Πατερικές αναφορές στο ΩΣΗΕ 2:9

Θα ανακράξουν μαζί με τον ίδιο τον θεσπέσιο Δαβίδ: «Επισκέφθηκες τη γη και την πότισες άφθονα, την πλήθυνας για να την πλουτίσεις». <Γι' αυτό, ιδού εγώ φράσσω την οδό της με αγκάθια, και θα χτίσω τείχος γύρω της, και δεν θα βρει το μονοπάτι της· και θα καταδιώξει τους εραστές της και δεν θα τους προφτάσει· και θα τους ζητήσει και δεν θα τους βρει.> Επειδή, λέει, σκέφτηκε πονηρά εναντίον του εαυτού της, και δεν παρέλειψε τίποτε από όσα έχουν τη φύση να αδικούν· διότι είπε ότι πρέπει να επιλέξει να ακολουθήσει τους δικούς της εραστές, δηλαδή, να προσφέρει την κλίση της διάνοιάς της στις ανόσιες γνώμες εκείνων που την έχουν πλανήσει, ώστε να εκπληρώνει μόνο τα δικά τους· και επειδή επιπλέον αποδίδει τις ευχαριστίες για όσα της έχουν δοθεί από εμένα στους δαίμονες που δεν την έχουν ωφελήσει σε τίποτα, γι' αυτό θα αποδείξω μάταιη τη σκέψη της και θα της εναντιωθώ ολοκληρωτικά. Διότι θα φράξω τον δρόμο της με αγκάθια, και θα υψώσω τείχος στο μονοπάτι της, ώστε ούτε να ακολουθήσει τους δικούς της εραστές, ούτε βέβαια να βρει χρήσιμους εκείνους που την πλάνησαν, ακόμη κι αν τυχόν επιλέξει να τους κυνηγήσει, δηλαδή να επιμείνει με ζήλο στις τιμές και τις λατρείες προς αυτούς. Αγκάθια δε ονομάζει τα δυσχερή που συνέβησαν στον Ισραήλ, δηλαδή τους πολέμους λέω, τις αιχμαλωσίες, την πείνα, τους κινδύνους, τη ζωή μέσα στη δουλεία.

Διότι, έχοντας υποταχθεί άπαξ στους Μήδους και τους Πέρσες, δεν είχαν την άνεση να προσέρχονται στον Βάαλ ούτε στις χρυσές δαμάλεις. Απεναντίας, ήταν κατά κάποιον τρόπο αναπόφευκτο, όντας στερημένοι και από αυτήν την άνωθεν και προσφιλέστατη ελευθερία, και νοσταλγώντας την πατρίδα τους, πένητες και καταπιεσμένοι από τις πλεονεξίες των κυριάρχων, να μην μπορούν πλέον να εκτελούν τα συνηθισμένα τους· αλλά μάλλον να θρηνούν και να παραζαλίζονται από τις ανίατες συμφορές, καταδικάζοντας πλέον όσους τους πλάνησαν, καθώς δεν αποκόμισαν κανένα όφελος συμμετέχοντας σε κενές ελπίδες. Διότι δεν ωφελήθηκαν σε τίποτα, ούτε με το να τους υπερασπίζεται ο Βάαλ (γιατί τι θα μπορούσε να κάνει το άφωνο ξύλο;), ούτε με τις δαμάλεις να επινοούν γι' αυτούς κάποιον τρόπο βοήθειας· διότι ήταν χρυσός, «έργα των χειρών των ανθρώπων», σύμφωνα με το γεγραμμένο. Φράσσονται λοιπόν οι οδοί· διότι ο Θεός δεν εξομαλύνει για τους φιλαμαρτήμονες το μονοπάτι προς τη φαυλότητα, αλλά ωφέλιμα το κάνει τραχύ, και δεν τους επιτρέπει να κατευθύνονται με ευκολία προς τη μάταιη φλυαρία· ώστε, έστω και ακούσια, να εμποδίζονται και να μεταστρέφονται προς το καλύτερο, έχοντας μάθει από την ίδια την εμπειρία ότι η αμαρτία δεν μένει σε κανέναν χωρίς συνέπειες. «Και θα πει: Θα πορευθώ και θα επιστρέψω στον πρώτο άνδρα μου, διότι περνούσα καλύτερα τότε από ό,τι τώρα». Ο λόγος βέβαια διατηρεί ακόμη τον αρμόζοντα χαρακτήρα του· διότι έχει συντεθεί από την αρχή μέχρι το τέλος ως αφορών σε πόρνη γυναίκα.

«Γι' αυτό», λέει, «θα μετανοήσει και θα πει: “Θα πορευθώ προς τον πρώην άνδρα μου, διότι τότε περνούσα καλύτερα απ' ό,τι τώρα”. Πλην όμως, παρατήρησε και σε αυτό τον Θεό των όλων να παιδαγωγεί ακόμη και μέσα στην οργή Του, και να ωφελεί ποικιλοτρόπως, και με την έλευση των δεινών να επαναφέρει αυτούς που έχουν πλανηθεί, και να τους μεταβάλλει προς το συμφέρον τους. Διότι, όταν», λέει, «δει τους δρόμους της φραγμένους με αγκάθια, τότε ακριβώς θα αλλάξει σκέψη, και αυτό που θα ήταν προτιμότερο να επιλέξει να πράξει προτού ενσκήψουν τα θλιβερά, έστω και αργά, και μετά από την εμπειρία της, θα το ασπαστεί. Διότι τότε θα αγαπήσει τα του Θεού, και αφού παραβλέψει τα ενδιάμεσα αμαρτήματα υποκινούμενη από σώφρονα λογισμό, θα στραφεί πλέον στο να επιθυμεί τα αρχικά, και θα θαυμάσει τα του Θεού και, σαν να συνήλθε από μέθη, θα διακρίνει επιτέλους ότι αυτά υπερέχουν ασυγκρίτως. Επομένως, δεν είναι ανώφελο το να παιδαγωγείται κανείς, έστω κι αν αυτό προκαλεί προσωρινή λύπη. Και γνωρίζοντάς το αυτό οι προφήτες λένε: “Παίδευσέ μας, Κύριε”. Αλλά και ο θεσπέσιος Παύλος γράφει: “Αν υπομένετε την παιδαγωγία, ο Θεός σάς συμπεριφέρεται ως υιούς· διότι ποιος είναι εκείνος ο υιός, τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας του;”»

Πρέπει, λοιπόν, να αφιερώνουμε στον Θεό τα δικά Του. Διότι τον δοτήρα και χορηγό κάθε αγαθού σε εμάς πρέπει να τον τιμούμε με όσα έχουμε λάβει από Αυτόν, είτε πρόκειται για λαμπρό λόγο, είτε για νου που έχει την ικανότητα να κατανοεί τα αληθινά μυστήρια. «Γι' αυτό θα επιστρέψω και θα πάρω πίσω το σιτάρι μου στην ώρα του και το κρασί μου στον καιρό του, και θα αφαιρέσω τα ιμάτιά μου και τα λινά μου υφάσματα, ώστε να μην καλύπτεται η γύμνια της· και τώρα θα αποκαλύψω την ακαθαρσία της μπροστά στους εραστές της, και κανείς δεν θα τη γλιτώσει από το χέρι μου.» Βλέπεις πώς απείλησε με την αφαίρεση των αγαθών που προσφέρουν ευφροσύνη, και αυτό με τρόπο ωφέλιμο; Διότι, όπως ακριβώς το ότι ο δρόμος της έγινε τραχύς από τα αγκάθια την παρακίνησε να επιλέξει να φρονήσει τα καλύτερα, και την έκανε να πει, έστω και παρά τη θέλησή της, «Θα επιστρέψω στον προηγούμενο άνδρα μου, επειδή τότε ήμουν καλύτερα απ' ό,τι τώρα» – διότι κατανόησε από εμπειρία τι την ωφελεί και πού είναι προτιμότερο να παραμένει – έτσι, «αν πάρω τα δικά μου», λέει, τότε οπωσδήποτε θα αναζητήσει τον χορηγό, θα πάψει να προσφέρει θυσίες ευγνωμοσύνης στα δαιμόνια και να νομίζει ότι είναι πραγματικοί θεοί, ικανοί να σώζουν αυτούς που τους έχουν υποταχθεί.

Αν, βέβαια, επιλέξει κανείς να εννοήσει ότι οι Ιουδαίοι κατά καιρούς θα στερηθούν τον σίτο και τον οίνο, έχοντας εκπέσει της μυστικής ευλογίας, θα το έχει κατανοήσει ορθά. Ως «οθόνια», λέει, εννοεί την τρόπον τινά περιστολή και την άνωθεν βοήθεια, υπό την οποίαν βρισκόμενος κανείς καθίσταται εύσχημος. Αν όμως βρεθεί εκτός αυτής, δεν θα είναι πλέον περικαλλής, αλλά θα καταστεί πάρα πολύ άσχημος και θα παραμείνει τρόπον τινά γυμνός μέσα στον κόσμο. Έτσι, λοιπόν, θα κατανοήσεις την αφαίρεση των οθονίων, προκειμένου να μην καλύπτεται πλέον η ασχημοσύνη της. Εξαγγέλλει δε ότι θα αποκαλύψει την ακαθαρσία της, και μάλιστα ενώπιον των εραστών της, με ποιον άραγε τρόπο; Αναφέραμε μόλις προηγουμένως ότι, όταν περιπέσει στους σκολοπές, δηλαδή στα δεινά από τον πόλεμο και στις συμφορές που είναι ικανές να προκαλέσουν μεγάλη κατάπληξη, θα παραμελήσει ακόμη και εκείνους που θεωρούσε θεούς της, μη έχοντας την ευχέρεια να τους προσφέρει θυσίες ούτε βέβαια όντας ικανή να εκπληρώσει τα συνηθισμένα προς δόξαν τους· απεναντίας μάλιστα, θα τους χλευάζει επειδή δεν μπορεί να αποκομίσει καμία ωφέλεια από αυτούς, και θα ονειδίζει κατά κάποιον τρόπο την παντελή τους αδυναμία, λέγοντας: «Θα επιστρέψω στον προηγούμενο άνδρα μου, διότι καλύτερα ήμουν τότε παρά τώρα». Όταν λοιπόν, λέει, την απεκδύσω από τη δική μου βοήθεια, και εκείνη περιπέσει στα δεινά και αθετήσει την τιμή και την αγάπη προς αυτούς, τότε θα φανεί άσχημη και ενώπιόν τους, έχοντας αποδοκιμάσει ακόμη και αυτούς με σαθρό και κλονισμένο νου.

Θα ήταν αληθές και με άλλον τρόπο, και μάλιστα πολύ λογικό, ότι εκείνοι που απομακρύνονται από τον Θεό και παραμελούν την αγάπη προς αυτόν, είναι αναγκαίο να θλίβονται και να παραμένουν εντελώς μακριά από κάθε τι που μπορεί να προσφέρει χαρά. «Διότι δεν υπάρχει χαρά για τους ασεβείς», λέει ο Κύριος, «για τους οποίους έχει φυλαχθεί αιώνια ο σκώληκας». Αντίθετα, για τους επιεικείς, και όσους έχουν ευσεβή και φιλόθεο σκοπό, θα ταίριαζε φυσικά να ευφραίνονται με όλα τα αγαθά. «Διότι αιώνια ευφροσύνη θα είναι πάνω από το κεφάλι τους», σύμφωνα με τα γραφόμενα, «και έφυγε η οδύνη, η λύπη και ο στεναγμός». Προς αυτούς απευθύνει επιστολή και ο θεσπέσιος Παύλος λέγοντας: «Χαίρετε πάντοτε εν Κυρίω· και πάλι θα πω, χαίρετε. Η επιείκειά σας ας γίνει γνωστή σε όλους τους ανθρώπους». Διότι, όπως στους αμαρτωλούς ακολουθεί αναγκαστικά η τιμωρία, έτσι και σε όσους έχουν ως σκοπό να ζήσουν ενάρετα, ακολουθεί το να εμπλουτίζονται με τα άνωθεν αγαθά. <Και θα αφανίσω την άμπελό της και τις συκιές της, για τις οποίες είπε: Αυτές είναι οι αμοιβές μου, που μου έδωσαν οι εραστές μου· και θα τα καταστήσω μαρτυρία, και θα τα καταφάγουν τα θηρία του αγρού και τα πετεινά του ουρανού και τα ερπετά της γης.> Αυτό ακριβώς μπορεί να ειπωθεί πάλι με άλλον τρόπο, με το: «Θα αφαιρέσω τον σίτο μου στην ώρα του, και τον οίνο μου στον καιρό του».

Διότι, όπως ακριβώς η ψυχή πλανάται από την αρετή προς την κακία, με τον ίδιο νομίζω τρόπο, επιστρέφοντας κατά κάποιον τρόπο προς τα πίσω από τους τρόπους της κακίας, σχεδόν θα φαινόταν ότι πλανάται, έχοντας παρεκκλίνει από τον δικό της σκοπό και μη διασχίζοντας πλέον την προκαθορισμένη οδό. Και όπως ακριβώς οι οδοί της ανακόπτονταν ωφέλιμα με αγκάθια, για να μην προφτάσει τους εραστές της, έτσι και τώρα, ενώ τρέχει ορμητικά σαν σε κατηφόρα προς τον όλεθρο και την απώλεια, με το έλεος του Θεού φαίνεται να πλανάται, μεταστρεφόμενη προς την επιθυμία της αρετής, δεχόμενη στον νου και την καρδιά το φως της αληθινής θεογνωσίας, και μη βρίσκοντας πλέον, όπως είπα, τον παλαιό της δρόμο. Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι η φράση «την πλανώ», από τους άλλους ερμηνευτές έχει μεν αποδοθεί διαφορετικά, πλην όμως, καταλήγει σε ένα και το αυτό νόημα. Διότι απέδωσαν το κείμενο, άλλοι μεν ως «Ιδού, εγώ την απομακρύνω», άλλοι δε ως «εγώ την εξαπατώ», εκφράζοντας με διαφορετικό τρόπο, όπως είπα, ακριβώς αυτό το πράγμα, δηλαδή το «πλανώ», το οποίο νοείται ωφέλιμα. Καθώς δε ήταν βατή και σαν εύφορη γη με πολλά νερά για τις αγέλες των δαιμόνων, υπόσχεται να την καταστήσει έρημο, διδάσκοντας ότι θα την αποδείξει σκληρή, απάτητη και άνυδρη στα θελήματα εκείνων, ώστε, μη βρίσκοντας πλέον κανέναν τόπο ανάπαυσης, να παραιτηθούν και να απομακρυνθούν.