Πατερικές αναφορές στο ΩΣΗΕ 7:16

Εγώ τους λύτρωσα· αυτοί όμως καταλάλησαν εναντίον μου με ψεύδη. Και λίγο πιο κάτω: Και εναντίον μου σκέφτηκαν πονηρά, αποστράφηκαν προς το τίποτα. Διότι, έχοντας αποστραφεί τον πραγματικά υπάρχοντα Λόγο του Θεού και πλάθοντας για τον εαυτό τους αυτόν που δεν υπάρχει, έπεσαν στο μηδέν. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και η Οικουμενική Σύνοδος απέβαλε τον Άρειο από την Εκκλησία επειδή έλεγε αυτά, και τον αναθεμάτισε, μη ανεχόμενη την ασέβεια· και εφεξής η πλάνη του Αρείου θεωρήθηκε αίρεση, η οποία διαθέτει κάτι περισσότερο από τις άλλες αιρέσεις, επειδή χαρακτηρίστηκε χριστομάχος και θεωρήθηκε πρόδρομος του Αντιχρίστου. Αν και βεβαίως, όπως προείπα, αυτή η τόσο μεγάλη καταδίκη εναντίον της ασεβούς αιρέσεως είναι απολύτως επαρκής για να πείσει τους πάντες να την αποφεύγουν· ωστόσο, επειδή μερικοί από τους λεγόμενους Χριστιανούς, είτε από άγνοια είτε από υποκρισία, όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, θεωρούν την αίρεση αδιάφορη σε σχέση με την αλήθεια και αποκαλούν Χριστιανούς όσους έχουν αυτά τα φρονήματα, ας έλθουμε, θέτοντάς τους ερωτήματα κατά το δυνατόν, να αποκαλύψουμε την πανουργία της αιρέσεως. Ίσως κατ' αυτόν τον τρόπο, εγκλωβισμένοι στα επιχειρήματα, αποστομωθούν και τραπούν σε φυγή μακριά της, όπως θα έφευγαν από το πρόσωπο του φιδιού.

Ο ίδιος δε ο Κύριος πώς να μη φωνάξει, πολύ πιο δίκαια, εναντίον τους ως ασεβών και συνάμα αχάριστων, εκείνα τα οποία προείπε μέσω του προφήτη Ωσηέ: «Αλίμονο σε αυτούς, διότι απομακρύνθηκαν από εμένα· είναι άθλιοι, επειδή ασέβησαν απέναντί μου. Εγώ τους λύτρωσα, αυτοί όμως ξεστόμισαν ψέματα εναντίον μου»· και λίγο παρακάτω: «Και σκέφτηκαν πονηρά εναντίον μου, στράφηκαν στο τίποτα». Διότι, αφού αποστράφηκαν τον πραγματικά υπάρχοντα Λόγο του Θεού και έπλασαν για τους εαυτούς τους κάποιον ανύπαρκτο, έχουν ξεπέσει στο μηδέν. Γι' αυτό ακριβώς τον λόγο και η Οικουμενική Σύνοδος, επειδή ο Άρειος έλεγε αυτά, τον απέβαλε από την Εκκλησία και τον αναθεμάτισε, μη ανεχόμενη την ασέβεια· και έκτοτε η πλάνη του Αρείου λογίστηκε ως αίρεση που έχει κάτι περισσότερο από τις άλλες αιρέσεις, γι' αυτό και ονομάστηκε «Χριστομάχος» και θεωρήθηκε πρόδρομος του Αντιχρίστου. Αν και λοιπόν, όπως προείπα, αυτή η τόσο ισχυρή καταδίκη εναντίον της ασεβούς αιρέσεως είναι απολύτως επαρκής για να πείσει τους πάντες να την αποφεύγουν, εντούτοις, επειδή ορισμένοι από τους λεγόμενους Χριστιανούς, είτε από άγνοια είτε υποκρινόμενοι, όπως ειπώθηκε προηγουμένως, θεωρούν την αίρεση αδιάφορη απέναντι στην αλήθεια και ονομάζουν Χριστιανούς όσους έχουν αυτά τα φρονήματα, εμπρός, απευθύνοντάς τους ερωτήματα κατά το δυνατόν, ας αποκαλύψουμε την πανουργία της αιρέσεως. Ίσως έτσι, «παγιδευμένοι», να «αποστομωθούν» και να τραπούν σε φυγή από αυτήν «όπως από το πρόσωπο του φιδιού».

Γι' αυτό ακριβώς τον λόγο και ο ίδιος λέει μέσω του προφήτη Ησαΐα γι' αυτούς: «Αλίμονο σε αυτούς, διότι απομακρύνθηκαν από εμένα· είναι άθλιοι, διότι ασέβησαν σε εμένα· εγώ τους λύτρωσα, αυτοί όμως είπαν ψέματα εναντίον μου». Και πάλι: «Θα πέσουν από ρομφαία οι άρχοντές τους εξαιτίας της απαιδευσίας της γλώσσας τους». Διότι πώς δεν είναι άξιοι κάθε τιμωρίας αυτοί που χρησιμοποίησαν με τόσο ανόητο τρόπο μια τόσο αιχμηρή γλώσσα, ώστε να τολμήσουν να πουν εκείνα τα λόγια κατά του Χριστού, τα οποία σε εμάς δεν ταιριάζει καθόλου, παρά μόνο σε εκείνους που τους μοιάζουν αρμόζει να τα δεχθούν στις ακοές τους και να τα ξεστομίσουν ριψοκίνδυνα; <Ο καλός ποιμένας δίνει τη ζωή του για τα πρόβατα· ενώ ο μισθωτός, που δεν είναι ποιμένας και στον οποίο δεν ανήκουν τα πρόβατα, βλέπει τον λύκο να έρχεται και αφήνει τα πρόβατα και φεύγει· και ο λύκος τα αρπάζει και τα σκορπίζει· επειδή είναι μισθωτός και δεν νοιάζεται για τα πρόβατα.> Αφού αντιπαρέβαλε έντεχνα στις φλυαρίες και στα άνομα τολμήματα ορισμένων τη λαμπρότητα που προέρχεται από τα δικά του έργα, και αφού ανακήρυξε και ονόμασε εκείνους ληστές και κλέφτες που εισπηδούν από αλλού στην αυλή των προβάτων, ενώ τον εαυτό του τον όντως αγαθό ποιμένα, στρέφεται πλέον προς τους ίδιους τους καθοδηγητές των Ιουδαίων, και αποδεικνύει ότι η δική του ηγεσία είναι ανώτερη από εκείνη των Φαρισαίων. Και κάνει πάλι την απόδειξη γι' αυτούς ολοφάνερη μέσω της σύγκρισης.

Ματθ. 27, 25. Αυτήν την ανόσια κατακραυγή τους κατέκρινε ο Κύριος λέγοντας δια της φωνής του Ιερεμία: «Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομιά μου 〈παρέδωσα την αγαπημένη μου ψυχή στα χέρια των εχθρών της. Έγινε η κληρονομιά μου〉 απέναντί μου σαν λιοντάρι στο δάσος· ύψωσε εναντίον μου τη φωνή της, γι' αυτό τη μίσησα». Είπε δε κάπου για την ανοσιότητα των Ιουδαίων και ο προφήτης Ωσηέ: «Αλίμονο σε αυτούς, διότι αποσκίρτησαν από εμένα· είναι ταλαίπωροι, διότι ασέβησαν εναντίον μου· εγώ τους λύτρωσα, αυτοί όμως μίλησαν με ψέματα εναντίον μου. Θα πέσουν από ρομφαία οι άρχοντές τους εξαιτίας της απαιδευσίας της γλώσσας τους».

Διότι φώναξαν, λέει, λέγοντας: «Πάρε τον, πάρε τον, σταύρωσέ τον». Αυτήν την ανόσια κατακραυγή κατέκρινε ο Κύριος λέγοντας δια φωνής του Ιερεμία: «Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομιά μου, παρέδωσα την αγαπημένη μου ψυχή στα χέρια των εχθρών της· έγινε η κληρονομιά μου σε μένα σαν λιοντάρι στο δάσος, ύψωσε εναντίον μου τη φωνή της· γι' αυτό τη μίσησα». Είπε κάπου για την ανοσιότητα των Ιουδαίων ο προφήτης Ωσηέ [κώδ. Ησαΐας]: «Αλίμονο σε αυτούς, διότι αποστάτησαν από εμένα! Άθλιοι είναι, διότι ασέβησαν εναντίον μου. Και ενώ εγώ τους λύτρωσα, αυτοί καταλάλησαν εναντίον μου ψέματα». Και πάλι: «Θα πέσουν με ρομφαία οι άρχοντές τους εξαιτίας της απαιδευσίας της γλώσσας τους». <Ο δε Πιλάτος αποφάσισε να ικανοποιηθεί το αίτημά τους>. Αποφάσισε, λοιπόν, λέει, ο Πιλάτος να ικανοποιηθεί το αίτημά τους, και κατήγαγαν μια νίκη που είναι μητέρα του ολέθρου. Μετέφερε μεν τον σταυρό ο Σωτήρας από το πραιτώριο, επειδή και ο Αβραάμ ανεβαίνοντας στο όρος που του υποδείχθηκε, για να θυσιάσει τον Ισαάκ, καθώς ο Θεός πρόσταξε να γίνει τούτο, τοποθετούσε στο παιδί τα ξύλα· και αυτό ήταν ως τύπος του Χριστού, ο οποίος έφερε τον δικό του σταυρό στους ώμους. Και οδηγείται μεν ο Σωτήρας στο πάθος· στον Σίμωνα όμως, λέει, τον Κυρηναίο επέθεσαν τον σταυρό του. Άλλος όμως από τους αγίους ευαγγελιστές είπε ότι και ο ίδιος ο Ιησούς βάσταξε το ξύλο.

«Αποστράφηκαν στο τίποτα, έγιναν σαν τεντωμένο τόξο.» Προσθέτει σε αυτούς και άλλον τρόπο εκδήλωσης της αχαριστίας τους, αποδεικνύοντάς τους ανόσιους και επιπόλαιους. Διότι, λέει, εγώ, αν και παλαιότερα δεν διέφεραν σε τίποτα από τα άλογα ζώα και ήταν εντελώς ασύνετοι, τους εξέπαιδευσα με τον νόμο και τους ανέδειξα σοφούς και γνώστες του συμφέροντος και της οδού της δικαιοσύνης, χωρίς να αγνοούν την επίτευξη κάθε ευταξίας, ώστε να χαίρονται πλέον λέγοντας για τον εαυτό τους: «Μακάριοι είμαστε, Ισραήλ, διότι τα αρεστά στον Κύριο μας είναι γνωστά». Και οι ευεργεσίες προς αυτούς δεν περιορίστηκαν σε αυτά, αλλά τους ανέδειξα και γενναιότατους, και απόλυτα ικανούς να μπορούν να κατατροπώνουν οποιονδήποτε ήθελε να τους πολεμήσει και να τους αντισταθεί. Διότι νίκησαν έθνη πολλά και μεγάλα, και μάλιστα χωρίς κόπο. Αλλά απέναντι σε εμένα, τον Θεό που τους χάρισε όλα αυτά, έγιναν πονηροί, δηλαδή περιφρονητές και αποστάτες. Και ο τρόπος της αποστασίας τους κατέληξε σε ένα τίποτα. Διότι το χειροποίητο άγαλμα από αισθητή ύλη είναι εντελώς ένα τίποτα. Αν, βέβαια, είχαν βρει κάτι καλύτερο, η παράβασή τους θα είχε ευλόγως και κάποια δικαιολογία. Επειδή όμως τέτοια πράγματα δεν συγκρίνονται απολύτως σε τίποτα με τον Θεό, αλλά είναι γελοιότητα και ηλιθιότητα και ό,τι τα πλησιάζει, δεν υπάρχει για αυτούς καμία λογική εξήγηση για την αποστασία τους, η οποία να βασίζεται σε κάποια πειστική αιτία.

Επομένως διόλου δεν μετεστράφησαν, αλλά επιπλέον έγιναν σαν τεντωμένο τόξο, χωρίς να χαλαρώνουν με σκοπό τη μετάνοια, χωρίς να υποχωρούν από την ένταση που τους οδηγεί σε τόση αισχύνη και αφροσύνη.

Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι, ερμηνεύοντας αυτό το χωρίο, άλλοι το απέδωσαν ως «έγιναν σαν ανεστραμμένο τόξο», ώστε να εννοηθεί ότι πάλι κάτι τέτοιο έπραξε ο Ισραήλ. Διότι, ενώ θα έπρεπε μάλλον, σαν κάποιο τόξο, να τεντώνονται ενάντια στους εχθρούς και να χτυπούν με δύναμη εκείνους που σχεδίαζαν να τους αντισταθούν, χωρίς να το καταλάβουν, χτυπούσαν σκληρά τον ίδιο τους τον εαυτό, σαν με αιχμές βελών. Διότι, ερχόμενοι σε σύγκρουση με τον Θεό με τους τρόπους που ήδη προαναφέρθηκαν, τι άλλο θα μπορούσε να διαπιστωθεί ότι κάνουν, παρά το να οπλίζουν τα ίδια τους τα χέρια ενάντια στον εαυτό τους;

Θα μπορούσε κανείς να κατανοήσει το προκείμενο, αν του φαίνεται σωστό, και με άλλον τρόπο. Διότι ο Θεός των όλων τέντωσε κατά κάποιον τρόπο τον Ισραήλ σαν δικό του τόξο, πολεμώντας την τυραννία του διαβόλου και αντιπαρατασσόμενος στην απάτη της ειδωλολατρίας· διότι μόνος του ο Ισραήλ από όλα τα έθνη σε όλη την οικουμένη, τουλάχιστον σύμφωνα με όσα ορίζει ο νόμος, αποτίναξε την προσκύνηση των ειδώλων και προσκολλήθηκε στον εκ φύσεως και αληθινό Δεσπότη των όλων· αλλά ετράπησαν προς το αντίθετο. Διότι, ενώ όφειλαν να πράττουν αυτό, πολέμησαν τον Θεό υπέρ της δόξας των ειδώλων· έγιναν λοιπόν σαν ένα ανεστραμμένο τόξο, ασκώντας αντίστροφη τοξοβολία. «Οι άρχοντές τους θα πέσουν με ρομφαία εξαιτίας της απαιδευσίας της γλώσσας τους». Δεν θα έρθουν, λέει, τα δεινά της οργής μόνο εναντίον των υφισταμένων των ηγετών, αλλά θα καταλάβουν, και μάλιστα πολύ γρήγορα, και εκείνους που έχουν συνηθίσει να απολαμβάνουν τις ανώτατες τιμές. Διότι θα πέσουν με ρομφαία, και αιτία για όσα θα πάθουν θα είναι η ασέλγεια της γλώσσας τους. Διότι αποτελεί αληθινή απαιδευσία το να λένε στο ξύλο: «Εσύ είσαι ο Θεός μου», και στην πέτρα: «Εσύ με γέννησες». Θα ταίριαζε όμως πάρα πολύ καλά να ειπωθούν τέτοια λόγια και για τον Εμμανουήλ, εναντίον του οποίου κίνησαν την απαίδευτη γλώσσα τους οι γραμματείς και οι Φαρισαίοι, μολονότι εκείνος τους διαπαιδαγωγούσε και τους ενδυνάμωνε, φυσικά με πνευματικό τρόπο· και, μη υπολογίζοντας τίποτε από αυτά, αποστράφηκαν στο κενό. Διότι ετράπησαν σε «διδασκαλίες, εντάλματα ανθρώπων».

Και έγιναν σαν ανεστραμμένο τόξο, βάλλοντας ανόσια τον ίδιο τους τον Δεσπότη, για τον οποίο μάλλον έπρεπε να αγωνιστούν γενναία, και να σπεύδουν να νικούν τους αντιπάλους, όπως ακριβώς και οι γνήσιοι μαθητές εκείνων που πίστεψαν. <Αυτός είναι ο εξευτελισμός τους στη γη της Αιγύπτου, στον κόρφο τους. Ως γη, ως αετός πάνω στον οίκο του Κυρίου, διότι παρέβησαν τη διαθήκη μου και ασέβησαν ενάντια στον νόμο μου.> Αυτά έχουν ειπωθεί με μεγάλη ασάφεια, καθώς η εβραϊκή γλώσσα, όπως νομίζω, δημιουργεί πολλή δυσχέρεια στους διερμηνείς. Εμείς όμως, ακολουθώντας τη σειρά των νοημάτων, θα εκφράσουμε αυτό που κατανοούμε. «Αυτός λοιπόν ο εξευτελισμός τους», λέει, «στη γη της Αιγύπτου», δηλαδή, επειδή εμένα, που πάντοτε τους σώζω και τους παιδαγωγώ και τους καθιστώ ακαταμάχητους στους αντιπάλους - διότι εγώ τους ενίσχυσα - με εξευτέλισαν ανόσια, απονέμοντας μεν τις λατρείες στα δαιμόνια, στηρίζοντας δε το θάρρος τους στη γη των Αιγυπτίων, και νομίζοντας ότι οι βοήθειες από εκεί θα τους αρκούσαν για να ευημερήσουν, γι' αυτό ακριβώς το εγχείρημα θα στραφεί εναντίον τους, και δεν θα βρουν καλές ανταμοιβές για τη δική τους απερισκεψία. Θα λάβουν δε τις τιμωρίες μέσα στον ίδιο τους τον κόρφο. Διότι θα έρθει, θα έρθει, λέει, αυτός που θα τους καταστρέψει, ο τύραννος των Ασσυρίων, έχοντας πλήθος πολεμιστών που ξεπερνά κάθε αριθμό.

Επομένως, και μέσω της φωνής του προφήτη, ο ίδιος ο Εμμανουήλ κραύγαζε εναντίον της αθυροστομίας των Ιουδαίων λέγοντας: «Ουαί σε αυτούς, διότι αποστάτησαν από εμένα. Είναι άθλιοι, διότι ασέβησαν απέναντί μου. Εγώ τους λύτρωσα, αυτοί όμως μίλησαν με ψεύδη εναντίον μου.» Και πάλι: «Θα πέσουν με ρομφαία οι άρχοντές τους, εξαιτίας της απαιδευσίας της γλώσσας τους.» Φλυάρησε, λοιπόν, εναντίον του Χριστού το πλήθος των Φαρισαίων, το θρασύ και ανελεύθερο. Και αυτό, νομίζω, σημαίνει το ότι οι αδελφοί έφεραν πονηρή κατηγορία εναντίον του Ιωσήφ. «Αλλά αγαπιόταν», λέει, «από τον πατέρα του, διότι ήταν γι' αυτόν υιός των γηρατειών του.» Διότι υπήρξαν βέβαια και άλλοι ποιμένες, καλοί και αγαθοί, πριν από την εν τω κόσμω και εν σαρκί φανέρωση του Σωτήρος μας· και πριν από όλους τους άλλους ο θεσπέσιος Μωυσής, και οι μετέπειτα που ποίμαναν τα λογικά κοπάδια. Όμως εξαιρετικά αγάπησε τον Υιό ο Πατέρας, καίτοι ήλθε τελευταίος μετά τους άλλους, και εμφανίστηκε στους έσχατους καιρούς του αιώνος. Ταιριάζει λοιπόν στον Ιακώβ να έχει τον Ιωσήφ ως υιό των γηρατειών του. Ο Θεός όμως είναι αγέραστος, άναρχος και αναυξής, και πάντοτε παντέλειος. Γι' αυτό τον λόγο, μην επιτρέποντας στον λόγο μας να αστοχήσει από τη σοφή αναζήτηση του πρέποντος, λέμε ότι ο Εμμανουήλ γεννήθηκε στον Θεό και Πατέρα σαν υιός γηρατειών, διότι εμφανίστηκε στα τελευταία χρόνια του αιώνος, δηλαδή του παρόντος, και επειδή ακριβώς μετά από αυτόν δεν υπάρχει κανένας άλλος.

Θα διοικήσω την εξουσία σαν καλός προστάτης και όχι σαν τύραννος. Διότι αρκεί να ικανοποιούμαι με την τιμή του τίτλου, αλλά τη λήψη αποφάσεων σε κάθε ζήτημα θα την παραχωρώ σε όλους. ΤΙΤΛΟΣ ΙΘ΄. — Περί των δικαστών που δωροδοκούνται και καταδικάζουν παράνομα. «Φωτιά θα κατακάψει τα σπίτια όσων δωροδοκούνται». «Οργή θα πέσει στους ασεβείς, εξαιτίας της ασέβειας των δώρων που δέχονταν». «Ας γίνουν άλαλα τα δόλια χείλη, τα οποία μιλούν παράνομα εναντίον του δικαίου με υπερηφάνεια». «Αν αληθινά λοιπόν μιλάτε για δικαιοσύνη, να κρίνετε δίκαια. Έως πότε θα κρίνετε με αδικία και θα μεροληπτείτε υπέρ των αμαρτωλών; Αποδώστε δικαιοσύνη στο ορφανό». «Ο δωρολήπτης καταστρέφει τον εαυτό του». «Όταν κάποιος λαμβάνει δώρα στους κόλπους της αδικίας, οι δρόμοι του δεν προκόβουν». «Εκείνος που δίνει δώρα εξασφαλίζει νίκη και τιμή· ωστόσο, αυτά αφαιρούν την ψυχή από εκείνους που τα αποκτούν». «Το ασήμι (ή τα χρήματα) που δίνεται με δόλο, πρέπει να θεωρείται σαν πήλινο θραύσμα». «Όποιος βγάζει δίκαιο τον άδικο, και άδικο τον δίκαιο, είναι ακάθαρτος και βδελυρός ενώπιον του Κυρίου». «Εκείνος που λέει στον ασεβή "είσαι δίκαιος", θα είναι καταραμένος από τους λαούς και μισητός στα έθνη». «Πούλησαν τον δίκαιο για ασήμι, και τον φτωχό για ένα ζευγάρι παπούτσια. Αυτοί που πατούν στο χώμα της γης, καταφέρανε χτυπήματα στα κεφάλια των εθνών και εξέτρεψαν την οδό των ταπεινών». «Γιατί αποσιωπήσατε την ασέβεια και τρυγήσατε τις αδικίες τους;» «Οι άρχοντές τους θα πέσουν από ρομφαία εξαιτίας της αχαλίνωτης γλώσσας τους». «