Πατερικές αναφορές στο ΩΣΗΕ 4:13

Έπειτα έπαθε κάτι το ανθρώπινο. Διότι από την υπερβολική τρυφή και νικημένος από την υπεροχή της δόξας του, υπερηφανεύτηκε κατά κάποιον τρόπο, και αφού κυριεύτηκε από την ασθένεια της αλαζονείας, επαναστάτησε και ενάντια στον ίδιο τον θείο νόμο. Νόμισε δηλαδή ότι έπρεπε να στεφανώσει τον εαυτό του και με τα αξιώματα της θείας ιερωσύνης. Έτσι, επιχείρησε να εισβάλει στον θείο ναό, προκειμένου να προσφέρει ο ίδιος από μόνος του θυμίαμα στον Θεό και να τελέσει παράνομα τα νενομισμένα. Εξαιτίας αυτού του γεγονότος χτυπήθηκε αμέσως από λέπρα, και ήταν εντελώς ατιμασμένος· διότι σύμφωνα με τον νόμο θεωρείται μιαρός εκείνος που έχει κυριευθεί από την πάθηση της λέπρας. Έπειτα, τη βασιλεία του Οζία διαδέχεται ο γιος του, ο Ιωάθαμ, άνδρας φιλόθεος βέβαια, ο οποίος όμως δεν εξάλειψε, όπως λέει, τους υψηλούς τόπους, αλλά οι Ισραηλίτες θυσίαζαν ακόμη στα έργα των ίδιων τους των χεριών, καταλαμβάνοντας όρη και λόφους, κάτω από βελανιδιές, και λεύκες, και δέντρα που έριχναν σκιά, όπως αναφέρει ο Ωσηέ, επειδή η σκέπη τους ήταν καλή.

Διότι δεν θα έχουν πλέον εμπιστοσύνη, λέγει, στους βωμούς, ούτε στα έργα των χειρών τους, τα οποία έφτιαξαν τα δάχτυλά τους. Και δεν θα προσβλέπουν πλέον στα δέντρα τους, ούτε στα βδελύγματά τους. Επειδή είχαν τη συνήθεια να καταλαμβάνουν τις κορυφές των βουνών και κάτω από δρυς και λεύκες, όπως είναι γραμμένο, να προσκυνούν τα έργα των δικών τους χειρών. Αλλά δεν θα στρέψουν πλέον το βλέμμα τους σε αυτά, λέγει, αφού έμαθαν από την πείρα τους ότι η πράξη τους αυτή είναι μάταιη και εντελώς ανώφελη, ή μάλλον αιτία κάθε συμφοράς. Διότι εξαιτίας αυτού του λόγου και καταστράφηκαν και παραδόθηκαν στους εχθρούς.

Διότι προσκύνησαν είδωλα, και στήνοντας κάτω από βελανιδιές και λεύκες αγάλματα και βωμούς, προσέφεραν θυσίες στα μάταια είδωλα και τελούσαν σπονδές, αδιαφορώντας παντελώς για τη δόξα που οφειλόταν στον πανάγιο Θεό. Γι' αυτό, μέσω της φωνής του Ιερεμία τους λέει για την Ιερουσαλήμ: «Και μη λέτε, Ναός Κυρίου είναι, διότι αν δεν διορθώσετε ριζικά τους δρόμους σας και τα έργα σας, θα κάνω αυτόν τον οίκο όπως τη Σηλώ». Τους κατηγορούσε δε πάλι μέσω του προφήτη Μιχαία λέγοντας: «Οι άρχοντές της έκριναν με δωροδοκίες, και οι ιερείς της έδιναν απαντήσεις με μισθό, και οι προφήτες της μάντευαν με χρήματα, και επαναπαύονταν στον Κύριο λέγοντας: Δεν είναι ο Κύριος ανάμεσά μας; Δεν πρόκειται να έρθουν σε εμάς κακά. Εξαιτίας σας, λοιπόν, η Σιών θα οργωθεί σαν χωράφι, και η Ιερουσαλήμ θα γίνει σαν οπωροφυλάκιο, και το όρος του ναού σαν άλσος δάσους». Ότι δε η κρίση του Θεού έρχεται οξεία εναντίον καθενός που συνηθίζει να αμαρτάνει, τους το έκανε φανερό και ο θεσπέσιος Ιωάννης λέγοντας: «Γεννήματα εχιδνών, ποιος σας υπέδειξε να ξεφύγετε από την επερχόμενη οργή; Κάντε, λοιπόν, καρπούς άξιους της μετάνοιας, και μην νομίσετε ότι μπορείτε να λέτε μέσα σας πως, Έχουμε πατέρα τον Αβραάμ· διότι σας λέω ότι ο Θεός μπορεί από αυτές τις πέτρες να αναστήσει τέκνα στον Αβραάμ».

Τι δηλώνει λοιπόν το «ενώπιόν μου», παρά το ότι αυτά γίνονται ακόμη και μέσα στον ίδιο τον ναό που έχει αφιερωθεί σε εμένα. Διότι κάτι τέτοιο είπε και δια της φωνής του Ιερεμία για την Ιερουσαλήμ: «Τι βδέλυγμα έκανε η αγαπημένη μου μέσα στον οίκο μου;» Και είναι συνήθεια των Ιερών Γραφών να ονομάζουν το είδωλο βδέλυγμα. Επομένως, μπροστά στα μάτια μου «προσφέρουν θυμίαμα», λέει, «και μέσα στους κήπους», δηλαδή πάνω στα βουνά, όπως είπα, «κάτω από δρυ και λεύκα και από δέντρο που ρίχνει βαθύ ίσκιο», σύμφωνα με τα γεγραμμένα.

Διότι είτε ραντίζονταν με νερά, είτε περιφέροντας γύρω γύρω αναμμένες δάδες νόμιζαν ότι καθαρίζουν τις ψυχές τους από τους λογισμούς [ή μολυσμούς] της φαυλότητας. Το ότι δε δεν γίνεται απολύτως κανένας λόγος περί κοσμιότητας και επιείκειας σε τέτοιου είδους ανθρώπους, αλλά ούτε διαθέτουν νου που να ταιριάζει σε άνθρωπο, αλλά μάλλον παρομοιάστηκαν με τα ανόητα κτήνη, το αποδεικνύει λέγοντας ότι εξαγνίζονται στους κήπους, δηλαδή στα άλση ή στους δρυμούς, κάτω από βελανιδιές και λεύκες και κάτω από δέντρα που προσφέρουν βαθύ ίσκιο. Διότι εκεί είχαν οικοδομήσει βωμούς και ιερά τεμένη στους δαίμονες, και στα πρόθυρα των τεμενών έτρωγαν χοιρινό κρέας. Και αυτό αποτελεί απόδειξη τρυφηλότητας. Προσκυνούσαν δε και τα βδελύγματα και το ποντίκι. Διότι ίσως έφτασαν σε τέτοιο σημείο φρενοβλάβειας μερικοί από τους δεισιδαίμονες, ώστε να έχουν μέσα στους ιερούς περιβόλους αγάλματα και ομοιώματα ποντικιών. Αλλά όλοι αυτοί, λέει, θα καταστραφούν ταυτόχρονα, δηλαδή μαζί με εκείνους από τον Ισραήλ που απείθησαν: «Διότι εγώ γνώρισα τα έργα τους και τον λογισμό τους». Λογισμό δε ονομάζει τις σκέψεις, τις οποίες αφού ακολούθησαν έγιναν εφευρέτες αισχρών πράξεων, μέσω των οποίων εισήχθησαν σε αυτούς και τα βδελύγματα, αν και όφειλαν να λατρεύουν τον έναν, κατά φύσιν και αληθινό Θεό. <Έρχομαι να συνάξω όλα τα έθνη και τις γλώσσες.>

«Πάνω στις κορυφές των ορέων θυσίαζαν, και πάνω στους λόφους πρόσφεραν θυσίες κάτω από βελανιδιές και λεύκες και πυκνόσκια δέντρα, διότι η σκέπη τους είναι καλή.» Το ότι τέτοια πράγματα δεν γίνονται δίχως την παρουσία των ακάθαρτων και πονηρών πνευμάτων, το διδάσκει σαφώς. Διότι κάθε μορφή φαυλότητας προέρχεται από εκείνα, και κανένα από τα πιο αισχρά πράγματα δεν μένει ανεπιτήδευτο από εκείνους που έχουν επιλέξει να εκπληρώνουν τις επιθυμίες τους. Έχουν πλανηθεί λοιπόν, λέει, από πνεύμα πορνείας, και έχουν απομακρυνθεί πάρα πολύ από τον Θεό, όντας φιλήδονοι, και καθιστώντας τα έργα της ειδωλολατρίας αφορμή για φιλοσαρκία. Διότι θυσίαζαν, καταλαμβάνοντας λόφους και βουνά, και μέσω γήινων υψωμάτων λάτρευαν τη χαμέρπεια των δαιμόνων. Έπειτα, στήνοντας βωμούς κάτω από βελανιδιές και λεύκες, πρόσφεραν σπονδές σε νύμφες, ίσως στις αμαδρυάδες, αποδίδοντας τιμές σύμφωνα με τους μύθους των Ελλήνων. Διότι οι ποιητές και οι λόγιοι των Ελλήνων υποστηρίζουν ότι οι ακάθαρτοι δαίμονες, τους οποίους ονόμαζαν νύμφες σύμφωνα με τις ανεξήγητες δοξασίες τους, αγαπούν τα φυτά και τα δέντρα. Θεωρούσαν λοιπόν σωστό γι' αυτούς, λέει, να αποδέχονται τις σκιές, και να τρυφηλούν κάτω από τα πιο ανθισμένα δάση· να επαινούν και να λένε, «καλή είναι η σκέπη». Επομένως, ο φιλήδονος δεν θα μπορούσε να είναι και φιλόθεος. Το επιβεβαιώνει και ο Παύλος, λέγοντας για κάποιους ότι είναι «φιλήδονοι μάλλον παρά φιλόθεοι».

Μακάριοι, λοιπόν, είναι εκείνοι που «πενθούν τώρα», όπως λέει ο Σωτήρας, και οι οποίοι έχουν φροντίσει να τιμούν και να αγαπούν όσο το δυνατόν περισσότερο την καρτερία στους επωφελείς κόπους. <Γι' αυτό θα εκπορνευτούν οι θυγατέρες σας, και οι νύφες σας θα μοιχεύσουν. Και δεν θα τιμωρήσω τις θυγατέρες σας όταν πορνεύουν, ούτε τις νύφες σας όταν μοιχεύουν. Διότι και οι ίδιοι συναναστρέφονταν με πόρνες, και θυσίαζαν με τους μυημένους στα είδωλα.> Διότι, επειδή θεωρείτε, λέει, αξιοθαύμαστο το να τρυφάτε κάτω από δέντρα και σκιές, και έχετε κάνει ηδονή αυτό που εμένα με λυπεί, δηλαδή την καταραμένη πλάνη και ακαθαρσία, για τον λόγο αυτό οι μεν θυγατέρες σας θα πορνεύσουν, οι δε νύφες σας, δηλαδή οι σύζυγοι των γιων σας, θα μοιχευθούν. Και ακόμη κι αν συμβούν αυτά, λέει, εγώ θα αδρανήσω και δεν θα τις τιμωρήσω. Φαίνεται δε ότι μέσω αυτών προαναγγέλλει τις βλάβες που θα προέλθουν από τον πόλεμο εναντίον εκείνων που αμάρτησαν, και τα όσα ακολουθούν τις αιχμαλωσίες. Διότι εκείνοι που άπαξ κυρίευσαν και νίκησαν, πράττουν στους αιχμαλώτους ό,τι νομίζουν, ασκώντας αχαλίνωτη εξουσία, και προχωρώντας με ανεξέλεγκτες ορμές σε καθετί που τους προξενεί ευχαρίστηση, χωρίς να υπολογίζουν κανέναν νόμο και χωρίς να ανέχονται να σκεφτούν το λογικό ή το πρέπον. Έχοντας δε σκληρυμένο νου, που ρέπει πολύ προς την αγριότητα, δεν δείχνουν καμία φειδώ σε εκείνους που βρίσκονται σε άθλια κατάσταση.

Διότι ολόκληρος ο κλήρος μας και κάθε μερίδιό μας βρίσκεται στην εξουσία του Θεού, και Αυτός είναι ο διανομέας των στεφάνων. «Σαλπίστε με σάλπιγγα πάνω στα βουνά, ηχήστε στα υψώματα, κηρύξτε στον οίκο Ων, εξέστη ο Βενιαμίν, ο Εφραίμ παραδόθηκε σε αφανισμό σε ημέρες ελέγχου. Στις φυλές του Ισραήλ φανέρωσα αξιόπιστα πράγματα». Έχει προαναφερθεί σαφώς ότι, εκτός από τις χρυσές δαμάλεις, ο καταραμένος Ιεροβοάμ εισήγαγε στους Ισραηλίτες και άλλους τρόπους ολέθριας ειδωλολατρίας και πλάνης. Διότι λάτρευαν σε όρη και βουνά τον Χαμώς και τον Βεελφεγώρ, «κάτω από δρυ και λεύκα και σκιερό δέντρο»· βρίσκονταν δε, όπως είπα, και στη Βαιθήλ και στη Δαν οι χρυσές δαμάλεις. Αλλά αυτή μεν ήταν η πλάνη του Ισραήλ· ο Ιούδας όμως, δηλαδή ο Βενιαμίν, τουτέστιν εκείνοι από τη φυλή του Ιούδα και του Βενιαμίν, δεν είχαν πλανηθεί λιγότερο, και λάτρευαν την «Αστάρτη, το βδέλυγμα των Σιδωνίων»· προσκυνούσαν δε και τον ήλιο. Και αυτό θα μας γίνει ξανά ολοφάνερο μέσω της φωνής του Ιεζεκιήλ. Διότι, όπως λέει ο ίδιος, οδηγήθηκε στα Ιεροσόλυμα «σε όραμα Θεού»· έπειτα είδε την πλάνη των κατοίκων. «Διότι είδα», λέει, «περίπου είκοσι πέντε άνδρες, με τα νώτα τους προς τον ναό του Κυρίου, και τα πρόσωπά τους προς την αντίθετη κατεύθυνση, και αυτοί προσκυνούσαν προς τα ανατολικά τον ήλιο». Πρόσεξε λοιπόν πώς μοιράζονταν την απώλεια, προσκρούοντας με πολλούς τρόπους και λυπώντας τον Θεό.

Αφού απέδειξε εκ των προτέρων ότι είχαν πάντα σαθρό και σαλευμένο τον νου τους και εκείνοι που υπήρξαν πριν από αυτούς· διότι κατασκεύασαν τον μόσχο και ανέλαβαν τη σκηνή του Μολόχ· τους ελέγχει λοιπόν ότι μιμούνται τους πατέρες τους, και ακολουθώντας τα ίχνη της προγονικής ασέβειας παροξύνουν εναντίον τους τον Δεσπότη των όλων. Λέει δε ότι εκείνοι από τον Ιούδα και τον Βενιαμίν εξουθενούν τη Σιών. Διότι, αν και παρέμειναν στα Ιεροσόλυμα και είχαν τον θείο ναό, θεώρησαν ως τίποτα τον σεβασμό και την αγάπη προς τον Θεό, αλλά, όπως λέει η ιερή Γραφή, «θυμιάτιζαν στους υψηλούς τόπους, κάτω από δρυ και λεύκα και δέντρο που κάνει παχιά σκιά». Λάτρευαν δε και τη στρατιά του ουρανού. Γι' αυτό λοιπόν, όχι λίγο λυπημένος, ο Θεός των όλων είπε προς τον Ιερεμία: «Και εσύ μην προσεύχεσαι για αυτόν τον λαό, και μην παρακαλείς να τους ελεήσω, και μην έρθεις σε εμένα με δέηση και προσευχή για αυτούς, διότι δεν θα σε εισακούσω». Έπειτα προσθέτει την αιτία της αποστροφής λέγοντας: «Ή μήπως δεν βλέπεις τι κάνουν αυτοί στις πόλεις του Ιούδα και στους δρόμους της Ιερουσαλήμ; Οι γιοι τους μαζεύουν ξύλα, και οι πατέρες τους ανάβουν φωτιά, και οι γυναίκες τους ζυμώνουν ζυμάρι για να φτιάξουν πλακούντες για τη στρατιά του ουρανού· και έκαναν σπονδές σε ξένους θεούς για να με παροργίσουν». Εξουθένωσαν λοιπόν τη Σιών όσοι βρίσκονταν στα Ιεροσόλυμα. Γι' αυτό, δικαιολογημένα επέφερε σε αυτούς το «ουαί».

Διότι, επειδή οι προερχόμενοι από τον Ισραήλ, καταλαμβάνοντας όρη και βουνά, προσέφεραν εκεί τελετές και θυσίες στα δαιμόνια «κάτω από βελανιδιά και λεύκα», γι' αυτόν τον λόγο λοιπόν η κρίση στρέφεται προς τα βουνά, στα οποία ήταν ολοφάνερα τα εγκλήματα των κατηγορουμένων. Είναι δε εύλογο να ονομάζει βουνά και θεμέλια της γης αυτούς που βρίσκονταν ψηλότερα σε δόξα και υπερείχαν σε τιμή από το πλήθος του λαού, οι οποίοι μάλιστα έγιναν για τους υφισταμένους τους και οδός και παγίδα προς τον όλεθρο. Διότι είπε κάπου προς αυτούς: «Επειδή εναντίον σας είναι η κρίση, διότι γίνατε παγίδα στη σκοπιά, και σαν δίχτυ απλωμένο στο Ιταβύριο». Ώ λοιπόν, λέγει, εσείς που υπερέχετε από τους άλλους, ώ θεμέλια της γης, δηλαδή εσείς πάνω στους οποίους έχουν στηριχθεί τα πράγματα των άλλων, ακούστε την εναντίον σας κρίση του Κυρίου των πάντων.

Είναι λοιπόν δυνατόν σε σένα να τα δεις αυτά ολοκάθαρα, εάν μελετήσεις τα λόγια του Ιερεμία. Διότι το άγριο πλήθος των Ιουδαίων, μολονότι ζούσε με μεγάλη αφθονία και απολάμβανε τις δωρεές του Θεού, και έχοντας πλέον κατατροπώσει όλους τους εχθρούς του, και έχοντας φτάσει σχεδόν στο ανώτατο σημείο της ανθρώπινης δόξας, επεδείκνυε μια σκληρή και αλύγιστη απείθεια. Και αφού σχεδόν απέρριψαν τις εντολές που δόθηκαν μέσω του Μωυσή, και θεωρώντας τα θεσπισμένα προστάγματα τελείως ανάξια λόγου, φέρονταν με ανεμπόδιστες ροπές προς τον όλεθρο και την απώλεια. Διότι κάτω από δρυ και λεύκα και κάθε δέντρο με παχιά σκιά, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη, ανοικοδόμησαν βωμούς, και στα πιο δενδρόφυτα άλση, αφού έστησαν τεμένη για τους δαίμονες, αξίωναν να τα τιμούν με θυσίες βοδιών και θυμιάματα και με όλα τα άλλα, μη ντρεπόμενοι να αποκαλούν θεούς και σωτήρες, και τι άλλο παρόμοιο, τα κατασκευάσματα των δικών τους χεριών.

Και ότι αυτή είναι η αιτία για την οποία έδωσε εντολή να προσφέρουν θυσίες μόνο εκεί, το ακούσατε από τον νόμο που μόλις αναγνώστηκε από εμάς σε εσάς και ο οποίος λέει τα εξής: «Θα φέρουν τις θυσίες τους στις θύρες της σκηνής του μαρτυρίου» —έπειτα δε προσθέτει την αιτία— «ώστε να μην προσφέρουν θυσίες στα είδωλά τους και στα μάταια πράγματα, με τα οποία αυτοί εκπορνεύονται». Διότι δεν υπήρχε καμία περιοχή της Παλαιστίνης καθαρή από την ασέβεια εκείνων, αλλά κάθε βουνό, κάθε φαράγγι και κάθε δέντρο ήταν μάρτυρας αυτής της ασέβειάς τους. Γι' αυτόν τον λόγο ο Ωσηέ φώναζε και έλεγε: «Πάνω στα βουνά πρόσφεραν θυσίες, πάνω στις κορυφές των ορέων θυσίαζαν, κάτω από δρυ και λεύκα και δέντρο βαθύσκιωτο, επειδή είναι καλή η σκέπη του».