Πατερικές αναφορές στο ΩΣΗΕ 4:6

Έπειτα, για τρίτο λόγο, γι' αυτό ο Θεός αναβάλλει προς το παρόν τη δωρεά και την ικανοποίηση του αιτήματος, αναμένοντας τον κατάλληλο καιρό για να τα δώσει. Διότι, εάν αυτός που έχει πυρετό και ζητά τροφή ή ποτό, δεν τα λαμβάνει όποτε ο ίδιος το θέλει, αλλά όποτε ο ιατρός κρίνει ότι είναι ο κατάλληλος καιρός, πολύ περισσότερο ο Θεός δίνει τα αιτούμενα τότε που συμφέρει σε αυτόν που τα λαμβάνει. Διότι είναι βοηθός στους κατάλληλους καιρούς και στις θλίψεις. Μάρτυρας αυτού είναι ο ίδιος ο Θεός, ο οποίος λέγει σε αυτόν που προσεύχεται: «Σε καιρό δεκτό σε εισάκουσα και σε ημέρα σωτηρίας σε βοήθησα». Γι' αυτό και ο Δαβίδ, όταν προσευχόταν και δεν εισακουόταν πάραυτα, παρακαλούσε να μάθει την αιτία της αναβολής λέγοντας: «Έως πότε, Κύριε, θα με λησμονείς ολοκληρωτικά;» Ο Θεός όμως «λησμονεί» όχι επειδή κυριεύεται από λήθη, ούτε επειδή χάνει τη μνήμη του, ούτε επειδή υπόκειται σε ανθρώπινα πάθη, αλλά επειδή προσαρμόζεται καταλλήλως σε αυτούς που του υπόκεινται. Έτσι, λησμονώντας οικειοθελώς εκείνους που λησμονούν τον νόμο του, έλεγε: «Και εσύ λησμόνησες τον νόμο του Θεού σου, και εγώ θα λησμονήσω τα τέκνα σου». Και μέσω του Ιερεμία έλεγε στη συναγωγή: «Εσύ με λησμόνησες, λέγει ο Κύριος, προς τα πίσω θα πορευτείς». Και πάλι: «Μήπως θα λησμονήσει η γυναίκα το παιδί της ώστε να μην ελεήσει τα γεννήματα της κοιλίας της; Και αν ακόμη μια γυναίκα τα λησμονήσει αυτά, εγώ όμως δεν θα σε λησμονήσω, είπε ο Κύριος».

Λέει ο προφήτης στους υιούς του Ισραήλ: «Αυτά λέει ο Κύριος: Με νύχτα παρομοίασα τη μητέρα σου». Και ερμηνεύοντας τι είναι η νύχτα, πρόσθεσε: «Παρομοιάστηκε ο λαός μου, σαν να μην έχει επίγνωση». Επομένως, όπου υπάρχει γνώση, υπάρχει το φως· όπου υπάρχει αγνωσία, υπάρχει το σκότος· σύμφωνα με τον Δαβίδ που λέει: «Δεν γνώρισαν, ούτε κατανόησαν, μέσα στο σκοτάδι πορεύονται». Ο Απόστολος, λοιπόν, δεν αποθρασύνεται σαν να στρέφεται εναντίον εχθρών, αλλά συντάσσεται με την αλήθεια· γι' αυτό έλεγε: «Δεν είμαστε υιοί της νύχτας, ούτε του σκότους· αλλά υιοί του φωτός και της ημέρας».

Φράσσεται δε ο δρόμος της μητέρας των Ιουδαίων, τουτέστιν έγινε σε αυτούς αδιάβατος ο δρόμος της ευσέβειας. Το ότι δε σκοτείνιασαν στον νου, και δεν δέχθηκαν το φως της δόξας του Σωτήρα, διότι δεν τον γνώρισαν, το προανήγγειλε, λέγοντας, απευθυνόμενος προς τον λαό των Ιουδαίων: «Παρομοίασα με νύχτα τη μητέρα σου· παρομοιάστηκε ο λαός μου με αυτόν που δεν έχει γνώση. Επειδή εσύ απέρριψες την επίγνωση, θα σε απορρίψω και εγώ από το να είσαι ιερέας μου· και αφού ξέχασες τον νόμο του Θεού σου, θα ξεχάσω κι εγώ τα τέκνα σου.» Ακούς ότι παρομοιάζεται με σκοτάδι και νύχτα, και πολύ δικαιολογημένα, το πλήθος των απειθών; Διότι για εκείνους που πιστεύουν, ανατέλλει στον νου και την καρδιά ο νοητός εωσφόρος και ο ήλιος της δικαιοσύνης· ενώ με σκοτάδι και νοητή καταχνιά καταμαυρίζεται ο νους εκείνων που υβρίζουν την τόσο λαμπρή και πολύτιμη χάρη. Και αυτά μεν αφορούν αυτούς που προέρχονται από τον Ισραήλ. Περί δε εκείνων που έχουν αναγνωρίσει την εμφάνιση της δόξας του Σωτήρα όλων μας Χριστού, μέσω ενός από τους αγίους προφήτες ο Θεός και Πατέρας υποσχόταν, λέγοντας: «Και θα τους ενδυναμώσω εν Κυρίω τω Θεώ αυτών, και στο όνομα του Κυρίου του Θεού τους θα υπάρξουν.» Σύμφωνα δε με αυτά και ο Ψαλμωδός εν Πνεύματι λέει προς τον Χριστό: «Κύριε, στο φως του προσώπου σου θα πορευθούν, και στο όνομά σου θα αγάλλονται όλη την ημέρα· διότι εσύ είσαι το καύχημα της δυνάμεώς τους, και με τη δικαιοσύνη σου θα υψωθεί το κέρας μας.»

Όμως λέει ότι ο Ισραήλ δεν θα ασθενήσει παντοτινά, αλλά για κάποιες ημέρες· διότι έχει φυλαχθεί γι' αυτόν καιρός σωτηρίας και επιστροφής εν πίστει. «Παρομοίασα τη μητέρα σου με τη νύχτα, ο λαός μου έγινε σαν να μην έχει γνώση· επειδή εσύ απέρριψες την επίγνωση, και εγώ θα σε απορρίψω από το να είσαι ιερέας μου· και αφού ξέχασες τον νόμο του Θεού σου, και εγώ θα ξεχάσω τα τέκνα σου». Ο λόγος λοιπόν απευθύνεται προς το αμετροεπές και ανόσιο πλήθος των Ιουδαίων. Μητέρα τους βέβαια ονομάζει τη Συναγωγή, ακριβώς όπως είναι η Εκκλησία για όσους έχουν δικαιωθεί εν Χριστώ. Δικαίως, λοιπόν, παρομοιάζει τη Συναγωγή των Ιουδαίων με έλλειψη φωτός και με σκοτάδι. Γι' αυτό και ο σοφότατος Παύλος, μιλώντας για τον εαυτό του και για όσους έχουν λαμπρυνθεί από την πίστη, πολύ σωστά λέει: «Δεν είμαστε της νύχτας ούτε του σκότους, αλλά υιοί φωτός και ημέρας». Και λέει ότι ο λαός μου μοιάζει με αυτούς που δεν έχουν γνώση, αν και έχει πλουτίσει από την καθοδήγηση του νόμου. Διότι έχει κληθεί στην επίγνωση του αληθινού Θεού, έχει βεβαιωθεί μέσω θαυμάτων, και δεν του έχει λείψει απολύτως τίποτα από όσα μπορούν να φωτίσουν τους σκοτισμένους και είναι ικανά να εμφυσήσουν αξιοθαύμαστη γνώση στους πιο δεκτικούς στη μάθηση. Επειδή όμως λέει ότι απέρριψες την επίγνωση, δηλαδή τον Χριστό, μέσω του οποίου και εντός του οποίου ο Πατέρας γίνεται ταυτόχρονα προσιτός και γνωστός, θα αποβληθείς λοιπόν από το να είσαι ιερός και να προσφέρεις θυσίες, ως βέβηλος.

Και επειδή ξεπέσατε στη λήθη των θείων νόμων, χωρίς ούτε να κατανοήσετε πνευματικά τα όσα δίδαξε ο Μωυσής, ούτε βέβαια να στρέψετε τον νου σας, λεπτό και ευφυή, στη διδασκαλία του Χριστού, έτσι κατά κάποιον τρόπο θα ξεχάσω κι εγώ τα δικά σου τέκνα, δηλαδή δεν θα τα θυμάμαι πλέον, ώστε να τα αξιώσω φειδούς και φροντίδας· διότι αυτούς που ο Θεός καταξιώνει να θυμάται, σε αυτούς απονέμει τη δική του φιλανθρωπία. Ξέχασε όμως και με άλλον τρόπο τον θείο νόμο και απέρριψε την επίγνωση ο Ισραήλ, καθώς έγινε ειδωλολάτρης. «Ανάλογα με το πλήθος τους, έτσι αμάρτησαν σε εμένα· τη δόξα τους θα τη μετατρέψω σε ατιμία.» Πηγή και αρχή κάθε πραότητας, και καθαυτό το αγαθό, είναι βέβαια η θεία και ανέκφραστη φύση· όμως δεν ανέχεται διαρκώς εκείνους που σφάλλουν· σε εκείνους δε που αχαλίνωτα προχωρούν σε αυτό, επιφέρει τις πρέπουσες σε αυτούς τιμωρίες. Διαβεβαιώνει λοιπόν ότι ο Ισραήλ έφτασε σε τέτοιο σημείο φαυλότητας, ώστε η παραφροσύνη τους να μην είναι πλέον ανεκτή, και η αμαρτία τους να φαίνεται σαν να είναι ισάριθμη με αυτούς. Διότι αυτοί ήταν «σαν τα άστρα του ουρανού στο πλήθος, και σαν την άμμο δίπλα στο χείλος της θάλασσας», σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί· τα σφάλματά τους δε, όπως είπε, δεν υπολείπονταν καθόλου από το πλήθος τους. Αυτό νομίζω ότι σημαίνει το «Ανάλογα με το πλήθος τους, έτσι αμάρτησαν σε εμένα».

Ή δεν βλέπεις τι κάνουν αυτοί στις πόλεις του Ιούδα και στους δρόμους της Ιερουσαλήμ; Οι γιοι τους μαζεύουν ξύλα, και οι πατέρες τους ανάβουν φωτιά, και οι γυναίκες τους ζυμώνουν ζυμάρι για να φτιάξουν πλακούντες για τη στρατιά του ουρανού, και προσέφεραν σπονδές σε ξένους θεούς, για να με παροργίσουν». Οι γιοι μαζεύουν τα ξύλα, οι πατέρες ανάβουν τη φωτιά, οι γυναίκες ζυμώνουν το ζυμάρι, ώστε να μη βρεθεί τίποτα έξω από την αμαρτία· και επειδή εργάζονται ολοκληρωτικά την αμαρτία, δικαίως θα ακούσουν: «Επειδή εσύ απέρριψες την επίγνωση, θα σε απορρίψω κι εγώ από το να ιερατεύεις σε εμένα».

«Και λησμόνησες τον νόμο του Θεού σου, γι' αυτό κι εγώ θα λησμονήσω τα τέκνα σου.» Διότι ο τρόπος της τιμωρίας ανταγωνίζεται πάντοτε το μέγεθος των αμαρτημάτων, και είναι αναγκαίο να ακολουθεί τα σφάλματα μια ισόρροπη συνέπεια. Και τι θα μπορούσε να είναι μεγαλύτερο για να υποστούν ό,τι τους άξιζε ή πιο βαρύ για αυτούς που έπεσαν σε τέτοιο παράπτωμα, από το να αποκλειστούν αφενός από τη θεία ιερουργία, και αφετέρου να στερηθούν τη μνήμη που είχαν ενώπιον του Θεού, χάρη στην οποία, έχοντας αποκτήσει την ευημερία, παρέμεναν πλήρως ανενδεείς, τρόπον τινά, από κάθε άλλη χαρά; Αλλά πράγματι, η ευημερία είναι κάτι το φοβερό, και για τους ανόητους αφόρητη.

Επέχει δε, κατά κάποιον τρόπο, θέση σελήνης. Διότι άρχει και αυτός της νύχτας, δηλαδή αυτών που βρίσκονται στο σκοτάδι και ακόμη νυστάζουν, και δεν έχουν την αυγή της θεογνωσίας. Το ότι δε η θεόπνευστη Γραφή συνηθίζει να παρομοιάζει με νύχτα το πλήθος εκείνων που πλανώνται, άκου τι λέει ο Δεσπότης των πάντων προς τους Ιουδαίους, όταν η Ιερουσαλήμ επέστρεφε στην ειδωλολατρία: «Παρομοίασα με νύχτα τη μητέρα σου. παρομοιάστηκε ο λαός μου, σαν να μην έχει γνώση.» Κατανοείς ότι ονομάζει νύχτα αυτούς που δεν έχουν γνώση της αληθινής και, προφανώς, κατά φύση θεότητας; Εμίσησε λοιπόν ο εχθρός των πάντων τους καιρούς και τις ημέρες κατά τις οποίες ο ίδιος μεν καταστράφηκε, εμείς δε διασωθήκαμε. Εκείνος δε που μισεί μαζί με αυτόν, θα ανήκει στη δική του μερίδα και θα έχει κοινό κλήρο με αυτόν, το να τιμωρείται δηλαδή ατελεύτητα. ΠΑΛΛ. Επομένως, στη μοίρα της αληθινά βέβηλης και θεομίσητης ειδωλολατρίας θα κατατάξουμε και τέτοια πράγματα, όπως ακριβώς και τη μάταιη μυθολογία περί της ονομαζόμενης γενέσεως. ΚΥΡ. Να γνωρίζεις καλά ότι δεν έχουν διαφορετικά τα πράγματα, όπως άλλωστε απέδειξε και η ίδια η εξέταση των πραγμάτων. Και επιπλέον, πρέπει να αποστρεφόμαστε πάρα πολύ και την τάση να προσκολλούμαστε σε ανώφελες οιωνοσκοπίες, σε ψιθυρισμούς (μαγγανείες) και σε επωδές. διότι από ελαφρότητα του νου, ορισμένοι από τους ειδωλολάτρες έχουν ολισθήσει σε αυτό το σημείο, ώστε να νομίζουν ότι η γνώση των ανθρώπινων πραγμάτων εναπόκειται στα πτηνά που πετούν στον αέρα.

Διότι, ότι ο Ίδιος όχι μόνο δεν μας παραδίδει, αλλά ούτε καν μας εγκαταλείπει, εάν δεν το θελήσουμε εμείς οι ίδιοι, άκουσε τι λέει: «Μήπως οι αμαρτίες σας δεν προκαλούν διαχωρισμό ανάμεσα σε εμένα και σε εσάς;»· και πάλι: «Όσοι απομακρύνονται από εσένα, θα χαθούν». Ο δε Ωσηέ λέει: «Ξέχασες τον νόμο του Θεού σου, θα σε ξεχάσω κι εγώ»· και ο Ίδιος στα Ευαγγέλια: «Πόσες φορές θέλησα να επισυνάξω τα τέκνα σας, και δεν θελήσατε!». Και ο Ησαΐας πάλι λέει: «Ήλθα, και δεν υπήρχε άνθρωπος· κάλεσα, και δεν υπήρχε κανείς να υπακούσει».

Υπήρξαν όμως και ψευδοπροφήτες στον λαό, όπως και ανάμεσά σας θα υπάρξουν ψευδοδιδάσκαλοι, οι οποίοι θα εισαγάγουν κρυφά αιρέσεις απωλείας, και αρνούμενοι τον Δεσπότη που τους αγόρασε, θα επιφέρουν στους εαυτούς τους γρήγορη καταστροφή. Και πολλοί θα ακολουθήσουν τις ασέλγειές τους, εξαιτίας των οποίων η οδός της αληθείας θα βλασφημηθεί. Και με πλεονεξία, με πλαστούς λόγους θα σας εκμεταλλευτούν. Γι' αυτούς η καταδίκη από παλιά δεν αργεί, και η απώλειά τους δεν αδρανεί. Και: «Εισέδυσαν κρυφά μερικοί άνθρωποι», είπε άλλος από τους μαθητές του Χριστού, «οι οποίοι από παλιά ήταν προγραμμένοι για αυτήν την καταδίκη, ασεβείς, που μετατρέπουν τη χάρη του Θεού μας σε ασέβεια, και αρνούνται τον μόνο Δεσπότη και Κύριό μας Ιησού Χριστό». Τους οποίους ταλανίζοντας ο ίδιος αποφαίνεται: «Αλίμονο σε αυτούς, διότι πορεύθηκαν στην οδό του Κάιν, και παρασύρθηκαν από την πλάνη του Βαλαάμ για χάρη μισθού, και καταστράφηκαν στην αντιλογία του Κορέ!» Ας ακούσουν όμως τι έχει αναφωνήσει από πριν εν Πνεύματι ο προφητικός λόγος γι' αυτούς: «Εσύ απέρριψες την επίγνωση», λέει ο θείος Ωσηέ, «και εγώ θα σε απορρίψω από το να ιερουργείς σε εμένα». Και: «Γίνατε παγίδα στη σκοπιά, και σαν δίχτυ απλωμένο πάνω στο Ιταβύριο, το οποίο έστησαν αυτοί που κυνηγούν το θήραμα. Και έγιναν σαν εκείνους που μετακινούν τα όρια. Πάνω τους θα εκχύσω την ορμή μου σαν νερό». —Τι λέει όμως ο θαυμάσιος Αββακούμ;

Νικήτα, μοναχού και πρεσβυτέρου της μονής Στουδίου του Στηθάτου, κατά των αγιοκατηγόρων. Είναι καλό να κάνουμε σήμερα αρχή από τον προφήτη Ιερεμία και έτσι, σαν κι εκείνον, στο μέσο της παρούσας γενιάς των ανθρώπων να αναφωνήσουμε με πιο δυνατή φωνή: να φυλάγεται ο καθένας από τον πλησίον του και να μην έχετε εμπιστοσύνη στους αδελφούς σας, διότι κάθε αδελφός θα υποσκελίσει δόλια τον άλλον και κάθε φίλος θα πορευθεί με δολιότητα. Αυτό λοιπόν νομίζω πως ακούω να λέγεται και τώρα, και βλέπω να γίνεται πράξη κατά τον παρόντα καιρό, όπως όταν ο Ισραήλ δεν θέλησε να γνωρίσει τον Θεό, και ο τόκος πάνω στον τόκο και ο δόλος πάνω στον δόλο αυξανόταν, και η αλήθεια δεν λεγόταν καθαρά, επειδή η γλώσσα τους είχε τότε μάθει να λαλεί ψεύδη. Γι' αυτό και μου έρχεται να θρηνήσω και να πω κι εγώ όπως εκείνος τα εξής: αλίμονο, διότι εκείνοι που τρέφονταν με τρυφή αφανίστηκαν στους δρόμους, εκείνοι που ανατράφηκαν στα πορφυρά περιβλήθηκαν κοπριά και ο εκλεκτός λαός του Θεού εξομοιώθηκε με λαό που δεν έχει γνώση και ακούει από τον Θεό να λέει: «Εσύ απέρριψες τη γνώση, κι εγώ θα σε απορρίψω από το να είσαι ιερέας μου». Το έθνος το άγιο, το βασίλειο ιεράτευμα, ο Ισραήλ που βλέπει τον Θεό, ατιμαστήκαμε, αχρειωθήκαμε, διότι πληθυνθήκαμε και συναναστρεφόμενοι με τον λοιμό διαφθειρόμαστε, επειδή δυστυχώς η μήτρα έγινε για εμάς, σύμφωνα με την παλαιά κατάρα του προφήτη, άτεκνη και οι μαστοί ξηροί. Διότι, λέει, «Τι θα τους δώσεις; Δώσε τους, Κύριε, μήτρα άτεκνη και μαστούς ξηρούς».

«Επειδή εσύ απέρριψες την επίγνωσή μου, και εγώ θα σε απορρίψω από το να ιερατεύεις σε εμένα.» Γιατί λοιπόν μίσησε και απέρριψε τη λατρεία σας, τα σάββατα, τις θυσίες, τις νεομηνίες και τις εορτές, όπως έχει ειπωθεί; Όχι εξαιτίας της απείθειας και της σκληροκαρδίας σας και της απιστίας προς τον μονογενή του Υιό;

Τέτοιο ήταν, ω φίλοι, το σοφό κατόρθωμα του σοφού συγκέλλου, μοναχού και ιερέα, και σε τόσο λαμπρότατο ύψος ανέβηκε η φημισμένη του γνώση μαζί με την αγάπη προς τον πλησίον. Αλίμονο, διότι εμείς της ιερής τάξεως γίναμε όμοιοι με λαό που δεν έχει γνώση, σύμφωνα με εκείνον που το είπε, και δυστυχώς μας δόθηκε μήτρα που δεν γεννά και μαστοί ξεροί. Όταν δε εκείνοι που οδηγούσαν τον μακάριο διέσχισαν την Προποντίδα προς τη Χρυσούπολη που βρίσκεται απέναντί μας, προσάραξαν το πλοιάριο σε μια μικρή πόλη, η οποία ονομάζεται Παλουκιτών, χωρίς καθόλου εφόδια κατά την εποχή του χειμώνα, και σε έρημο τόπο, όπου υψώνεται και ο κίονας του καταδίκου Δελφίνου, αποβίβασαν τον άγιο αφήνοντάς τον ολομόναχο, χωρίς καν να τον αξιώσουν της καθημερινής τροφής οι άσπλαχνοι. Ο μακαριότατος Συμεών, λοιπόν, όταν είδε τη μανία του συγκέλλου να έχει υπερισχύσει και τον προσχεδιασμένο φθόνο του να έχει επιτύχει, χωρίς να σκυθρωπάσει, ευχαριστεί τον Θεό που παραχώρησε να του συμβούν αυτά. Επομένως, καθώς περιφερόταν σε εκείνο το τραχύτατο βουνό, έψαλλε με εύθυμη ψυχή λέγοντας: «Με τη φωνή μου έκκραξα προς τον Κύριο, με τη φωνή μου δεήθηκα προς τον Κύριο· θα εκχύσω ενώπιόν Του τη δέησή μου, τη θλίψη μου ενώπιόν Του θα απαγγείλω· στην οδό αυτή όπου πορευόμουν, έκρυψαν παγίδα για μένα· κοιτούσα προς τα δεξιά και έβλεπα, και δεν υπήρχε κανείς που να με αναγνωρίζει».

Αυτά λοιπόν που είπαμε έως εδώ, εάν τα γνωρίζεις καλά, μπορείς να αναλάβεις το έργο της πνευματικής καθοδήγησης, έχοντας επιπλέον και όσα θα πούμε στο ακόλουθο Η' Κεφάλαιο. Εάν όμως αναγνωρίζεις ότι ο εαυτός σου είναι ακόμη ελλιπής και ακατάλληλος στη γνώση αυτών, πρόσεξε, για την αγάπη του Κυρίου, να μη γίνεις Πνευματικός. Αφενός, διότι, μην έχοντας αυτή την αναγκαία γνώση, αντί να γίνεις ιατρός, θα γίνεις φονιάς τόσων και τόσων ψυχών, μιας εκ των οποίων ολόκληρος ο κόσμος δεν είναι ισάξιος, και θα γίνεις ταυτόχρονα φονιάς και της δικής σου ψυχής. Αφετέρου δε, διότι ο Κύριος χωρίς μια τέτοια γνώση δεν σε αποδέχεται, όχι απλώς για να γίνεις Πνευματικός, αλλά ούτε καν για να γίνεις Ιερέας. Διότι έτσι λέει μέσω του Ωσηέ: «Εσύ απέρριψες τη γνώση, και εγώ θα σε απορρίψω από το να είσαι ιερέας μου». Αλλά ούτε θα σε ωφελήσει να λες ότι εγώ δοκιμάστηκα σε αυτό από τον Αρχιερέα μου, διότι η έγκριση του Αρχιερέα προϋποθέτει ότι εσύ ο ίδιος κατέχεις αυτή τη γνώση, και δεν σου τη δίνει εκείνος, ούτε σου χαρίζει μάτια για να βλέπεις, εάν εσύ είσαι τυφλός.

ΚΑΝΟΝΑΣ Β'. Επειδή, ψάλλοντας, δίνουμε υπόσχεση στον Θεό: «θα μελετώ τα δικαιώματά σου, δεν θα λησμονήσω τους λόγους σου», είναι σωτήριο να το τηρούν αυτό όλοι οι χριστιανοί, αλλά κατεξοχήν εκείνοι που περιβάλλονται το ιερατικό αξίωμα. Γι' αυτό ορίζουμε, καθένας που πρόκειται να προαχθεί στον βαθμό της επισκοπής, να γνωρίζει οπωσδήποτε το Ψαλτήρι, ώστε, εξαιτίας αυτού, να νουθετεί και όλο τον κλήρο που υπάγεται σε αυτόν να μυείται κατ' αυτόν τον τρόπο. Να εξετάζεται δε με ασφάλεια από τον Μητροπολίτη, αν έχει την προθυμία να αναγιγνώσκει, ερευνητικά και όχι επιφανειακά, τόσο τους ιερούς Κανόνες, όσο και το άγιο Ευαγγέλιο, και το βιβλίο του θείου Αποστόλου, και ολόκληρη τη θεία Γραφή, και να συμπεριφέρεται σύμφωνα με τις θείες εντολές, και να διδάσκει τον λαό που του έχει ανατεθεί. Διότι ουσία της δικής μας ιεραρχίας είναι τα θεοπαράδοτα λόγια, δηλαδή η αληθινή γνώση των θείων Γραφών, όπως αποφάνθηκε ο μέγας Διονύσιος. Εάν όμως αμφιβάλλει και δεν δέχεται με χαρά να πράττει και να διδάσκει κατ' αυτόν τον τρόπο, να μη χειροτονείται. Διότι είπε προφητικά ο Θεός: «Εσύ απέρριψες τη γνώση, κι εγώ θα σε απορρίψω από το να είσαι ιερέας μου».

Εάν όμως αμφιβάλλει και δεν επιθυμεί να τα πράττει αυτά ο ίδιος, και να διδάσκει και τους άλλους, ας μη γίνεται Επίσκοπος, επειδή ο Θεός λέει μέσω του Προφήτη Ωσηέ: Εσύ απέρριψες τη γνώση των νόμων μου από τον εαυτό σου, και εγώ θα σε απορρίψω από το να είσαι δικός μου ιερέας.

Αυτό μαρτυρείται ότι το έχει υποστεί και ο ίδιος ο λαός των Εβραίων. Διότι λέει: «απώθησες την επίγνωση του Θεού» και πορεύτηκες οπίσω από την καρδιά σου. Διότι ούτε ζωή υποκείμενη σε καταναγκασμό έχουμε, ούτε εξαιτίας του αυτεξουσίου των προνοουμένων αμβλύνονται τα θεία φώτα της προνοητικής ελλάμψεως, αλλά η ανομοιότητα των νοερών όψεων καθιστά την υπερπλήρη φωτοδοσία της πατρικής αγαθότητας είτε παντελώς αμέθεκτη και αμετάδοτη λόγω της αντίστασής τους, είτε καθιστά τις μετουσίες της μίας, απλής, πάντοτε αναλλοίωτης και υπεραπλωμένης πηγαίας ακτίνας διάφορες, μικρές ή μεγάλες, αμυδρές ή φωτεινές. Επειδή, το ότι και στα άλλα έθνη —από τα οποία και εμείς ανυψωθήκαμε προς το άπειρο και άφθονο πέλαγος του θεαρχικού φωτός, το οποίο είναι ορθάνοιχτο και έτοιμο προς μετάδοση σε όλους— δεν προΐσταντο κάποιοι ξένοι θεοί, αλλά υπάρχει μία αρχή των πάντων και προς αυτήν ανήγαγαν τους ακολούθους τους οι άγγελοι που ιεραρχούσαν στο κάθε έθνος, πρέπει να το εννοήσουμε από τον Μελχισεδέκ, ο οποίος ήταν φιλοθεότατος ιεράρχης, όχι ανύπαρκτων θεών, αλλά του όντως όντος Υψίστου Θεού.