Πατερικές αναφορές στο ΩΣΗΕ 4:12

Σου λέει η Γραφή: «Μην κάνεις κακά, και δεν θα σε βρουν κακά». Διότι, επειδή υπάρχει πνεύμα πορνείας και πνεύμα μοιχείας—για το πνεύμα πορνείας λέει ο Ωσηέ: «Από πνεύμα πορνείας πλανήθηκαν», για το πνεύμα μοιχείας: «Και μοίχευσαν με την πέτρα και το ξύλο», εξαιτίας των πνευμάτων που ενεργούν μέσα σε αυτά, και πνεύμα φιλαργυρίας, αυτό που λέει: «Όλα αυτά θα σου τα δώσω, εάν πέσεις και με προσκυνήσεις»—, το καθένα από τα πονηρά πνεύματα παρακολουθεί πάντοτε την οδό του καθενός, και σε όποια οδό αμαρτίας κλίνει κάποιος, το πνεύμα εκείνης της αμαρτίας τον ακολουθεί και συμπορεύεται με αυτόν που αμαρτάνει.

Πόσους που ήθελαν να σωφρονούν εξαπάτησα! Πόσους εγκρατευόμενους μετέπεισα δελεάζοντάς τους! Εγώ είμαι εκείνος εξαιτίας του οποίου και ο προφήτης μέμφεται τους πεσόντες, λέγοντας: Από πνεύμα πορνείας πλανηθήκατε· διότι από εμένα είχαν εκείνοι υποσκελιστεί. Εγώ είμαι εκείνος που πολλές φορές σε ενόχλησε, και τόσες φορές ανατράπηκε από εσένα.

Πόσους, που επιθυμούσαν να σωφρονούν, εξαπάτησα. Πόσους, που υποκρίνονταν, μετέπεισα διεγείροντάς τους. 3. Εγώ είμαι αυτός εξαιτίας του οποίου και ο προφήτης μέμφεται αυτούς που έπεσαν, λέγοντας: «Από πνεύμα πορνείας πλανηθήκατε». Διότι από εμένα είχαν εκείνοι υποσκελιστεί.

Εάν όμως, μη ανεχόμενοι να πράξουν αυτό, οι ίδιοι συγχωρούν να παραμένουν και να διασώζονται τα έργα της πλάνης, και μάλλον τα συνιστούν εκ των εναντίων, τότε βεβαίως ο νους των καθοδηγουμένων θα δεχθεί κάτι σαν κρασί και μέθη. Διότι από πού, ή πώς θα μπορούσαν να νήφουν οι μαθητές, και να μπορούν να ανοίξουν τον οφθαλμό της διανοίας τους προς τον αληθινό και κατά φύση Θεό, εάν οι παιδαγωγοί τους και εισηγητές των όσων συμφέρουν τους εδραιώνουν ακόμη περισσότερο στο ότι πρέπει να πλανώνται; Και αυτό νομίζω είναι που ειπώθηκε σαφώς μέσω άλλου προφήτη: «Οι ιερείς δεν είπαν: Πού είναι ο Κύριος; και εκείνοι που κρατούσαν τον νόμο μου δεν με γνώρισαν, και οι ποιμένες ασέβησαν εναντίον μου, και οι προφήτες προφήτευαν στο όνομα του Βάαλ»· και πάλι: «Οι υιοί μου και τα πρόβατά μου δεν υπάρχουν, δεν υπάρχει τόπος για τη σκηνή μου, τόπος για τα καλύμματά μου. Διότι οι ποιμένες ενέργησαν άφρονα, και δεν αναζήτησαν τον Κύριο· γι' αυτό δεν συνέτισαν ολόκληρο το ποίμνιο, και διασκορπίστηκαν». <Ρωτούσαν μέσω συμβόλων, και μέσω των ράβδων τους τού ανέφεραν.> Το με ποιον τρόπο δηλαδή εγκατέλειψαν τον Κύριο, και διατήρησαν την πορνεία, το καθιστά εναργές.

Διότι παρουσιάζει τον παιδευτή ως συνεργό εκείνων που πλανώνται· και εκείνους που ήταν φυσικό, ή μάλλον επιβεβλημένο πλέον, να ακολουθούν τους θείους νόμους και να κατευθύνουν σε αυτό τους υφισταμένους τους, αυτούς, όπως είπα, τους δείχνει ξεκάθαρα να διαπράττουν τα εγκλήματα της πλάνης. Διότι, λέει, πήγαιναν σε αυτούς κάποιοι που ήθελαν να μάθουν είτε τα μελλούμενα τυχόν, είτε τα δικά τους ζητήματα, και σε ποιους καιρούς ή καταστάσεις θα βρίσκονταν. Αυτοί όμως με ασέβεια έπειθαν όσους τους πλησίαζαν να μην θέλουν πλέον να ζητούν τέτοια πράγματα από τον Θεό, αλλά ρωτούσαν μέσω συμβόλων, δηλαδή ζητούσαν να μάθουν μέσω κάποιων σημείων και παρατηρήσεων από τα ακάθαρτα πνεύματα· όπως ακριβώς και ο Βαλαάμ επιχείρησε κάποτε να μαντέψει εναντίον εκείνων από τον Ισραήλ. Διότι αυτό τον πρόσταξε να κάνει ο Βαλάκ, ο γιος του Βεώρ. Και αυτός λέει: «Φτιάξε μου εδώ επτά βωμούς, και σφάξε μου επτά μοσχάρια και επτά κριάρια, και θα πορευθώ απέναντι από τους οιωνούς». Διότι είτε παρατηρούν τους καπνούς που αναδύονται από τις θυσίες, πού και πώς ανεβαίνουν ψηλά και προς τα πάνω· είτε οι άθλιοι παρατηρούν προσεκτικά τους σπασμούς στο συκώτι· είτε εξετάζουν με περιέργεια τις πτήσεις των πουλιών. Η οιωνοσκοπία δε, και η μαντική, και τα παρόμοια κακά αποτελούν εγκλήματα της έσχατης ασέβειας, και φτάνουν στα κατώτατα βάθη της ειδωλολατρίας. Και με τα ραβδιά τους του τα ανήγγειλαν.

Όταν, λέει, έρχονταν σε αυτούς εκείνοι από τον Ισραήλ και επιδίωκαν να μάθουν κάτι για τα δικά τους ζητήματα, τους έδιναν απαντήσεις όχι μόνο μέσω συμβόλων, αλλά και μέσω των ραβδιών τους. Αυτός είναι ένας άλλος τρόπος απάτης· πρόκειται για τη ραβδομαντεία· και ίσως αποτελεί εφεύρεση της περιεργείας των Χαλδαίων. Διότι κατ' αυτόν τον τρόπο έκανε μαντεία εναντίον της Ιερουσαλήμ ο Ναβουχοδονόσορας, όπως ακριβώς αναφέρει και ο θεσπέσιος προφήτης Ιεζεκιήλ. Καθώς έστηναν όρθια δύο ραβδιά, έπειτα ψάλλοντας σε αυτά κάποιες απόκρυφες επωδούς, τα έκαναν να γέρνουν μέσω των ενεργειών των δαιμόνων· και όταν έπεφταν, παρατηρούσαν προς τα πού κατευθύνονταν, εάν έπεφταν μπροστά ή πίσω, δεξιά ή αριστερά· και αναλόγως ανήγγειλαν σε όσους τους πλησίαζαν αυτό που νόμιζαν. Αυτό σημαίνει το «μέσω των ραβδιών ανήγγειλαν». Είναι λοιπόν πραγματικά φρικτό όταν οι παιδαγωγοί των άλλων, που είναι ικανοί να τους οδηγήσουν σε ό,τι είναι αγαπητό στον Θεό, τους ωθούσαν στην πλάνη, και όπως λέει ο προφήτης, «Μανία μέσα στον οίκο του Κυρίου έστησαν». Διότι με τον όρο μανία εννοεί την ψευδομαντεία. Επειδή αυτοί που συνηθίζουν να το πράττουν αυτό, υποκρίνονται πως πλέον δεν γνωρίζουν ούτε πού βρίσκονται. Διότι κάποιοι έλεγαν ότι μαίνονται και βρίσκονται σε έκσταση, ως πληρωμένοι από το θείο. Επειδή αγνοούσαν ότι η καρδιά των πλανεμένων είναι σαν ένας οίκος και σπήλαιο των ακάθαρτων πνευμάτων. <Από πνεύμα πορνείας πλανήθηκαν και εκπόρνευσαν, απομακρυνόμενοι από τον Θεό τους.>

«Πάνω στις κορυφές των ορέων θυσίαζαν, και πάνω στους λόφους πρόσφεραν θυσίες κάτω από βελανιδιές και λεύκες και πυκνόσκια δέντρα, διότι η σκέπη τους είναι καλή.» Το ότι τέτοια πράγματα δεν γίνονται δίχως την παρουσία των ακάθαρτων και πονηρών πνευμάτων, το διδάσκει σαφώς. Διότι κάθε μορφή φαυλότητας προέρχεται από εκείνα, και κανένα από τα πιο αισχρά πράγματα δεν μένει ανεπιτήδευτο από εκείνους που έχουν επιλέξει να εκπληρώνουν τις επιθυμίες τους. Έχουν πλανηθεί λοιπόν, λέει, από πνεύμα πορνείας, και έχουν απομακρυνθεί πάρα πολύ από τον Θεό, όντας φιλήδονοι, και καθιστώντας τα έργα της ειδωλολατρίας αφορμή για φιλοσαρκία. Διότι θυσίαζαν, καταλαμβάνοντας λόφους και βουνά, και μέσω γήινων υψωμάτων λάτρευαν τη χαμέρπεια των δαιμόνων. Έπειτα, στήνοντας βωμούς κάτω από βελανιδιές και λεύκες, πρόσφεραν σπονδές σε νύμφες, ίσως στις αμαδρυάδες, αποδίδοντας τιμές σύμφωνα με τους μύθους των Ελλήνων. Διότι οι ποιητές και οι λόγιοι των Ελλήνων υποστηρίζουν ότι οι ακάθαρτοι δαίμονες, τους οποίους ονόμαζαν νύμφες σύμφωνα με τις ανεξήγητες δοξασίες τους, αγαπούν τα φυτά και τα δέντρα. Θεωρούσαν λοιπόν σωστό γι' αυτούς, λέει, να αποδέχονται τις σκιές, και να τρυφηλούν κάτω από τα πιο ανθισμένα δάση· να επαινούν και να λένε, «καλή είναι η σκέπη». Επομένως, ο φιλήδονος δεν θα μπορούσε να είναι και φιλόθεος. Το επιβεβαιώνει και ο Παύλος, λέγοντας για κάποιους ότι είναι «φιλήδονοι μάλλον παρά φιλόθεοι».

Εδώ ονομάζεται πνεύμα και η αμαρτία, καθώς έχουμε πει, αλλά και με διαφορετικό και αντίθετο τρόπο, όπως όταν λέγει: από πνεύμα πορνείας πλανήθηκαν. Ονομάζεται πνεύμα και το ακάθαρτο πνεύμα, ο δαίμονας, αλλά με την προσθήκη του ακάθαρτο. Στο καθένα προστίθεται ο προσδιορισμός, για να δηλώσει το χαρακτηριστικό του ιδίωμα. Εάν μιλάει για την ψυχή του ανθρώπου με τη λέξη πνεύμα, το λέει με την προσθήκη του ανθρώπου. Εάν εννοεί τον άνεμο, λέει πνεύμα καταιγίδας. Εάν εννοεί την αμαρτία, λέει πνεύμα πορνείας. Εάν εννοεί τον δαίμονα, λέει πνεύμα ακάθαρτο, ώστε να γνωρίζουμε για ποιο πράγμα γίνεται λόγος σε κάθε περίπτωση, και να μην νομίσεις ότι αυτό αναφέρεται στο Άγιο. Μη γένοιτο. Διότι το όνομα του πνεύματος είναι γενικό, και καθετί που δεν έχει υλικό σώμα ονομάζεται γενικά πνεύμα. Επειδή λοιπόν και οι δαίμονες δεν έχουν τέτοια σώματα, ονομάζονται πνεύματα.

Αυτά νομίζω ότι συμφωνούν με όσα ειπώθηκαν από τον ίδιο στο Ευαγγέλιο κατά την ώρα του πάθους, όταν λέει στους μαθητές του: «Περίλυπη είναι η ψυχή μου έως θανάτου· μείνετε εδώ και γρηγορείτε μαζί μου», και πάλι: «Τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί». Παρόμοια λοιπόν με αυτά είναι και όσα αναφέρονται στον ψαλμό, όπου έχει ειπωθεί: «Η καρδιά μου ταράχθηκε μέσα μου, και δειλία θανάτου έπεσε πάνω μου, φόβος και τρόμος ήλθε πάνω μου, και με σκέπασε σκοτάδι», με τα οποία υποδηλώνει τις επιθέσεις των αντίπαλων δυνάμεων εναντίον του. Όπως, λοιπόν, στις προφητείες έχει ονομαστεί ένα πνεύμα πορνείας, σύμφωνα με το «από πνεύμα πορνείας πλανήθηκαν», και άλλο «πνεύμα πλάνης στην έρημο», με τον ίδιο τρόπο θα μπορούσε να υπάρχει και πνεύμα θανάτου που προκαλεί δειλία, όπως ακριβώς υπάρχει και πνεύμα που ενεργοποιεί την ισχύ, τη δύναμη και την κατά Θεόν ανδρεία. Έτσι θα μπορούσε να γίνει λόγος για πνεύμα φόβου και τρόμου, και πάλι, εκτός από αυτά, για άλλο πνεύμα φόβου και σύγχυσης, τα οποία σχεδόν συνηθίζουν να εφορμούν σε όλους όσους αποδέχονται τον υπέρ της ευσέβειας θάνατο στο μαρτύριο, πολύ περισσότερο όμως και σε μεγαλύτερο βαθμό επιτέθηκαν σε Εκείνον που υπέμεινε τον θάνατο υπέρ όλων.