Πατερικές αναφορές στο ΩΣΗΕ 8:4

Ονομάζει δε κλέφτη και ληστή, καθώς και κάποιον που εισέρχεται από αλλού, εκείνον που νομίζει ότι μπορεί να λάβει με τη βία και την τυραννία την τιμή που δεν του δόθηκε. Τέτοιοι ήταν ορισμένοι για τους οποίους αναφέρει μέσω ενός από τους προφήτες: «Βασίλευσαν, αλλά όχι μέσω εμού· κυβέρνησαν, και όχι μέσω του Πνεύματός μου». Υπαινίσσεται δε με αυτά ότι, αν επιθυμούν να ηγεμονεύουν τους λαούς, θα πρέπει, αφού πιστέψουν και αποδεχθούν το θείο κήρυγμα, να προσέλθουν σε αυτό το έργο μέσω Αυτού, ώστε να έχουν την εξουσία τους ακλόνητη και καλά θεμελιωμένη. Αυτό ακριβώς συνέβη και με τους αγίους αποστόλους, καθώς και με τους μετέπειτα διδασκάλους των αγίων εκκλησιών, στους οποίους ανοίγει και ο θυρωρός, δηλαδή, είτε ο άγγελος που έχει ταχθεί να επιβλέπει τις εκκλησίες και να συμπράττει με όσους έλαβαν τον κλήρο της ιεροσύνης για την ωφέλεια των λαών, είτε πάλι ο ίδιος ο Σωτήρας, ο οποίος είναι ταυτόχρονα και η θύρα και ο Κύριος της θύρας. Βεβαιώνει, πράγματι, πολύ πειστικά ότι το κοπάδι των προβάτων πείθεται και υπακούει ορθά στη φωνή του ποιμένα, ενώ αποφεύγει με πολύ μεγάλη προσοχή τη φωνή των ξένων, ώστε να κατανοήσεις το νόημα ως αληθινό διευρύνοντας τη δύναμη του λόγου στο γενικότερο. Διότι διδάσκουμε στις εκκλησίες μεταφέροντας τα δόγματα της θεόπνευστης Γραφής, και παραθέτοντας τον ευαγγελικό και αποστολικό λόγο σαν μια πνευματική τροφή.

Διότι, πριν από την έλευση του Σωτήρα, το ανθρώπινο γένος είχε παρασυρθεί σε αυτά, και άλλοι μεν λάτρευαν την κτίση και απέδιδαν στα στοιχεία του κόσμου τη δόξα που αρμόζει στον Θεό, όπως λέει ο προφήτης: «Το ασήμι τους και το χρυσάφι τους τα έκαναν είδωλα για τους εαυτούς τους». Όταν όμως έλαμψε ο Χριστός, ολόκληρη η γη ελευθερώθηκε από τόσο αισχρά και μυσαρά εγκλήματα.

Είναι λοιπόν πάνσοφο και αληθινά ωφέλιμο, το να μην περιμένει κανείς την εμπειρία των δεινών· αλλά μάλλον να τα αποτρέπει όσο ακόμη απουσιάζουν, και πριν από αυτά να σπεύδει να εξετάσει το συμφέρον. <Εγκαθίδρυσαν βασιλείς για τους εαυτούς τους και όχι μέσω εμού, κυβέρνησαν και δεν με αναγνώρισαν, το ασήμι τους και το χρυσάφι τους το έκαναν είδωλα για τους εαυτούς τους, ώστε να εξολοθρευτούν.> Αρνείται τη βασιλεία τόσο του Ιεροβοάμ όσο και αυτών που κατόπιν βασίλευσαν στον Ισραήλ, στη Σαμάρεια, παρόλο που ρητά ο ίδιος είχε πει: «Διότι από εμένα προήλθε αυτό το πράγμα»· και αφού είχε απειλήσει και τον ίδιο τον Σολομώντα, που ακολούθησε τις επιθυμίες των αλλοεθνών γυναικών και είχε ανοσίως αφιερώσει τεμένη και βωμούς στα δικά τους είδωλα, λέγοντας: «Θα διαρρήξω τη βασιλεία σου, και θα τη δώσω στον δούλο σου.» Τι θα πούμε λοιπόν; Ότι ο Θεός των όλων ψεύδεται; Μη γένοιτο· αλλά μάλλον θα στραφούμε στο ότι πρέπει να σκεπτόμαστε ορθά, αναλογιζόμενοι το εξής. Διότι έχει γραφτεί: «Μήπως θα υπάρξει κακό σε πόλη, το οποίο δεν έκανε ο Κύριος;» Και ως κακία εννοεί τη συμφορά (κάκωση). Διότι άλλα μεν από τα πράγματα τα απεργάζεται ο ίδιος κατά τη δική του βούληση, άλλα δε επιτρέπει να γίνουν, τιμωρώντας κάποιους, έστω κι αν πράττονται χωρίς τη θέλησή του. Επειδή όμως, ενώ δύναται να τα εμποδίσει, συχνά επιτρέπει κατ' οικονομίαν να συμβεί κάτι, λέγεται ότι είναι και αυτών δημιουργός.

Για παράδειγμα: διότι θα προχωρήσουμε τώρα στον ίδιο τον Σολομώντα· του έδωσε βέβαια να οικοδομήσει τον λίθινο ναό στα Ιεροσόλυμα, τον έκανε σοφό και διαπρεπή για την ασύγκριτη σύνεσή του· αυτό ήταν έργο της δικής Του θελήσεως. Όμως, επέτρεψε να διασπαστεί η βασιλεία του, όχι οδηγώντας ο Ίδιος τα πράγματα σε αυτό σύμφωνα με τη δική Του θέληση, αλλά μένοντας σαν σιωπηλός, ακόμη και μπροστά σε όσα δεν επιθυμούσε, εξαιτίας της αγανάκτησής Του προς αυτόν. Επομένως, έστω κι αν βασίλευσε ο Ιεροβοάμ και οι μετέπειτα, αυτό όμως δεν έγινε σε καμία περίπτωση με την επιδοκιμασία του Θεού. Διότι όσα συμβαίνουν από οργή προς κάποιους ως τιμωρία, έχουν διαφορετικό χαρακτήρα και δεν θα μπορούσαν ενδεχομένως να νοηθούν ως τέτοια, όπως ακριβώς θα ήταν εκείνα που γίνονται πραγματικά σύμφωνα με το θέλημά Του. Άρα λοιπόν, βασίλευσαν για τον εαυτό τους, και όχι δι' Εμού. Και επειδή κυβέρνησαν σχεδόν χωρίς ο Θεός να το αναγνωρίζει —διότι αυτό που γίνεται παρά τη θέλησή Του φαίνεται να μην το γνωρίζει καν— η εξουσία τους έγινε αδύναμη και ευάλωτη, ανίκανη να προβάλει αντίσταση και να διασώσει τους υποταγμένους σε αυτήν. Διότι «μέσω Αυτού βασιλεύουν οι βασιλείς, και μέσω Αυτού οι τύραννοι κυβερνούν τη γη». Και ότι για το θέμα αυτό πάσχουν από μεγάλη αναισθησία, και χρησιμοποίησαν όσα τους δόθηκαν από τον Θεό για να Τον λυπήσουν, ή μάλλον για την καταστροφή των δικών τους ψυχών, το δίδαξε λέγοντας: Το ασήμι τους και το χρυσάφι τους τα έκαναν είδωλα για τους εαυτούς τους, ώστε να εξολοθρευτούν.

Επειδή δε λύπησαν τον Θεό και με τον ίδιο τους τον πλούτο· διότι «το ασήμι τους», λέει, «και τον χρυσό τους τα έκαναν είδωλα για τους εαυτούς τους»· γι' αυτό ακριβώς, δικαίως η καταστροφή θα τον κληρονομήσει, δηλαδή, θα γίνει κλήρος στον εξολοθρευτή. Διότι αποκαλεί «όλεθρο» τον Ασσύριο, επειδή αγρίως και απηνώς εξόντωσε και πολέμησε. Και θα φυτρώσουν, λέει, αγκάθια στα σκηνώματά τους. Διότι οι πόλεις κατέληξαν σε τέτοια ερήμωση, ώστε να γεμίσουν από αγκάθια· και αυτό είναι σημάδι γης αδιάβατης και χέρσας.

ΝΖʹ. Άραγε, λοιπόν, το μεν έργο είναι τόσο σπουδαίο, και τόσο επίπονο για την ευαίσθητη και θλιμμένη καρδιά, και όντως αποτελεί σαράκι των οστών για εκείνον τουλάχιστον που διαθέτει νου. Είναι όμως ο κίνδυνος μικρός ή η πτώση ευκαταφρόνητη; Τουναντίον, μου προκαλεί μεγάλο φόβο αφενός ο μακάριος Ωσηέ, ο οποίος λέει ότι η κρίση στρέφεται εναντίον ημών, των ιερέων και των αρχόντων, διότι γίναμε παγίδα στη σκοπιά και σαν δίχτυ απλωμένο πάνω στο Ιταβύριο όρος, το οποίο έχει στηθεί από εκείνους που θηρεύουν τις ανθρώπινες ψυχές, απειλώντας ότι θα θερίσει τους φαύλους προφήτες και θα καταναλώσει με φωτιά τους κριτές τους, και ότι θα σταματήσει για λίγο να χρίει βασιλιά και άρχοντες, επειδή βασίλευσαν από μόνοι τους, και όχι με τη δική Του θέληση.

Άκου λοιπόν για ποιο πράγμα εγκαλεί τους Ιουδαίους, λέγοντας: «Λάβατε αποφάσεις, και όχι δι' εμού, και συνάψατε συμφωνίες, και όχι διά του Πνεύματός μου». Διότι τέτοια είναι η συνήθεια αυτών που αγαπούν: θέλουν όλες οι υποθέσεις των αγαπημένων τους να διεκπεραιώνονται μέσω αυτών, και εκείνοι να μην κάνουν και να μη λένε τίποτα χωρίς αυτούς. Γι' αυτό και ο Θεός, όχι μόνο εδώ, αλλά και αλλού, εγκαλώντας τους πάλι για το ίδιο ακριβώς πράγμα, έλεγε: «Ανέδειξαν βασιλείς, και όχι δι' εμού· όρισαν άρχοντες, και δεν μου το γνωστοποίησαν». Ας μη διστάζουμε λοιπόν να καταφεύγουμε συνεχώς σε Αυτόν, και όποια δυσκολία και αν υπάρχει, οπωσδήποτε θα λάβει την προσήκουσα λύση. Σε φόβισε άνθρωπος; Τρέξε προς τον επουράνιο Δεσπότη, και δεν πρόκειται να πάθεις κανένα κακό.

Διότι, εάν ο ποιμένας των θρεμμάτων ή ο βοσκός των βοδιών δίνει λόγο στον κύριό του για τα δικά του θρέμματα, και εάν επαινείται ως πιστός δούλος και εγκωμιάζεται, ή καταδικάζεται ως κλέφτης και δόλιος και γίνεται απόβλητος (αν και εκείνος ο κύριος ούτε κοπίασε, ούτε πτώχευσε, ούτε ατιμάστηκε, ούτε έχυσε το δικό του αίμα για το άλογο ποίμνιό του, αλλά όμως ζητάει αδιαμφισβήτητα την απόδοση των λογαριασμών από τους ποιμένες του), πώς δεν θα ζητήσω κι εγώ, λέει ο Χριστός, λόγο από τους αδόκιμους ποιμένες των λογικών μου προβάτων και από εκείνους που κυβέρνησαν ή βασίλευσαν κακώς; «Διότι βασίλευσαν, αλλά όχι μέσω εμού, κυβέρνησαν, αλλά δεν με αναγνώρισαν», όπως ακριβώς προείπα μέσω του Ωσηέ. Διότι ούτε ο ασεβής βασιλιάς θεωρείται βασιλιάς αλλά τύραννος, ούτε ο αρχιερέας που κυριαρχείται από κακοβουλία και ανοησία είναι αρχιερέας, αλλά ψευδώνυμος, έχοντας κληθεί όχι από τον Θεό αλλά από τους ανθρώπους, όπως ο Ανανίας και ο Σεμεΐας στην Ιερουσαλήμ και ο Σεδεκίας και ο Αχάβ οι ψευδοπροφήτες στη Βαβυλώνα. Και «ιδού, εγώ θα στραφώ εναντίον των ποιμένων και θα ζητήσω πίσω τα πρόβατά μου από τα χέρια τους».

Αλλά δεν πρέπει κανείς, ακόμη κι αν γίνει αρχηγός με σαφή εκλογή του Θεού, να υπερηφανευτεί ποτέ γι' αυτό, αλλά οφείλει μάλλον να φοβάται και να τρέμει, και να διατηρεί πάντοτε το φρόνημά του πράο και ταπεινό, μήπως, αυτός που αξιώθηκε με θεία απόφαση την εξουσία, όπως ακριβώς και ο άνθρωπος που πλάστηκε από το χέρι του Θεού και έλαβε από τον Πλάστη την εξουσία να άρχει και να βασιλεύει σε όλα τα επίγεια, τελικά δεν ωφεληθεί σε τίποτα από την εξουσία της θείας εκλογής. Διότι, όταν πράξει κάτι ανάξιο του Θεού που τον εξέλεξε και τον δημιούργησε, θα ελεγχθεί οπωσδήποτε από τον Θεό μέσω κάποιου προφήτη· διότι «Βασίλευσαν», λέει, «και όχι δι' εμού, κυβέρνησαν και δεν με ανεγνώρισαν», λέει ο Κύριος.

Αυτό, λοιπόν, το φθονερό και κενόδοξο πάθος επικρατεί σχεδόν σε όλη τη γη μέχρι και σήμερα, και μπορεί κανείς να δει να γίνεται αντικείμενο φθόνου και η επίγεια βασιλεία και η ιερή επισκοπή και η όσια ηγουμενία, και γενικά κάθε εξουσία και θεόσδοτη δόξα. Και ποιοι είναι τότε αυτοί που φθονούν και σφετερίζονται τέτοιες εξουσίες; Εκείνοι που πολλές φορές δεν είναι καν άξιοι να πλησιάσουν σε τέτοιες εξουσίες και τιμές, οι οποίοι συχνά, αντί για δόξα και εξουσία, έλαβαν ως κλήρο την ατιμία ή την οργή του βασιλιά που τους οδήγησε σε εξορία ή και σε θάνατο, επειδή ακριβώς προσέβαλαν τη βασιλική δόξα, ή επειδή επιθύμησαν να εξισωθούν με κάποια άλλη εξουσία, όπως ο διάβολος με τον Θεό, και έτσι ατιμάστηκαν περισσότερο και ταπεινώθηκαν, σύμφωνα με τον κυριακό λόγο, αντί να υψωθούν. Εάν δε κάπου, κατά θεία παραχώρηση, μπορέσουν κάποιοι να καταλάβουν μια τέτοια εξουσία, δεν το κάνουν διά του Θεού, αλλά χωρίς την έγκριση του Θεού· «Βασίλευσαν», αναφέρει, «και όχι δι' εμού, εξουσίασαν και δεν με αναγνώρισαν», λέει ο Κύριος.