Πατερικές αναφορές στο ΩΣΗΕ 6:4

Ή μήπως, όπως αυτός εξόντωσε, έτσι θα εξοντωθεί; Διότι, λέει, στράφηκε εναντίον των αγίων με ακράτητο θυμό, και με αχαλίνωτες ορμές τους εξόντωσε, σαν να μη γνώριζε με κανέναν τρόπο να δείχνει ευσπλαχνία. Άραγε λοιπόν, με ανάλογη οργή και με ισάξια δίκη θα στραφεί εναντίον τους η πηγή της πραότητας, και έτσι θα τους εξοντώσει, όπως ακριβώς εξόντωσαν και εκείνοι τους αγίους; Ή μήπως θα υπερισχύσει μάλλον ως Θεός, και δεν θα εξολοθρεύσει ολοκληρωτικά τον αγαπημένο, ο οποίος κάποτε υπήρξε εκλεκτός εξαιτίας των πατέρων; Κάτι τέτοιο είναι αυτό που έχει ειπωθεί από τον Θεό μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Τι να σου κάνω, Εφραίμ; Τι να σου κάνω, Ιούδα; Μήπως θα σε καταστήσω σαν την Αδαμά και σαν τη Σεβωείμ; Μεταστράφηκε η καρδιά μου σε αυτό.»

Διότι δεν είναι όμοιος με εμάς, αλλά όσο υπερβαίνει τα ανθρώπινα με την υπεροχή της δόξας και με τη λαμπρότητα της θεότητας, τόσο υπερτερεί και στο να είναι αγαθός και φιλάνθρωπος. Διότι όπως λέει ο Ψαλμωδός: «Δεν έπραξε σε εμάς σύμφωνα με τις ανομίες μας, ούτε μας ανταπέδωσε σύμφωνα με τις αμαρτίες μας». Διότι μας έσωσε ενώ ήμασταν αμαρτωλοί και μας οδήγησε κοντά του φιλάνθρωπα ενώ δεν ήμασταν άξιοι να σωθούμε. Είπε κάτι τέτοιο και μέσω ενός άλλου προφήτη: «Τι να σου κάνω, Εφραίμ; Τι να σου κάνω, Ιούδα; Μήπως θα σε κάνω σαν την Αδαμά και σαν τη Σεβωείμ; Μεταστράφηκε η καρδιά μου μέσα μου, δεν θα πράξω σύμφωνα με την οργή του θυμού μου· δεν θα εγκαταλείψω τον Εφραίμ στο να εξαλειφθεί, διότι εγώ είμαι Θεός και όχι άνθρωπος, ο Άγιος ανάμεσά σου».

Και επειδή «ένας πέθανε υπέρ πάντων», ζούμε τη δική Του ζωή, μη ευρισκόμενοι πλέον μακριά από τα μάτια του Θεού εξαιτίας της παράβασης· ούτε βέβαια σαν να έχουμε απορριφθεί πίσω εξαιτίας της αμαρτίας· αλλά αντίθετα, έχοντας πλέον φερθεί ενώπιόν Του και έχοντας παρρησία κοντά Του, μέσω της δικαιοσύνης εν Χριστώ. Και ότι δι' Αυτού γνωρίσαμε και τον ίδιο τον Πατέρα, και ότι ο Υιός, αφού έγινε σαν και εμάς, αποτελεί για εμάς πλήρωμα κάθε αγαθού, το ομολογούν λέγοντας: «Θα τον βρούμε έτοιμο σαν τον όρθρο», δηλαδή, σαν φως που ανατέλλει, σαν ήλιο, σαν αυγή, αφού έχει παρέλθει το σκοτάδι. Και θα είναι για εμάς σαν πρώιμη και όψιμη βροχή. Διότι αρδεύει εμάς που δεχθήκαμε την πίστη και επιγνώσαμε ορθά την επιφάνειά Του, με διττό, νομίζω, τρόπο. Διότι αφενός αποκαλύπτει εν Πνεύματι τη γνώση των αρχαίων και νομικών, και επιπλέον αυτών, των προφητικών διδαγμάτων. Και αυτό, νομίζω, είναι η πρώιμη βροχή· ως όψιμη δε βροχή, επιπρόσθετα σε εκείνη, δίνει την κατανόηση των ευαγγελικών διδαγμάτων, και την τρισπόθητη χάρη των αποστολικών κηρυγμάτων. Έχουμε δε γίνει, όπως λέει ο προφήτης, «Γη θελητή». Και ίσως κάπου για εμάς ψάλλει ο μακάριος Δαβίδ λέγοντας: «Επισκέφθηκες τη γη και τη μέθυσες· την πλήθυνες για να την πλουτίσεις». Και έτσι απέδωσε τον καρπό της, εκατό, εξήντα, και τριάντα, κατά τη φωνή του Σωτήρα. <Τι να σου κάνω, Εφραίμ; Τι να σου κάνω, Ιούδα;>

«Το δε έλεός μου είναι σαν πρωινή νεφέλη και σαν αυγινή δροσιά που παρέρχεται.» Ο λόγος αυτός δεν ανήκει σε κάποιον που βρίσκεται σε αμηχανία· διότι ο Θεός δεν θα αγνοούσε ό,τι είναι ωφέλιμο για όσους πλανώνται, ούτε βέβαια θα αδυνατούσε να πραγματοποιήσει εκείνα που από τη φύση τους μπορούν να ωφελήσουν όσους πιάστηκαν στις διαβολικές παγίδες. Αντιθέτως, τους κατηγορεί διότι, ενώ δεν τους έλειψε τίποτα από όσα συντελούν στη θεραπεία τους, εκείνοι με εκούσιες παρορμήσεις εξέκλιναν στο να πράττουν όσα δεν είναι θεμιτά. Διότι είναι σαν να έλεγε: Ποιος άραγε τρόπος ευσπλαχνίας και βοήθειας δεν έχει επινοηθεί; Και τι άλλο να κάνω μετά από αυτά; Πώς όμως θα αποκρούσεις την αρρώστια; Ή με ποια φάρμακα πλέον θα θεραπευτείς; Διότι σας ήταν δυνατόν, σαν από νεφέλη που δροσίζει εξαιρετικά πλούσια και σαν από αυγινή δροσιά που ποτίζει, να μπορέσετε να μεταλάβετε, και μάλιστα άφθονα, τη δική μου πραότητα και ασύγκριτη φιλανθρωπία· αλλά εσείς, λέει, δεν θεωρήσατε αυτό το γεγονός άξιο κανενός λόγου· περιφρονήσατε την τόσο σεπτή και πολυπόθητη χάρη.

Έτσι και αυτοί· εννοώ βέβαια πάλι εκείνους που προέρχονται από τον Ισραήλ· ενώ είχαν ευμενή και φίλο τον Θεό των όλων, ο οποίος τους έσωζε και τους προστάτευε, και τους πρόσφερε το έλεός του σαν πρωινό σύννεφο και σαν δροσιά που έρχεται τα χαράματα, και ο οποίος ανέτειλε σαν φως την κρίση του και τους στεφάνωνε με λατρεία ανώτερη του νόμου, έγιναν ράθυμοι ως προς το αναγκαίο και χρήσιμο για την ευημερία και τη δόξα τους, και καταφρόνησαν και αυτοί τον Θεό που κρατεί τα σύμπαντα, αν και Εκείνος έλεγε ξεκάθαρα μέσω του πάνσοφου Μωυσή: «Δεν θα κατασκευάσεις για τον εαυτό σου είδωλο, ούτε κανενός είδους ομοίωμα, από όσα υπάρχουν ψηλά στον ουρανό, από όσα υπάρχουν κάτω στη γη και από όσα υπάρχουν στα νερά κάτω από τη γη». Και πάλι: «Δεν θα υπάρξουν για σένα άλλοι θεοί εκτός από εμένα». Επειδή όμως, όμοια με τον πρώτο, δηλαδή τον Αδάμ, ολίσθησαν στην αποστασία, γι' αυτό και αυτοί οπωσδήποτε θα εκπέσουν από Εκείνον που γνωρίζει να ευφραίνει· διότι παρέβησαν τη διαθήκη.

Για να μην ακολουθήσουμε το παράδειγμά τους, ο νόμος που εκείνοι παραμέλησαν έχει δοθεί σε εμάς για πνευματική υπόμνηση και διόρθωση. «Οι γιοι του Εφραίμ, αν και τέντωναν και έριχναν με τα τόξα, στράφηκαν σε φυγή σε ημέρα πολέμου. Δεν φύλαξαν τη διαθήκη του Θεού και δεν θέλησαν να πορευτούν σύμφωνα με τον νόμο του». Με το όνομα της μεγαλύτερης φυλής υποδήλωσε ολόκληρο τον λαό του Ισραήλ που αποσχίστηκε από τον Ιούδα· διότι ο Εφραίμ είχε τα πρωτεία ανάμεσα στις δέκα φυλές που βρέθηκαν υπό την εξουσία του Ιεροβοάμ. Έτσι, λοιπόν, θα διαπιστώσεις ότι και οι άλλοι προφήτες ονομάζουν τον Ισραήλ. Το δηλώνει άλλωστε και ο Ωσηέ, λέγοντας: «Τι να σου κάνω, Εφραίμ; Τι να σου κάνω, Μανασσή; Τι να σου κάνω, Ιούδα;». Αποκαλώντας Ιούδα τις δύο φυλές, στις οποίες βασίλευε ο οίκος του Ιούδα, και Εφραίμ πάλι τις δέκα, επειδή ακριβώς η φυλή του Εφραίμ κατείχε τη βασιλεία αυτών. Αυτοί λοιπόν είναι που «τέντωναν και έριχναν με τα τόξα»· διότι είχαν τα όργανα της θεοσέβειας. Στράφηκαν όμως σε φυγή, ολοφάνερα κατά την ημέρα του νοητού πολέμου, γυρίζοντας τα νώτα τους στους εχθρούς, δηλαδή στους δαίμονες. Τι ήταν όμως αυτό που τους προκάλεσε να τραπούν σε φυγή και να γυρίσουν τα νώτα τους στους εχθρούς;

Αλλά είναι πατέρας φιλόστοργος, ο μόνος αγαθός, και σπλαχνίζεται περισσότερο από κάθε πατέρα. Και για να μάθεις ότι είναι πατέρας, τους λέει: Τι να σου κάνω, Ιούδα; Δεν γνωρίζεις τι θα κάνεις; Γνωρίζω, αλλά δεν θέλω· το απαιτεί η φύση των αμαρτημάτων, αλλά με συγκρατεί το μέγεθος της φιλανθρωπίας. Τι να σου κάνω; Να σε λυπηθώ; Αλλά θα γίνεις πιο ράθυμος. Να στραφώ εναντίον σου; Αλλά δεν το ανέχεται η φιλανθρωπία. Τι να σου κάνω; Να σε κάνω όπως τα Σόδομα και να σε καταστρέψω όπως τα Γόμορρα; Στράφηκε η καρδιά μου. Ο απαθής Θεός μιμείται τον εμπαθή άνθρωπο, ή μάλλον τη φιλόστοργη μητέρα. Στράφηκε η καρδιά μου· αυτό ακριβώς που θα έλεγε μια γυναίκα για το παιδί της: στράφηκε η καρδιά μου όπως της μητέρας. Αλλά δεν αρκέστηκε στον προηγούμενο λόγο, αλλά προσθέτει: Ταράχθηκα μέσα στη μεταμέλειά μου. Ο Θεός ταράζεται;

Και μέσω μεν του Δαβίδ λέει: «Όσο είναι το ύψος του ουρανού από τη γη, τόσο εστερέωσε ο Κύριος το έλεός Του σε όσους τον φοβούνται», και: «Όσο απέχει η ανατολή από τη δύση, τόσο απομάκρυνε από εμάς τις ανομίες μας», μέσω δε του Ησαΐα: «Διότι οι βουλές μου δεν είναι σαν τις δικές σας βουλές, ούτε οι οδοί μου σαν τις δικές σας οδούς· αλλά όσο απέχει ο ουρανός από τη γη, τόσο απέχουν οι οδοί μου από τις δικές σας οδούς και τα διανοήματά μου από τα δικά σας διανοήματα». Και αυτά τα έλεγε, αφού προηγουμένως είχε μιλήσει για την άφεση των αμαρτιών και είχε πει: «Διότι σε μεγάλο βαθμό θα συγχωρήσω τις ανομίες σας». Έπειτα, για να δείξει το πόσο, πρόσθεσε αυτό το παράδειγμα· και δεν αρκείται μόνο σε αυτά, αλλά κατεβάζει τον λόγο σε μια άλλη, πιο απτή εικόνα. Διότι στο βιβλίο του Ωσηέ έλεγε: «Τι να σου κάνω, Εφραίμ; Τι να σου κάνω, Ιούδα; Θα σε κάνω σαν την Αδαμά και σαν τη Σεβωείμ. Μεταστράφηκε η καρδιά μου μέσα μου· συγκλονίστηκε η μεταμέλειά μου». Αυτό δε που λέει, σημαίνει το εξής: Ούτε καν τον ίδιο τον λόγο της απειλής δεν άντεξα, λέει. Και βέβαια μιλάει με ανθρώπινο τρόπο, όχι για να υποπτευθείς κάτι το ανθρώπινο, μη γένοιτο, αλλά για να κατανοήσεις, μέσα από την πλέον προσιτή αυτή έκφραση, την αγάπη ως θεοπρεπή, γνήσια και ακατάλυτη.

Τέτοια είναι τα δικά μου δυστυχήματα: πατέρας που ραπίζει τα παιδιά του και πάλι τα καταφιλά, που τα κλείνει έξω από το σπίτι και πάλι τα υποδέχεται. Εσύ όμως απαρίθμησέ μου τα δικά σου, αλλά ντρέπεσαι γι' αυτά και λες στους λόφους: σκεπάστε με, και στα βουνά: πέστε πάνω μου. Τι λοιπόν φλυαρείς σαν αυτούς που λιμοκτονούν στο έπακρο; Πόσο αφελής είσαι και γενναίος στην ηλιθιότητα, αν εγκαλείς άλλους για διαστροφή, ενώ εσύ ο ίδιος είσαι τυφλωμένος, και για τη στέρηση του αντίχειρα, ενώ εσύ ο ίδιος είσαι άχειρας, και ονειδίζεις τον Μενέλαο για την περιπλάνησή του στην Αίγυπτο, ενώ εσύ ο ίδιος έχεις πολλές φορές διασχίσει τη Χάρυβδη, και έχεις περιπέσει σε θηριώδεις ανθρώπους, και έχεις πολεμήσει ενάντια σε ανθρωπόμορφα θηρία, αυτούς τους Λαιστρυγόνες και τους Κύκλωπες, και τη Σκύλλα που είναι ανόμοια ως προς τη φύση, αλλά όμοια με τον εαυτό της στην κακία. «Αλλά τι να σε κάνω, Εφραίμ;» λέει κάπου παραπονούμενος μέσω του Ωσηέ ο Θεός. Τι φάρμακο να σου προσφέρω για τον φθόνο;