Πατερικές αναφορές στο ΩΣΗΕ 7:11

και το αντίστροφο· όπως «ο Εφραίμ είναι δαμάλι σε οίστρο», και πάλι· «ο Εφραίμ είναι περιστέρι χωρίς καρδιά», και κατά τον Θεολόγο· «τρεις μαρτυρούν για τον Χριστό, το αίμα και το ύδωρ και το πνεύμα», και «τρία είναι», κατά τον Σολομώντα, «ο τράγος και ο πετεινός και ο βασιλιάς που δημηγορεί». Μέσω, λοιπόν, των επτά κεφαλών δήλωσε πόλεις σε θηλυκό γένος και μέσω των επτά ορέων επτά αναστήματα σε ουδέτερο γένος, τα οποία κατά καιρούς υψώνονταν πάνω από το υπόλοιπο σώμα της γης, όχι λόγω της τοπικής τους θέσης ανάμεσα στα έθνη, αλλά λόγω του αξιώματος της δόξας. Και με τον όρο βασιλείς, τρόπον τινά, έχουμε κατανοήσει είτε τους τόπους που δοξάστηκαν με τη βασιλική πρωτοκαθεδρία, είτε αυτούς που πρώτοι βασίλευσαν σε καθεμία από τις προαναφερθείσες, με τον καθένα να περικλείει περιφραστικά ολόκληρη τη βασιλεία, όπως για παράδειγμα ο Νίνος τη βασιλεία των Ασσυρίων, ο Αρβάκης των Μήδων, ο Ναβουχοδονόσορας της Βαβυλώνας, ο Κύρος των Περσών, ο Αλέξανδρος των Μακεδόνων, ο Ρωμύλος της παλαιάς Ρώμης και ο Κωνσταντίνος της νέας.

Διότι σε αυτόν τον άφρονα είπε ο Θεός, εξαιτίας της αθεΐας που ενυπήρχε σε αυτόν: «Άφρον, αυτήν τη νύχτα αφαιρούν την ψυχή σου από εσένα». Ανόητος δε έχει ονομαστεί ο κατά σάρκα Ισραήλ σύμφωνα με τον προφήτη, ο οποίος λέει: «Και ήταν ο Εφραΐμ σαν ανόητο περιστέρι· την Αίγυπτο επικαλείτο, και προς τους Ασσυρίους πορευόταν». Καθώς, λοιπόν, αυτοί συντρίβονται από κοινού εξαιτίας της δικής τους άγνοιας, εμείς οι ξένοι προς αυτούς γινόμαστε κληρονόμοι του πλούτου.

Όλοι δε οι Τύριοι ασχολούνταν με τη θάλασσα, ήταν γνώστες των εμπορικών ασχολιών και είχαν κατασκευάσει τα πλοία τους με περίσσεια επιμέλεια. Επειδή δε ήλθε ο Βαβυλώνιος, πριν από τη γη των Ιουδαίων, λεηλάτησε τη γη των Τυρίων. Επομένως, ο προφητικός λόγος μάς λέει σε αυτά τα σημεία είτε αυτό, είτε ίσως εκείνο: Διότι οι περισσότεροι από τους βασιλείς του Ισραήλ είχαν εμπορικά πλοία, τα οποία τους μετέφεραν αγαθά από τη χώρα και τη γη των Ινδών, καθώς και από άλλες χώρες και πόλεις. Έτσι είχε συγκεντρωθεί σε αυτούς πολύς πλούτος, από τον οποίο έγιναν υψηλοί, ίσοι με τους κέδρους και τις βελανιδιές, με τα όρη και τους πύργους. Άρα καταδεικνύει λαμπρά ότι μαζί με τους υπερήφανους θα καταστραφεί και η πηγή του πλούτου, δηλαδή τα τρέχοντα κέρδη από το εμπόριο και τις συναλλαγές. Το ότι δε οι Ισραηλίτες μίσθωναν πολλούς για να τους βοηθήσουν είναι φανερό, καθώς ο Θεός λέει για αυτούς και μέσω άλλου προφήτη: «Και ο Εφραίμ ήταν σαν ανόητο περιστέρι, χωρίς νου, επικαλούνταν την Αίγυπτο και πήγαινε στους Ασσυρίους. Καθώς πορεύονται, θα ρίξω επάνω τους το δίχτυ μου, σαν τα πετεινά του ουρανού θα τους καταβιβάσω. Θα τους παιδεύσω όταν ακουστεί η θλίψη τους.»

Σε εκείνους δε που είχαν άπαξ ολισθήσει σε αυτή τη νοοτροπία, κανένα από τα φαύλα έργα δεν έμενε ανεκτέλεστο. Εξαιτίας αυτού του λόγου ο Θεός των όλων εξαπέλυε εναντίον τους πάρα πολλές φορές πολέμους και μάχες, άλλοτε προερχόμενες από τα γειτονικά έθνη, και άλλοτε από τους Πέρσες και τους Μήδους· όσοι δε επιτίθονταν εναντίον της Ιουδαίας, λεηλατώντας προηγουμένως μερικές φορές τα άλλα έθνη, προκαλούσαν στους Ισραηλίτες φοβερό και ανυπόφορο τρόμο. Και αυτοί, αν και έπρεπε να εξευμενίσουν τον Θεό των όλων, και να απομακρυνθούν από τα ανόσια έργα τους, και να στραφούν μάλλον σε ό,τι είναι αρεστό σε Αυτόν, και να απολογηθούν σε Εκείνον που είχαν λυπήσει με το να μεταστραφούν από τα αισχρά προς τα καλύτερα, και έτσι να αναζητήσουν τη σωτηρία από Αυτόν και μόνο, και το χέρι που πάντοτε σώζει και υπερασπίζεται, δεν το έπρατταν αυτό οι ταλαίπωροι. Αντιθέτως, εκλιπαρώντας για βοήθεια από ανθρώπους, άλλοτε προσκαλούσαν για αυτόν τον σκοπό κάποιους από τους γειτονικούς λαούς και άλλοτε τους γείτονές τους Αιγυπτίους, προσθέτοντας ανομία στην ανομία τους, όπως είναι γραμμένο, και εξάπτοντας εξαιτίας αυτού ακριβώς του γεγονότος σε οργή τον Παντοδύναμο Θεό. Και γι' αυτό ανέφερε μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Και έγινε ο Εφραίμ σαν ανόητο περιστέρι, χωρίς νου· επικαλούνταν την Αίγυπτο, και πορεύονταν προς τους Ασσυρίους». Αλλά και μέσω του ίδιου του προφήτη Ησαΐα: «Αλίμονο σε εκείνους που κατεβαίνουν στην Αίγυπτο για βοήθεια, σε αυτούς που στηρίζονται σε άλογα και σε άρματα».

Είτε λοιπόν για να αποτρέψει τους Ιουδαίους από αυτή την ελπίδα· «Διότι ο Εφραίμ ήταν ανόητο περιστέρι», όπως λέει ένας από τους αγίους προφήτες· «την Αίγυπτο επικαλούνταν και προς τους Ασσυρίους πορεύονταν»· είτε για να παρηγορήσει τους λυπημένους, επειδή η χώρα τους είχε λεηλατηθεί, είχε πυρποληθεί και ο ίδιος ο ναός, και μεταφέρθηκαν ως αιχμάλωτοι πολέμου μαζί με τις γυναίκες και τα τέκνα τους στη Βαβυλώνα. Και αυτό συνέβαινε για να τους διδάξει ξεκάθαρα ότι ο Θεός θα στραφεί και εναντίον εκείνων που τους λεηλάτησαν, εάν επέλεγαν να ζήσουν σύμφωνα με τον νόμο και να γίνουν γνήσιοι φύλακες των θείων του ενταλμάτων. Επομένως, ο προφήτης διηγείται μεν.

«Διότι θα πορευθούν, λέει, σαν την αρκούδα και το περιστέρι», δηλαδή θα διαβιώσουν με αγριότητα νου, στην οποία έχει συζευχθεί η ασυνεσία. Της μεν αγριότητας εικόνα, ήτοι παράδειγμα, είναι η αρκούδα, της δε αφέλειας και ασυνεσίας το περιστέρι. Έχει λεχθεί, εξάλλου, για τον Ισραήλ μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Και ήταν ο Εφραίμ σαν ανόητο περιστέρι, χωρίς καρδιά»· και θα διαπιστώσουμε ότι οι Ιουδαίοι είναι πράγματι, κατά μία έννοια, άγριοι και μωροί. Διότι δεν υπάρχει σε αυτούς η σύνεση και η πραότητα που προέρχεται από τον Χριστό· διότι αρνήθηκαν αυτόν που είναι χορηγός σοφίας και σύνεσης, και ο οποίος καθιστά ήμερους και πράους όσους τον αγαπούν. Γι' αυτό ο προφήτης Ιερεμίας είπε γι' αυτούς άλλοτε μεν, ότι «Μωράνθηκε κάθε άνθρωπος από τη γνώση», άλλοτε δε πάλι, «Δεν υπάρχει καμία σοφία σε αυτούς, επειδή αποδοκίμασαν τον λόγο του Κυρίου.» <Περιμέναμε κρίση, και δεν υπάρχει σωτηρία, έχει απομακρυνθεί πολύ από εμάς· διότι πολλή είναι η ανομία μας ενώπιόν σου, και οι αμαρτίες μας στάθηκαν εναντίον μας· διότι οι ανομίες μας βρίσκονται μέσα μας, και γνωρίσαμε τα αδικήματά μας. Ασεβήσαμε και ψευσθήκαμε, και αποστατήσαμε από το να ακολουθούμε τον Θεό μας. Μιλήσαμε άδικα και απειθήσαμε· κυοφορήσαμε και μελετήσαμε από την καρδιά μας λόγια άδικα, και απωθήσαμε προς τα πίσω την κρίση, και η δικαιοσύνη βρίσκεται πολύ μακριά.> Πάντοτε είναι φιλαλήθης ο λόγος των αγίων προφητών.

Αυτό αποτελεί κατηγορία έσχατης αναισθησίας και σαφή απόδειξη ανοησίας που έχει φτάσει στο αποκορύφωμα. «Και ο Εφραίμ ήταν σαν ανόητη περιστερά, χωρίς σύνεση· επικαλούνταν την Αίγυπτο, και πορεύονταν προς τους Ασσύριους. Καθώς θα πορεύονται, θα ρίξω πάνω τους το δίχτυ μου, θα τους κατεβάσω σαν τα πετεινά του ουρανού, θα τους παιδεύσω σύμφωνα με την είδηση της θλίψης τους.» Πρέπει να θυμηθούμε πάλι τα όσα έχουν γραφτεί στο τέταρτο βιβλίο των Βασιλειών· διότι έτσι θα κατανοήσουμε εύκολα το νόημα των προκειμένων στίχων. Ο Ωσηέ, λοιπόν, ο γιος του Ηλά, βασίλευσε στη Σαμάρεια επί του Ισραήλ. Προς αυτόν έστειλε αγγελιαφόρους ο Σαλμανασάρ ο Ασσύριος, απαιτώντας τυραννικά τα συνήθη δώρα, θέλοντας ουσιαστικά να επιβάλει φόρους στον Ισραήλ. Αυτός όμως αρνήθηκε την υποδούλωση, και σχεδίαζε μάλλον την αντίσταση, ακόμη κι αν ο άλλος επέλεγε ενδεχομένως να επιβάλει τον νόμο του πολέμου στον Ισραήλ. Έπειτα έστειλε πρέσβεις στον Σηγώρ, τον ηγεμόνα της Αιγύπτου, ζητώντας βοήθεια· διότι νόμισε ότι μαζί του θα υπερισχύσει της εξουσίας των Ασσυρίων. Εξοργισμένος ιδιαίτερα από αυτό εκείνος, ξεκίνησε πόλεμο κατά του Ισραήλ. Στη συνέχεια ο Ωσηέ έγινε δούλος του, και ως αιχμάλωτος πολέμου μαζί του εξορίστηκε από τη Σαμάρεια και ο ίδιος ο Ισραήλ. Επομένως, ο Εφραίμ έγινε σαν μια εντελώς ανόητη περιστερά, που δεν διαθέτει την ακεραιότητα για καλό σκοπό. Γι' αυτό ακριβώς και ο Χριστός λέει: «Να γίνεστε φρόνιμοι σαν τα φίδια και ακέραιοι σαν τα περιστέρια».

Διότι η απλότητα των ηθών και το ελεύθερο φρόνημα θα μπορούσαν εύλογα να θεωρηθούν άξια κάθε επαίνου· όταν όμως απουσιάζει η σύνεση, το απλό καθίσταται επιζήμιο, και το πράγμα καταντά μωρία. Ανόητος, λοιπόν, ήταν ο Εφραίμ· πώς, ή με ποιον τρόπο; Διότι επικαλούνταν μεν τους Αιγυπτίους, αλλά βάδιζαν αιχμάλωτοι προς τους Ασσυρίους, καθώς ο Σηγώρ αδυνατούσε να βοηθήσει. Επομένως, πώς δεν θα ήταν καλύτερο γι' αυτόν να μην αναζητήσει την προστασία των ανθρώπων, αλλά την άνωθεν και ακατανίκητη πρόνοια; Γι' αυτό ακριβώς και ο Θεός των όλων έλεγε μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Αλίμονο σε αυτούς που κατεβαίνουν στην Αίγυπτο για βοήθεια, που στηρίζονται σε άλογα και σε άρματα». Το γεγονός δε ότι δεν ασθένησε χωρίς τη θέληση του Θεού το χέρι εκείνων που τους βοηθούσαν, το απέδειξε προσθέτοντας ότι, όπου κι αν πορνεύσουν, θα τους καταρρίψει σαν σπουργίτια, ρίχνοντάς τους δίχτυ ή παγίδα, και μην επιτρέποντάς τους να αλαζονεύονται, αλλά γκρεμίζοντάς τους σαν από ψηλά στη γη, δηλαδή, από την υπερβολικά υψηλή έπαρση σε οικτρό και ταπεινό φρόνημα, όπως θα ταίριαζε σε αυτούς που έχουν υποταχθεί στα χέρια των εχθρών. Έπειτα λέει ότι «θα τους παιδεύσω με την ακοή της θλίψης τους», θέλοντας, όπως νομίζω, να δηλώσει το εξής: Διότι οι φήμες των μελλοντικών γεγονότων προηγούνταν της εμπειρίας τους, και η φρικτή είδηση προκαλούσε βεβαίως τρόμο στους κατοίκους της Σαμάρειας. Επομένως, παιδαγωγούνταν ακούγοντας για τη θλίψη που ήταν έτοιμη από στιγμή σε στιγμή να τους βρει.

Επομένως, δεν εισάκουσε καμία φωνή, δηλαδή εκείνη που απηύθυνε προς αυτήν στο όρος Σινά· ή μάλλον, θα εκλάβουμε τη λέξη «φωνή» αντί για τη «νουθεσία». <Δεν δέχθηκε παιδεία.> Διότι, αφού περιύβρισε τον νόμο που την παιδαγωγούσε και την οδηγούσε στη δικαιοσύνη, στράφηκε σε «διδασκαλίες, εντάλματα ανθρώπων», και, ακολουθώντας τις δικές της γνώμες, βγήκε έξω από την ευθεία οδό, και απέμεινε αμαθής και στερημένη από τα θεία διδάγματα. <Δεν εμπιστεύτηκε τον Κύριο.> Διότι, ενώ την καταπίεζε ο πόλεμος, και επίκειτο αγώνας, και επικρέμονταν κίνδυνοι, ενώ θα έπρεπε να αγαπά να μιμείται την ευσέβεια των προγόνων της και να στηρίζει την πεποίθησή της μόνο στον Θεό που σώζει, «επικαλείτο την Αίγυπτο», σύμφωνα με το γεγραμμένο, «και πορεύτηκαν προς τους Ασσυρίους», και μίσθωνε Σύριους, δηλαδή Άραβες, σχεδόν ατιμάζοντας τη θεία δύναμη. <Και τον Θεό της δεν τον πλησίασε.> Πλησιάζουμε δε τον Θεό μέσω κάθε αρετής, και έχοντας επιλέξει να κατορθώνουμε όσα είναι αρεστά σε Αυτόν.

Γιατί, λοιπόν, φάνηκε σωστό σε κάποιους να τον αποκλείσουν από την ενανθρώπηση του Κυρίου; Και σε τι ωφέλησαν τον βίο, στρέφοντάς τον μάλλον σε ακαταστασία; Ή σε τι μας έβλαψε αυτό ή μας ωφέλησε, για να το πω έτσι, ώστε να βοηθήσουν τον Χριστό; Μήπως για να του κάνουν αυτήν τη μεγάλη χάρη και να πουν γι' αυτόν ότι δεν προσέλαβε νου; Διότι «οι Γαλάτες μεν είναι ανόητοι» και «οι Κρήτες πάντοτε ψεύτες» και «ο Εφραίμ περιστέρι χωρίς νου»· ο Κύριός μας, όμως, όταν ενανθρώπησε στον κόσμο, προσέλαβε τα πάντα τέλεια, ή μάλλον τα έλαβε, αφού ο ίδιος έγινε πλάστης του δικού του σώματος, λαμβάνοντας ο ίδιος για τον εαυτό του την ψυχή ή μάλλον ενθέτοντάς την.

Στον μοναχό Ωρίωνα. Τα παραδείγματα δεν λαμβάνονται υπόψη ως προς όλα τα στοιχεία τους, διαφορετικά δεν θα ήταν παραδείγματα, αλλά ταύτιση. Διότι, αν και πρόσταξε να μιμούμαστε το ακέραιο και το άκακο της περιστεράς, πρέπει όμως να αποφεύγουμε την ανοησία της, η οποία συνίσταται στο να καταφεύγει σε εκείνους που επιδιώκουν να την κυνηγήσουν. Επειδή, αν και δεν πρέπει να προκαλούμε βλάβη, δεν αρμόζει ούτε να υφιστάμεθα θανάσιμη βλάβη, ούτε να προστρέχουμε σε εκείνους από τους οποίους η απαλλαγή αποτελεί το μεγαλύτερο κέρδος. Αν πάλι θέλεις να λάβεις μια ξεκάθαρη μαρτυρία για όσα λέγονται, άκουσε τον προφήτη που λέει: «Και ήταν ο Εφραίμ σαν ανόητη περιστερά, χωρίς καρδιά». Και αν ζητάς την αιτία, ο ίδιος αμέσως προσθέτει: «Επικαλούνταν την Αίγυπτο και πορεύονταν προς τους Ασσυρίους». Ενώ, λέει, δύο έθνη νοσούσαν από τυραννική διάθεση, μίσος και παλαιά πλεονεξία, το μεν ένα το επικαλούνταν για βοήθεια, ενώ στο άλλο κατέφευγε με την προσδοκία ότι θα σωθεί. Ποιος, λοιπόν, λέει, θα μπορούσε να είναι πιο ανόητος από αυτόν που ορμά προς εκείνους οι οποίοι ονειρεύονται την αιχμαλωσία και την υποδούλωσή του;

Και για τον λόγο αυτόν ο θείος χρησμός δεν το παρουσίασε αυτό μέσω μιας μόνο εικόνας· διότι δεν υπάρχει στα άλογα ζώα φρόνηση μαζί με απλότητα, αλλά άλλα μεν επιδιώκουν την πονηρία, άλλα δε την απλότητα· αλλά είπε: «Να γίνεστε φρόνιμοι σαν τα φίδια, και ακέραιοι σαν τα περιστέρια.» Όχι για να μιμηθούμε το ιοβόλο και επιθετικό του φιδιού· διότι κατηγορούνται οι Ιουδαίοι ως φίδια και γεννήματα οχιών· ούτε για το ύπουλο και δόλιο· διότι το παράδειγμα δεν λαμβάνεται κατά πάντα, αλλά εν μέρει, επειδή αλλιώς δεν θα ήταν παράδειγμα, αλλά ταύτιση· αλλά για να απεκδυθούμε τον παλαιό άνθρωπο, δηλαδή την κακία, όπως το φίδι το παλιό του δέρμα, και την μεν πίστη να την φυλάττουμε όπως εκείνο το κεφάλι του, και για το σώμα λίγο να φροντίζουμε· τα δε άλλα να τα αφήνουμε, και να αναμειγνύουμε σε αυτά την απλότητα του περιστεριού, όχι για να απομιμηθούμε την ανοησία του· διότι ο Εφραίμ κατηγορείται ως ανόητο περιστέρι που δεν έχει καρδιά· αλλά το αθώο και άκακο. Αν δε θέλεις, ο λόγος θα προχωρήσει και μέσα από άλλο παράδειγμα. Λιοντάρι έχει ονομαστεί όχι μόνο ο Χριστός, αλλά και ο δίκαιος και ο διάβολος, αλλά όχι με την ίδια έννοια· διότι, όπως προείπα, το παράδειγμα δεν λαμβάνεται κατά πάντα, αλλά μόνο ως προς εκείνο το μέρος που είναι χρήσιμο στα λεγόμενα, και το υπόλοιπο παραλείπεται.

Κανείς δεν είναι τόσο παράφρων, ώστε, όντας δούλος, να εναντιώνεται στον κύριό του. ΤΙΤΛΟΣ ΚΒ΄. — Περί των δυσαρεστημένων. «Ω, εσείς που ευφραίνεστε χωρίς κανέναν λόγο.» «Με ποιον να παρομοιάσω τους ανθρώπους αυτής της γενεάς; Μοιάζουν με παιδιά που κάθονται στην αγορά, και φωνάζουν το ένα στο άλλο, και λένε: Σας παίξαμε φλογέρα, και δεν χορέψατε· σας τραγουδήσαμε μοιρολόγια, και δεν κλάψατε. Διότι ήλθε ο Ιωάννης ο Βαπτιστής, ο οποίος ούτε έτρωγε ούτε έπινε, και λένε: Έχει δαιμόνιο. Ήλθε ο Υιός του ανθρώπου, ο οποίος τρώει και πίνει, και λένε: Ιδού ένας άνθρωπος φαγάς και οινοπότης, φίλος των τελωνών και των αμαρτωλών.» ΤΙΤΛΟΣ ΚΓ΄. — Περί των δίψυχων, και αυτών που αλλάζουν γνώμη, και των ασταθών στη σκέψη, και εκείνων που μεταβάλλονται. «Την Αίγυπτο επικαλούνταν, και στους Ασσυρίους πορεύθηκαν.» «Αλίμονο στη διχασμένη καρδιά, και στον αμαρτωλό που βαδίζει σε δύο δρόμους.» «Μην προσέρχεσαι με διχασμένη καρδιά.» «Ο άφρων μεταβάλλεται όπως η σελήνη.» «Καρδιά που βαδίζει σε δύο οδούς, δεν θα προκόψει.» «Είναι κακή η ζωή από σπίτι σε σπίτι· και όπου κατοικήσει ως ξένος, δεν θα ανοίξει το στόμα.» «Σε αυτόν που έβγαινε και σε αυτόν που έμπαινε, δεν υπήρχε ειρήνη εξαιτίας της θλίψης.» «Ο δίψυχος άνδρας είναι ασταθής σε όλους τους δρόμους του.» «Τρέχατε καλά· ποιος σας εμπόδισε ώστε να μην πείθεστε στην αλήθεια;»