εξέπεσαν από τέτοια δόξα οι ίδιοι, και την κληρονόμησαν σαν δική τους οι κληθέντες από τα έθνη· και αυτό, νομίζω, είναι εκείνο που είπε ο Θεός δια της φωνής του Ωσηέ: «Θα καλέσω εκείνον που δεν είναι λαός μου, λαό μου, και θα πω σε αυτόν που δεν είναι λαός μου: Εσύ είσαι λαός μου». <Σε όσους δε Τον υπηρετούν, θα δοθεί νέο όνομα, το οποίο θα ευλογηθεί πάνω στη γη· διότι θα ευλογήσουν τον αληθινό Θεό. Και όσοι ορκίζονται πάνω στη γη, θα ορκίζονται στον αληθινό Θεό· διότι θα λησμονήσουν την πρώτη τους θλίψη, και αυτή δεν θα ανέβει πλέον στην καρδιά τους.>

Ότι δε και προς δόξαν του Χριστού θα είναι ο καρπός της ζωής των αγίων· «Διότι ένας πέθανε υπέρ πάντων, ώστε αυτοί που ζουν να μη ζουν πλέον για τον εαυτό τους, αλλά για εκείνον που πέθανε και αναστήθηκε για αυτούς», το φανέρωσε λέγοντας: «και αυτά θα υπακούσουν στον Ιεσράελ»· διότι σε αυτόν, όπως είπα, θα καρποφορήσουμε, αφού σε αυτόν οφείλουμε την ίδια μας τη ζωή. Έχει λεχθεί δε πολλές φορές, ότι το Ιεσράελ ερμηνεύεται «σπορά Θεού», και αυτός είναι ο Υιός, καθώς έχει γεννηθεί από τον Θεό Πατέρα κατά φύση και αρρήτως, έστω κι αν το πράγμα εκφράζεται με σωματικούς όρους. <Και θα τη σπείρω για τον εαυτό μου πάνω στη γη, και θα ελεήσω αυτήν που δεν είχε ελεηθεί, και θα πω σε αυτόν που δεν ήταν λαός μου: Εσύ είσαι λαός μου, και αυτός θα πει: Εσύ είσαι ο Κύριος και ο Θεός μου.> Το «για τον εαυτό μου» βέβαια, πάλι θα το κατανοήσεις με δύο τρόπους. Διότι, λέει, θα την αναδείξω σαν να λέμε ακμαία και καρποφόρα· και είναι φανερό ότι εννοεί τη Συναγωγή των Ιουδαίων, η οποία δεν θα εκτελεί πλέον τον μη επιθυμητό σε εμένα νόμο, ούτε βέβαια θα προτιμά να προσκολλάται πεισματικά στους τύπους, αλλά θα επιλέξει να εφαρμόζει αυτό που θεωρείται κατεξοχήν αρεστό στον Θεό και ορθό. Επομένως, για τον εαυτό μου θα σπείρω· διότι θα δεχθεί τον δικό μου σπόρο, ώστε να εννοούμε τα ευαγγελικά θεσπίσματα, και όχι πλέον αυτόν μέσω του Μωυσή, όπως συνέβαινε στην αρχή· διότι παλαιότερα καλλιεργούνταν με τους τύπους. Ή, διαφορετικά, το «για τον εαυτό μου» θα το εκλάβεις και με άλλον τρόπο.

Διότι εγώ ο ίδιος θα δράσω, λέγει, για τη φροντίδα της, και θα τη σπείρω ο ίδιος και όχι μέσω κάποιου άλλου, σαν να είναι κάποια γη εύφορη και καλοοργωμένη. Διότι ο Θεός και Πατέρας μίλησε σε εμάς διά του Υιού, μολονότι παλαιότερα είχε μιλήσει μέσω των αγίων προφητών «πολυμερώς και πολυτρόπως». Και ο ίδιος ο Σωτήρας παρομοιάζει το αμέτρητο πλήθος των πιστών με τα σπαρτά στον αγρό. Γι' αυτό, άλλωστε, είπε στους αγίους αποστόλους: «Δεν λέτε εσείς ότι απομένουν τέσσερις μήνες και έρχεται ο θερισμός; Ιδού, σας λέγω, σηκώστε τα μάτια σας και δείτε τα χωράφια, ότι είναι ήδη λευκά για θερισμό. Και αυτός που θερίζει λαμβάνει μισθό, και συνάγει καρπό για ζωή αιώνια». Και πάλι σε άλλο σημείο: «Ο μεν θερισμός είναι πολύς, οι δε εργάτες λίγοι. Παρακαλέστε λοιπόν τον Κύριο του θερισμού να αποστείλει εργάτες στον θερισμό του». Επομένως, εφόσον ο Σωτήρας μας Ιησούς Χριστός έστειλε σε εμάς τη νοητή βροχή, γίναμε «γη επιθυμητή», σύμφωνα με τον λόγο του προφήτη. Διότι μας έσπειρε για τον εαυτό του, και ο Ισραήλ ονομάστηκε «γεώργιο του Θεού». Διότι θα ελεήσει αυτήν που δεν είχε ελεηθεί, και αυτόν που κάποτε δεν ήταν λαός, θα τον ονομάσει λαό του. Και αυτός, εγκαταλείποντας την παλαιά πλάνη, θα επιγνώσει τον αληθινό Θεό και θα πει: «Εσύ είσαι ο Θεός μου», παρόλο που παλαιότερα φώναζε από απύθμενη πνευματική τύφλωση: «Εμείς γνωρίζουμε ότι ο Θεός μίλησε στον Μωυσή· αυτόν όμως δεν γνωρίζουμε από πού είναι».

Για τους οποίους αρμόζει να λεχθεί: «και θα πω σε εκείνον που δεν είναι λαός μου, εσύ είσαι λαός μου, και εκείνος θα πει, εσύ είσαι ο Κύριος και Θεός μου». Εάν δε αυτός, και κανείς άλλος, είναι ο Χριστός, για τον οποίο έχει προφητευθεί ότι θα βλαστήσει «από τη ρίζα του Ιεσσαί», και αυτό βεβαίως έχει ομολογηθεί και από τους ίδιους τους Εβραίους, ώστε κανείς και με κανέναν τρόπο να μην αμφισβητεί περί αυτού, πρόσεξε πώς έχει διακηρυχθεί ότι και αυτός θα εγερθεί για να άρχει όχι του Ισραήλ αλλά των εθνών, και έχει λεχθεί ότι τα έθνη θα ελπίσουν σε αυτόν, και όχι ο Ισραήλ, επειδή «αυτός ήταν η προσδοκία των εθνών». Γι' αυτό και λέγεται ότι «θα εξαγγείλει κρίση στα έθνη» και θα γίνει «φως των εθνών», και πάλι «στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη», και ότι θα δοθεί για σωτηρία όχι μόνο στους Ιουδαίους αλλά και σε όλους τους ανθρώπους έως τα πέρατα της γης. Γι' αυτό και του έχει ειπωθεί από τον Πατέρα που τον κατέπεμψε: «σε έδωσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών, για να ανορθώσεις τη γη και να κληρονομήσεις έρημες κληρονομιές». Λέει δε «ως μαρτυρία στα έθνη», ώστε όλα τα έθνη, τα οποία ποτέ μέχρι τότε δεν είχαν μάθει κάτι για τον Χριστό, αφότου γνωρίσουν τη θεία οικονομία γύρω από αυτόν, και ποια δύναμη υπήρχε μέσα του, να τον επικαλεστούν, και λαοί που προηγουμένως δεν τον γνώριζαν να καταφύγουν σε αυτόν.

Διότι και ο Ωσηέ, αναφέρει, τα έγραφε αυτά από παλιά λέγοντας τα εξής: «Θα καλέσω λαό μου εκείνον που δεν ήταν λαός μου, και αγαπημένη εκείνην που δεν ήταν αγαπημένη». Διότι, για να μην πουν ότι «μας εξαπατάς λέγοντας αυτά», επικαλέστηκε ως μάρτυρα τον Ωσηέ, ο οποίος αναφωνεί και λέγει: «Θα καλέσω λαό μου εκείνον που δεν ήταν λαός μου». Ποιος, λοιπόν, ήταν αυτός που δεν ήταν λαός; Προφανώς τα έθνη. Και ποια ήταν η μη αγαπημένη;

Ή έπρεπε να ταιριάζεις εσύ με τις δικές μας ασχήμιες ή με τα δικά μου μέτρια σφάλματα αποκρύπτεται και το δικό σου μέγιστο κακό· ίσως μάλιστα θα κατηγορήσεις και τους πατέρες, εσύ ο ευχάριστος και γελαστός, επειδή πολλές φορές αγνοούν τη φυσική στοργή χάριν της ίδιας της φύσης και φανερώνουν από τη μύτη τον δριμύ θυμό τους, άλλοτε τιμωρώντας, άλλοτε κλείνοντας βαριά τις πόρτες στα πρόσωπά τους και αποκλείοντάς τους από το τραπέζι. Αλλά και αυτοί είναι πατέρες, και εγώ δάσκαλος, έστω και αν σκάσεις χίλιες φορές υποστηρίζοντας τα αντίθετα. Έπειτα, αν η αποκήρυξή μου ήταν ανυποχώρητη και οι αποφάσεις μου αμετάκλητες και η ζυγαριά έγερνε μόνο προς τα αριστερά και η διαμονή είχε μόνο νύχτα, όπως μυθολογείται για κάποια χώρα, ούτε και τότε θα είχες κάτι ορθό να πεις, έστω κι αν το νόμιζες. Τώρα όμως, αν και γνωρίζω ότι μιλώ σε τυφλό, ύψωσε τα μάτια σου τριγύρω και δες συναγμένα τα τέκνα μου· διότι, ιδού, θεραπεύω τους συντετριμμένους και δέχομαι αυτούς που είχαν απωθηθεί· και έφερα πίσω το πλανημένο και αναζήτησα το απολωλός· και αυτόν που για λίγο δεν ήταν λαός μου, λαό μου τον ονομάζω· και αυτούς που για λίγο χώλαναν στις τρίβους τους και έγιναν ξένοι, συγκαταλέγοντάς τους με τους υιούς, σου προξενώ στεναγμούς· επάταξα και πάλι θα ιατρεύσω· επαίδευσα, αλλά δεν παρέδωσα στον θάνατο· με την αριστερά απώθησα, αλλά με τη δεξιά προσέλκυσα. Η γλώσσα αποκήρυσσε, αλλά ο νους τους κατέγραφε ως κληρονόμους.