Πατερικές αναφορές στο ΩΣΗΕ 4:1

Και σε άλλα σημεία: 〈Ως παραβάτες θεώρησα όλους τους αμαρτωλούς〉 της 〈γης.〉 Και με το να πει: 〈Μαζί έγιναν άχρηστοι,〉 έδειξε ότι, ενώ δημιουργήθηκαν από τη φύση τους χρήσιμοι, έγιναν άχρηστοι από δική τους προαίρεση παρά φύσιν. Έσκυψε λοιπόν ο Κύριος από τον ουρανό για να δει αν μετανοούν αυτοί που παρεκκλίνουν, ώστε να τύχουν σωτηρίας, ή αν αμαρτάνουν αμετανόητα, ώστε να γίνουν αυτοκατάκριτοι. Και ότι για τον λόγο αυτόν σκύβει και κατεβαίνει και επισκέπτεται ο Κύριος, είτε για να σώσει είτε για να κατακρίνει, άκουσε τον ίδιο τον Κύριο να λέει: 〈Η κραυγή των Σοδόμων και της Γομόρρας πλήθυνε προς εμένα, και οι αμαρτίες τους είναι πάρα πολύ μεγάλες· θα κατέβω λοιπόν να δω αν πράττουν σύμφωνα με την κραυγή τους που έρχεται προς εμένα, και αν όχι, για να το γνωρίσω.〉 Οι Σοδομίτες, επειδή 〈όλοι παρεξέκλιναν,〉 για αυτόν τον λόγο 〈μαζί έγιναν άχρηστοι·〉 διότι κατέβηκε η φωτιά και τους κατανάλωσε σαν καύσιμη ύλη. Οι Νινευίτες παρεξέκλιναν, αλλά επειδή γρήγορα πορεύθηκαν προς τη μετάνοια, για αυτό δεν έγιναν μαζί άχρηστοι, αλλά μαζί σώθηκαν. Είδες πώς ο Κύριος επισκέπτεται, είτε για να σώσει είτε για να κατακρίνει. Γι' αυτό και ο προφήτης Ωσηέ έλεγε: 〈Ακούστε τον λόγο του Κυρίου, υιοί Ισραήλ, διότι ο Κύριος διεξάγει κρίση με τους κατοίκους της γης, επειδή δεν υπάρχει αλήθεια ούτε έλεος ούτε επίγνωση του Θεού πάνω στη γη· κατάρα και ψεύδος και φόνος και κλοπή και μοιχεία έχουν ξεχυθεί πάνω στη γη, και αναμειγνύουν αίματα με αίματα.

ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΣΤΟΝ ΙΔΙΟ ΠΡΟΦΗΤΗ ΩΣΗΕ ΤΟΜΟΣ ΤΡΙΤΟΣ. <Ακούστε τον λόγο του Κυρίου, οι υιοί του Ισραήλ, διότι ο Κύριος έχει κρίση με αυτούς που κατοικούν τη γη, επειδή δεν υπάρχει αλήθεια ούτε έλεος ούτε επίγνωση του Θεού πάνω στη γη. Κατάρα και ψεύδος και φόνος και κλοπή και μοιχεία έχουν ξεχυθεί πάνω στη γη, και αίματα αναμειγνύουν με αίματα.> Είναι αναγκαίο σε εμάς που θέλουμε να διασαφηνίσουμε το νόημα των προκειμένων, σχεδόν να επαναλάβουμε τα όσα ειπώθηκαν στην αρχή, και σαν να επαναφέρουμε ολόκληρο τον σκοπό της προφητείας. Λοιπόν, όσο είναι δυνατόν, και συνοψίζοντάς τα εν συντομία, λέω το εξής. Διότι έγινε «αρχή του λόγου του Κυρίου στον Ωσηέ». Και ερμηνεύοντας αυτά, εύλογα λέγαμε ότι οι λόγοι από τον Θεό έγιναν προς τον μακάριο προφήτη Ωσηέ, σαν να τον μυσταγωγούσε, και να προανήγγειλε τα μελλοντικά μέσα από τύπους και λόγους. Για τον λόγο αυτόν, παραλαμβανόταν στην αρχή η Γόμερ, και γεννούσε και τον «Όχι λαό μου» και την «Όχι ελεημένη». Έπειτα, μετά από εκείνην, προσλήφθηκε δεύτερη, μοιχαλίδα και πονηρή, και για καθένα από αυτά, λεπτομερώς και με ακρίβεια ο προφήτης, όπως είπα, εκπαιδευόταν.

Εφόσον, λοιπόν, συγκέντρωσε μέσα του την επαρκή δύναμη του μυστηρίου, αρχίζει πλέον να προαναγγέλλει τα μέλλοντα σε όσους κατάγονται εξ αίματος από τον Ισραήλ, και να καθιστά σαφή την αιτία της συμφοράς που πρόκειται πολύ σύντομα να τους βρει, και να διατρανώνει με μεγάλη σαφήνεια εκείνα για τα οποία έχει λυπηθεί ο Θεός, ώστε οι τιμωρούμενοι να γνωρίζουν ότι δικαίως έπαθαν όλα όσα επρόκειτο να υποστούν. Διότι, επειδή επρόκειτο αφενός να αιχμαλωτιστούν από τους εχθρούς, και αφετέρου να γίνουν πλέον περίγελος σε όσους είχαν την καλύτερη γνώμη γι' αυτούς και οι οποίοι θεωρούσαν τον Ισραήλ τον πιο δυσάλωτο από όλα τα άλλα έθνη, προκειμένου να μην νομίσουν από μόνοι τους ότι ατόνησε το χέρι που τους προστάτευε και τους έσωζε, αλλά μάλλον να μετανοήσουν και να επιλέξουν να επιστρέψουν προς τα καλύτερα, κατανοώντας ότι από την αφροσύνη τους ήρθαν σε σύγκρουση με Εκείνον που γνωρίζει να σώζει, και για τον λόγο αυτό υπέπεσαν στη θεία οργή, γι' αυτό αναγκαστικά προαναγγέλλει σε αυτούς τα παραπτώματά τους ακόμη και πριν από τα όσα αναμένεται να συμβούν, και λέει: Ακούστε τον λόγο του Κυρίου, οι υιοί του Ισραήλ, διότι ο Κύριος έχει κρίση με εκείνους που κατοικούν τη γη.

Ο Θεός κρίνεται με τους ανθρώπους, ελέγχοντας, όχι δικαζόμενος, και παραθέτοντας σε όσους έχουν ασεβήσει απέναντί του ξεκάθαρα τα εγκλήματά τους, σύμφωνα ίσως με εκείνο που υμνείται στους Ψαλμούς: «Θα σε ελέγξω, και θα στήσω μπροστά στο πρόσωπό σου» τις ανομίες σου, ώστε να μη λένε ότι μάταια έχει επιπέσει πάνω τους η οργή, αλλά ως κάποιου είδους οφειλή πλέον, και ότι σε όσους έχουν συνηθίσει να σφάλλουν τα μέγιστα συμβαίνει αναπόφευκτα. Τι λέει όμως αυτός που κρίνεται, δηλαδή που ελέγχει; Δεν υπάρχει αλήθεια ούτε έλεος ούτε επίγνωση του Θεού πάνω στη γη. Το να λέει, λοιπόν, ότι δεν υπάρχει αλήθεια, θα υπονοούσε πολύ εύλογα ότι υπήρχε άφθονη ανάμεσα σε όλους εκείνον τον καιρό η συκοφαντία, η ψευδορκία, η απάτη και ο δόλος, τα πιο αισχρά από όλα τα κακά. Το ότι ήταν χωρίς αγάπη μεταξύ τους και άσπλαχνοι, άτεγκτοι και σκληροί, και με σκληρυμένο τον νου, θα το υποδήλωνε λέγοντας ότι δεν υπάρχει έλεος. Το ότι, πάλι, ήταν φιλήδονοι μάλλον παρά φιλόθεοι, και ολοκληρωτικά προσκολλημένοι στους ψευδώνυμους θεούς, το διασαφηνίζει λέγοντας ότι δεν υπάρχει επίγνωση του Θεού πάνω στη γη. Εξάλλου, θα ταίριαζε απόλυτα σε αυτούς που έχουν εμπλακεί σε τόσο δεινές ατοπίες, να φαίνεται πλέον ότι δεν γνωρίζουν καν τον Θεό, εφόσον ορθά σκεπτόμενοι λέμε ότι τον γνωρίζουν όσοι ακολουθούν τα θεία θελήματά του. Και προσθέτει σε αυτά ότι η κατάρα, το ψεύδος, ο φόνος, η κλοπή και η μοιχεία έχουν ξεχυθεί πάνω στη γη, και αίματα αναμειγνύονται με αίματα.

Αλλά αυτά ας ειπωθούν για μια πιο άμεση διασαφήνιση. Φαίνεται δε πάλι ότι ο μακάριος προφήτης μας κάνει πιο μυστική την αφήγηση, και κατηγορεί τον Ισραήλ για τις ύβρεις προς τον Χριστό, και για τις δολοφονίες εναντίον του και εναντίον των αγίων. Διότι υπάρχει κρίση από τον Κύριο προς αυτούς που κατοικούν τη γη. Γιατί, και για ποια πράγματα; Επειδή φανερώθηκε σε εμάς ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, και απεστάλη, όπως λέει ο ίδιος, «στα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ», για να φωτίσει με το φως του Πνεύματος τους σκοτισμένους, για να τους απαλλάξει από τη σκιά του νόμου και να τους εισαγάγει στους τρόπους της αληθινής λατρείας, για να δικαιώσει μέσω της πίστης αυτούς που ήταν μπλεγμένοι στις αμαρτίες, και να τους ενώσει μέσω του εαυτού του με τον Θεό και Πατέρα. Αλλά οι του Ισραήλ δεν φάνηκε να σκέφτονται σωστά· διότι αυτόν που έφτασε από τους ουρανούς για αυτά τα έργα, τον έδιωξαν, τον αποδοκίμασαν, δεν θέλησαν να έχουν κοντά τους την αλήθεια, το έλεος, την επίγνωση του Θεού και Πατέρα. Το ότι δε ο Χριστός είναι αλήθεια και έλεος, δεν νομίζω ότι θα χρειαστούν μακροί λόγοι για απόδειξη, εφόσον αρκεί για αυτό η θεόπνευστη Γραφή, η οποία παντού ονομάζει σε εμάς τον Χριστό έλεος και αλήθεια. Το ότι δε είναι και επίγνωση του Θεού, θα μπορούσε κάποιος να το μάθει χωρίς κανένα κόπο, αφού ο ίδιος διακήρυξε σαφέστατα και ξεκάθαρα: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα».

Υπάρχει λοιπόν κρίση από τον Κύριο, λέει, προς αυτούς που κατοικούν τη γη· και είναι φανερό ότι εννοεί τη γη των Ιουδαίων· διότι δεν υπάρχει σε αυτούς η αλήθεια και το έλεος και η επίγνωση του Πατρός. Έρχεται λοιπόν σε κρίση με αυτούς που δεν έχουν αυτά τα πράγματα· απέφυγαν όμως το να κριθούν μαζί του, ή μάλλον από αυτόν, όσοι αποδέχθηκαν την πίστη. Και αυτό θα γινόταν σαφές από τα λόγια του Χριστού που λέει πάλι: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, όποιος πιστεύει σε εμένα έχει ζωή αιώνια, και σε κρίση δεν έρχεται». Τι είναι λοιπόν αυτό που έχει απλωθεί πάνω στη γη; Κατάρα και ψεύδος και φόνος και κλοπή και μοιχεία· και αναμειγνύουν αίμα με αίμα. Και ποια είναι η κατάρα; Η καταλαλιά και η ύβρις· διότι τα πλήθη των Εβραίων δεν σταμάτησαν καθόλου να υβρίζουν τον Ιησού, επιτιθέμενοι με ασυγκράτητη και αχαλίνωτη γλώσσα, ώστε πότε να τον αποκαλούν Σαμαρείτη, πότε μέθυσο, και ότι έχει γεννηθεί από πορνεία. Επειδή πίστευαν ότι η αγία Παρθένος είχε διαπράξει μοιχεία· επομένως η κατάρα βρίσκεται σε αυτά. Έλεγαν ψέματα και κατά της δόξας του, λέγοντας ότι έχει δαιμόνιο, και αποδίδοντας στις δυνάμεις του Βεελζεβούλ τα θεία σημεία. Το ότι δε θα μπορούσαν να αποδειχθούν ένοχοι έχοντας δολοφονική διάθεση απέναντί του, θα μπορούσε κανείς να το καταλάβει από το γεγονός ότι πολλές φορές ο Εμμανουήλ λιθοβολήθηκε από αυτούς· και ότι οδηγήθηκε μέχρι την ίδια την άκρη του βουνού, για να κατακρημνιστεί. Και τα εγκλήματα δεν σταματούν σε αυτά.

Επειδή, λοιπόν, στη γη των Ιουδαίων, δηλαδή ανάμεσα στους ίδιους τους Ιουδαίους, δεν υπάρχει «αλήθεια ούτε έλεος ούτε επίγνωση του Θεού»· και έχουμε πει ότι αυτά τα γνωρίσματα είναι και αποδίδονται στον Εμμανουήλ· αντίθετα, έχει επικρατήσει η κατάρα και το ψεύδος, και τιμάται η κλοπή, και προσθέτουν αίμα στο αίμα· διότι, αφού σκότωσαν τους προφήτες, όπως ανέφερα, σκότωσαν και τον ίδιο τον Ιησού. Θα πενθήσει λοιπόν η γη μαζί με τους κατοίκους της, καιόμενη από τα χέρια των Ρωμαίων. Και θα γίνουν αυτά, λέει, ώστε να μη διεξάγονται δίκες ούτε να ελέγχει κανείς κανέναν. Πράγμα που αποτελεί ξεκάθαρη κατηγορία εναντίον των Ιουδαίων, επειδή δίκασαν με τρόπο ανόσιο και κατηγόρησαν, δηλαδή ψευδομαρτύρησαν κατά του Χριστού. Διότι οι μεν άρχοντες τον οδήγησαν στον Πιλάτο δικάζοντάς τον και κατηγορώντας τον. Μερικοί δε που παρουσιάστηκαν, μαρτυρούσαν εναντίον του, και σχεδόν αποτολμούσαν και να τον ελέγξουν· λέγοντας ψέματα οι άθλιοι, πότε ότι διαστρέφει τον λαό· και πότε ότι τον ακούσαμε να λέει πως σε τρεις ημέρες θα καταλύσει τον ναό του Θεού, και θα τον ανεγείρει πάλι. Θα καταργηθεί λοιπόν, λέει, η δίκη, και ο έλεγχος, δηλαδή η καταμαρτυρία, και η αναληθής απόφαση· εφόσον δεν θα υπάρχει βασιλιάς, ούτε άρχοντας που να συνηθίζει να δικάζει. Για τον λόγο αυτόν, όπως νομίζω, και ο προφητικός λόγος παρομοιάζει τους λαούς των Ιουδαίων με τα ζώα που δεν έχουν βασιλιά, δηλαδή εννοώ τα θηρία, τα ερπετά, τα πετεινά και τα ψάρια.

Ο Θεός, λοιπόν, κατέγραφε αυτούς που παρανομούσαν, λέγοντας κάπως έτσι μέσω της φωνής του προφήτη Ωσηέ: «Ακούστε τον λόγο του Κυρίου, υιοί του Ισραήλ, διότι ο Κύριος έχει κρίση με αυτούς που κατοικούν τη γη, επειδή δεν υπάρχει αλήθεια, ούτε έλεος, ούτε επίγνωση του Θεού πάνω στη γη· αλλά κατάρα, και ψεύδος, και φόνος, και κλοπή, και μοιχεία έχουν ξεχυθεί πάνω στη γη. Και αναμειγνύουν αίματα με αίματα. Γι' αυτό θα πενθήσει η γη, μαζί με όλους όσους την κατοικούν». Και μάλιστα και μέσω του Μιχαία πάλι λέει: «Έγιναν άνθρωποι που συλλογίζονται κόπους και απεργάζονται κακά στα κρεβάτια τους, και με το ξημέρωμα τα εκτελούν. Διότι δεν ύψωσαν τα χέρια τους προς τον Θεό. Και επιθύμησαν αγρούς, και άρπαζαν ορφανούς, και καταδυνάστευαν σπίτια, και άρπαζαν τον άνθρωπο και τον οίκο του, τον άνθρωπο και την κληρονομιά του». Και κάποιος άλλος από τους προφήτες αναφωνούσε: «Αλίμονο σε εκείνους που ενώνουν σπίτι με σπίτι, και πλησιάζουν αγρό με αγρό, για να αφαιρέσουν κάτι από τον πλησίον τους. Μήπως θα κατοικήσετε μόνοι σας πάνω στη γη; Διότι αυτά ακούστηκαν στα αυτιά του Κυρίου Σαβαώθ». Διότι εκείνοι που είναι ασυγκράτητοι στην πλεονεξία, οι οποίοι πάντα φροντίζουν να προσθέτουν στα υπάρχοντά τους αυτά που δεν ανήκουν στους ίδιους αλλά στους πλησίον τους, βιάζονται ίσως να έχουν τη γη κατοικήσιμη μόνο γι' αυτούς, μην ανεχόμενοι γείτονες. Αυτά έπρατταν ορισμένοι από τους παλαιούς, περιφρονώντας τους θείους νόμους. Αλλά ακόμη και έτσι ο νομοθέτης και κριτής ήταν φιλάνθρωπος.

Θεώρησα δε αναγκαίο να προσθέσω σε αυτά και όσα επιχειρούν να πείσουν, επιλέγοντάς τα από τις Γραφές, σχετικά με τον Προπάτορά τους, ο οποίος ήταν άγνωστος σε όλους πριν από την παρουσία του Χριστού, προκειμένου να αποδείξουν ότι ο Κύριός μας κηρύττει άλλον Πατέρα, διαφορετικό από τον Ποιητή αυτού του σύμπαντος, τον οποίο, όπως προείπαμε, ασεβώντας υποστηρίζουν ότι είναι καρπός του Υστερήματος. Έτσι, όταν ο προφήτης Ησαΐας λέει «ο δε Ισραήλ δεν με γνώρισε και ο λαός δεν με κατανόησε», το παραποιούν ισχυριζόμενοι ότι αυτό ειπώθηκε για την άγνοια του αόρατου Βυθού. Επίσης, εκείνο που ειπώθηκε μέσω του Ωσηέ «δεν υπάρχει σε αυτούς αλήθεια ούτε επίγνωση Θεού», το εκβιάζουν για να κατατείνει στο ίδιο συμπέρασμα, και το «δεν υπάρχει κανείς που να κατανοεί ή να εκζητεί τον Θεό· όλοι εξέκλιναν, μαζί εξαχρειώθηκαν» το αποδίδουν στην άγνοια του Βυθού. Ακόμη και εκείνο που ειπώθηκε μέσω του Μωυσή, «κανείς δεν θα δει τον Θεό και θα ζήσει», πείθουν πως αναφέρεται σε εκείνον. Διότι, λέγοντας ψέματα, ισχυρίζονται αφενός ότι ο Ποιητής θεάθηκε από τους προφήτες, και αφετέρου θέλουν το γεγραμμένο «κανείς δεν θα δει τον Θεό και θα ζήσει» να έχει ειπωθεί για το αόρατο και άγνωστο σε όλους μέγεθος. Και ότι μεν το «κανείς δεν θα δει τον Θεό» έχει ειπωθεί για τον αόρατο Πατέρα και Ποιητή των όλων, είναι φανερό σε όλους μας· το ότι όμως δεν αφορά τον Βυθό, τον οποίο αυτοί επινοούν παραπλανητικά, αλλά τον Δημιουργό, και ότι Αυτός είναι ο αόρατος Θεός, θα αποδειχθεί στη συνέχεια του λόγου.

Έτσι, όταν ο προφήτης Ησαΐας λέει: «Ο Ισραήλ όμως δεν με γνώρισε και ο λαός μου δεν με κατάλαβε», αυτοί το παραφράζουν ισχυριζόμενοι ότι αναφέρεται στην άγνοια του αόρατου Βυθού. Και το χωρίο που ειπώθηκε μέσω του Ωσηέ: «Δεν υπάρχει σε αυτούς αλήθεια, ούτε επίγνωση του Θεού», το διαστρέφουν για να τείνει στο ίδιο νόημα. Επίσης το: «Δεν υπάρχει κανείς που να κατανοεί ή να αναζητά τον Θεό· όλοι έχουν παρεκκλίνει, όλοι μαζί έχουν αχρειωθεί», το εντάσσουν στην άγνοια του Βυθού. Και το χωρίο που ειπώθηκε μέσω του Μωυσή: «Κανείς δεν θα δει τον Θεό και θα ζήσει», προσπαθούν να πείσουν ότι αναφέρεται σε εκείνον. Διότι, από τη μια μεριά, ισχυρίζονται ψευδώς ότι ο Δημιουργός θεάθηκε από τους προφήτες, ενώ από την άλλη το «κανείς δεν θα δει τον Θεό και θα ζήσει» θέλουν να έχει ειπωθεί για το αόρατο μεγαλείο που είναι άγνωστο στους πάντες. Και ότι μεν το «κανείς δεν θα δει τον Θεό» έχει ειπωθεί για τον αόρατο Πατέρα και Ποιητή των πάντων, είναι φανερό σε όλους μας· το ότι, όμως, δεν αναφέρεται στον Βυθό που επινοούν αυτοί, αλλά στον Δημιουργό, και ότι αυτός είναι ο αόρατος Θεός, θα αποδειχθεί στη συνέχεια του λόγου. Ισχυρίζονται επίσης ότι και ο Δανιήλ εννοούσε το ίδιο πράγμα, όταν ρωτούσε τον άγγελο για τις λύσεις των παραβολών, σαν να μην εγνώριζε. Και ότι ο άγγελος, αποκρύπτοντας από αυτόν το μέγα μυστήριο του Βυθού, του είπε: «Πήγαινε Δανιήλ· διότι αυτοί οι λόγοι είναι σφραγισμένοι, μέχρι να κατανοήσουν οι συνετοί και να λευκανθούν οι λευκοί»· και καυχώνται ότι οι λευκοί και οι συνετοί είναι οι ίδιοι.

ΤΙΤΛΟΣ ΙΒ΄. —Περί αναρχίας: ότι είναι επιβλαβής και επικίνδυνη, και αποτελεί αιτία σύγχυσης. Ωσηέ. —Ακούστε τον λόγο του Κυρίου, υιοί του Ισραήλ· διότι υπάρχει κρίση ενάντια στους κατοίκους της γης, επειδή δεν υπάρχει αλήθεια, ούτε έλεος, ούτε επίγνωση του Θεού πάνω στη γη, και αναμειγνύουν αίματα με αίματα. Γι' αυτό θα πενθήσει η γη, και θα μαραζώσει ανάμεσα σε όλους όσοι την κατοικούν.

«Αυτό είναι το κακό σε κάθε τι που γίνεται κάτω από τον ήλιο, ότι υπάρχει μία κοινή κατάληξη για όλους.» «Δεν υπάρχει αλήθεια, ούτε έλεος, ούτε επίγνωση του Θεού πάνω στη γη. Η κατάρα, και το ψέμα, και ο φόνος, και η κλοπή, και η μοιχεία έχουν ξεχειλίσει πάνω στη γη.» «Από εκείνον που φορεί υάκινθο και στέμμα, έως εκείνον που φορεί χοντρό λινό ένδυμα, υπάρχει θυμός, και φθόνος, και ταραχή, και σάλος, και φόβος θανάτου, και οργή, και φιλονικία.» «Δεν γνωρίζετε ότι η φιλία του κόσμου είναι έχθρα προς τον Θεό; Όποιος, λοιπόν, θελήσει να είναι φίλος του κόσμου, καθίσταται εχθρός του Θεού.» «Μην αγαπάτε τον κόσμο, ούτε όσα υπάρχουν μέσα στον κόσμο.