Πατερικές αναφορές στο ΩΣΗΕ 2:8

«Διότι δεν πρόκειται να κληρονομήσει ο γιος της δούλης μαζί με τον γιο της ελεύθερης». Ο Ιουδαίος, ως αρχειοφύλακας, φύλαξε τις διαθήκες και ο Χριστιανός, ως γιος, κληρονόμησε. Σε εκείνον ο νόμος έδωσε σφραγισμένο το γράμμα, ενώ σε εμένα η χάρη έχει δωρίσει τα όσα είναι γεγραμμένα μέσα. Επειδή, λοιπόν, ο νυμφίος Χριστός, έχοντας κάποτε ως γυναίκα τη συναγωγή των Ιουδαίων, την κατέστησε κληρονόμο και την εισήγαγε στις νομές της κληρονομιάς —μάρτυρας είναι ο προφήτης που λέει: «Σε Αυτόν που πάταξε βασιλιάδες μεγάλους και σκότωσε βασιλιάδες ισχυρούς και έδωσε τη γη τους ως κληρονομιά στον Ισραήλ, τον λαό του»— αλλά η άθλια, αφού έλαβε από τον νυμφίο τις νομές της κληρονομιάς, ακολούθησε τον μοιχό που ερίζει και πρόσφερε τα αγαθά του νυμφίου στον δαίμονα, ο ίδιος ο νυμφίος, ο Χριστός, λέει μέσω του Ωσηέ: «Και εγώ της έδωσα το σιτάρι και το κρασί και το λάδι, και πλήθυνα σε αυτήν το ασήμι και το χρυσάφι· αυτή όμως έφτιαξε ασημένια και χρυσά είδωλα για τον Βάαλ». Επειδή, λοιπόν, παρέδωσε τα αγαθά του συζύγου στον μοιχό και, ακολουθώντας τον εραστή, φόνευσε τον σύζυγο και, υπερασπιζόμενη τον Βαραββά σαν σε εικόνα, σταύρωσε τον νυμφίο, νόμισε η συναγωγή ότι, με τον θάνατο του Χριστού, αυτή θα γίνει κληρονόμος, εφόσον ήδη κατείχε τις νομές, και δεν γνώριζε ότι ο νυμφίος, πεθαίνοντας, έγραψε νέα διαθήκη, στην οποία κατέστησε κληρονόμο την Εκκλησία των εθνών.

Διότι το ότι αποτελεί ουράνιο δώρο, όπως ανέφερα, το να μπορεί κάποιος να βαδίζει τις θείες οδούς και να εκπληρώνει τις εντολές μέσω των οποίων θα μπορούσε να φτάσει στον Θεό, το δίδαξε λέγοντας για τη Συναγωγή των Ιουδαίων: «Γι' αυτό, ιδού εγώ», λέει, «φράζω τις οδούς της με αγκάθια, και θα αναζητήσει τις οδούς της, και δεν πρόκειται να τις βρει». Επομένως, «όταν εγώ», λέει, «κατευοδώνω τις εντολές, με ευφροσύνη θα εξέλθετε», δηλαδή θα είστε ανώτεροι από τη λύπη, δεν θα πληγωθεί η καρδιά σας, εφόσον θα έχετε βρεθεί έξω από τα πάθη και θα μεταβαίνετε προς την ανώτερη και θαυμαστή ζωή.

Νόμο, λέει, μερικές φορές ονομάζει συνοπτικά ολόκληρη τη θεόπνευστη Γραφή, δηλαδή τα βιβλία του Μωυσή και των προφητών. Τι λοιπόν έχουν προαναγγείλει, τα οποία και πρέπει οπωσδήποτε να εκπληρωθούν; Προφήτευσαν ότι, εξαιτίας της μεγάλης απιστίας και της ανοσιότητας της συμπεριφοράς του, ο Ισραήλ θα εκπέσει από την οικειότητα προς τον Θεό, παρότι είναι πρωτότοκος μεταξύ των τέκνων· και ότι η Ιερουσαλήμ θα αποδιωχθεί από την αγάπη Του. Και γι' αυτό είπε για αυτήν διά της φωνής του Ωσηέ: «Ιδού, εγώ φράζω την οδό της με αγκάθια, και θα υψώσω τείχος στους δρόμους της· και δεν θα βρει το μονοπάτι της». Διότι η οδός των ευσεβών έγινε ευθεία, και δεν υπάρχει κανένα εμπόδιο σε αυτήν, αλλά όλα είναι ομαλά και βατά.

Θα ανακράξουν μαζί με τον ίδιο τον θεσπέσιο Δαβίδ: «Επισκέφθηκες τη γη και την πότισες άφθονα, την πλήθυνας για να την πλουτίσεις». <Γι' αυτό, ιδού εγώ φράσσω την οδό της με αγκάθια, και θα χτίσω τείχος γύρω της, και δεν θα βρει το μονοπάτι της· και θα καταδιώξει τους εραστές της και δεν θα τους προφτάσει· και θα τους ζητήσει και δεν θα τους βρει.> Επειδή, λέει, σκέφτηκε πονηρά εναντίον του εαυτού της, και δεν παρέλειψε τίποτε από όσα έχουν τη φύση να αδικούν· διότι είπε ότι πρέπει να επιλέξει να ακολουθήσει τους δικούς της εραστές, δηλαδή, να προσφέρει την κλίση της διάνοιάς της στις ανόσιες γνώμες εκείνων που την έχουν πλανήσει, ώστε να εκπληρώνει μόνο τα δικά τους· και επειδή επιπλέον αποδίδει τις ευχαριστίες για όσα της έχουν δοθεί από εμένα στους δαίμονες που δεν την έχουν ωφελήσει σε τίποτα, γι' αυτό θα αποδείξω μάταιη τη σκέψη της και θα της εναντιωθώ ολοκληρωτικά. Διότι θα φράξω τον δρόμο της με αγκάθια, και θα υψώσω τείχος στο μονοπάτι της, ώστε ούτε να ακολουθήσει τους δικούς της εραστές, ούτε βέβαια να βρει χρήσιμους εκείνους που την πλάνησαν, ακόμη κι αν τυχόν επιλέξει να τους κυνηγήσει, δηλαδή να επιμείνει με ζήλο στις τιμές και τις λατρείες προς αυτούς. Αγκάθια δε ονομάζει τα δυσχερή που συνέβησαν στον Ισραήλ, δηλαδή τους πολέμους λέω, τις αιχμαλωσίες, την πείνα, τους κινδύνους, τη ζωή μέσα στη δουλεία.

Διότι, όπως ακριβώς η ψυχή πλανάται από την αρετή προς την κακία, με τον ίδιο νομίζω τρόπο, επιστρέφοντας κατά κάποιον τρόπο προς τα πίσω από τους τρόπους της κακίας, σχεδόν θα φαινόταν ότι πλανάται, έχοντας παρεκκλίνει από τον δικό της σκοπό και μη διασχίζοντας πλέον την προκαθορισμένη οδό. Και όπως ακριβώς οι οδοί της ανακόπτονταν ωφέλιμα με αγκάθια, για να μην προφτάσει τους εραστές της, έτσι και τώρα, ενώ τρέχει ορμητικά σαν σε κατηφόρα προς τον όλεθρο και την απώλεια, με το έλεος του Θεού φαίνεται να πλανάται, μεταστρεφόμενη προς την επιθυμία της αρετής, δεχόμενη στον νου και την καρδιά το φως της αληθινής θεογνωσίας, και μη βρίσκοντας πλέον, όπως είπα, τον παλαιό της δρόμο. Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι η φράση «την πλανώ», από τους άλλους ερμηνευτές έχει μεν αποδοθεί διαφορετικά, πλην όμως, καταλήγει σε ένα και το αυτό νόημα. Διότι απέδωσαν το κείμενο, άλλοι μεν ως «Ιδού, εγώ την απομακρύνω», άλλοι δε ως «εγώ την εξαπατώ», εκφράζοντας με διαφορετικό τρόπο, όπως είπα, ακριβώς αυτό το πράγμα, δηλαδή το «πλανώ», το οποίο νοείται ωφέλιμα. Καθώς δε ήταν βατή και σαν εύφορη γη με πολλά νερά για τις αγέλες των δαιμόνων, υπόσχεται να την καταστήσει έρημο, διδάσκοντας ότι θα την αποδείξει σκληρή, απάτητη και άνυδρη στα θελήματα εκείνων, ώστε, μη βρίσκοντας πλέον κανέναν τόπο ανάπαυσης, να παραιτηθούν και να απομακρυνθούν.

Διότι εκείνοι που περίμεναν ότι θα γίνουν σωτήρες τους ως θεοί, αυτοί ακριβώς καταστρέφονται μαζί με εκείνους που συνήθιζαν να τους προσκυνούν. Και θα κατακαούν και τα μισθώματά της, και θα οδηγηθούν σε αφανισμό, λέγει, όλα τα είδωλά της. Με τον όρο «μισθώματα» που κατακαίγονται μαζί με τα είδωλα, προφανώς υποδηλώνει τα αναθήματα. Διότι προσέφεραν στους ειδωλολατρικούς ναούς προς δόξαν των ειδώλων προσφορές από τον προσωπικό τους πλούτο, και σε εκείνους που δεν μπορούσαν ούτε είχαν τη δύναμη να προσφέρουν καμία ωφέλεια, ανέθεταν ευχαριστίες σαν μισθό και ανταπόδοση για όσα νόμιζαν ότι λάμβαναν από αυτούς. Θυμόμαστε δε ότι και δια φωνής του Ωσηέ κατηγορούσε τη Συναγωγή των Ιουδαίων, λέγοντας τα εξής: «Και αυτή δεν αναγνώρισε ότι εγώ της έδωκα το σιτάρι και το κρασί και το λάδι, και πλήθυνα σε αυτήν το ασήμι και το χρυσάφι. Εκείνη όμως κατασκεύασε ασημένια και χρυσά για τον Βάαλ»· επομένως, είναι ολοφάνερα τα αναθήματα. Και ότι ο παράφρων Ισραήλ θεωρούσε την ευημερία του ως μισθώματα και ανταπόδοση της επιμέλειάς του στην πλάνη, θα το κατανοήσεις εξίσου όταν ο Θεός λέγει πάλι: «Και θα αφανίσω το αμπέλι της και τις συκιές της, για τα οποία είπε: Αυτά είναι τα μισθώματά μου που μου έδωσαν οι εραστές μου». Διότι νόμιζε, όπως είπα, ότι με τις βουλές των ειδώλων και με πλούτο καυχιέται και απολαμβάνει τρυφηλό βίο και ευημερεί. Επομένως, είναι τυφλός ο νους των πλανωμένων.

Σαν να έλεγε: Σε τέτοιο σημείο κακών και ασύγκριτης ταλαιπωρίας φτάσαμε, ώστε να αλωθούμε ολοκληρωτικά, και μάλιστα όχι από μεγάλο πλήθος μαχητών. «Μας έθεσες ως παραβολή στους γείτονές μας». Τι είναι όμως η παραβολή εδώ; Διήγηση, παράδειγμα και ονειδισμός. Διότι και όσοι βρίσκονται μακριά διηγούνται τα δικά μας. Διότι, αφού έγιναν αιχμάλωτοι οι εξ Ισραήλ, και μπλέχτηκαν στις πλεονεξίες εκείνων που τους αιχμαλώτισαν, κατέστησαν καταραμένοι, με τους ανθρώπους να μας λένε, όπως είναι φυσικό, το εξής: «Μακάρι να μην γίνω σαν τους Ισραηλίτες». «Και εξέκλινας τα μονοπάτια μας από την οδό σου». Σύμφωνα με τον άγιο Κύριλλο το «Εξέκλινας τα μονοπάτια μας από την οδό σου» θα το κατανοήσεις ως εξής: Αφού ο Ισραήλ απείθησε στα κηρύγματα του Χριστού, έχασε επιπλέον και τη δυνατότητα να ευδοκιμεί μέσω της νομικής λατρείας· διότι έπαυσε η σκιά του νόμου, και οι τύποι μεταβλήθηκαν προς την αλήθεια. Αυτό διδάσκουν λέγοντας ότι «Εξέκλινας τα μονοπάτια μας από την οδό σου». Είπε δε κάπου και μέσω ενός από τους προφήτες σχετικά με την Ιερουσαλήμ: «Ιδού εγώ φράσσω την οδό της με αγκάθια, και θα ανοικοδομήσω τις οδούς της, και το μονοπάτι της δεν θα το βρει». Διότι η Συναγωγή των Ιουδαίων δεν γνωρίζει καθόλου τους τρόπους της κατά Θεόν ευδοκίμησης.

Το ότι σε αυτούς που έχουν δικαιωθεί εν Χριστώ θα ακολουθήσει οπωσδήποτε και η ευλογία, είναι αναμφισβήτητο. Διότι έχουμε αγιαστεί εν Πνεύματι. Και λέει ο μακάριος Δαβίδ: «Η ευλογία του Κυρίου ας είναι πάνω σας. Ευλογημένοι είστε εσείς στον Κύριο, ο οποίος δημιούργησε τον ουρανό και τη γη». Είπε επίσης κάπου ο Θεός μέσω της φωνής του Ησαΐα, προς τη μητέρα όσων πιστεύουν, εννοώ δηλαδή την Εκκλησία: «Θα επιθέσω το Πνεύμα μου στο σπέρμα σου, και τις ευλογίες μου στα τέκνα σου». Γι' αυτό και ο σοφότατος Παύλος απευθύνεται με επιστολή σε αυτούς που έχουν δικαιωθεί μέσω της πίστης, λέγοντας: «Ευλογητός ο Θεός και Πατέρας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο οποίος μας ευλόγησε με κάθε πνευματική ευλογία». Εκείνοι λοιπόν που έχουν συμμετάσχει πλούσια στην άνωθεν ευλογία, πώς είναι δυνατόν να μην κατευοδωθούν σε κάθε αγαθό έργο; «Διότι η οδός», λέει, «των ευσεβών έγινε ευθεία, και είναι προετοιμασμένη η οδός των ευσεβών. Διότι η οδός του Κυρίου είναι κρίση». Επειδή για τη Συναγωγή των Ιουδαίων είπε κάπου ο Θεός: «Ιδού, εγώ φράζω τους δρόμους της, και το μονοπάτι της δεν πρόκειται να βρει». Εμάς όμως, εισάγοντάς μας στις άνω μονές μέσα από έναν δρόμο ομαλό και ανεμπόδιστο, προστάζει τους άγιους λειτουργούς του: «Ανοίξτε τις πύλες, ας εισέλθει ο λαός που φυλάσσει τη δικαιοσύνη, που αναγγέλλει την αλήθεια, που υπερασπίζεται την αλήθεια και διαφυλάσσει την ειρήνη».

Σε αυτούς, λοιπόν, που βρίσκονται σε αυτή την κατάσταση, θα αρμόσουν την κατάλληλη στιγμή πολύ δίκαια τα όσα απειλήθηκαν εναντίον της Ιερουσαλήμ: «Ιδού εγώ φράζω τον δρόμο τους με αγκάθια, και θα υψώσω τείχος στους δρόμους τους, ώστε να μη βρουν το μονοπάτι τους.» Διότι, τρεφόμενοι με τις επινοήσεις εκείνων που μιλούν από τη γη και φλυαρούν για άτοπα πράγματα, οι οποίοι από την ίδια τους την κοιλιά ξερνούν θεομίσητα φάσματα, και τους οποίους αποφάσισαν ασύνετα να ακολουθήσουν σύμφωνα με τις δικές τους κακές βουλές, θα στερηθούν την όντως ζωή και τις ουράνιες μονές, και θα καταστούν υπόλογοι στις τιμωρίες που έχουν οριστεί και ετοιμαστεί για τους ασεβείς. Αυτοί λοιπόν, έχοντας πλέον στραφεί οριστικά προς την αποστασία από τη δική μας αξιοθαύμαστη ομολογία, έχοντας συστρατευθεί με τον κόσμο και τον κοσμοκράτορα, και έχοντας νικηθεί μόνο από την παρούσα και ρέουσα δόξα, βυθισμένοι στη φιληδονία και τη φιλοσαρκία, νομίζοντας άφρονα ότι εξασφαλίζουν για τον εαυτό τους μακροβιότητα και ευδαιμονία, και θεωρώντας ως δόξα το να υπερηφανεύονται για την ασέβειά τους, χωρίς να ενδιαφέρονται καθόλου για τα μέλλοντα και μόνιμα, παρασυρμένοι από ιουδαϊκό φρόνημα, δεν επέλεξαν να υποταχθούν στη δικαιοσύνη του Θεού.