Πατερικές αναφορές στο ΩΣΗΕ 4:16

Είναι χρηστός, είναι ελαφρύς· δεν καταπονεί τον αυχένα, αλλά τον δοξάζει. Διότι δεν δένεται καταναγκαστικά ο ζυγός γύρω από τον τράχηλο, αλλά επιζητεί εκείνον που τον έλκει να είναι αυτεξούσιος. Βλέπεις ότι ο Εφραίμ κατηγορείται ως αφηνιασμένο δαμάλι, επειδή περιπλανιέται άτακτα, καταφρονώντας τον ζυγό του νόμου; Υπόταξε τον αδάμαστο αυχένα σου· γίνε υποζύγιο του Χριστού, για να μην γίνεις εύκολη λεία στα θηρία, μένοντας χωρίς τον ζυγό και διάγοντας ασύδοτο βίο.

Πρόσεξε, μήπως βρεθείς να δίνεις υποσχέσεις μεγαλύτερες από τη ζωή σου. Δεν γνωρίζεις τι θα φέρει η αυριανή ημέρα· μην υπόσχεσαι όσα δεν σου ανήκουν. Στη ζωή σε προσκαλούμε, άνθρωπε· γιατί αποφεύγεις την κλήση; Σε μετοχή αγαθών· γιατί προσπερνάς τη δωρεά; Η Βασιλεία των Ουρανών έχει ανοίξει· εκείνος που σε καλεί είναι αψευδής· η οδός είναι εύκολη, δεν υπάρχει ανάγκη χρόνου, ούτε δαπάνης, ούτε κόπου· γιατί καθυστερείς; Γιατί διστάζεις, γιατί φοβάσαι τον ζυγό, σαν κάποια δαμάλα που δεν έχει γνωρίσει ζυγό; Δεν φθείρει τον αυχένα, αλλά τον δοξάζει. Διότι η ζεύγλη δεν δένεται καταναγκαστικά γύρω από τον τράχηλο, αλλά επιζητεί να είναι αυτεξούσιος εκείνος που την υποβαστάζει. Βλέπεις ότι ο Εφραίμ κατηγορείται ως αφηνιασμένη δαμάλα, επειδή περιπλανάται άτακτα, ατιμάζοντας τον ζυγό του νόμου;

Εύλογα θα έλεγε ο Θεός των όλων για εκείνους από τον Ιούδα και τον Βενιαμίν: «Αυτός ο λαός με πλησιάζει, με τιμούν με τα χείλη τους, αλλά η καρδιά τους απέχει πολύ από εμένα». <Διότι όπως μια δαμάλα που αφηνιάζει, έτσι αφηνίασε και ο Ισραήλ· και τώρα ο Κύριος θα τους βοσκήσει σαν αρνί σε ευρύχωρο τόπο.> Σοφά κάποιος από τους αγίους μάς κατευθύνει προς την αναζήτηση του συμφέροντος λέγοντας: «Γιε μου, η καρδιά σου ας μη ζηλεύει τους αμαρτωλούς, αλλά να βρίσκεσαι στον φόβο του Κυρίου όλη την ημέρα». Διότι αυτούς που κάποιος θα κατέκρινε, πώς θα επέλεγε να τους ζηλέψει; Κάτι τέτοιο λέει στον Ιούδα ο Θεός των όλων: Ας μη σου γίνει πρόφαση για αποστασία το ότι αφηνίασε ο Ισραήλ και σαν να ξέφυγε από την αγέλη όπως οι δαμάλες, όταν τις κεντρίσει η αλογόμυγα, δηλαδή ο βούτυπος· αυτό είναι ένα είδος μύγας που τσιμπάει αφόρητα· τις απομακρύνει από την αγέλη και τις κάνει να τρέχουν γρήγορα, όπου τύχει. Ή μήπως δεν θα διαπιστώσουμε ότι αυτό έχει πάθει ο Ισραήλ; Διότι απομακρύνθηκε από τα Ιεροσόλυμα και, αφήνοντας τον ποιμένα του, δηλαδή τον Θεό, κατέστησε δεινή και καταραμένη την αποστασία του.

Μη ζηλώσεις λοιπόν, ω Ιούδα, λέει. Διότι αν και ο Ισραήλ, καταληφθείς από μανία όμοια με των δαμαλιών, οδηγήθηκε στην αποστασία, το εγχείρημά του αυτό δεν θα μείνει ατιμώρητο. Θα αναχωρήσει, δηλαδή, ως αιχμάλωτος και, αφήνοντας τη γη που τον γέννησε, θα βοσκήσει στη γη των Περσών και των Μήδων, χωρίς πλέον να είναι θρασύς και, τρόπον τινά, ατίθασος και αποκομμένος από το κοπάδι - διότι τέτοια είναι πάντοτε κάπως η δαμάλα που έχει οιστρηλατηθεί - αλλά έχοντας γίνει όμοιος με τους πιο ήμερους αμνούς. Διότι η μοίρα των αιχμαλώτων είναι πάντοτε ταπεινή και περίτρομη, δεν απέχει από την προσδοκία της κακοπάθειας, και καταπιέζεται από την πλεονεξία των κυριάρχων. Ονομάζει δε ευρύχωρη τη γη των Περσών και των Μήδων, σαν να θέλει να πει σχεδόν το εξής: θα βοσκήσει σε γη πλατιά και απέραντη, και θα αλλάξει πολλές χώρες, χωρίς να έχει πάντοτε τον ίδιο κύριο, αλλά μεταναστεύοντας προς εκείνον που τον παραλαμβάνει.

Διότι, αν είχε διδαχθεί τις θείες φωνές, θα γνώριζε οπωσδήποτε ότι ο Κύριος αποκαλείται από την Αγία Γραφή, σύμφωνα με διάφορες επινοήσεις, και «κατάρα» και «αμαρτία» και «εξαγριωμένη δάμαλις» και «σκύμνος λέοντος» και «αρκούδα που στερήθηκε τα μικρά της» και «πάνθηρας» και τα παρόμοια, καθώς οι άγιοι και θεοφόροι άνδρες διατρανώνουν εύστοχα με τα ονόματα αυτά τον σκοπό του νοήματος στον οποίο απέβλεπαν, έστω και αν τα ονόματα αυτά φαίνεται πως, κατά την πρόχειρη ένδειξη, διαβάλλονται και ενέχουν κάποια αρνητική χροιά. Διότι, εάν δεν παραδεχθεί κανείς ότι το καθένα από αυτά αποδίδεται ευσεβώς στον Θεό βάσει κάποιας ιδιαίτερης έννοιας, η λέξη δεν θα απαλλαγεί από την πλέον ασεβή υπόνοια. Και θα απαιτούσε πολύ χρόνο το να εκθέτουμε και να αποδεικνύουμε για όλα αυτά τα ονόματα, πώς αφενός είναι διαβεβλημένα σύμφωνα με την κοινή αντίληψη που προκύπτει από την πρόχειρη εντύπωση, και πώς αφετέρου ο λόγος της επινόησης προσαρμόζει τα ονόματα αυτά στην ευσέβεια προς τον Θεό.

Διείς: Διότι στους ώμους Του έφερε ο Θεός τον Ισραήλ με την αγαθότητά Του, τόσο πολύ αγαπήθηκε. Και ανέλαβεν: Επάνω στον τράχηλο τους έφερε ο Θεός με πόθο. Κύριος: Διότι κανείς άλλος δεν τους ανέχθηκε όπως ο Θεός. Ανεβίβασεν: Στην πιο όμορφη, για την οποία λέει: θα σας δώσω γη που ρέει γάλα και μέλι. Εψώμισεν: Αυτά για τα οποία δεν κοπίασαν, αλλά τα βρήκαν έτοιμα. Εθήλασαν: Όταν οι Ισραηλίτες ήπιαν το νερό από τον απότομο βράχο. Βούτυρον: Διότι τους παρείχε όλα τα παχιά και λιπαρά. Μετά στέατος: Από τα πιο λιπαρά κρέατα. Υιών: Τα νεογέννητα κρέατα που τρέφονταν με γάλα. Μετά στέατος: Από το σιμιγδάλι και τους άρτους που παρασκευάζονταν από αυτό. Και αίμα: Το αληθινό, το γλυκό· αυτό αποτελούσε τύπο του αίματος του Χριστού, το οποίο έσταξε επάνω στον σταυρό και το ήπιε ο πιστός λαός. Και έφαγεν: Διότι, αφού τράφηκαν με όλα αυτά, αναπήδησαν άτακτα. Και απελάκτισεν: Από τον κορεσμό της τροφής αναπήδησε ο λαός. Ελιπάνθη: Ως προς τη διάνοια, την καρδιά και τους λογισμούς βγήκε εκτός εαυτού, παραφρόνησε, υπερηφανεύθηκε. Και εγκατέλειπε: Διότι πλέον βασιζόταν στον εαυτό του και όχι στον Θεό. Και απέστη: Διότι αποστάτησε ως προς το φρόνημα σαν αγελάδα σε οίστρο, όπως έχει γραφτεί. Παρώξυναν: Δηλαδή με τα είδωλα των εθνών. Εν βδελύγμασιν: Προσκυνώντας τα είδωλα. Έθυσαν: Διότι προσχώρησαν στους δαίμονες, εγκαταλείποντας τον Θεό που τους έδινε ζωή.

Όπως ακριβώς, λοιπόν, και ένας άλλος προφήτης έλεγε αινιγματικά: «Σαν την αφηνιασμένη δαμάλα, αφηνίασε ο Ισραήλ». Ένας άλλος δε τον αποκαλούσε αδίδακτο μόσχο. Τα δε άλογα ζώα αυτού του είδους, επειδή δεν είναι κατάλληλα για εργασία, γίνονται κατάλληλα για σφαγή. Αυτό ακριβώς, λοιπόν, έπαθαν και αυτοί, και αφού κατέστησαν τους εαυτούς τους άχρηστους για εργασία, έγιναν κατάλληλοι για σφαγή.

Σε σένα, τον πνευματικό Πατέρα, παραδίδω τα του εαυτού μου, και σαν άκακο πρόβατο δεν θα λογομαχήσω, ούτε θα κραυγάσω, ούτε θα ποιμάνω ο ίδιος τον εαυτό μου, αλλά θα γίνω υπάκουος στο δικό σου πρόσταγμα. Κλίνω τον αυχένα, όχι σαν δαμάλι που αφηνιάζει, αλλά σαν υπάκουο μοσχάρι, επειδή, αν και ζήτησα συγχώρηση, δεν την έλαβα. Γνωρίζω τον δεσμό των πταισμάτων μου, αλλά έχω πειστεί ότι αν τα λύσεις επί της γης, θα λυθούν και από τον ουρανό. Ιδού, παρίσταμαι ενώπιόν σου υπάκουος, κάνε ό,τι βούλεσαι. Έχω κυβερνήτη τον Θεό, ο οποίος τα πάντα δύναται. Επειδή λοιπόν η αγιότατη κορυφή σου διέταξε να ομολογήσω το φρόνημά μου, ας το γνωρίζει όλος ο οίκος του Ισραήλ· ας προσέξει ο ουρανός και ας λαλήσει, και ας ακούσει η γη τα ρήματα του στόματός μου. α. Πιστεύω εις Πατέρα, και Υιό, και Πνεύμα, Τριάδα ομοούσιο και μονάδα τρισυπόστατη, μία άναρχη αρχή, μία θέληση, μία ενέργεια, μία εξουσία, μία κυριότητα, μία βασιλεία, τρεις υποστάσεις που δεν διαφέρουν σε τίποτα μεταξύ τους, παρά μόνο ως προς το αγέννητο, το γεννητό και το εκπορευτό· Πατέρα αγέννητο, και όχι γεννητό· Υιό γεννητό, και όχι αγέννητο· Πνεύμα Άγιο εκπορευτό, και ούτε αίτιο, ούτε αγέννητο. Διότι έχει ως αιτία και πηγή τον Πατέρα, προερχόμενο από αυτόν, όχι γεννητώς, αλλά εκπορευτώς· ώστε να υπάρχει ένας Πατέρας, ένας Υιός, ένα Πνεύμα Άγιο· Θεός τέλειος ο Πατέρας, Θεός τέλειος ο Υιός, Θεός τέλειο το Άγιο Πνεύμα, όχι δύο θεοί, ούτε τρεις, αλλά και τα τρία ένας Θεός.

Αφού λοιπόν συγκεντρώθηκαν σε χιλιάδες και πέρασαν τον Αίμο, επιτίθενται στις δικές μας κωμοπόλεις που βρίσκονται στις παρυφές του. Οδηγοί τους στον δρόμο και συμπαραστάτες τους στη μάχη είναι εκείνοι από τους Βλάχους που επέστρεψαν στο προηγούμενο ξέρασμά τους, αυτοί που μεταστράφηκαν σε τόξο στρεβλό, στους οποίους η βασιλεία μου, σαν σε πετρώδες και άνυδρο χωράφι, έσπειρε το έλεος και έκανε μάταια αυτή την καταβολή, αυτή η άπιστη και μοιχαλίδα γενεά, η οποία αφηνίασε σαν δαμάλι, η υβρίστρια, εναντίον της οποίας ο Θεός, ο Κύριος των εκδικήσεων, δεν θα καθυστερήσει να εμφανιστεί φανερά, επειδή δεν ανέχεται πλέον τα ανόσια έργα της. Λεηλατούν λοιπόν ό,τι βρίσκεται μπροστά τους, προκαλούν κάθε είδους κακά, σφάζοντας, καταστρέφοντας, παραδίδοντας τα πάντα στο πυρ. Και καθώς εισέβαλαν στις δικές μας χώρες ταχύτερα από τη φήμη, μην βρίσκοντας σχεδόν κανέναν γενναίο αντίπαλο μπροστά τους, εξαπλώνονται και στις ιδιοκτησίες των πεδιάδων, και μερικές από αυτές ερημώνονται από αυτούς.

Διότι κάποιος εμεγάλυνε τον πτερνισμό εναντίον σου και, για να εκφραστώ ψαλμικά, όταν κλονίστηκαν τα πόδια σου, αυτός μεγαλορρημόνησε εις βάρος σου. Αυτός ο Ξανθίας και Καρίων, τρισδούλος κατά την προαίρεση, αλλογενής και αγριέλαιος, αν και μπολιάστηκε στο καλοφυτεμένο μόσχευμα της δικής σου φροντίδας, προηγουμένως μεν τρεφόταν με βελανίδια σαν τους χοίρους, έπειτα όμως, αφού μετέλαβε χορταίνοντας από το εκλεκτό σιτάρι, λίπανε και πάχυνε, και κλώτσησε ανόητα και αφηνίασε σαν δαμάλι. Πόσο παράλογο πράγμα είναι τελικά η πονηρή και αχάριστη φύση, και δεν είναι δυνατόν το αγκάθι να μην παραγάγει παρόμοιο βλαστό. Επομένως, και αυτός ο εκ τύχης δραπέτης και παλαιός φυγάς από την πατρίδα του, ο θιασώτης του Πάνα και συγχορευτής με τις νύμφες των πηγών, αφού έγινε ευμενέστατα δεκτός από τη δική σου εξουσία και μετέσχε σε ύψιστη τύχη, και εγγράφηκε στο δικό μας πολίτευμα πέραν της αξίας του, όπως απέδειξε, θεωρώντας ως μηδέν όσα καλά δέχθηκε, σήκωσε πάλι τα μάτια του στους λόφους και τα βουνά, επιστρέφοντας στον πρότερο και συνηθισμένο τρόπο ζωής του. Και αφού προσέλκυσε από εκεί τη συνδρομή των ομοεθνών του, επιχειρεί να αναδειχθεί σε αντίπαλο θρόνο, μιμούμενος σε αυτό τον αρχέγονο και αρχέκακο Σατανά.

Απαλλαχθήκαμε από κακά, από τα οποία πολλές φορές βρεθήκαμε κυριευμένοι· και ενώ έπρεπε να ευχαριστούμε, δεν φανήκαμε ευγνώμονες· σωθήκαμε και αμελήσαμε· προστατευθήκαμε και καταφρονήσαμε εκείνα για τα οποία υπήρχε φόβος να υποστούμε τιμωρία. Ω, τι σκληρή και αδιάκριτη γνώμη, η οποία δεν υπάρχει κανένα από τα δυσχερή και τα δεινά που να μην της αξίζει να πάθει! Εκείνους που μας χρωστούσαν κάποια μικρά και από τα πιο ευτελή, τους τα εισπράξαμε με σκληρότητα, τους τιμωρήσαμε· δεν θυμηθήκαμε την ευγνωμοσύνη, μόλις πέρασε η ευεργεσία· ούτε, επειδή εμείς τύχαμε συγχωρήσεως, σπλαγχνισθήκαμε τους πλησίον μας, αλλά, ενώ απαλλαχθήκαμε από τους φόβους και τους κινδύνους που επικρέμονταν από πάνω μας, γίναμε πιο άγριοι απέναντί τους, χωρίς να αναλογιστούμε ούτε το πλήθος και το μέγεθος των δικών μας χρεών και τη συγχώρηση του Σωτήρα για αυτά, ούτε να δείξουμε επιείκεια για την οφειλή των ομοδούλων μας, η οποία ήταν ελάχιστη και δεν μπορούσε καν να μπει στο ζύγι συγκρινόμενη με τις δικές μας, και ενώ εμείς ελευθερωθήκαμε φιλάνθρωπα από πολλά και μεγάλα βάσανα, υποδουλώσαμε άλλους με απανθρωπιά. Εμείς ευφρανθήκαμε, ενώ άλλους λυπήσαμε· δοξαστήκαμε, και ατιμάσαμε· αποκτήσαμε ισχύ, ευημερήσαμε, γίναμε υβριστές, συμπεριφερθήκαμε με αφροσύνη. Παχύναμε, τραφήκαμε πλούσια, πλατύναμε, και, αν δεν εγκαταλείψαμε τον Θεό όπως παλαιά ο Ιακώβ, πάντως όπως ο ηγαπημένος (Ισραήλ), όταν χορτάσαμε, αποστατήσαμε και, σαν δαμάλα που αφηνιάζει, αφηνιάσαμε απέναντι στα προστάγματα του Κυρίου και καταφρονήσαμε τα δικαιώματά του.

Του πανσόφου Διονυσίου και του Μεγάλου Βασιλείου. Και δεν είναι ακόμη καιρός να συμπεριλάβουμε τις ρήσεις των άλλων θεοφόρων σε αυτήν την επιστολή. Άκουγε, ουρανέ, και αφουγκράσου, γη· ο Μωάβ αθέτησε, το Βυζάντιο είναι φανερό ότι απέσεισε τον ευαγγελικό ζυγό, αφηνίασε σαν οιστρηλατημένη δαμάλα. «Δεν θέλω να γνωρίζω τις οδούς σου», αποφάνθηκε, τόσο στην πράξη όσο και στα λόγια. Φρενιάζει, μαίνεται, διψάει για αίμα σαν λέαινα, βουλώνει τα αυτιά της σαν την ασπίδα, και όταν ελέγχεται, αποτινάσσει τον έλεγχο. Ήρθε σε αυτήν φωνή υπενθυμιστική σαν από τον ουρανό, από τον κορυφαιότατο, από τον θρόνο της Ρώμης, που της φώναζε: «Τι έκανες; Αρνήθηκες τον Χριστό, αθετώντας την εικόνα του Χριστού, της Θεοτόκου και όλων των αγίων. Άνοιξε ευήκοον ους, άκουσε με προσοχή τους ευαγγελικούς, αποστολικούς, προφητικούς και πατερικούς λόγους». Όμως δεν έδωσε προσοχή, δεν τους δέχθηκε, αλλά, αφού απέσχισε τον εαυτό της από το πεντακόρυφο σώμα της Εκκλησίας (επειδή ζει ακόμη και ο ιερός Νικηφόρος), αυθαδιάζει ενάντια στον Παντοκράτορα Θεό, υβρίζοντας τον Χριστό και καταπατώντας τα άγια.