Πατερικές αναφορές στο ΩΣΗΕ 9:14

Δεν θα υπάρχει λοιπόν πλέον βασιλεία στη Δαμασκό, λέει· μαζί της θα αποδυναμωθεί και το υπόλοιπο των Σύρων, δηλαδή, ολόκληρο το έθνος που βρίσκεται υπό την εξουσία της. Διότι μητρόπολη της Συρίας είναι η Δαμασκός. Έπειτα της λέει: Διότι εσύ δεν είσαι ανώτερη από τους υιούς του Ισραήλ και από τη δόξα τους. Αν, λέει, δεν λυπήθηκα τον κλήρο που μου δόθηκε, δηλαδή εκείνους από τον Ισραήλ που αμάρτησαν απέναντί μου, πώς δεν θα υποστείς εξάπαντος και εσύ τις καταστροφές από τον πόλεμο, αφού σε τίποτα δεν είσαι ανώτερη από τον Ισραήλ; <Αυτά λέει ο Κύριος Σαβαώθ: Εκείνη την ημέρα θα υπάρξει έκλειψη της δόξας του Ιακώβ, και τα πλούτη της δόξας του θα συγκλονιστούν.> Ιακώβ ονομάζει εδώ όσους κατάγονται από τον Ιακώβ, δηλαδή τις δέκα φυλές που βρίσκονται στη Σαμάρεια και τη μισή φυλή του Εφραΐμ, οι οποίες τόσο πολύ απομακρύνθηκαν από την αγάπη προς τον Θεό, και από το να στηρίζουν την ελπίδα της σωτηρίας τους σε Αυτόν, ώστε να εμπιστεύονται τους εαυτούς τους και να υπερηφανεύονται μόνο για το πλήθος και τη δόξα τους. Τέτοια ήταν η συμπεριφορά τους. Και αυτό πάλι μας το αναφέρει ολοκάθαρα ο προφήτης. Διότι είπε για αυτούς: Οι δόξες τους προέρχονται από τοκετούς και ωδίνες και συλλήψεις. Έπειτα σε αυτά προσθέτει: Δώσε τους, Κύριε.

Τι θα τους δώσεις; Δώσε τους μήτρα άτεκνη και μαστούς ξηρούς. Θα υπάρξει λοιπόν, λέει, εκείνο τον καιρό, έκλειψη της δόξας του Ιακώβ, δηλαδή θα αναλωθεί από τα ξίφη των εχθρών το μεγάλο και αναρίθμητο πλήθος των απογόνων του Ιακώβ, για το οποίο και δοξαζόταν και επιχειρούσε να μεγαλοφρονεί. Αλλά και το πάχος της δόξας του θα κλονιστεί· δηλαδή, και η βασιλεία σε αυτούς θα καταλυθεί. Διότι είναι γραμμένο στο τέταρτο βιβλίο των Βασιλειών, ότι όταν βασίλευε στη Σαμάρεια ο Ωσηέ, ο γιος του Ηλά, ήλθε ο Σαλμανασάρ, πολιόρκησε τη Σαμάρεια για τρία ολόκληρα έτη, την κυρίευσε και μετοίκησε τον Ωσηέ στη Βαβυλώνα.

Όταν, λοιπόν, εμείς αμαρτάνουμε, εφόσον σκεφτόμαστε ορθά, πρέπει να κατηγορούμε μάλλον τον εαυτό μας, και όχι τη θεία οργή. Διότι έχουμε περιφρονήσει το πρέπον, και έχουμε γίνει ράθυμοι ως προς αυτό που είναι αρεστό στον Θεό. Είναι δε ανάγκη να τιμωρείται ο υβριστής και ανυπότακτος, ο οποίος σχεδόν λέει στον Δεσπότη των πάντων: «Απομακρύνσου από εμένα, δεν θέλω να γνωρίζω τις οδούς σου.» <Δώσε σε αυτούς, Κύριε· τι θα τους δώσεις; δώσε τους μήτρα άτεκνη και μαστούς ξηρούς.> Εάν, λέγει, πρόκειται οι εκ του Ισραήλ να μην γνωρίζουν τον Θεό, και μάλλον να παρασύρονται προς ανωφελή και μάταιη ελπίδα, και να νομίζουν ότι θα υπερισχύσουν των εχθρών λόγω του πλήθους των τέκνων, και ότι το μάχιμο γένος είναι πολυπληθές ανάμεσά τους, και εξαιτίας αυτού του λόγου θεωρούν ότι δεν τους είναι αναγκαία η βοήθεια από το δικό σου χέρι, τότε ας μην γεννούν καθόλου οι γυναίκες τους. Διότι αυτό σημαίνει η άτεκνη μήτρα. Και αν ακόμη γεννήσουν, ας μην τα αναθρέψουν, δηλαδή ας χαθούν πρόωρα, και πριν φτάσουν στην εφηβεία, ας εκλείψει το γένος. Διότι, όταν περικοπεί κατ' αυτόν τον τρόπο η υπεροψία που πηγάζει από αυτό, και όταν πλέον αναιρεθεί η ελπίδα τους στο πλήθος των πολεμιστών, θα καταφύγουν στη δική σου ευσπλαχνία, και θα σε ομολογήσουν Σωτήρα και λυτρωτή. Από φιλοθεΐα δε τα λέγει αυτά και τώρα ο προφήτης. Και ταυτόχρονα επιζητεί και τη δόξα του ίδιου του Δεσπότη, και την αναγκαστική επιστροφή των εκ σπέρματος Ισραήλ, αφού το αποτέλεσμα αυτό δεν αποτελεί καρπό αγαθής προαίρεσης.

Άτεκνη μήτρα και ξηροί μαστοί θα ταίριαζαν νοητώς και στους εργάτες των φαύλων έργων, και σε καθέναν που πλανά και απομακρύνει από την ευθεία οδό αυτούς που έχουν συνηθίσει να ορθοποδούν, μιλώ βεβαίως για την πίστη, «και να κατευθύνουν τις οδούς τους». Διότι, αν η διάνοιά τους δεν γεννά τίποτα, ούτε ψευδή λόγο, ούτε νόθο θεώρημα, δεν θα μπορούσαν να αναθρέψουν μέσα στην πλάνη τα ίδια τους τα τέκνα, εννοώ αυτά που προκύπτουν από τη μαθητεία, και, έχοντας ξηρούς μαστούς, οι εκκλησίες των πονηρών δεν θα μπορούσαν να γίνουν μητέρες των εξαπατημένων. <Όλες οι κακίες τους συγκεντρώθηκαν στα Γάλγαλα, διότι εκεί τους μίσησα εξαιτίας της κακίας των επιτηδευμάτων τους· από τον οίκο μου θα τους εκβάλω, δεν θα συνεχίσω πλέον να τους αγαπώ.> Αρχίζει πάλι ο Θεός των όλων να απαριθμεί τα εγκλήματα και θυμάται τα Γάλγαλα. Αυτή είναι μια πόλη, στην οποία λατρεύονταν τα χειροποίητα είδωλα με τον πιο φοβερό και αλλόκοτο τρόπο. Αυτό που λέει έχει πάλι περίπου το εξής νόημα: Βδελυροί βέβαια με πολλούς τρόπους είναι οι εκ του Ισραήλ, αλλά θα μπορούσε κανείς να δει την υπερβολή της φαυλότητας που υπάρχει μέσα τους, αν αναλογιστεί τα Γάλγαλα. Εκεί έχω δει όλη τους την κακία, εκεί τους μίσησα, όχι βέβαια εξαιτίας του τόπου, διότι αυτό είναι ανόητο, αλλά επειδή αποστράφηκα μάλλον τα όσα έγιναν σε αυτόν. Γι' αυτό, λέει, θα τους διώξω από την κατοικία τους, θα τους απομακρύνω από την αυλή μου και θα τους αποβάλω από την οικειότητά μου.

Επομένως, μάταια οι εριστικοί, προς υπεράσπιση της δικής τους πικρίας, παραθέτουν τέτοιες εκφράσεις: τον Δαβίδ που επιθυμεί να εκλείψει ο αμαρτωλός και εύχεται να πέσει αισχύνη και ντροπή στους εχθρούς· τον Ιερεμία που επιθυμεί να δει την εκδίκηση του Θεού εναντίον των αντιπάλων· τον Ωσηέ που δέεται να δοθεί στους εχθρούς άτεκνη μήτρα και ξηροί μαστοί. Και σταχυολογούν πολλά τέτοια χωρία που βρίσκονται διάσπαρτα στις θείες Γραφές, υποστηρίζοντας ότι επιβάλλεται να καταρώνται τους αντιπάλους και να καθιστούν την αγαθότητα του Θεού συνεργό της δικής τους πικρίας.

Για να μην το πάθει λοιπόν αυτό, εύχεται την καταισχύνη των αντιπάλων του. Και αυτό δεν είναι τίποτε άλλο από το να εύχεται για τον εαυτό του τη νίκη κατά των εχθρών· και εχθροί είναι τα πάθη. Έτσι και ο Ιερεμίας, διακατεχόμενος από ζήλο για τη θεοσέβεια, ενώ ο βασιλιάς και ο λαός ειδωλολατρούσαν, δεν ικανοποιεί κάποιο δικό του πάθος, αλλά αναπέμπει προς τον Θεό τη δέηση υπέρ του κοινού καλού των ανθρώπων, αξιώνοντας μέσα από την ορμή εναντίον εκείνων που ασέβησαν να σωφρονιστεί ολόκληρη η ανθρωπότητα. Αλλά και ο Ωσηέ καταδικάζει σε ατεκνία την κακία που τότε πολλαπλασιαζόταν μεταξύ των Ισραηλιτών, και επιθυμεί να ξηρανθούν οι πικροί μαστοί της αμαρτίας, προκειμένου το κακό ούτε να γεννιέται στους ανθρώπους, ούτε να τρέφεται. Και αν βρεθεί κάποιος άλλος τέτοιος λόγος στα κείμενα των αγίων που να δίνει την εντύπωση θυμού, αποβλέπει οπωσδήποτε σε ένα τέτοιο νόημα, δηλαδή εξορίζει το κακό· δεν εξοντώνει τον άνθρωπο.

Διότι, εάν ο Θεός είναι σκληρός απέναντι σε εκείνους, οπωσδήποτε δεν είναι πράος ούτε απέναντι σε εσένα. Εάν όμως, όσον αφορά εσένα, ρέπει προς το έλεος, τουλάχιστον σύμφωνα με τη δική σου ελπίδα, πώς θα μπορούσε να μεταστραφεί στο αντίθετο, μετατρέποντας το έλεος σε σκληρότητα; Αλλά η αντίρρηση των εριστικών απέναντι σε κάτι τέτοιο είναι πρόχειρη. Διότι αμέσως, προκειμένου να συνηγορήσουν υπέρ της δικής τους πικρίας, παραθέτουν τις φωνές των προφητειών: τον Δαβίδ που ποθεί να εκλείψουν οι αμαρτωλοί και κατεύχεται αισχύνη και ντροπή για τους εχθρούς του, τον Ιερεμία που επιθυμεί να δει την εκδίκηση του Θεού εναντίον των αντιπάλων του, τον Ωσηέ που δέεται να δοθεί στους εχθρούς άτεκνη μήτρα και ξηροί μαστοί· και αναλέγουν πολλά τέτοια χωρία που βρίσκονται σποραδικά μέσα στις Άγιες Γραφές, υποστηρίζοντας ότι πρέπει κανείς να κατεύχεται τους αντιπάλους του και να καθιστά την αγαθότητα του Θεού συνεργό της δικής του πικρίας.

Οι πολέμιοι είναι τα πάθη. Έτσι ο Ιερεμίας, έχοντας ζήλο για τη θεοσέβεια, την εποχή που ο βασιλιάς κατεχόταν από ειδωλομανία και οι υπήκοοί του είχαν διαστραφεί μαζί του, δεν θεραπεύει κάποιο δικό του πάθος, αλλά αναπέμπει δέηση υπέρ του συνόλου των ανθρώπων, αξιώνοντας να σωφρονιστεί ολόκληρο το ανθρώπινο γένος μέσω της ορμής εναντίον εκείνων που ασέβησαν. Ομοίως και ο προφήτης Ωσηέ, βλέποντας την κακία να πολλαπλασιάζεται τότε ανάμεσα στους Ισραηλίτες, την καταδικάζει σε ατεκνία, και επιθυμεί να ξηρανθούν οι πικροί μαστοί της αμαρτίας, ώστε το κακό ούτε να γεννιέται ανάμεσα στους ανθρώπους ούτε να τρέφεται. Για τον λόγο αυτό λέει ο προφήτης: «Δώσε τους, Κύριε, μήτρα άτεκνη και μαστούς ξηρούς».

«Ας ντροπιαστούν και ας εξευτελιστούν αυτοί που ζητούν την ψυχή μου.» «Μην σπλαχνιστείς κανέναν από όσους εργάζονται την ανομία. Ο Θεός μου θα μου δείξει την τιμωρία των εχθρών μου· μην τους θανατώσεις.» «Ας γίνει το τραπέζι τους παγίδα μπροστά τους.» «Ξέχυσε πάνω τους την οργή Σου, πάνω στα έθνη που δεν Σε γνωρίζουν.» «Θεέ μου, κάνε τους σαν τον τροχό, σαν την καλαμιά μπροστά στον άνεμο. Γέμισε τα πρόσωπά τους με ατίμωση, και θα αναζητήσουν το όνομά Σου.» «Δεν θέλησε την ευλογία, και θα απομακρυνθεί από αυτόν. Ας ντυθούν με ντροπή εκείνοι που με συκοφαντούν.» «Σύντριψε τον βραχίονα του αμαρτωλού και πονηρού.» «Ας ντροπιαστούν εκείνοι που παρανομούν μάταια.» «Δώσε σε αυτούς, Κύριε, μήτρα που δεν γεννά και ξερούς μαστούς.» «Αντί για ευωδία θα υπάρχει σκόνη, και αντί για ζώνη θα ζωστείς με σκοινί, και αντί για χρυσό στολίδι στο κεφάλι θα αποκτήσεις φαλάκρα εξαιτίας των έργων σου, και αντί για πορφυρό χιτώνα θα ντυθείς με σάκο.»

Νικήτα, μοναχού και πρεσβυτέρου της μονής Στουδίου του Στηθάτου, κατά των αγιοκατηγόρων. Είναι καλό να κάνουμε σήμερα αρχή από τον προφήτη Ιερεμία και έτσι, σαν κι εκείνον, στο μέσο της παρούσας γενιάς των ανθρώπων να αναφωνήσουμε με πιο δυνατή φωνή: να φυλάγεται ο καθένας από τον πλησίον του και να μην έχετε εμπιστοσύνη στους αδελφούς σας, διότι κάθε αδελφός θα υποσκελίσει δόλια τον άλλον και κάθε φίλος θα πορευθεί με δολιότητα. Αυτό λοιπόν νομίζω πως ακούω να λέγεται και τώρα, και βλέπω να γίνεται πράξη κατά τον παρόντα καιρό, όπως όταν ο Ισραήλ δεν θέλησε να γνωρίσει τον Θεό, και ο τόκος πάνω στον τόκο και ο δόλος πάνω στον δόλο αυξανόταν, και η αλήθεια δεν λεγόταν καθαρά, επειδή η γλώσσα τους είχε τότε μάθει να λαλεί ψεύδη. Γι' αυτό και μου έρχεται να θρηνήσω και να πω κι εγώ όπως εκείνος τα εξής: αλίμονο, διότι εκείνοι που τρέφονταν με τρυφή αφανίστηκαν στους δρόμους, εκείνοι που ανατράφηκαν στα πορφυρά περιβλήθηκαν κοπριά και ο εκλεκτός λαός του Θεού εξομοιώθηκε με λαό που δεν έχει γνώση και ακούει από τον Θεό να λέει: «Εσύ απέρριψες τη γνώση, κι εγώ θα σε απορρίψω από το να είσαι ιερέας μου». Το έθνος το άγιο, το βασίλειο ιεράτευμα, ο Ισραήλ που βλέπει τον Θεό, ατιμαστήκαμε, αχρειωθήκαμε, διότι πληθυνθήκαμε και συναναστρεφόμενοι με τον λοιμό διαφθειρόμαστε, επειδή δυστυχώς η μήτρα έγινε για εμάς, σύμφωνα με την παλαιά κατάρα του προφήτη, άτεκνη και οι μαστοί ξηροί. Διότι, λέει, «Τι θα τους δώσεις; Δώσε τους, Κύριε, μήτρα άτεκνη και μαστούς ξηρούς».

Τέτοιο ήταν, ω φίλοι, το σοφό κατόρθωμα του σοφού συγκέλλου, μοναχού και ιερέα, και σε τόσο λαμπρότατο ύψος ανέβηκε η φημισμένη του γνώση μαζί με την αγάπη προς τον πλησίον. Αλίμονο, διότι εμείς της ιερής τάξεως γίναμε όμοιοι με λαό που δεν έχει γνώση, σύμφωνα με εκείνον που το είπε, και δυστυχώς μας δόθηκε μήτρα που δεν γεννά και μαστοί ξεροί. Όταν δε εκείνοι που οδηγούσαν τον μακάριο διέσχισαν την Προποντίδα προς τη Χρυσούπολη που βρίσκεται απέναντί μας, προσάραξαν το πλοιάριο σε μια μικρή πόλη, η οποία ονομάζεται Παλουκιτών, χωρίς καθόλου εφόδια κατά την εποχή του χειμώνα, και σε έρημο τόπο, όπου υψώνεται και ο κίονας του καταδίκου Δελφίνου, αποβίβασαν τον άγιο αφήνοντάς τον ολομόναχο, χωρίς καν να τον αξιώσουν της καθημερινής τροφής οι άσπλαχνοι. Ο μακαριότατος Συμεών, λοιπόν, όταν είδε τη μανία του συγκέλλου να έχει υπερισχύσει και τον προσχεδιασμένο φθόνο του να έχει επιτύχει, χωρίς να σκυθρωπάσει, ευχαριστεί τον Θεό που παραχώρησε να του συμβούν αυτά. Επομένως, καθώς περιφερόταν σε εκείνο το τραχύτατο βουνό, έψαλλε με εύθυμη ψυχή λέγοντας: «Με τη φωνή μου έκκραξα προς τον Κύριο, με τη φωνή μου δεήθηκα προς τον Κύριο· θα εκχύσω ενώπιόν Του τη δέησή μου, τη θλίψη μου ενώπιόν Του θα απαγγείλω· στην οδό αυτή όπου πορευόμουν, έκρυψαν παγίδα για μένα· κοιτούσα προς τα δεξιά και έβλεπα, και δεν υπήρχε κανείς που να με αναγνωρίζει».