Πατερικές αναφορές στο ΩΣΗΕ 4:2

Και σε άλλα σημεία: 〈Ως παραβάτες θεώρησα όλους τους αμαρτωλούς〉 της 〈γης.〉 Και με το να πει: 〈Μαζί έγιναν άχρηστοι,〉 έδειξε ότι, ενώ δημιουργήθηκαν από τη φύση τους χρήσιμοι, έγιναν άχρηστοι από δική τους προαίρεση παρά φύσιν. Έσκυψε λοιπόν ο Κύριος από τον ουρανό για να δει αν μετανοούν αυτοί που παρεκκλίνουν, ώστε να τύχουν σωτηρίας, ή αν αμαρτάνουν αμετανόητα, ώστε να γίνουν αυτοκατάκριτοι. Και ότι για τον λόγο αυτόν σκύβει και κατεβαίνει και επισκέπτεται ο Κύριος, είτε για να σώσει είτε για να κατακρίνει, άκουσε τον ίδιο τον Κύριο να λέει: 〈Η κραυγή των Σοδόμων και της Γομόρρας πλήθυνε προς εμένα, και οι αμαρτίες τους είναι πάρα πολύ μεγάλες· θα κατέβω λοιπόν να δω αν πράττουν σύμφωνα με την κραυγή τους που έρχεται προς εμένα, και αν όχι, για να το γνωρίσω.〉 Οι Σοδομίτες, επειδή 〈όλοι παρεξέκλιναν,〉 για αυτόν τον λόγο 〈μαζί έγιναν άχρηστοι·〉 διότι κατέβηκε η φωτιά και τους κατανάλωσε σαν καύσιμη ύλη. Οι Νινευίτες παρεξέκλιναν, αλλά επειδή γρήγορα πορεύθηκαν προς τη μετάνοια, για αυτό δεν έγιναν μαζί άχρηστοι, αλλά μαζί σώθηκαν. Είδες πώς ο Κύριος επισκέπτεται, είτε για να σώσει είτε για να κατακρίνει. Γι' αυτό και ο προφήτης Ωσηέ έλεγε: 〈Ακούστε τον λόγο του Κυρίου, υιοί Ισραήλ, διότι ο Κύριος διεξάγει κρίση με τους κατοίκους της γης, επειδή δεν υπάρχει αλήθεια ούτε έλεος ούτε επίγνωση του Θεού πάνω στη γη· κατάρα και ψεύδος και φόνος και κλοπή και μοιχεία έχουν ξεχυθεί πάνω στη γη, και αναμειγνύουν αίματα με αίματα.

Θαύμα καινούργιο και παράδοξο, και γνώρισμα μιας αληθινά μεγάλης νίκης! Διότι αυτόν που δίκασαν ως άνθρωπο, αυτόν όταν πλέον πέθαινε τον προσκυνούσαν ως Θεό· και αυτόν που εξουθένωναν ως ευτελή, αυτόν τον ομολογούσαν βασιλιά· και σε αυτόν από τον οποίο αφαίρεσαν τα συνηθισμένα ιμάτια, του φόρεσαν πορφύρα· και αυτόν που ύβριζαν χωρίς να ξέρουν ποιος είναι, αυτόν τον αποκαλούσαν προφήτη ακόμη και άθελά τους· και σε αυτόν που περιέπαιζαν χτυπώντας τον, σε αυτόν απέδιδαν τα σύμβολα της νίκης: την κόκκινη χλαμύδα, το ακάνθινο στεφάνι και τον κάλαμο. Διότι, έστω και αν τα έπρατταν αυτά για να τον υβρίσουν, ωστόσο αγνοούσαν ότι, ακόμη και άθελά τους, κατατροπώνονταν από αυτόν. Επειδή δηλαδή, εξαιτίας της αμαρτίας, η γη είχε μολυνθεί με φόνους από τον διάβολο, και ήταν βαμμένη με αίματα περισσότερο παρά με ύδατα, αφού από την αρχή άνοιξε και δέχθηκε το αίμα του δίκαιου Άβελ, και έπειτα πλέον οι άνθρωποι ανέμειγαν αίματα με αίματα, σύμφωνα με το γραμμένο: «Κατάρα και ψεύδος, και κλοπή, και μοιχεία έχουν ξεχυθεί πάνω στη γη, και αναμειγνύουν αίματα με αίματα». Και για τον λόγο αυτόν η γη ήταν καταραμένη, καθώς λέει ο Θεός: «Και τώρα επικατάρατη είναι η γη, η οποία άνοιξε το στόμα της για να δεχθεί το αίμα του Άβελ του αδελφού σου». Αλλά και πρωτύτερα ο Δεσπότης την είχε καταραστεί εξαιτίας της παράβασης του Αδάμ, λέγοντας: «Επικατάρατη θα είναι η γη στα έργα σου. Με λύπες θα τρέφεσαι από αυτήν όλες τις ημέρες της ζωής σου». Και γενικά τα πάντα ήταν γεμάτα από αίματα, και αγκάθια φύτρωναν παντού εξαιτίας της κατάρας.

Όμως φαίνεται να έχει φροντίσει για το κτήμα και να το έχει στον νου του· διότι δεν υπήρξε κανένα χρονικό διάστημα στο οποίο να μην απεστάλησαν από τον Θεό προφήτες και δίκαιοι για να νουθετήσουν· αλλά, όπως λέει ο Ιερεμίας: «Ιδού, ο λόγος του Κυρίου έγινε σε αυτούς για ονειδισμό· δεν θέλησαν καθόλου να τον ακούσουν». Έγιναν απειθείς, και, αφού ατίμασαν τους απεσταλμένους, τους έδιωξαν με άδεια χέρια. Συλλογίζεται δε μέσα του ο δεσπότης του αμπελώνα, λέγοντας: «Τι να κάνω;». Λέει το «Τι να κάνω;» όχι επειδή είχε έλλειψη από άλλους δούλους· διότι δεν θα του έλειπαν οι διάκονοι των αγίων του θελημάτων· αλλά επειδή είχε εφαρμοστεί κάθε ιατρική μέθοδος, χωρίς όμως να ωφεληθεί εκείνος σε τίποτα. Έπειτα λέει τα εξής: «Θα στείλω τον υιό μου τον αγαπητό· ίσως αυτόν τον σεβαστούν». Αυτοί όμως ανταγωνίζονται στα μιάσματα, καλύπτοντας πάντοτε τα παλαιότερα με τα νεότερα· πράγμα που και ο Ίδιος το φανέρωνε λέγοντας: «Συμπληρώστε το μέτρο των πατέρων σας». Διότι από παλιά οι προφήτες τούς κατηγορούσαν γι' αυτά, λέγοντας: «Τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα». Και: «Αναμειγνύουν αίματα με αίματα». Και: «Αυτοί που οικοδομούν τη Σιών με αίματα». Αλλά δεν συνετίζονταν, αν και είχαν λάβει πρώτη αυτήν την εντολή, το «Ου φονεύσεις», και με πολλούς και ποικίλους τρόπους παρακινούνταν στην τήρηση αυτής της εντολής.

ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΣΤΟΝ ΙΔΙΟ ΠΡΟΦΗΤΗ ΩΣΗΕ ΤΟΜΟΣ ΤΡΙΤΟΣ. <Ακούστε τον λόγο του Κυρίου, οι υιοί του Ισραήλ, διότι ο Κύριος έχει κρίση με αυτούς που κατοικούν τη γη, επειδή δεν υπάρχει αλήθεια ούτε έλεος ούτε επίγνωση του Θεού πάνω στη γη. Κατάρα και ψεύδος και φόνος και κλοπή και μοιχεία έχουν ξεχυθεί πάνω στη γη, και αίματα αναμειγνύουν με αίματα.> Είναι αναγκαίο σε εμάς που θέλουμε να διασαφηνίσουμε το νόημα των προκειμένων, σχεδόν να επαναλάβουμε τα όσα ειπώθηκαν στην αρχή, και σαν να επαναφέρουμε ολόκληρο τον σκοπό της προφητείας. Λοιπόν, όσο είναι δυνατόν, και συνοψίζοντάς τα εν συντομία, λέω το εξής. Διότι έγινε «αρχή του λόγου του Κυρίου στον Ωσηέ». Και ερμηνεύοντας αυτά, εύλογα λέγαμε ότι οι λόγοι από τον Θεό έγιναν προς τον μακάριο προφήτη Ωσηέ, σαν να τον μυσταγωγούσε, και να προανήγγειλε τα μελλοντικά μέσα από τύπους και λόγους. Για τον λόγο αυτόν, παραλαμβανόταν στην αρχή η Γόμερ, και γεννούσε και τον «Όχι λαό μου» και την «Όχι ελεημένη». Έπειτα, μετά από εκείνην, προσλήφθηκε δεύτερη, μοιχαλίδα και πονηρή, και για καθένα από αυτά, λεπτομερώς και με ακρίβεια ο προφήτης, όπως είπα, εκπαιδευόταν.

Ο Θεός κρίνεται με τους ανθρώπους, ελέγχοντας, όχι δικαζόμενος, και παραθέτοντας σε όσους έχουν ασεβήσει απέναντί του ξεκάθαρα τα εγκλήματά τους, σύμφωνα ίσως με εκείνο που υμνείται στους Ψαλμούς: «Θα σε ελέγξω, και θα στήσω μπροστά στο πρόσωπό σου» τις ανομίες σου, ώστε να μη λένε ότι μάταια έχει επιπέσει πάνω τους η οργή, αλλά ως κάποιου είδους οφειλή πλέον, και ότι σε όσους έχουν συνηθίσει να σφάλλουν τα μέγιστα συμβαίνει αναπόφευκτα. Τι λέει όμως αυτός που κρίνεται, δηλαδή που ελέγχει; Δεν υπάρχει αλήθεια ούτε έλεος ούτε επίγνωση του Θεού πάνω στη γη. Το να λέει, λοιπόν, ότι δεν υπάρχει αλήθεια, θα υπονοούσε πολύ εύλογα ότι υπήρχε άφθονη ανάμεσα σε όλους εκείνον τον καιρό η συκοφαντία, η ψευδορκία, η απάτη και ο δόλος, τα πιο αισχρά από όλα τα κακά. Το ότι ήταν χωρίς αγάπη μεταξύ τους και άσπλαχνοι, άτεγκτοι και σκληροί, και με σκληρυμένο τον νου, θα το υποδήλωνε λέγοντας ότι δεν υπάρχει έλεος. Το ότι, πάλι, ήταν φιλήδονοι μάλλον παρά φιλόθεοι, και ολοκληρωτικά προσκολλημένοι στους ψευδώνυμους θεούς, το διασαφηνίζει λέγοντας ότι δεν υπάρχει επίγνωση του Θεού πάνω στη γη. Εξάλλου, θα ταίριαζε απόλυτα σε αυτούς που έχουν εμπλακεί σε τόσο δεινές ατοπίες, να φαίνεται πλέον ότι δεν γνωρίζουν καν τον Θεό, εφόσον ορθά σκεπτόμενοι λέμε ότι τον γνωρίζουν όσοι ακολουθούν τα θεία θελήματά του. Και προσθέτει σε αυτά ότι η κατάρα, το ψεύδος, ο φόνος, η κλοπή και η μοιχεία έχουν ξεχυθεί πάνω στη γη, και αίματα αναμειγνύονται με αίματα.

Ακούς πώς έχουν φτάσει στο αποκορύφωμα κάθε κακού και πέρα από κάθε ανόσιο εγχείρημα πλέον, αυτοί για τους οποίους γίνεται ο λόγος, χωρίς να αφήνουν καμία από τις πιο φοβερές πράξεις ανεκτέλεστη; Και το ακόμη πιο παράλογο από αυτό, αναμειγνύουν, λέει, αίματα με αίματα. Αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει και σαφές σημάδι του ότι ούτε κάποια παύση παρεμβάλλεται στις κακές πράξεις, ούτε βέβαια αυτοί που τις διέπραξαν μετανόησαν για όσα τόλμησαν· απεναντίας, η αμαρτία παρατείνεται κατά κάποιο τρόπο συνεχής και αλλεπάλληλη.

Υπάρχει λοιπόν κρίση από τον Κύριο, λέει, προς αυτούς που κατοικούν τη γη· και είναι φανερό ότι εννοεί τη γη των Ιουδαίων· διότι δεν υπάρχει σε αυτούς η αλήθεια και το έλεος και η επίγνωση του Πατρός. Έρχεται λοιπόν σε κρίση με αυτούς που δεν έχουν αυτά τα πράγματα· απέφυγαν όμως το να κριθούν μαζί του, ή μάλλον από αυτόν, όσοι αποδέχθηκαν την πίστη. Και αυτό θα γινόταν σαφές από τα λόγια του Χριστού που λέει πάλι: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, όποιος πιστεύει σε εμένα έχει ζωή αιώνια, και σε κρίση δεν έρχεται». Τι είναι λοιπόν αυτό που έχει απλωθεί πάνω στη γη; Κατάρα και ψεύδος και φόνος και κλοπή και μοιχεία· και αναμειγνύουν αίμα με αίμα. Και ποια είναι η κατάρα; Η καταλαλιά και η ύβρις· διότι τα πλήθη των Εβραίων δεν σταμάτησαν καθόλου να υβρίζουν τον Ιησού, επιτιθέμενοι με ασυγκράτητη και αχαλίνωτη γλώσσα, ώστε πότε να τον αποκαλούν Σαμαρείτη, πότε μέθυσο, και ότι έχει γεννηθεί από πορνεία. Επειδή πίστευαν ότι η αγία Παρθένος είχε διαπράξει μοιχεία· επομένως η κατάρα βρίσκεται σε αυτά. Έλεγαν ψέματα και κατά της δόξας του, λέγοντας ότι έχει δαιμόνιο, και αποδίδοντας στις δυνάμεις του Βεελζεβούλ τα θεία σημεία. Το ότι δε θα μπορούσαν να αποδειχθούν ένοχοι έχοντας δολοφονική διάθεση απέναντί του, θα μπορούσε κανείς να το καταλάβει από το γεγονός ότι πολλές φορές ο Εμμανουήλ λιθοβολήθηκε από αυτούς· και ότι οδηγήθηκε μέχρι την ίδια την άκρη του βουνού, για να κατακρημνιστεί. Και τα εγκλήματα δεν σταματούν σε αυτά.

Είχε δε εκτιμηθεί πάρα πολύ και το χρήμα της κλοπής. Διότι με αυτό μίσθωσαν τον προδότη Ιούδα, τον αισχροκερδή και αρχικλέφτη. Οι Φαρισαίοι, έχοντας γίνει σαν κάποιοι αλιτήριοι μοιχοί της Συναγωγής των Ιουδαίων, αποδίωχναν από αυτήν τον ουράνιο νυμφίο, δηλαδή τον Χριστό· και συμπορνεύονταν, πείθοντάς την να υπηρετεί τις δικές τους ηδονές. Και ανέμειξαν αίματα με αίματα. Πώς, ή με ποιον τρόπο; Διότι, αφού είχαν σκοτώσει τους αγίους προφήτες, πρόσθεσαν σε αυτούς και τον ίδιο τον Δεσπότη των προφητών. Γι' αυτό και ο μακάριος Στέφανος στις Πράξεις των Αποστόλων δικαίως τους ονειδίζει λέγοντας: «Ποιον από τους προφήτες δεν καταδίωξαν οι πατέρες σας; Και σκότωσαν εκείνους που προανήγγειλαν την έλευση του Δικαίου, του οποίου εσείς τώρα γίνατε προδότες και φονιάδες.»

Θα πενθήσει λοιπόν, λέει, η γη μαζί με αυτούς που την κατοικούν. Και ποια είναι η αιτία γι' αυτό; Για να μην αντιδικεί κανένας, ούτε να ελέγχει κανείς. Επειδή η κατάρα και το ψέμα, η κλοπή και ο φόνος και η μοιχεία έχουν κατακλύσει τη γη, και αναμειγνύουν αίματα με αίματα, γι' αυτό θα πενθήσει, και θα πάψει πλέον το ψέμα και η απάτη και η συκοφαντία. Διότι, θρηνώντας για όσα αναπάντεχα τους συνέβησαν και κλαίγοντας για τη συμφορά που τους βρήκε, έστω και παρά τη θέλησή τους θα απέχουν από τέτοια αμαρτήματα. Διότι το να αντιδικεί και να ελέγχει κανείς, δεν θα ήταν τίποτε άλλο, νομίζω, παρά το να κατηγορεί και να καταδικάζει κάποιους, δηλαδή να ψευδομαρτυρεί. Αυτό ακριβώς διακήρυσσε με δυνατή φωνή και ένας άλλος άγιος προφήτης από το γένος του Ισραήλ, λέγοντας: «Αλίμονο, ψυχή μου, διότι χάθηκε ο ευλαβής από τη γη και ο δίκαιος μεταξύ των ανθρώπων δεν υπάρχει· όλοι έρχονται σε δικαστικές διαμάχες για αίματα, ο καθένας καταθλίβει τον πλησίον του με μεγάλη θλίψη». Αλλά αυτά μεν αφορούν το ιστορικό επίπεδο· κατευθύνοντας όμως τον λόγο της προφητείας στο βαθύτερο πνευματικό νόημα, λέμε τα εξής.

Επειδή, λοιπόν, στη γη των Ιουδαίων, δηλαδή ανάμεσα στους ίδιους τους Ιουδαίους, δεν υπάρχει «αλήθεια ούτε έλεος ούτε επίγνωση του Θεού»· και έχουμε πει ότι αυτά τα γνωρίσματα είναι και αποδίδονται στον Εμμανουήλ· αντίθετα, έχει επικρατήσει η κατάρα και το ψεύδος, και τιμάται η κλοπή, και προσθέτουν αίμα στο αίμα· διότι, αφού σκότωσαν τους προφήτες, όπως ανέφερα, σκότωσαν και τον ίδιο τον Ιησού. Θα πενθήσει λοιπόν η γη μαζί με τους κατοίκους της, καιόμενη από τα χέρια των Ρωμαίων. Και θα γίνουν αυτά, λέει, ώστε να μη διεξάγονται δίκες ούτε να ελέγχει κανείς κανέναν. Πράγμα που αποτελεί ξεκάθαρη κατηγορία εναντίον των Ιουδαίων, επειδή δίκασαν με τρόπο ανόσιο και κατηγόρησαν, δηλαδή ψευδομαρτύρησαν κατά του Χριστού. Διότι οι μεν άρχοντες τον οδήγησαν στον Πιλάτο δικάζοντάς τον και κατηγορώντας τον. Μερικοί δε που παρουσιάστηκαν, μαρτυρούσαν εναντίον του, και σχεδόν αποτολμούσαν και να τον ελέγξουν· λέγοντας ψέματα οι άθλιοι, πότε ότι διαστρέφει τον λαό· και πότε ότι τον ακούσαμε να λέει πως σε τρεις ημέρες θα καταλύσει τον ναό του Θεού, και θα τον ανεγείρει πάλι. Θα καταργηθεί λοιπόν, λέει, η δίκη, και ο έλεγχος, δηλαδή η καταμαρτυρία, και η αναληθής απόφαση· εφόσον δεν θα υπάρχει βασιλιάς, ούτε άρχοντας που να συνηθίζει να δικάζει. Για τον λόγο αυτόν, όπως νομίζω, και ο προφητικός λόγος παρομοιάζει τους λαούς των Ιουδαίων με τα ζώα που δεν έχουν βασιλιά, δηλαδή εννοώ τα θηρία, τα ερπετά, τα πετεινά και τα ψάρια.

Δεύτεροι διάδοχοι της ανθρώπινης γενιάς έγιναν ο Κάιν και ο Άβελ, και ο Κάιν ήταν ο πρώτος ανθρωποκτόνος. Αργότερα ξεχύθηκε κατακλυσμός εξαιτίας της μεγάλης πονηρίας των ανθρώπων. Φωτιά κατέβηκε από τον ουρανό πάνω στους Σοδομίτες εξαιτίας της παρανομίας τους. Μετά από χρόνια, ο Θεός εξέλεξε τον Ισραήλ. Αλλά και αυτός διαστράφηκε και τραυματίστηκε το εκλεκτό γένος. Διότι ο Μωυσής βρισκόταν στο βουνό δίπλα στον Θεό, και αντί του Θεού ο λαός προσκυνούσε ένα μοσχάρι. Επί του νομοθέτη Μωυσή που είπε «Μην μοιχεύσεις», ένας άνδρας, μπαίνοντας στη σκηνή, τόλμησε να ακολαστήσει. Στάλθηκαν προφήτες μετά τον Μωυσή για να θεραπεύσουν τον Ισραήλ. Όμως προσπαθώντας να τον θεραπεύσουν θρηνούσαν, μην μπορώντας να νικήσουν το πάθος, ώστε κάποιος από αυτούς να λέει: «Αλίμονό μου, διότι χάθηκε ο ευσεβής από τη γη, και ο δίκαιος δεν υπάρχει ανάμεσα στους ανθρώπους». Και πάλι: «Όλοι παρεξέκλιναν, μαζί αχρειώθηκαν, δεν υπάρχει αυτός που πράττει το καλό, δεν υπάρχει ούτε ένας». Και πάλι: «Κατάρα και κλοπή και μοιχεία και φόνος έχουν ξεχυθεί πάνω στη γη». Τους γιους τους και τις κόρες τους θυσίασαν στα δαιμόνια. Παρατηρούσαν οιωνούς και έκαναν μάγια και μαντείες. Και πάλι: «Δένοντας τα ενδύματά τους με σχοινιά τα έκαναν παραπετάσματα κοντά στο θυσιαστήριο».

Ήδη και ο Παύλος υποδηλώνει αυτές τις δύο παρουσίες γράφοντας προς τον Τίτο και λέγοντας: «επεφάνη η χάρις του Θεού του σωτήρα σε όλους τους ανθρώπους, η οποία μας παιδαγωγεί, ώστε, αφού αρνηθούμε την ασέβεια και τις κοσμικές επιθυμίες, να ζήσουμε με σωφροσύνη, ευσέβεια και δικαιοσύνη στον τωρινό αιώνα, προσδοκώντας τη μακαρία ελπίδα και την επιφάνεια της δόξας του μεγάλου Θεού και σωτήρα μας Ιησού Χριστού». Βλέπεις πώς μίλησε για την πρώτη, για την οποία ευχαριστεί, και για τη δεύτερη, την οποία προσδοκούμε; Γι' αυτό και τα άρθρα της πίστεως που ομολογούμε εμείς τώρα έτσι παραδόθηκαν, δηλαδή να πιστεύουμε σε Αυτόν «που ανήλθε στους ουρανούς και κάθισε εκ δεξιών του Πατρός, και ο οποίος θα έρθει πάλι με δόξα για να κρίνει ζώντες και νεκρούς, και του οποίου η βασιλεία δεν θα έχει τέλος». Έρχεται λοιπόν ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός από τους ουρανούς. Και έρχεται κατά τη συντέλεια αυτού του κόσμου με δόξα, κατά την έσχατη ημέρα. Διότι επέρχεται η συντέλεια αυτού του κόσμου, και αυτός ο δημιουργημένος κόσμος ανακαινίζεται και πάλι. Επειδή, πράγματι, και φθορά και κλοπή και μοιχεία και κάθε είδος αμαρτιών διαχύθηκε πάνω στη γη, και αίματα αναμείχθηκαν με αίματα μέσα στον κόσμο, για να μη μείνει λοιπόν αυτό το θαυμαστό οικητήριο γεμάτο από ανομία, παρέρχεται αυτός ο κόσμος, ώστε να αναδειχθεί ο καλύτερος. Και θέλεις να λάβεις την απόδειξη από τα χωρία της Γραφής;

Αυτά ακριβώς έχουν εκπληρωθεί κατά την παρουσία του Σωτήρος μας, κατά την οποία ευδόκησε ο Θεός, καταξιώνοντάς την (τη γη) με την έλευση του Χριστού Του. Διότι παλαιά είχε ειπωθεί στον πρωτόπλαστο: «Γη είσαι και εις γην θα επιστρέψεις» και «Επικατάρατη είναι η γη στα έργα σου»· και κάποιος άλλος από τους προφήτες έλεγε: «Κατάρα και φόνος και ψεύδος, και κλοπή και μοιχεία έχουν εξαπλωθεί πάνω στη γη· και αίματα με αίματα αναμειγνύονται». Όταν όμως επεδήμησε στη γη ο Υιός του Θεού, και ανέλαβε σώμα από γη, συντελέστηκε μεταβολή των προηγούμενων κακών, και ολόκληρο το στοιχείο της γης, αντί της προηγούμενης κατάρας, μετέλαβε την ευλογία του Θεού, και εκκλησίες και προσευκτήριοι οίκοι αφιερωμένοι στον Θεό ιδρύθηκαν σε όλη την οικουμένη. Γι' αυτό τώρα αναφέρεται: «Ευδόκησας, Κύριε, τη γη σου»· ενώ σε άλλα σημεία: «Ο Κύριος εβασίλευσε, ας αγαλλιάσει η γη», και πάλι: «Ψάλατε στον Κύριο, πάσα η γη». Εύλογα, λοιπόν, έχει λεχθεί ότι η γη ανήκει στον ίδιο τον Κύριο, σύμφωνα με το: «Ευδόκησας, Κύριε, τη γη σου». Διότι δεν είναι μόνο κτίσμα και δημιούργημά Του, αλλά έχει γίνει και κτήμα Του διά μέσου των όσων ελέχθησαν.

Λ'. ΠΕΡΙ ΚΑΘΕ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΣΟΦΙΣΤΕΙΑΣ Και σε εμάς έχει ειπωθεί για κάθε ανθρώπινη σοφιστεία: «Διότι η σοφία αυτού του κόσμου είναι μωρία ενώπιον του Θεού. Επειδή έχει γραφεί: Θα καταστρέψω τη σοφία των σοφών, και τη σύνεση των συνετών θα αθετήσω. Πού είναι ο σοφός; Πού ο γραμματέας; Πού ο συζητητής αυτού του αιώνα;». Αλλά και για το ότι εκείνοι που φιλοσοφούν κατά Θεόν δεν πρέπει να έχουν κανένα μικρόπρεπο φρόνημα, διδασκόμαστε σε όσα έχουν ειπωθεί: «Επειδή εμείς δεν προσέχουμε τα βλεπόμενα, αλλά τα μη βλεπόμενα· διότι τα βλεπόμενα είναι πρόσκαιρα, ενώ τα μη βλεπόμενα αιώνια». Και για το ότι η κακία περιστρέφεται γύρω από τη γη και τον θνητό βίο, λέει κάπου ο θείος λόγος: «Εξαγοραζόμενοι τον καιρόν, διότι οι ημέρες είναι πονηρές·» και: «Αρκετή είναι στην ημέρα η κακία της». Λέει δε και ο προφήτης: «Η κατάρα και η κλοπή και η μοιχεία και ο φόνος έχουν διαχυθεί πάνω στη γη, και αίματα αναμειγνύονται με αίματα». Για το ότι πρέπει να φύγουμε από εδώ προς τον Θεό λέει ο Μωυσής: «Οπίσω Κυρίου του Θεού σου θα πορευθείς και σε Αυτόν θα προσκολληθείς». Ο ίδιος δε διδάσκει να μιμούμαστε τον Θεό, λέγοντας: «Άγιοι θα είστε, διότι ο Κύριος ο Θεός ημών είναι άγιος». Γνωρίζοντας δε και ο Δαβίδ ότι ο Θεός είναι δίκαιος και παροτρύνοντάς μας να γίνουμε και εμείς οι ίδιοι μιμητές του, λέει: «Δίκαιος είναι ο Κύριος και αγάπησε τη δικαιοσύνη».

Αυτήν όλοι οι προφήτες την κατηγορούσαν. «Άκου, ουρανέ, και δώσε προσοχή, γη, διότι ο Κύριος ελάλησε: υιούς γέννησα και ύψωσα, αυτοί όμως με αθέτησαν.» Άλλος: «Δεν υπάρχει αυτός που κατανοεί, δεν υπάρχει αυτός που εκζητά τον Θεό· όλοι παρεξέκλιναν, όλοι μαζί εξαχρειώθηκαν· δεν υπάρχει φόβος Θεού απέναντι στα μάτια τους.» Άλλος: «Αίμα με αίματα αναμειγνύουν· κατάρα και ψεύδος, και κλοπή και μοιχεία έχουν ξεχυθεί πάνω στη γη.» Άλλος: «Τα θυσιαστήριά σου κατέσκαψαν, και τους προφήτες σου απέκτειναν· και εγώ απέμεινα μόνος, και ζητούν την ψυχή μου.» Άλλος: «Εξέλιπε το φυσερό από τη φωτιά· εξέλιπε ο μόλυβδος· μάταια ο αργυροκόπος κατεργάζεται τον άργυρο, οι πονηρίες τους δεν έλιωσαν.» Ο Θεός από ψηλά: «Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομία μου, παρέδωσα την αγαπημένη μου ψυχή στα χέρια των εχθρών της.» Άλλος: «Αν αλλάξει ο Αιθίοπας το δέρμα του και η λεοπάρδαλη τα στίγματά της, τότε και εσείς θα μπορέσετε να πράξετε το καλό, εσείς που έχετε μάθει στα κακά.» Ο ένας λοιπόν κατέκρινε την κλοπή, ο άλλος τη μοιχεία, ο άλλος τον φόνο, ο άλλος την ασέλγεια, και άλλος την αθεράπευτη κατάσταση.

Αυτός μας κάλεσε προς τον ουρανό, εμείς όμως ωθήσαμε τους εαυτούς μας προς τη γέεννα. Η κατάρα και το ψέμα, η κλοπή και η μοιχεία έχουν κατακλύσει τη γη· άλλοι μεν αναμειγνύουν αίμα με αίμα, άλλοι δε πράττουν έργα χειρότερα και από τους φόνους. Πολλοί από αυτούς που αδικούνται, πολλοί από αυτούς που πέφτουν θύματα πλεονεξίας, εύχονται χίλιους θανάτους παρά να υποστούν αυτά τα δεινά· και αν δεν ένιωθαν τον φόβο του Θεού, θα έθεταν οι ίδιοι τέρμα στη ζωή τους, τρέφοντας τόση φονική ορμή εναντίον του εαυτού τους. Αυτά, λοιπόν, δεν είναι χειρότερα από τις αιματοχυσίες; Αλίμονο, ψυχή μου, έλεγε απελπισμένος ο προφήτης, διότι χάθηκε ο ευλαβής από τη γη και ο δίκαιος ανάμεσα στους ανθρώπους δεν υπάρχει. Τώρα όμως και εμείς θα κραυγάσουμε το ίδιο, πρωτίστως για τους ίδιους τους εαυτούς μας. Αλλά συμπαρασταθείτε μου σε αυτόν τον θρήνο.

Αυτά τα λέει ο ιατρός; Ποια ελπίδα υπάρχει λοιπόν, όταν ο ιατρός κατηγορεί τον ασθενή; Ο ένας έλεγε: Έγιναν άλογα θηλυμανή, καθένας χλιμίντριζε για τη γυναίκα του πλησίον του. Άλλος κάθισε στην έρημο, σαν την κουρούνα: Αλίμονό μου, διότι χάθηκε ο ευλαβής από τη γη, και ο ενάρετος μεταξύ των ανθρώπων δεν υπάρχει· άλλος: Η κατάρα και το ψεύδος και η κλοπή και η μοιχεία έχουν κατακλύσει τη γη· καθένας καταπιέζει τον πλησίον του με σφοδρή καταπίεση· άλλος: Αλίμονο, έθνος αμαρτωλών.

Ου μοιχεύσεις. Ο καθένας χλιμίντριζε για τη γυναίκα του πλησίον του· Ου κλέψεις. Η κατάρα και το ψεύδος και η μοιχεία και η κλοπή έχουν εξαπλωθεί πάνω στη γη. Άλλα έλεγε ο ιατρός, και άλλα έπραττε ο άρρωστος. Τι να γίνει; Ο ιατρός πρόσταζε, ο άρρωστος δεν υπάκουε· το νόσημα αυξανόταν, ο ανδραποδιστής διάβολος παρέμενε δίπλα σαν δραπέτης δούλος. Τι θέλεις; Σου δίνω ψυχρά ποτά· τι θέλεις; Σου δίνω κρέατα, σου δίνω αυτά που διαφθείρουν το στομάχι σου, τα αντίθετα από τις εντολές του ιατρού. Ο ιατρός έδινε τις παραγγελίες του και εξήρχετο· ο δραπέτης εισερχόταν κρυφά και του παρείχε τα πάντα. Πορνεία θέλεις; Ψεύδος θέλεις;

Επειδή και αλλού λέει: «Ίσως λοιπόν να ακούσουν»· ούτε και εκεί βέβαια είχε άγνοια· αλλά, για να μην πουν κάποιοι από τους αγνώμονες ότι η πρόρρησή του υπήρξε αναγκαστική αιτία της παρακοής, γι' αυτόν τον λόγο διατυπώνει έτσι τις λέξεις, λέγοντας «Εάν άραγε» και «Ίσως». Διότι, κι αν ακόμη φέρθηκαν με αγνωμοσύνη απέναντι στους δούλους, έπρεπε να σεβαστούν το αξίωμα του Υιού. Τι έκαναν λοιπόν αυτοί; Ενώ έπρεπε να προστρέξουν, ενώ έπρεπε να ζητήσουν συγγνώμη για τα σφάλματά τους, αυτοί προσθέτουν νέα εγκλήματα στα προηγούμενα, επιδίδονται σε νέα μιάσματα, επισκιάζοντας πάντοτε τα προηγούμενα με τα δεύτερα· αυτό ακριβώς φανέρωνε και ο ίδιος λέγοντας: «Συμπληρώστε το μέτρο των πατέρων σας». Διότι από παλιά οι προφήτες τούς κατηγορούσαν γι' αυτά λέγοντας: «Τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα»· και, «Αναμειγνύουν αίμα με αίμα»· και, «Αυτοί που οικοδομούν τη Σιών με αίματα». Αλλά δεν σωφρονίζονταν· παρόλο που είχαν λάβει ως πρώτη αυτήν την εντολή, το «Ου φονεύσεις», και είχαν διαταχθεί να απέχουν από χιλιάδες άλλα πράγματα εξαιτίας αυτού, και με πολλούς και ποικίλους τρόπους παρακινούνταν στην τήρηση αυτής της εντολής. Αλλά όμως δεν απέβαλαν εκείνη την πονηρή συνήθεια. Αντίθετα, τι λένε βλέποντάς τον; «Ελάτε να τον σκοτώσουμε». Για ποιον λόγο και γιατί; Τι μικρό ή μεγάλο είχαν άραγε να του προσάψουν; Μήπως επειδή σας τίμησε και, όντας Θεός, έγινε άνθρωπος για χάρη σας, και επιτέλεσε εκείνα τα αναρίθμητα θαύματα; Ή μήπως επειδή συγχωρούσε τα αμαρτήματα; Ή μήπως επειδή σας προσκαλούσε στη Βασιλεία;

Αυτό ακριβώς τους κατηγορούσαν και όλοι οι προφήτες, λέγοντας: «Αναμειγνύουν αίματα με αίματα», και ότι είναι «άνδρες αιμάτων». Γι' αυτόν τον λόγο πρόσταξε να προσφέρεται σε Αυτόν το αίμα, δείχνοντας ότι, αν στην περίπτωση του άλογου ζώου είναι τόσο πολύτιμο, πόσο μάλλον στην περίπτωση του ανθρώπου. Αυτό λέει και στον Νώε: «Θα εκδικήσω κάθε αίμα που χύνεται». Και μπορεί κανείς να βρει αμέτρητες άλλες τέτοιες διατάξεις Του με σκοπό να μην φονεύουν· γι' αυτό και έδωσε εντολή να μην τρώνε πνικτό κρέας. Ω, τι φιλανθρωπία του Θεού! Διότι, αν και γνώριζε εκ των προτέρων ότι δεν επρόκειτο να ωφεληθούν καθόλου, Εκείνος όμως έπραττε το δικό Του έργο! Διότι λέει, τους στέλνω, παρόλο που γνωρίζω ότι πρόκειται να σφαγιαστούν. Ώστε και από αυτό ελέγχονταν ότι μάταια έλεγαν: «Δεν θα γινόμασταν συμμέτοχοι των πατέρων μας». Διότι και αυτοί σκότωσαν προφήτες ακόμα και μέσα στις συναγωγές· και ούτε τον ίδιο τον τόπο σεβάστηκαν, ούτε το αξίωμα των προσώπων. Διότι δεν σκότωσαν απλώς τυχαίους ανθρώπους, αλλά προφήτες και σοφούς, ώστε να μην μπορούν να τους προσάψουν καμία απολύτως κατηγορία. Και αναφέρεται σε αυτούς, εννοώντας τους αποστόλους και εκείνους που τους ακολούθησαν· διότι πολλοί προφήτευαν.

Άλλος πάλι: Κατάρα, και ψέμα, και κλοπή, και φόνος, και μοιχεία έχουν ξεχυθεί πάνω στη γη, και αίματα αναμειγνύονται με αίματα. Άλλος πάλι: Αν αλλάξει ο Αιθίοπας το δέρμα του, και η λεοπάρδαλη τα στίγματά της, τότε και ο λαός αυτός θα μπορέσει να πράξει δικαιοσύνη, όντας μαθημένος στα κακά. Άλλος πάλι: Αλίμονο, ψυχή μου, διότι χάθηκε ο ευλαβής από τη γη, και αυτός που πράττει το ορθό ανάμεσα στους ανθρώπους δεν υπάρχει· όλοι δικάζουν με σκοπό τη χύση αίματος. Ο Θεός πάλι: Εμίσησα, απέρριψα τις εορτές σας, και δεν πρόκειται να οσφρανθώ θυσίες στις πανηγύρεις σας. Ο Ηλίας: Τα θυσιαστήριά σου τα γκρέμισαν, και τους προφήτες σου τους σκότωσαν· και απέμεινα εγώ μόνος, και ζητούν την ψυχή μου. Πάλι ο Θεός: Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομία μου, παρέδωσα την αγαπημένη μου ψυχή στα χέρια των εχθρών της.

Το αποδεικνύει και αυτό ο Δαβίδ λέγοντας: «Και έσφαξαν τους γιους τους και τις θυγατέρες τους στα δαιμόνια». Γι' αυτό λοιπόν τους απέστειλε, για να διδαχθεί αυτό η ανθρώπινη φύση, ότι δηλαδή πρέπει να κατασφάζει γιους και θυγατέρες; Δεν ντρέπεστε, ούτε κρύβετε το πρόσωπό σας, όταν επινοείτε τέτοιες μωρολογίες; Διότι και κάποιος άλλος λέει: «Αίματα με αίματα σμίγουν· και κατάρα, και ψεύδος, και κλοπή, και φόνος, και μοιχεία έχουν ξεχυθεί πάνω στη γη». Άλλος δε λέει: «Όψη πόρνης απέκτησες, συμπεριφέρθηκες αναίσχυντα απέναντι σε όλους». Έτερος πάλι: «Οι άρχοντές σας είναι σαν τους λύκους της Αραβίας». Άλλος πάλι: «Δεν υπάρχει κανείς που να κατανοεί, δεν υπάρχει κανείς που να αναζητά τον Θεό. Όλοι παρεξέκλιναν, όλοι μαζί αχρειώθηκαν».

Επειδή τολμούσαν αμέτρητα κακά και μεταχειρίζονταν τόσα είδη κακίας, αρπάζοντας, πλεονεκτώντας, φονεύοντας, μοιχεύοντας, αναμειγνύοντας αίμα με αίμα, και νόμιζαν ότι πετύχαιναν σπουδαία πράγματα και ότι εκπλήρωναν τον νόμο και τη διαθήκη αν θυσίαζαν πρόβατα και μοσχάρια, γι' αυτό τους ονειδίζει και τους διακωμωδεί λέγοντας: «Αυτούς που συνάπτουν τη διαθήκη του με θυσίες»· δηλαδή, αυτούς που νομίζουν ότι τους αρκεί για τη σωτηρία το να θυσιάζουν σώματα άλογων ζώων. «Και θα αναγγείλουν οι ουρανοί τη δικαιοσύνη του». Και πάλι εδώ, θέλοντας να δείξει τη λαμπρότητα της δικαιοσύνης του, το φωτεινό, το σαφές, το αναντίρρητο και το ομολογημένο, εισάγει τα αναίσθητα στοιχεία της φύσεως να την ανακηρύσσουν σύμφωνα με το ίδιο σχήμα που ανέφερε προηγουμένως: «Διότι ο Θεός είναι κριτής». Ορίζοντας, λέει, τα δίκαια στον καθένα. Διότι δεν αναφέρει εδώ την κρίση έτσι απλά, αλλά για να δηλώσει ότι είναι και δίκαιος, και ότι παρέχει το δίκαιο και στους άλλους. Επειδή, προκειμένου περί του Θεού, η λέξη «Κριτής» χρησιμοποιείται αντί του «δίκαιος», όπως ακριβώς το διατύπωσε και ο Παύλος λέγοντας: «Επειδή πώς θα κρίνει ο Θεός τον κόσμο;». Διότι αυτό προπάντων συνιστά κρίση, αυτό προπάντων χαρακτηρίζει τον κριτή, όχι το να εκδίδει απλώς μια απόφαση, αλλά το να αποφασίζει δίκαια.

Άρα, και το ψέμα και η κλοπή και η μοιχεία έχουν εξαπλωθεί πάνω στη γη· άλλοι μεν αναμειγνύουν αίμα με αίμα, άλλοι δε πράττουν έργα χειρότερα από τις αιματοχυσίες. Πολλοί από τους αδικουμένους, πολλοί από όσους υφίστανται εκμετάλλευση, εύχονται μύριους θανάτους παρά να υποστούν αυτά τα δεινά· και, αν δεν είχαν τον φόβο του Θεού, θα είχαν αυτοχειριαστεί, στρεφόμενοι τόσο φονικά κατά του ίδιου τους του εαυτού. Αυτά, λοιπόν, δεν είναι χειρότερα από τις αιματοχυσίες; Αλίμονο, ψυχή μου, διότι εξέλιπε ο ευλαβής από τη γη, και αυτός που πράττει το ορθό δεν υπάρχει ανάμεσα στους ανθρώπους. Τώρα ας βοήσουμε και εμείς, πρώτα για τον ίδιο μας τον εαυτό. Αλλά συμμετάσχετε μαζί μου στον θρήνο.

Αυτός μας κάλεσε προς τον ουρανό, εμείς όμως ωθήσαμε τους εαυτούς μας στη γέεννα. Η κατάρα και το ψεύδος και η κλοπή και η μοιχεία έχουν κατακλύσει τη γη· άλλοι μεν αναμειγνύουν αίμα με αίμα, άλλοι δε διαπράττουν έργα χειρότερα και από τις αιματοχυσίες. Διότι πολλοί από όσους πέφτουν θύματα της πλεονεξίας εύχονται να υποστούν χίλιους θανάτους, παρά να πάθουν αυτά· και αν δεν είχαν τον φόβο του Θεού, θα έβαζαν τέλος στη ζωή τους, τρέφοντας τέτοιες φονικές διαθέσεις ενάντια στον ίδιο τους τον εαυτό.

Περί νηστείας. Λόγος Ζ΄. Ήλθε και σήμερα ο προφήτης Ιερεμίας, αυτός που προετοιμάζει τους ναούς του μεγάλου Βασιλέως, και μας απευθύνει τον λόγο λέγοντας: «Οργώστε για τον εαυτό σας νέα οργώματα, και μη σπέρνετε μέσα σε αγκάθια». Τώρα ομιλεί αδιακρίτως προς όλους, έχοντας παιδαγωγηθεί από τον Δεσπότη. Διότι παλαιότερα, επειδή δεν επιθυμούσε να απευθυνθεί σε έναν απειθή λαό, υπέστη εκείνα τα οποία ο ίδιος διηγήθηκε. Καθώς έβλεπε δηλαδή το γένος των ανθρώπων να είναι βυθισμένο στις αμαρτίες, δεν ήθελε να ομιλήσει, λέγοντας: «Φόνος λοιπόν και κλοπή και μοιχεία έχουν κατακλύσει τη γη, και για αυτόν τον λόγο συγκρατώ τον λόγο μου, μέχρις ότου εξαγνίσουν τους εαυτούς τους».

Γι' αυτό ήλθε ο μονογενής Υιός του Θεού, γι' αυτό έλαβε μορφή δούλου, γι' αυτό έχυσε το τίμιο αίμα, κατέλυσε τον θάνατο, εξάλειψε την αμαρτία, έδωσε πλουσιότερη τη χάρη του Πνεύματος, για να σε οδηγήσει σε ανώτερο πνευματικό βίο. Εξάλλου, ούτε ο Μωυσής το νομοθέτησε αυτό πρωτίστως, αλλά αναγκάστηκε να συγκαταβεί στην αδυναμία εκείνων για τους οποίους νομοθετούσε. Διότι, επειδή ήταν έτοιμοι για φόνους, και γέμιζαν τα σπίτια με το αίμα συγγενών, και δεν λυπούνταν ούτε τους δικούς τους ούτε τους ξένους, για να μην κατασφάζουν μέσα στο σπίτι τις γυναίκες προς τις οποίες τυχόν ένιωθαν αποστροφή, διέταξε να τις αποβάλλουν, αποτρέποντας έτσι ένα μεγαλύτερο κακό, την ευκολία στις σφαγές. Για το ότι ήταν αιμοσταγείς, άκουσε τι λένε οι ίδιοι οι προφήτες: «Αυτοί που οικοδομούν τη Σιών με αίμα, και την Ιερουσαλήμ με αδικίες»· και πάλι: «Αναμειγνύουν αίμα με αίμα»· και πάλι: «Τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα». Το ότι δε δεν μαίνονταν μόνο εναντίον των ξένων, αλλά και εναντίον των οικείων τους, φανερώνοντάς το αυτό ο Προφήτης έλεγε: «Και θυσίασαν τους υιούς τους και τις θυγατέρες τους στα δαιμόνια». Εκείνοι όμως που δεν λυπήθηκαν τα παιδιά τους, δεν θα λυπούνταν τις γυναίκες. Για να μη γίνει λοιπόν αυτό, επέτρεψε τούτο. Γι' αυτό και ο Χριστός προς τους Ιουδαίους που ρωτούσαν και έλεγαν: «Πώς ο Μωυσής επέτρεψε να δοθεί βιβλίο αποστασίου;»

Διότι ο μεν έλεγε: «Μικρές και γεμάτες κακά είναι οι ημέρες μου»· αυτός δε: «Οι ημέρες των ετών μας είναι εβδομήντα έτη», δηλαδή όλων των ανθρώπων, «και το μεγαλύτερο μέρος τους είναι κόπος και πόνος». Ι'. Αλλά αυτά μεν, όπως ακριβώς είπα, τα αφήνω σε εσένα να τα μελετήσεις με κάθε ακρίβεια και με την ησυχία σου. Εγώ δε θα προχωρήσω στους υπόλοιπους προφήτες, οι οποίοι, αν και πουθενά δεν μας άφησαν καταγεγραμμένο τον βίο τους, επειδή όμως περιέπεσαν σε τόση μεγάλη στενοχώρια εξαιτίας της υπερβολής των δεινών που τους κατείχαν, νομίζω ότι και από έναν μόνο λόγο θα μπορέσω να αποδείξω ότι ολόκληρος ο βίος τους ήταν γεμάτος οδύνη. Και πρώτον μεν, αυτό που ήταν κοινό σε όλους τους, περνούσαν ολόκληρο τον βίο τους βασανιζόμενοι, μαστιζόμενοι, πριονιζόμενοι, λιθοβολούμενοι, φυλακιζόμενοι, πεθαίνοντας με σφαγή από μαχαίρι, περιφερόμενοι με προβιές προβάτων και με δέρματα κατσικιών, στερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι. Έπειτα από αυτά, είχαν και μία άλλη προσθήκη αθυμίας, βαρύτερη από την προηγούμενη: το να βλέπουν να αυξάνεται η κακία εκείνων που τους προξενούσαν αυτά τα δεινά, γεγονός για το οποίο πληγώνονταν περισσότερο από ό,τι για τις δικές τους θλίψεις. Και ο μεν έλεγε: «Κατάρα και ψέμα, και κλοπή και μοιχεία και φόνος έχουν εξαπλωθεί στη γη, και αναμειγνύουν αίμα με αίμα»· φανερώνοντας σε εμάς το αδίστακτο, το πολύπλοκο και την αφθονία της κακίας.

«Αυτό είναι το κακό σε κάθε τι που γίνεται κάτω από τον ήλιο, ότι υπάρχει μία κοινή κατάληξη για όλους.» «Δεν υπάρχει αλήθεια, ούτε έλεος, ούτε επίγνωση του Θεού πάνω στη γη. Η κατάρα, και το ψέμα, και ο φόνος, και η κλοπή, και η μοιχεία έχουν ξεχειλίσει πάνω στη γη.» «Από εκείνον που φορεί υάκινθο και στέμμα, έως εκείνον που φορεί χοντρό λινό ένδυμα, υπάρχει θυμός, και φθόνος, και ταραχή, και σάλος, και φόβος θανάτου, και οργή, και φιλονικία.» «Δεν γνωρίζετε ότι η φιλία του κόσμου είναι έχθρα προς τον Θεό; Όποιος, λοιπόν, θελήσει να είναι φίλος του κόσμου, καθίσταται εχθρός του Θεού.» «Μην αγαπάτε τον κόσμο, ούτε όσα υπάρχουν μέσα στον κόσμο.

Κανείς όμως από αυτούς που παρακάθονταν στο δείπνο δεν κατάλαβε γιατί του το είπε αυτό· διότι μερικοί νόμιζαν, επειδή ο Ιούδας κρατούσε το ταμείο, ότι ο Ιησούς του έλεγε: «Αγόρασε εκείνα που μας χρειάζονται για την εορτή», ή για να δώσει κάτι στους φτωχούς.» Βλέπεις ότι ανάμεσά τους υπήρχε μέριμνα και για την εορτή και για τους φτωχούς; Πράγμα το οποίο και εμείς οι ταπεινοί, όπως βλέπετε, προσπαθούμε να κατορθώσουμε. Αλλά ας είναι ευλογημένος ο Θεός, ο οποίος μας αξίωσε να προσληφθούμε σε έναν τέτοιο βίο, «όχι εξαιτίας των έργων δικαιοσύνης που πράξαμε»· διότι δεν πράξαμε κανένα αγαθό πάνω στη γη, αλλά η κλήση μας δόθηκε δωρεάν σύμφωνα με το δικό Του έλεος. Γι' αυτό ο καθένας από εμάς οφείλει με συντετριμμένη καρδιά να λέει πάντοτε: «Ποιος είμαι εγώ, Κύριέ μου, Κύριε, και ποιος είναι ο οίκος του πατέρα μου, ώστε να με αγαπήσεις;» Και η δική μας κατάσταση είναι τέτοια· σπάνια όμως βρίσκονται τέτοια πράγματα στον κόσμο. Διότι η ημέρα διαδέχεται τη νύχτα μέσα στη μέριμνα αυτού του αιώνα, στην απάτη του πλούτου και στις υπόλοιπες φροντίδες, σε βαθμό που ο άνθρωπος να μην μπορεί ούτε να αναπνεύσει. Ο ένας συγκρούεται με τον άλλον, ο άλλος διαπληκτίζεται με άλλον. «Η μοιχεία και η κλοπή και η κατάρα και το ψεύδος έχουν ξεχυθεί πάνω στη γη», για να μιλήσουμε προφητικά, και τόσα άλλα που δεν είναι καν εύκολο να περιγράψει κανείς. Φέρνοντας όλα αυτά στο νου του, ο μακάριος Χρυσόστομος έφτασε στο σημείο να πει: «Μόλις και μετά βίας σώζεται ένα ελάχιστο μέρος του κόσμου.» Και ο λόγος αυτός είναι μεν φοβερός, αλλά αληθινός.