Πατερικές αναφορές στο ΩΣΗΕ 9:8

Εκείνοι, λοιπόν, ας φαντάζονται μάταια τόσα πράγματα μέσα στον λήθαργό τους· διότι γνωρίζουμε ότι και ο φιλάνθρωπος αυτοκράτορας, όταν τα ακούσει, θα εμποδίσει τις πονηρίες τους και δεν θα μακροημερεύσουν, αλλά, σύμφωνα με το γεγραμμένο, οι καρδιές των ασεβών γρήγορα θα εκλείψουν. Εμείς όμως, απέναντι σε αποστάτες και σε όσους θέλουν να εγκαθιδρύσουν τη μανία τους στον οίκο του Κυρίου, ενδυμένοι, σύμφωνα με το γεγραμμένο, τους λόγους των θείων Γραφών, ας αντισταθούμε, και μήτε τον σωματικό θάνατο να φοβηθούμε, μήτε τους δικούς τους δρόμους να ζηλέψουμε· αντίθετα, ας προτιμάται πάνω από όλα ο λόγος της αλήθειας. Διότι και εμείς, όπως όλοι γνωρίζετε, όταν απαιτήθηκε τότε από τους οπαδούς του Ευσεβίου είτε να συμμετάσχουμε μαζί τους στην υποκρισία της ασέβειας είτε να αναμένουμε την επιβουλή τους, δεν θελήσαμε να συμφωνήσουμε μαζί τους, αλλά μάλλον προτιμήσαμε να διωκόμαστε από αυτούς παρά να μιμηθούμε τον τρόπο του Ιούδα. Πράγματι, έπραξαν αυτό που απείλησαν και, μιμούμενοι την Ιεζάβελ, κατέστησαν τους Μελιτιανούς εγκάθετούς τους· γνωρίζοντας πώς είχαν στραφεί εναντίον του μακαρίου μάρτυρα Πέτρου, και μετά από αυτόν εναντίον του μεγάλου Αχιλλά, και έπειτα εναντίον του μακαριστού Αλεξάνδρου, με σκοπό, και εναντίον μας με τον ίδιο τρόπο, σαν να το είχαν ήδη μελετήσει αυτό, οι μεν να υποκρίνονται όσα τους υποβάλλουν, και εκείνοι να λάβουν την πρόφαση για να μας διώξουν και να επιδιώξουν να μας σκοτώσουν.

Κάτι παρόμοιο λέει και μέσω της φωνής του Ιερεμία για την Ιερουσαλήμ: «Τι βδέλυγμα έκανε η αγαπημένη μου στον οίκο μου;» Είπε μάλιστα κάπου και μέσω ενός προφήτη: «Ο σκοπός του Εφραΐμ είναι με τον Θεό, ο προφήτης είναι παγίδα στρεβλή σε όλους τους δρόμους του, μανία έστησαν μέσα στον οίκο του Κυρίου.» Διότι, αφού ίδρυσαν στα Ιεροσόλυμα βωμούς και χειροποίητα είδωλα, θυσίασαν στον Βάαλ και στη στρατιά του ουρανού. Αυτά ακριβώς έπραξαν και οι κάτοικοι της Σαμάρειας. «Όπως λοιπόν», λέει, «έπραξα στη Σαμάρεια και στα χειροποίητα είδωλά της, έτσι θα πράξω και στην Ιερουσαλήμ και στα είδωλά της.» Διότι σε εκείνους που τα τολμήματά τους είναι αδελφά, σε αυτούς εύλογα θα ακολουθούσε και ισάξια η τιμωρία. Επομένως, ο Ασσύριος κατέλαβε και τη Δαμασκό και τη Σαμάρεια. Ο δρόμος δε για αυτή την κατάκτηση, και η αφορμή για να επικρατήσει, ήταν η κατασκευή των ειδώλων, τόσο στη Σαμάρεια όσο και στα Ιεροσόλυμα. Για τον λόγο αυτόν, σε όσους συνηθίζουν να πράττουν τέτοια έργα, έχουν επιβληθεί οι πιο πρέπουσες τιμωρίες.

Όταν, λέει, έρχονταν σε αυτούς εκείνοι από τον Ισραήλ και επιδίωκαν να μάθουν κάτι για τα δικά τους ζητήματα, τους έδιναν απαντήσεις όχι μόνο μέσω συμβόλων, αλλά και μέσω των ραβδιών τους. Αυτός είναι ένας άλλος τρόπος απάτης· πρόκειται για τη ραβδομαντεία· και ίσως αποτελεί εφεύρεση της περιεργείας των Χαλδαίων. Διότι κατ' αυτόν τον τρόπο έκανε μαντεία εναντίον της Ιερουσαλήμ ο Ναβουχοδονόσορας, όπως ακριβώς αναφέρει και ο θεσπέσιος προφήτης Ιεζεκιήλ. Καθώς έστηναν όρθια δύο ραβδιά, έπειτα ψάλλοντας σε αυτά κάποιες απόκρυφες επωδούς, τα έκαναν να γέρνουν μέσω των ενεργειών των δαιμόνων· και όταν έπεφταν, παρατηρούσαν προς τα πού κατευθύνονταν, εάν έπεφταν μπροστά ή πίσω, δεξιά ή αριστερά· και αναλόγως ανήγγειλαν σε όσους τους πλησίαζαν αυτό που νόμιζαν. Αυτό σημαίνει το «μέσω των ραβδιών ανήγγειλαν». Είναι λοιπόν πραγματικά φρικτό όταν οι παιδαγωγοί των άλλων, που είναι ικανοί να τους οδηγήσουν σε ό,τι είναι αγαπητό στον Θεό, τους ωθούσαν στην πλάνη, και όπως λέει ο προφήτης, «Μανία μέσα στον οίκο του Κυρίου έστησαν». Διότι με τον όρο μανία εννοεί την ψευδομαντεία. Επειδή αυτοί που συνηθίζουν να το πράττουν αυτό, υποκρίνονται πως πλέον δεν γνωρίζουν ούτε πού βρίσκονται. Διότι κάποιοι έλεγαν ότι μαίνονται και βρίσκονται σε έκσταση, ως πληρωμένοι από το θείο. Επειδή αγνοούσαν ότι η καρδιά των πλανεμένων είναι σαν ένας οίκος και σπήλαιο των ακάθαρτων πνευμάτων. <Από πνεύμα πορνείας πλανήθηκαν και εκπόρνευσαν, απομακρυνόμενοι από τον Θεό τους.>

Γι' αυτό ο Θεός κατηγορούσε λέγοντας μέσω της φωνής του Ιερεμία: «Διότι σύμφωνα με τον αριθμό των πόλεών σου ήταν οι θεοί σου, Ιούδα». Επειδή κάθε δική τους πόλη ομολογούσε ότι είχε τον δικό της θεό. Αυτό ακριβώς ονομάζει δικαίως πλήθος αδικίας. Διότι είναι αληθινά αδίκημα και ύβρις προς τον Θεό, το να απομακρύνεται κανείς από Αυτόν, και να προσκολλάται σε ξύλα και λίθους, και «στα έργα των χειρών τους», όπως ακριβώς έχει γραφεί. Και μανία ονομάζει τη μαντεία. Λοιπόν, επειδή βρέθηκε σε σένα, λέει, πλήθος αδικίας, γι' αυτό και σε σένα πληθύνθηκε η μανία, δηλαδή η ψευδομαντεία, επειδή ο καθένας από τους ψευδομάντεις, όπως είναι φυσικό, είχε τον δικό του τρόπο με τον οποίο μάντευε. Είναι λοιπόν αληθινά άτοπο και παράνομο και βέβηλο, και ικανότατο στο να μπορεί να λυπήσει και να παροργίσει δεινά τον Θεό των όλων, το να αγαπά κανείς να προσκολλάται στις ψευδολογίες εκείνων που συνηθίζουν να λαλούν αυτά που προέρχονται «από την καρδιά τους, όπως έχει γραφεί, και όχι από το στόμα του Κυρίου». Πρέπει λοιπόν οι Χριστιανοί να προφυλάσσονται από αυτό το αμάρτημα. Διότι μόνο στους λάτρεις των δαιμόνων θα ταίριαζε να νοσούν με τέτοια πράγματα. <Σκοπός του Εφραίμ είναι μαζί με τον Θεό προφήτης, παγίδα σκολιά υπάρχει σε όλες τις οδούς του.> Είναι σύνηθες στην Αγία Γραφή να ονομάζει σκοπούς τους προεστώτες και προβεβλημένους των λαών, και αυτούς που έχουν υψωθεί λόγω τιμής, στους οποίους θα μπορούσε κανείς να αποβλέπει, εάν βέβαια θα ήθελε να ζήσει βίο ευθύ και ανεπίληπτο.

Και πράγματι είπε κάπου ο Θεός προς τον μακάριο προφήτη Ιεζεκιήλ: «Υιέ ανθρώπου, σε έχω ορίσει σκοπό [φρουρό] στον οίκο του Ισραήλ, και θα ακούσεις λόγο από το στόμα μου, και θα τους προειδοποιήσεις εκ μέρους μου». Διότι συνηθίζεται για τέτοιους σκοπούς [οδηγούς], όχι μόνο να προβάλλουν τον δικό τους βίο ως πρότυπο αρετής ή σύννομης πολιτείας σε αυτούς που εκπαιδεύονται, αλλά και να εισηγούνται τα ωφέλιμα, και να ερμηνεύουν ορθά αυτό που είναι αρεστό στον Θεό. Αλλά εκείνοι μεν που βρίσκονταν υπό την καθοδήγηση αγαθών σκοπών, προχωρώντας ευθέως προς το πρέπον, σώζονταν· εκείνοι δε που παρέδιδαν την κλίση της διάνοιάς τους σε πονηρούς και φαύλους άνδρες, περνούσαν τη ζωή τους «πλανώντες και πλανώμενοι», και έχοντας τον νου τους αποξενωμένο από κάθε αγαθοεργία και αληθινή γνώση. Ότι το έπαθαν αυτό, κατηγορεί και τώρα αυτούς από τη φυλή του Εφραίμ, δηλαδή τον Ισραήλ. Διότι λέει, έχει αναδειχθεί για αυτόν προφήτης-σκοπός μαζί με τον [ψεύτικο] θεό. Πράγμα που είναι σαν να έλεγε ότι, για καθέναν από τους ψευδώνυμους θεούς, υπάρχει και ένας ειδικός ψευδόμαντης. Διότι, όπως ήδη προείπα, μερίζονταν σε ποικιλόμορφη πλάνη. Και άλλοι μεν λάτρευσαν τον Βάαλ, άλλοι δε τον Χαμώς, ήτοι τον Βεελφεγώρ. Και σε κάθε τέμενος υπήρχε κάτι κατασκευασμένο, και χειροποίητο άγαλμα και ξόανο, και ο ειδικός ψευδοπροφήτης που υπηρετούσε το καθένα. Και ο τρόπος της μαντείας ήταν διαφορετικός μεταξύ τους. Και ξεστομούσαν απλώς σε αυτούς που τους προσέγγιζαν αυτό που φάνταζε ως χρήσιμο και αναγκαίο.

Επομένως, επειδή ακριβώς καθιερώθηκε ως σκοπός για εκείνους από τον Εφραίμ, μαζί με καθέναν από τους ψευδώνυμους θεούς να υπάρχει και ένας ειδικός προφήτης, γι' αυτό λοιπόν έχουν εκτραπεί ανεξέλεγκτα προς οτιδήποτε το αισχρότατο. Αυτό κατέστη γι' αυτόν και μια στρεβλή παγίδα. Διότι δεν ήταν ποτέ δυνατόν να κατευθύνονται και να βαδίζουν ορθά εκείνοι που είχαν διολισθήσει σε τόση πολυθεΐα, ώστε μαζί με κάθε θεό να έχουν και έναν ειδικό προφήτη· και επιπρόσθετα, να καθιστούν ως σκοπό (οδηγό) τους εκείνον που τους απομακρύνει από την ευσέβεια προς τον Θεό και τους ρίχνει στους λάκκους της απώλειας.

Εκπλήσσεται, λοιπόν, για το μέγεθος της παραφροσύνης και για την υπερβολή των άτοπων εγχειρημάτων. Διότι, λέει, έφτασαν πλέον σε τέτοιο σημείο ανοσιότητας, ώστε να στερεώσουν τη μανία μέσα στον οίκο του Κυρίου, δηλαδή την ψευδομαντεία, και να διαπράττουν όσα απαγορεύονται από τους θείους νόμους. Και πολύ εύστοχα βέβαια λέει «στερέωσαν»· διότι το τόλμημα δεν σταμάτησε αφού έγινε μία φορά, αλλά η υπόθεση της ασέβειας έχει πλέον, κατά κάποιον τρόπο, ριζώσει και παγιωθεί. Διότι ο Ισραήλ δεν σταμάτησε να έχει ψευδομάντεις και ψευδοπροφήτες. Και επειδή τόλμησαν τέτοια πράγματα, εύλογα, καλούμενοι σε απολογία για όσα έπραξαν, καταστράφηκαν όπως στις ημέρες του βουνού. Διότι θα θυμηθεί την αδικία τους και θα εκδικηθεί όλες τις αμαρτίες τους.

Η Γαβαά, λοιπόν, είναι κάποια κώμη, δηλαδή μικρή πόλη στην Ιουδαία, χτισμένη πάνω σε λόφο, η οποία δόθηκε ως κλήρος σε αυτούς από τη φυλή Βενιαμίν, και αυτή έχει ονομαστεί και βουνό και σκοπιά. Και θυμόμαστε ότι ένας Λευίτης, όπως είναι γραμμένο στο βιβλίο των Κριτών, όταν η παλλακίδα του κακοποιήθηκε από εκείνους της φυλής Βενιαμίν μέσα στην ίδια τη γη της Γαβαά, αφού τεμάχισε το λείψανό της σε δώδεκα μέρη, τα έστειλε σε όλες τις φυλές, καθιστώντας φανερό σε όλους το ανοσιούργημα εκείνων από τη φυλή Βενιαμίν. Έπειτα συνέβη, εξαιτίας αυτού, να ξεσηκωθούν πολεμικά οι άλλες φυλές εναντίον εκείνων από τη φυλή Βενιαμίν, και να πέσει αναρίθμητο πλήθος, καθώς στην αρχή μεν νίκησαν εκείνοι από τη φυλή Βενιαμίν, αλλά αργότερα οι άλλες φυλές τους κατέστρεψαν ολοκληρωτικά. Αυτή την ιστορία υπενθυμίζει και ο προφήτης Ωσηέ. Διότι λέει: «Εγκατέστησαν μανία στον οίκο του Κυρίου, καταστράφηκαν όπως στις ημέρες του βουνού». Διότι επειδή, λέει, ειδωλολατρία και ψευδομαντεία - γιατί αυτά μας δηλώνει εδώ η λέξη μανία - εγκατέστησαν στον οίκο του Κυρίου, γι' αυτό ακριβώς και καταστράφηκαν όπως στις ημέρες του βουνού, δηλαδή της Γαβαά. Το ότι δε το βουνό, δηλαδή η Γαβαά, ονομάζεται και σκοπιά, θα το μάθεις με σαφήνεια από όσα είναι γραμμένα στο τρίτο βιβλίο των Βασιλειών. Διότι ο Ασά βασίλεψε στην Ιερουσαλήμ, ενώ ο Βαασά στη Σαμάρεια την ίδια εποχή.

Έχει γραφτεί, λοιπόν, για κάποιους ότι: «Εγκαθίδρυσαν μανία στον οίκο του Κυρίου»· και με τη λέξη μανία εννοεί τη μαντεία. Διότι, λέει, τόλμησαν μερικοί από τον Ισραήλ να λαλούν όσα προέρχονται από την καρδιά τους, και όχι από το στόμα του Κυρίου· και εμφανίστηκαν πάρα πολλοί ψευδοπροφήτες ανάμεσά τους. Αλλά θα ήταν ίσως υποφερτό, εάν κάτι τέτοιο είχε τολμηθεί στα τεμένη των ειδώλων· επειδή όμως συνέβη μέσα στον ίδιο τον οίκο του Κυρίου, πώς να μην είναι πάρα πολύ βαρύ; <Πολλά έκανες εσύ, Κύριε και Θεέ μου, τα θαυμάσιά σου, κ.τ.λ.> (A f. 220, B f. 145 b, I f. 202. Κυρίλλου και Θεοδωρήτου) Κατά μία άλλη έννοια όμως, θα το κατανοήσεις και ως εξής: Όσα έπραξες, λέει, στον καιρό της θείας οικονομίας, είναι πολλά και θαυμαστά· αυτά τα ανήγγειλα και στους άλλους, και η αγγελία διέτρεξε ολόκληρη την οικουμένη. Υμνούν με αυτά τον Σωτήρα των πάντων Χριστό, και σχεδόν αποδεικνύουν ως αληθινό οι σεσωσμένοι μέσω της πίστεως στον Χριστό, ότι έλαβαν άσμα καινό, και τον ύμνο που του ταιριάζει. Διότι ιδού, λέει ότι πολλά είναι τα θαυμάσια που έχουν γίνει από αυτόν, και ότι τα τερατουργήματα που έγιναν υπερβαίνουν κάθε αριθμό, καθώς και όσα οικονόμησε η δική του πρόνοια, τα γεγονότα στην Αίγυπτο, στην έρημο, επί Ιησού, επί Σαμουήλ, και τα ακόμη παλαιότερα από αυτά, τα γεγονότα επί Αβραάμ και των πατριαρχών που προήλθαν από αυτόν, για να μην τα αναφέρω ένα προς ένα· αλλά αυτό που έχει γίνει τώρα είναι θαυμαστότερο από όλα αυτά.