Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 1:15

Του Αθανασίου και του Κυρίλλου. Οι σταυρωτές του Κυρίου, αισθανόμενοι οδύνη για την έκπτωσή τους και μετανοώντας, λένε ότι διψούν για τον Θεό και ότι επιθυμούν την πηγή που βρίσκεται κοντά Του, για την οποία έχει ειπωθεί: «Διότι σε Εσένα υπάρχει πηγή ζωής». Και ποθούν να βρεθούν κοντά στον Θεό, ως προς τη διάθεση και τον αγιασμό που προέρχεται μέσω της πίστης στον Χριστό. Και Εκείνον που σκότωσαν, τον αρχηγό της ζωής μας, και τον οποίο παρέδωσαν στον θάνατο, Αυτόν ονομάζουν ζωντανό Θεό. Το δε «Πότε θα έλθω;», είναι έκφραση εκείνων που επιθυμούν διακαώς τη μελλοντική τους κλήση και ζητούν να μάθουν τον καιρό κατά τον οποίο και αυτοί θα εμφανιστούν ενώπιον του προσώπου του Θεού και Πατρός (το οποίο ταυτίζεται και με το πρόσωπο του Υιού), έστω και αν τώρα αντιμετωπίζουν την αποστροφή Του. Διότι λέγει: «Θα αποστρέψω τους οφθαλμούς μου από εσάς».

Γιατί; Διότι τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα. Αθανάσιος και Κύριλλος. Καθώς ο Σωτήρας είχε προείπει: «Όταν δείτε την Ιερουσαλήμ περικυκλωμένη από στρατόπεδα»· όταν ο λόγος αυτός επαληθεύτηκε στην πράξη, καθώς οι Ρωμαίοι τους εκπόρθησαν, θρηνούσαν· πρώτον μεν, επειδή είχαν προσκρούσει στον Θεό· έπειτα, επειδή είχαν εκπέσει από τη σωτηρία Του· και τρίτον, επειδή οι γειτονικοί λαοί, καταπατώντας τους, έλεγαν χλευαστικά: «Πού είναι ο Θεός σου;».

Διότι σε αυτόν επιφυλασσόταν η βασιλεία του Δαβίδ, και αυτή έφθανε μέχρι την εμφάνιση του Σωτήρος, με μάρτυρα τον Ιακώβ που λέει: «Δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα, ούτε ηγέτης από τους μηρούς του, μέχρις ότου έλθει εκείνος στον οποίο ανήκει, και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών». Και ενώ απογύμνωναν τον Κύριο και τον χτυπούσαν, δεν γνώριζαν ότι οι ίδιοι απογυμνώνονταν από εκείνον, προκαλούσαν δε θρήνο εναντίον του εαυτού τους· διότι λέει ο ίδιος ο Κύριος: «Θα αφαιρέσω τα ιμάτιά μου και τα οθόνια, για να μην καλύπτεται η ασχημοσύνη της»· και πάλι: «Εξαιτίας αυτού θα οδύρεται και θα θρηνεί, θα πορεύεται ανυπόδητη και γυμνή· θα κάνει θρήνο σαν των δρακόντων και πένθος σαν των θυγατέρων των σειρήνων». Και ενώ φρόντιζαν να του φορεθεί η κόκκινη χλαμύδα, δεν έβλεπαν ότι εκπλήρωναν εναντίον του εαυτού τους την κατηγορία του Πνεύματος, ότι: «Τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα». Ενώ δε χαίρονταν που είχαν περιβάλει με αγκάθια τον Σωτήρα, ήταν τυφλοί, καθώς τα τοποθετούσαν εναντίον του ίδιου τους του εαυτού.

Επομένως, τα αιτήματα πρέπει να γίνονται με πολλή περίσκεψη, σύμφωνα με το θέλημα του Θεού. Όταν όμως δεν εισακούονται, πρέπει να γνωρίζουμε ότι χρειάζεται είτε επιμονή είτε και ευτονία, σύμφωνα με την παραβολή του Κυρίου για το ότι πρέπει πάντοτε να προσευχόμαστε και να μην αποκάμνουμε, και σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί από Αυτόν σε άλλο σημείο, ότι «Εξαιτίας της αναιδείας του θα εγερθεί και θα του δώσει όσα χρειάζεται»· είτε ότι χρειάζεται διόρθωση και πνευματική επιμέλεια, σύμφωνα με τα όσα ειπώθηκαν από τον Θεό μέσω του προφήτη προς κάποιους: «Όταν εκτείνετε τα χέρια σας προς εμένα, θα αποστρέψω το πρόσωπό μου από εσάς· και εάν πληθύνετε τη δέηση, δεν θα σας εισακούσω. Διότι τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα. Λουστείτε, γίνετε καθαροί» και τα εξής. Για το ότι μάλιστα και σήμερα συμβαίνουν αυτά, και τα χέρια των πολλών είναι γεμάτα αίμα, δεν πρέπει καθόλου να αμφιβάλλουν όσοι πιστεύουν σε εκείνη την κρίση του Θεού, την οποία εξέδωσε εναντίον εκείνου που έλαβε την προσταγή να αναγγείλει το μήνυμα στον λαό αλλά σιώπησε, λέγοντας ότι: «Το αίμα εκείνου που αμάρτησε θα εκζητηθεί από τα χέρια του σκοπού».

Όταν εκτείνετε τα χέρια, θα αποστρέψω τους οφθαλμούς μου από εσάς. Εκείνοι που προσεύχονται μόνο κατά το σχήμα εκτείνουν μεν τα χέρια, αλλά δεν έχουν τους θείους οφθαλμούς να επιβλέπουν την προσευχή τους. —Από την άλλη, αυτό το σχήμα προσευχής είναι σύνηθες στους Αγίους, όπως διδαχθήκαμε από τον Δαβίδ, ο οποίος λέει: «Άπλωσα προς εσένα τα χέρια μου»· και «Η έπαρση των χεριών μου θυσία εσπερινή»· και από τον Μωυσή, ο οποίος, όταν ο Ισραήλ πολεμούνταν, κρατούσε τα χέρια του σε έκταση μέχρι τη δύση του ηλίου. Σε αυτά προστίθεται και το αποστολικό λόγιο, να προσεύχονται οι άνδρες σε κάθε τόπο, υψώνοντας όσια χέρια. —Ίσως όμως ο λόγος να υποδηλώνει και κάτι βαθύτερο: ότι εκείνος που εργάζεται τα μεγάλα, τα επουράνια και τα υψηλά, έχοντας τρόπον τινά ανυψωμένη την πρακτική του δύναμη, λέγεται ότι υψώνει τα χέρια του· ενώ εκείνος που ενεργεί τα ταπεινά, τα γήινα και τα υποκείμενα στη φθορά, έχει τα χέρια του με ροπή προς τα κάτω και καταβεβλημένα.

Αυτό ακριβώς υποδηλώνει και η ιστορία του Μωυσή: ότι, επειδή όσοι προοδεύουν πνευματικά δεν έχουν ομαλή και σταθερή πορεία στις πράξεις τους, αλλά άλλοτε μεν ζουν ανώτερο βίο, άλλοτε δε λόγω ατονίας χαλαρώνουν και ενεργούν ασθενέστερα, τα γεγονότα εκείνα αποτελούσαν σύμβολα της ανθρώπινης κατάστασης· διότι, εάν μεν ύψωνε τα χέρια, υπερίσχυε ο Ισραήλ· όταν δε κατέβαζε τα χέρια, επικρατούσε ο Αμαλήκ. Δηλαδή, όταν η δραστική μας δύναμη καταπίπτει, ενισχύονται εκείνα που μας καταπολεμούν· όταν όμως υψώνεται και διαχωρίζεται (από τα γήινα), γίνεται ισχυρότερο μέσα μας το διορατικό στοιχείο, το οποίο ονομάζεται Ισραήλ. —Πρόσεξε δε, ότι εδώ δεν λέγεται «όταν υψώνετε τα χέρια», αλλά «Όταν εκτείνετε». Διότι τα υψώνει μεν εκείνος που αναζητά τα άνω, τα εκτείνει (απλώνει) δε εκείνος που έχει ανάγκη βοηθείας για τα σωματικά.

Επειδή δε η έκταση των χεριών πολλές φορές γίνεται από τα νήπια προς τις τροφούς ή τις μητέρες με θερμή διάθεση, προκειμένου να καταδείξει την έλλειψη αληθινής διαθέσεως εκείνων που προσεύχονται, δεν είπε «όταν τα εκτείνετε προς εμένα», αλλά απλώς: «Όταν εκτείνετε», λέει, «τα χέρια σας, θα αποστρέψω τους οφθαλμούς μου»· και προσθέτει την αιτία: «Διότι τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα».

Και αν πληθύνετε τη δέηση, δεν θα εισακούσω. Εκείνοι οι οποίοι στον μεν βίο τους δεν κατορθώνουν τίποτε, νομίζουν δε ότι δικαιώνονται με την παράταση της προσευχής, ας ακούσουν αυτά τα λόγια. Διότι δεν ωφελούν απλώς τα λόγια της προσευχής, αλλά το να αναπέμπονται με ειλικρινή και θερμή διάθεση.

Διότι τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα. Αυτή είναι η αιτία που ο Θεός αποστρέφει τους οφθαλμούς Του, όταν εκτείνονται τα χέρια, διότι τα σύμβολα της ικεσίας αποτελούν αφορμές οργής και παροξυσμού. Όπως ακριβώς εάν κάποιος, αφού εφόνευσε τον αγαπητό υιό κάποιου άλλου, έχοντας ακόμη τα χέρια του αιματοβαμμένα από τον φόνο, τα προέτεινε στον οργισμένο πατέρα, ζητώντας το δεξί χέρι της φιλίας και παρακαλώντας να λάβει συγχώρεση· άραγε το αίμα του τέκνου, που είναι φανερό επάνω στο χέρι του παιδοκτόνου, δεν θα εξέγειρε περισσότερο σε οργή τον αδικημένο; —Τέτοιες είναι τώρα οι προσευχές των Ιουδαίων, όταν εκτείνουν τα χέρια τους, υπενθυμίζοντας στον Θεό και Πατέρα την αμαρτία τους απέναντι στον Μονογενή Υιό, και με κάθε έκταση επιδεικνύοντας τα χέρια τους γεμάτα από το αίμα του Χριστού. Διότι όσοι επιμένουν στην πώρωση, καθίστανται κληρονόμοι της μιαιφονίας των πατέρων τους. Επειδή, όπως λέει: «Το αίμα του ας είναι επάνω μας και επάνω στα τέκνα μας».

«Λουστείτε, γίνετε καθαροί». Φαίνεται πως ο λόγος παρουσιάζει κάποια αντίφαση ως προς το ρητό, σαν να προσάπτει στον Θεό κάποια ψευδολογία. Διότι είπε ότι: «Δεν θα συγχωρήσω πλέον τις αμαρτίες σας». Και το: «Εάν πληθύνετε τη δέηση, δεν θα σας εισακούσω». Τώρα, σαν να είναι αυτά θεραπεύσιμα, λέει: «Λουστείτε, γίνετε καθαροί». Αυτό συμβαίνει διότι στα μεν προηγούμενα ελέγχεται η αδυναμία του νόμου να προσφέρει σωτηρία σε όσους θέλουν να ζουν σύμφωνα με αυτόν, ενώ σε τούτα εδώ δεικνύεται μία άλλη οδός προς τη σωτηρία. Και το μεν πρώτο ακυρώνει την αισθητή πολιτεία σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή, ενώ τούτο υποδεικνύει τις αρχές της ευαγγελικής ζωής: «Εάν φέρετε σεμίδαλι, είναι μάταιο· το θυμίαμα, βδέλυγμα· το πάχος των αρνιών, το αίμα των ταύρων δεν τα θέλω». —Τι λοιπόν να πράξουμε; Τι να προσφέρουμε;

ΠΕΡΙ ΠΡΟΣΕΥΧΗΣ. ΛΟΓΟΣ Θʹ. Πρέπει, αδελφοί, να μην εκπληρώνουμε την προσευχή με συλλαβές, αλλά μάλλον με την προαίρεση της ψυχής και με ενάρετες πράξεις που εκτείνονται σε ολόκληρο τον βίο μας. Διότι δεν θεωρούμε ότι ο Θεός έχει ανάγκη να του υπενθυμίζουμε με λόγια, αλλά ότι γνωρίζει τι μας είναι ωφέλιμο, ακόμη και όταν δεν το ζητούμε. Διότι η θεία ακοή δεν χρειάζεται φωνή για να αντιληφθεί· διότι γνωρίζει να αναγνωρίζει τα ζητούμενα ακόμη και μέσα από την κίνηση της καρδιάς. Ή δεν ακούς ότι ο Μωυσής, χωρίς να αρθρώσει λέξη, αλλά απευθυνόμενος στον Κύριο με τους αλάλητους στεναγμούς του, ακουγόταν από τον Κύριο, ο οποίος του έλεγε: «Τι βοάς προς εμένα;». Όσοι πάλι δεν κατορθώνουν τίποτα στον βίο τους, αλλά νομίζουν ότι δικαιώνονται με την παράταση της προσευχής, ας ακούσουν αυτά τα λόγια: «Όταν εκτείνετε τα χέρια σας προς εμένα, θα αποστρέψω τους οφθαλμούς μου από εσάς· και εάν πληθύνετε τη δέηση, δεν θα σας εισακούσω». Διότι δεν ωφελούν απλώς τα λόγια της προσευχής, αλλά το να αναπέμπεται αυτή με θερμή διάθεση. Επειδή και ο Φαρισαίος προσευχόταν αυτά προς τον εαυτό του, όχι προς τον Θεό· διότι επέστρεφε στον εαυτό του, εφόσον βρισκόταν στην αμαρτία της υπερηφάνειας. Γι' αυτό και ο Σωτήρας λέει: «Όταν προσεύχεστε, να μη βαττολογείτε όπως οι εθνικοί· διότι νομίζουν ότι με την πολυλογία τους θα εισακουστούν»· και το ρητό: «Από την πολυλογία δεν θα αποφύγεις την αμαρτία».

Αυτή είναι η αιτία για την οποία ο Θεός αποστρέφει τους οφθαλμούς Του όταν απλώνονται τα χέρια προς Αυτόν, διότι τα σύμβολα της ικεσίας αποτελούν αφορμές οργής. Όπως ακριβώς, εάν κάποιος, αφού φόνευσε τον αγαπητό υιό κάποιου, έχοντας ακόμη τα χέρια του ματωμένα, τα πρότεινε στον οργισμένο πατέρα ζητώντας του το δεξί χέρι ως ένδειξη φιλίας· άραγε το αίμα του τέκνου, φανερωμένο πάνω στο χέρι του παιδοκτόνου, δεν θα εξήγειρε μάλλον σε μεγαλύτερη οργή τον αδικημένο; Τέτοιες είναι και οι προσευχές των Ιουδαίων, όταν εκτείνουν τα χέρια τους υπενθυμίζοντας στον Θεό και Πατέρα την αμαρτία τους απέναντι στον μονογενή Υιό, και με κάθε έκταση επιδεικνύουν τα χέρια τους γεμάτα από το αίμα του Χριστού. Διότι, εκείνοι που εμμένουν στην πώρωση, είναι κληρονόμοι της πατρικής μιαιφονίας.

Και αν ο Θεός είναι πάρα πολύ έτοιμος να εισακούσει αυτούς που αγαπούν τον Υιό, προφανώς δεν θα δεχθεί τις προσευχές εκείνων που δεν είναι τέτοιοι. Και αυτό λοιπόν ήταν εκείνο που ειπώθηκε προς αυτούς διά φωνής του Ησαΐα: «Όταν εκτείνετε τα χέρια σας προς εμένα, θα αποστρέψω τα μάτια μου από εσάς, και αν πληθύνετε την δέηση, δεν θα σας εισακούσω, διότι τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα.» <Εξήλθα από τον Πατέρα και ήλθα στον κόσμο· πάλι αφήνω τον κόσμο και πορεύομαι προς τον Πατέρα.> Σαφής και αναμφίλεκτη απόδειξη ότι ο Κύριος δεν είναι ένας από τους ψευδοπροφήτες, ούτε βέβαια ότι έχει έρθει σε εμάς για να πει πράγματα από δική του γνώμη και να διδάξει αντίθετα από το θέλημα του Πατέρα, σύμφωνα με την αμαθή και αποτρόπαιη υπόνοια των Ιουδαίων, αποτελεί το γεγονός ότι επιστρέφει προς τον Πατέρα και επανακάμπτει με εξουσία εκεί από όπου γνωρίζει ότι έχει προέλθει.

Είναι εντελώς απαράδεκτος από τον Χριστό στις εκκλησίες ο τρόπος της ιουδαϊκής λατρείας. Διότι καθόλου δεν θα γίνονταν δεκτοί όσοι θέλουν να προσφέρουν σιμιγδάλι ζυμωμένο με λάδι και αισθητό θυμίαμα. Διότι θυμόμαστε τον Θεό να λέει γι' αυτό: Βδέλυγμα είναι για μένα. Και εμείς μεν τελούμε τις άγιες εορτές προς τιμήν του Χριστού. Οι Ιουδαίοι, όμως, μη απομακρυνόμενοι από τους τύπους, σαλπίζουν την ημέρα της Νουμηνίας, θεωρούν αργία το Σάββατο και τιμούν την ονομαζόμενη μεγάλη ημέρα. Αυτή είναι η τελευταία ημέρα της εορτής που ονομάζεται Σκηνοπηγία, και ακόμη κι αν νηστεύουν για τον Θεό, χτυπούν με γροθιές τον ταπεινό. Επομένως, ας ακούσουν αυτόν που λέει: Τις εορτές σας τις μισεί η ψυχή μου. Και αυτά τα λέει μεταθέτοντας από τους τύπους στην αλήθεια, και πείθοντάς τους να υποτάξουν τον αυχένα της διανοίας τους στα θεσπίσματα του Χριστού, ώστε να πολιτεύονται μαζί μας σύμφωνα με το Ευαγγέλιο. Ευφραίνοντας τον Θεό με τις νοητές ευωδίες. Και προσφέροντάς του ως ένα πνευματικό θυμίαμα την επιείκεια στη συμπεριφορά, την αγάπη, την φιλαλληλία, την υπομονή, την εγκράτεια, και πριν από όλα τα άλλα την πίστη. Με τέτοιες θυσίες ευαρεστείται ο Θεός, και η δύναμη των ευαγγελικών θεσπισμάτων στεφανώνει με τέτοια καυχήματα όσους πιστεύουν. «Μου γίνατε κόρος, δεν θα συγχωρήσω πλέον τις αμαρτίες σας. Όταν απλώνετε τα χέρια σας προς εμένα, θα αποστρέψω τα μάτια μου από εσάς.»

«Και εάν πληθύνετε τη δέησή σας, δεν θα σας εισακούσω. Διότι τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα». Τα πράγματα που φθάνουν στον υπερκορεσμό ή τον κόρο τείνουν να περιφρονούνται και θεωρούνται εντελώς ανάξια λόγου, ή μάλλον καταλήγουν πλέον να γίνονται και μισητά.

Διότι τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα. Ακούς πώς τους απέδωσε την κατηγορία του φόνου, αποσιωπώντας τα άλλα τους σφάλματα; Αν και θα τους βρούμε ένοχους για πολλές κατηγορίες. Διότι άκουγαν: Αλίμονο, έθνος αμαρτωλό, λαέ γεμάτε αμαρτίες, σπέρμα πονηρό, γιοι άνομοι. Επειδή όμως σκότωσαν τους προφήτες, και άπλωσαν τα ανόσια χέρια τους στον ίδιο τον Σωτήρα όλων μας τον Χριστό, για τον λόγο αυτόν και πολύ δικαιολογημένα τους προσάπτει αυτό το βαρύτατο έγκλημα, που αρκεί για την πλήρη καταδίκη τους, λέγοντας: Τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα. Και αποστρέφει το πρόσωπό Του ο Θεός και Πατέρας, επειδή δεν ανέχεται να βλέπει τα χέρια των φονιάδων βαμμένα ακόμη με το αίμα του Υιού. <Λουστείτε, γίνετε καθαροί.> Αφού τους υπενθύμισε πάλι τις ασέβειες που διέπραξαν, δεν τους αφήνει να απελπιστούν. Αντιθέτως, προσφέρει ωφέλιμα τη χάρη που πηγάζει από την πραότητά Του. Και δεν αποκλείει από τη δωρεά που προσφέρθηκε μέσω του Χριστού όσους βρίσκονται σε όλη την οικουμένη. «Διότι όλοι παρεξέκλιναν, όλοι μαζί αχρειώθηκαν.» Και ο κόσμος έγινε υπόδικος στον Θεό, καθώς τα μεν έθνη λάτρευσαν την κτίση, ενώ οι προερχόμενοι από τον Ισραήλ παρέβησαν τον νόμο που τους δόθηκε μέσω του Μωυσή. Όμως ο Χριστός έλαμψε στα έθνη, και προσκλήθηκαν στο θαυμαστό Του φως· και αυτοί που κάποτε δεν ήταν λαός, έγιναν λαός.

Επειδή λοιπόν εκπληρώθηκε αυτό που είχε προαναγγελθεί, και έφτασε το τέλος του νόμου και των προφητών (διότι φανερώθηκε σε εμάς ο Θεός και Κύριος, σύμφωνα με τις Γραφές), και έπειτα του φέρθηκαν υβριστικά· έχει παύσει σε αυτούς η χάρη της προφητείας. Διότι δεν ήταν ταιριαστό, όντας θεομάχοι και υβριστές, έχοντας γίνει μάλιστα και Κυριοκτόνοι και έχοντας τα χέρια τους γεμάτα αίματα, να τιμώνται με το πνεύμα της προφητείας.

Υψώθηκαν, λοιπόν, όσοι προέρχονται από τον Ισραήλ, έχοντας διασωθεί ως η μερίδα του υπολείμματος· διότι αξιώθηκαν τη δωρεά και τη χάρη του Χριστού· ονομάστηκαν υιοί του Θεού, καθώς και αδελφοί και φίλοι του· κατέστησαν κοινωνοί της δόξας· αξιώθηκαν δε και την άνωθεν και στους ουρανούς απογραφή, και έχουν ονομαστεί πολίτες της νοητής Ιερουσαλήμ, της μητέρας των αγίων, την οποία μνημονεύει ο ίδιος ο προφήτης Ησαΐας λέγοντας: «Τα μάτια σου θα δουν την Ιερουσαλήμ· πόλη πλούσια, σκηνές που δεν πρόκειται να σειστούν». <Διότι ο Κύριος θα ξεπλύνει τον ρύπο των υιών και των θυγατέρων της Σιών· και θα καθαρίσει το αίμα από ανάμεσά τους, με πνεύμα κρίσεως και πνεύμα καύσεως.> Αναζωογονείται πάλι ο λόγος του προφήτη, και αποδεικνύει ως περιττές τις πιθανές σοφιστείες μερικών, και μην επιτρέποντας με κανέναν τρόπο να εναντιώνονται στις κρίσεις του Θεού, προαπολογείται ωφέλιμα· διότι είναι σαν να φωνάζει κάποιος εκείνο το επιχείρημα: Θα υψωθούν πάλι οι υιοί του Ισραήλ; Θα δοξαστούν άραγε, και θα κερδίσουν την άνω απογραφή, καίτοι έχουν ασεβήσει υπερβολικά, έχουν σκοτώσει τους προφήτες, έχουν λιθοβολήσει τους απεσταλμένους, και στο τέλος πρόσθεσαν σε αυτούς και τον ίδιο τον Χριστό, και τα χέρια τους γέμισαν με αίμα; Τι λέει λοιπόν ο προφήτης; «

Αυτοί όμως ακόμη και έτσι αλαζονεύονταν εναντίον του, μολονότι έλεγαν μεταξύ τους: «Αυτός είναι ο κληρονόμος». Επομένως, για αυτήν την αμαρτία τον λύπησα, λέει, και τον πάταξα, και απέστρεψα το πρόσωπό μου από αυτόν. Διότι είπε: «Όταν εκτείνετε τα χέρια σας προς εμένα, θα αποστρέψω τα μάτια μου από εσάς· και εάν πληθύνετε την προσευχή, δεν θα σας εισακούσω· διότι τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα». Αλλά στους έσχατους καιρούς, όταν ο Ισραήλ μετανοήσει (διότι θα πορεύεται σκυθρωπός), η αποστροφή θα παύσει· και θα γίνει δεκτός μέσω της πίστεως, και θα απαλλαγεί από τα παλαιά αμαρτήματα, καθώς ο Θεός θα τον σπλαχνιστεί· και θα λάβει αληθινή παρηγοριά.

Όμως φαίνεται να έχει φροντίσει για το κτήμα και να το έχει στον νου του· διότι δεν υπήρξε κανένα χρονικό διάστημα στο οποίο να μην απεστάλησαν από τον Θεό προφήτες και δίκαιοι για να νουθετήσουν· αλλά, όπως λέει ο Ιερεμίας: «Ιδού, ο λόγος του Κυρίου έγινε σε αυτούς για ονειδισμό· δεν θέλησαν καθόλου να τον ακούσουν». Έγιναν απειθείς, και, αφού ατίμασαν τους απεσταλμένους, τους έδιωξαν με άδεια χέρια. Συλλογίζεται δε μέσα του ο δεσπότης του αμπελώνα, λέγοντας: «Τι να κάνω;». Λέει το «Τι να κάνω;» όχι επειδή είχε έλλειψη από άλλους δούλους· διότι δεν θα του έλειπαν οι διάκονοι των αγίων του θελημάτων· αλλά επειδή είχε εφαρμοστεί κάθε ιατρική μέθοδος, χωρίς όμως να ωφεληθεί εκείνος σε τίποτα. Έπειτα λέει τα εξής: «Θα στείλω τον υιό μου τον αγαπητό· ίσως αυτόν τον σεβαστούν». Αυτοί όμως ανταγωνίζονται στα μιάσματα, καλύπτοντας πάντοτε τα παλαιότερα με τα νεότερα· πράγμα που και ο Ίδιος το φανέρωνε λέγοντας: «Συμπληρώστε το μέτρο των πατέρων σας». Διότι από παλιά οι προφήτες τούς κατηγορούσαν γι' αυτά, λέγοντας: «Τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα». Και: «Αναμειγνύουν αίματα με αίματα». Και: «Αυτοί που οικοδομούν τη Σιών με αίματα». Αλλά δεν συνετίζονταν, αν και είχαν λάβει πρώτη αυτήν την εντολή, το «Ου φονεύσεις», και με πολλούς και ποικίλους τρόπους παρακινούνταν στην τήρηση αυτής της εντολής.

Θα μπορούσε κανείς πολύ εύλογα να εφαρμόσει τέτοια λόγια στους γραμματείς και τους Φαρισαίους, οι οποίοι, ενώ ήταν ηγέτες λαών και προϊστάμενοι ποιμνίων, επιτίθονταν ανελέητα σε αυτούς που πίστευαν στον Χριστό, σαν σε πρόβατα της αγέλης, και παρά λίγο, γδέρνοντάς τους, να κατακρεουργήσουν και να καταβροχθίσουν τους αγίους, μη διαφέροντας σε τίποτα από τα άγρια θηρία. Γι' αυτό ακριβώς άκουγαν τον Θεό να προαναγγέλλει μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Όταν απλώνετε τα χέρια σας προς εμένα, θα αποστρέψω τα μάτια μου από εσάς· και αν πληθύνετε την προσευχή, δεν θα σας εισακούσω· διότι τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα».

Όμως το τρίτο, δηλαδή το υπόλειμμα, τουτέστιν αυτούς από το αίμα του Ισραήλ που πίστεψαν, λέει ότι θα τους περάσει μέσα από τη φωτιά, και θα τους πυρώσει όπως το ασήμι και το χρυσάφι. Διότι η ζωή των αγίων δεν είναι δίχως κόπο· είναι δε αληθές ότι «Όλοι όσοι θέλουν να ζήσουν με ευσέβεια εν Χριστώ θα διωχθούν». Αποδείχθηκαν δε εξαιρετικά δόκιμοι οι θεσπέσιοι μαθητές, και όσοι έγιναν συνεργάτες τους εκείνον τον καιρό, και κοπίασαν μαζί τους, ιερουργώντας το ευαγγέλιο του Χριστού στα έθνη. Διότι κλήθηκαν στη δοκιμασία πολλών θλίψεων και διωγμών, και σχεδόν πυρώθηκαν, δοκιμαζόμενοι μέσω πειρασμών, ώστε να μπορούν να λένε με παρρησία: «Ότι μας δοκίμασας, ω Θεέ, μας πυρώσας όπως πυρώνεται το ασήμι». Ποια είναι λοιπόν η ωφέλεια από αυτά; Ή ποιος θα είναι ο μισθός σε όσους κοπίασαν και δοκιμάστηκαν έτσι; Έγιναν οικείοι του Θεού, γνωστοί και αγαπημένοι. Διότι συγκαταλέχθηκαν σε «έθνος άγιο, σε βασίλειο ιεράτευμα, και σε λαό περιούσιο, για να εξαγγείλουν τις αρετές εκείνου που τους κάλεσε από το σκοτάδι στο θαυμαστό του φως», και ενώ κάποτε δεν ήταν λαός, έγιναν λαός. Και κάποτε μεν άκουγαν: «Όταν εκτείνετε τα χέρια σας προς εμένα, θα αποστρέψω τα μάτια μου από εσάς· και εάν πληθύνετε τη δέηση, δεν θα σας εισακούσω»· τώρα όμως λέει, ότι αυτός θα επικαλεστεί το όνομά μου και εγώ θα τον εισακούσω και θα πω: Αυτός είναι ο λαός μου.

Λέγοντας δε το «Εξιλεώστε το πρόσωπο του Θεού μας», υπονοεί, και πολύ εύλογα, ότι ο Θεός αποστρέφεται εκείνους που δεν αποφεύγουν να προσκρούουν σε αυτόν, και ότι από εκείνους που δεν αναζητούν τη δόξα του απομακρύνει τα ίδια του τα μάτια, μη κρίνοντάς τους άξιους ούτε για ευσπλαχνία, ούτε για αγάπη, ούτε βέβαια για προστασία. Διότι «τα μάτια του Κυρίου είναι στραμμένα στους δικαίους», σύμφωνα με τις γραφές. Είπε δε και προς κάποιους από τους αλιτηρίους μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Όταν απλώνετε τα χέρια σας προς εμένα, θα αποστρέψω τα μάτια μου από εσάς· και εάν πληθύνετε τις δεήσεις, δεν θα σας εισακούσω, διότι τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα». Πρέπει λοιπόν να εξιλεώνονται οι αμαρτήσαντες, μήπως τυχόν και στρέψουν πάλι πάνω τους το πρόσωπο του Θεού, και αποτρέψουν τη βλάβη που πρόκειται να προκύψει από την αποστροφή του. Διότι προσδιορίζει το σφάλμα των ιερουργών και αναιρεί την άρνησή τους. Επειδή δεν ψευδολογεί λέγοντας: Από τα δικά σας χέρια έγιναν αυτά. Διότι σχεδόν λέει: Δεν σιωπήσατε ενώ αμάρτησαν άλλοι, αλλά με τα ίδια σας τα χέρια εσείς οι ίδιοι γίνατε αίτιοι των ασεβειών απέναντί μου, και τα εγκλήματα οφείλονται στη δική σας ραθυμία, χωρίς τη μεσολάβηση κανενός. Όμως, ακόμη κι αν κάποιοι τυχόν φοβούνται να σας ελέγξουν για αυτά, εγώ πάντως δεν θα γίνω σαν έναν από εσάς, ούτε πρόκειται να χαριστώ στα πρόσωπα των ασεβών.

Σύμφωνα με όσα λέει μέσω του Ησαΐα: «Όταν απλώνετε τα χέρια σας προς εμένα, θα αποστρέψω τα μάτια μου από εσάς, και εάν πληθύνετε τις δεήσεις, δεν θα σας εισακούσω· διότι τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα.» Όταν όμως κληθούν, θα παρουσιαστούν ενώπιον του προσώπου του Θεού· διότι έχει γραφτεί ότι «Τα μάτια του Κυρίου είναι στραμμένα προς τους δικαίους.» <Τα δάκρυά μου έγιναν για μένα ψωμί ημέρα και νύχτα.> (A f. 228, B f. 153 b, L f. 212, L f. 113) Τον Ισραήλ, ο οποίος εξέπεσε από την άνωθεν ευσπλαχνία, τον κατέλαβαν δεινές συμφορές· διότι οι πόλεις της Ιουδαίας πορθήθηκαν από τον στρατό των Ρωμαίων. Και ότι αυτά θα τους συμβούν, το είχε προαναγγείλει ο Χριστός: «Όταν δηλαδή δείτε», λέει, «την Ιερουσαλήμ να περικυκλώνεται από στρατόπεδα, τότε θα πείτε στα όρη: Καλύψτε μας, και στους λόφους: Πέστε πάνω μας.» Καθώς λοιπόν ο Ισραήλ υπέμενε αυτά, τον ενέπαιζαν, όπως ήταν φυσικό, ορισμένοι από τους γείτονές του· διότι τα περίοικα έθνη χαίρονταν πάντοτε όταν αυτοί δέχονταν πόλεμο και υπέφεραν. Επομένως, αντί για τα πιο ευχάριστα και αναγκαία, λέει, δηλαδή το τραπέζι και την τροφή, κατάντησα να χύνω δάκρυα και να θρηνώ πικρά για την απροσδόκητη τροπή των πραγμάτων προς το χειρότερο.

Πώς λοιπόν παρακαλάς ακόμα να γίνει μητέρα καρπών για σένα εκείνη την οποία, δείχνοντας αναλγησία, αδίκησες; Πώς θα πιάσεις το λαμπρό σίδερο, το οποίο, αφού το εξέτρεψες από την πρέπουσα χρήση του, το έκανες φονιά ανθρώπων; Και πώς άραγε, πες μου, αν σκέφτεσαι λογικά, θα ζητήσεις να ποτιστεί για σένα ο αγρός με τα ετήσια νάματα παρά Θεού, ενώ κρύβεσαι μέσα στις καλαμιές των ποταμών όχι για κανένα καλό σκοπό, και ενώ κωπηλατείς το σκάφος μέσα στα νερά όχι για ψάρεμα, αλλά έχοντας μάλλον ως επάγγελμα την πλεονεξία, μολύνοντας με άδικα αίματα το θεοδώρητο νερό και παραδίνοντας στα υδρόβια θηρία τον συνάνθρωπό σου; Έπειτα, πες μου, ποια χέρια θα υψώσεις προς τον Θεό; Τι θα πεις προσευχόμενος, ή πώς θα ζητήσεις τα αγαθά, όταν ο Θεός λέει μέσω ενός από τους προφήτες: «Όταν εκτείνετε τα χέρια σας προς εμένα, θα αποστρέψω τους οφθαλμούς μου από εσάς, και εάν πληθύνετε την προσευχή, δεν θα σας εισακούσω· διότι τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα»; Αυτός δε που δεν υπολόγισε καθόλου τους νόμους Του, ποιας φροντίδας θα αξιωθεί πλέον; «Εκείνους που με δοξάζουν θα τους δοξάσω», λέει ο Σωτήρας, «και όποιος με εξουθενώνει, θα εξουθενωθεί.» Ή, λοιπόν, υπόταξε σε Αυτόν τον αυχένα σου, και απαίτησε ως αντάλλαγμα την τιμή και την πλούσια παροχή σε όλα τα αναγκαία, ή, εφόσον δεν ανέχεσαι τον ζυγό, υπόμενε την τιμωρία.

Το τι θέλει να δηλώσει ο τύπος, θα το εξηγήσουμε όσο γίνεται. Διότι με ρωμαλέο νου πλησιάζουμε τον Θεό, υπερνικώντας κάθε κοσμική ηδονή. Και ο μόσχος είναι ζώο ρωμαλέο. Λένε δε ότι πρέπει να είναι αρσενικός, διότι το θηλυπρεπές και εύθραυστο είναι αταίριαστο στο ήθος και στους τρόπους των αγίων, και ο νους των φιλαρέτων είναι πάντοτε ανώτερος από τη μαλθακότητα και την έκπτωση προς τα αισχρότερα. Προς αυτούς πολύ εύλογα απευθύνεται η Ιερή Γραφή, οδηγώντας τους στην πνευματική ανδρεία: «Να έχετε ανδρεία και ας κραταιώνεται η καρδιά σας, όλοι εσείς που ελπίζετε στον Κύριο». Αφού δε προσφερόταν το θύμα ακριβώς στις θύρες της αγίας σκηνής, σφαζόταν ενώπιον του Κυρίου, όπως έχει γραφτεί. Διότι, όταν ερχόμαστε και εμείς στην αγία σκηνή, δηλαδή στην Εκκλησία, τότε ακριβώς αξιωνόμαστε της άνωθεν εποπτείας, και ο μακάριος Δαβίδ επιβεβαιώνει ότι το δώρο είναι ευπρόσδεκτο, λέγοντας: «Επίβλεψον επ' εμέ και ελέησόν με». Διότι στεφανώνει με τις ανώτατες τιμές όσους επιλέγει να επιβλέψει. Αντιθέτως, σε εκείνους από το αίμα του Ισραήλ, οι οποίοι απομακρύνονται έκδηλα από το να είναι επιτήδειοι προς οποιοδήποτε αγαθό, και δεν δίνουν καμία σημασία στο να τον προσβάλλουν, έχοντας παραμελήσει ανόσια τον σεβασμό προς τον νόμο, λέει: «Όταν εκτείνετε τα χέρια σας προς εμένα, θα αποστρέψω τους οφθαλμούς μου από εσάς».

Διότι έχουν γίνει ένοχοι πολλών καταδικών και, υποκείμενοι σε άγριες τιμωρίες, περνούν τη ζωή τους στενάζοντας και τρέμοντας οι άθλιοι· επειδή παντού είναι ξένοι, πρόσφυγες και περίτρομοι, και δεν έχουν την παρρησία που ταιριάζει κατεξοχήν στους ελεύθερους. Όμως ο Κάιν έλαβε ένα σημάδι, ώστε να μην τον σκοτώσουν· διότι δεν καταστράφηκε ολοκληρωτικά ο Ισραήλ, αλλά σώθηκε το υπόλειμμα, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη, ο οποίος, γνωρίζοντας αυτό, προαναφωνούσε λέγοντας: «Και αν ο Κύριος Σαβαώθ δεν μας άφηνε σπέρμα, θα γινόμασταν σαν τα Σόδομα και θα μοιάζαμε με τα Γόμορρα.» Ακόμη επιπρόσθετα σε αυτό και ο θεσπέσιος Υμνωδός ικέτευε τον Θεό των όλων να μην αφανιστεί ολοκληρωτικά ο Ισραήλ: «Μην τους σκοτώσεις, μήπως ξεχάσουν τον νόμο σου.» Όμως ο Κάιν απομακρύνθηκε από το πρόσωπο του Θεού. Διότι έχει γραφτεί ως εξής: «Εξήλθε δε ο Κάιν από το πρόσωπο του Θεού»· κάτι τέτοιο έπαθαν και αυτοί από τον Ισραήλ, προς τους οποίους ειπώθηκε μέσω της φωνής του προφήτη: «Όταν εκτείνετε τα χέρια σας προς εμένα, θα αποστρέψω τα μάτια μου από εσάς, και αν πληθύνετε τη δέηση, δεν θα σας εισακούσω. Διότι τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα.» Επειδή σκότωσαν τον Κύριο των όλων, και τόλμησαν να πουν από υπερβολική ανοσιότητα: «Το αίμα του ας πέσει πάνω μας και πάνω στα παιδιά μας.»

Ελάτε λοιπόν, ακολουθώντας τα ίχνη όσων ειπώθηκαν και αναδεικνύοντας την εσωτερική κρυμμένη πνευματική θεώρηση, ας διαμορφώσουμε το μυστήριο του Χριστού και ας δείξουμε ως εικόνα της σωτηρίας που προέρχεται μέσω αυτού τον ίδιο τον Νώε, καθώς και τη σοφή και άρρητη οικονομία σχετικά με την κιβωτό. Γεννήθηκε λοιπόν ο Νώε από τον Λάμεχ, όχι από εκείνον που είχε φονεύσει πρωτύτερα άνδρα και νέο, αλλά από τον συνονόματό του, τον απόγονο του Σηθ. Αναφάνηκε δε και ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός από τον Ισραήλ, που ήταν άγιος μεν εξαιτίας των πατέρων του, αλλά από έναν λαό με τους ίδιους τρόπους και την ίδια γνώμη με τον φονιά Λάμεχ, συνονόματου πλέον ως προς τον φόνο. Και έχει ειπωθεί κάπου προς τους Ιουδαίους: «Ποιον από τους προφήτες δεν σκότωσαν οι πατέρες σας;» Και από τον Χριστό: «Και εσείς συμπληρώστε το μέτρο των πατέρων σας.» Και βέβαια, και μέσω της φωνής του Ησαΐα λέει: «Όταν εκτείνετε τα χέρια σας προς εμένα, θα αποστρέψω τα μάτια μου από εσάς· και εάν πληθύνετε τη δέηση, δεν θα σας εισακούσω· διότι τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα.» Και ο Νώε μεν ήταν ο ενδέκατος από τον Αδάμ· ο Χριστός δε πάλι γεννήθηκε κατά σάρκα στον έσχατο και ενδέκατο καιρό, και άρχισε την οικονομία για εμάς. Αυτό θα μπορούσες να μάθεις ότι έτσι έχει και είναι αληθινό, και θα το πεις οπωσδήποτε και με κάθε τρόπο, έχοντας πειστεί από τις ιερές Γραφές.

Διότι, αφού οι Ισραηλίτες πέρασαν τον Ιορδάνη, επιτέθηκαν στην Ιεριχώ· και μάλιστα, ακολουθώντας τα θεία προστάγματα, έσπευσαν να την πολιορκήσουν, με την πεποίθηση ότι πολύ σύντομα θα επικρατούσαν και θα την κυρίευαν, και προσήλθαν οι πιο μαχητικοί προετοιμασμένοι σύμφωνα με τον νόμο του πολέμου. Διότι είναι γραμμένο: «Και πήγε ο Ιησούς του Ναυή προς τους ιερείς και τους είπε λέγοντας: Παραγγείλτε στον λαό να περιέλθει και να κυκλώσει την πόλη, και οι μαχητές ας πορευθούν οπλισμένοι ενώπιον του Κυρίου». Διότι, όταν προστάζει ο Χριστός μέσω της φωνής των πνευματικών ηγετών, εκστρατεύουμε εναντίον των εχθρών, μη αναλαμβάνοντας τη μάχη ενάντια σε αίμα και σάρκα, αλλά μάλλον ενάντια στις αρχές και τις εξουσίες, και στον νόμο που τυραννά τα μέλη της σάρκας. Και τότε θα βρισκόμαστε ενώπιον του Θεού, εξοπλισμένοι τρόπον τινά με την πανοπλία τη θεία και νοητή (διότι τα όπλα μας δεν είναι σαρκικά, σύμφωνα με τα λόγια του Παύλου), και διαπρεπείς στα καυχήματα της δικαιοσύνης. Επιβλέπει λοιπόν τους πλέον μαχητικούς ο Δεσπότης των πάντων Θεός, οι οποίοι είναι ενδεδυμένοι τα λαμπρά όπλα της δικαιοσύνης· αυτό δηλαδή σημαίνει το να πορεύονται οι μαχητές οπλισμένοι ενώπιον του Χριστού. Είναι δε εξαιρετικά τίμιο και αληθινά πολυπόθητο το να δεχθεί κανείς την επίσκεψη του Θεού, εφόσον είναι εύλογο να σκεφτούμε ότι σε όσους Τον έχουν λυπήσει, ο Θεός επιβάλλει ως ένα είδος τιμωρίας την αποστροφή Του, λέγοντας: «Όταν εκτείνετε τα χέρια σας προς εμένα, θα αποστρέψω τα μάτια μου από εσάς».

Αλλά ποια ακριβώς θα μπορούσε να είναι μια τέτοια τοποθέτηση, το δήλωνε σαφώς στο βιβλίο των Αριθμών, λέγοντας τα εξής: «Και μίλησε ο Κύριος στον Μωυσή λέγοντας: Μίλησε στον Ααρών και πες του: Όταν τοποθετήσεις τους λύχνους, οι επτά λύχνοι να φωτίζουν προς το μπροστινό μέρος της λυχνίας· και ο Ααρών έκανε έτσι: άναψε τους λύχνους της προς το μπροστινό μέρος της λυχνίας, όπως ακριβώς διέταξε ο Κύριος τον Μωυσή». Κατανόησε, λοιπόν, ότι οι επτά λύχνοι, στραμμένοι προς το μπροστινό μέρος της λυχνίας, εξέπεμπαν το φως σε όσους τους έβλεπαν. Διότι το θείο και νοητό φως δεν επιλάμπει σε αυτούς που βρίσκονται πίσω και τρόπον τινά έχουν αποστραφεί τον Θεό, αλλά σε εκείνους που έχουν αχθεί ενώπιόν Του μέσω του αγιασμού, και στέκονται πλέον πρόσωπο με πρόσωπο με Αυτόν μέσω της παρρησίας της πίστεως και της πάγκαλης σεμνότητας του ορθού βίου. Διότι είναι βδελυρό και μισητό καθετί που βρίσκεται στη φαυλότητα και την απείθεια. Αντιθέτως, είναι τίμιο και απολαμβάνει την επίσκεψη του Θεού αυτό που είναι υπάκουο και ευάγωγο. Έτσι, προς τους Ιουδαίους, που επέλεξαν να συμπεριφέρονται υβριστικά και ασυγκράτητα εναντίον Του, λέει μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Όταν εκτείνετε τα χέρια σας προς εμένα, θα αποστρέψω τα μάτια μου από εσάς». «Οι οφθαλμοί όμως του Κυρίου είναι στραμμένοι προς τους δικαίους», σύμφωνα με αυτό που υμνείται στους Ψαλμούς. ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Αληθές. ΚΥΡΙΛΛΟΣ:

Πάνω από όλα, αποκαλύπτει την αιτία αυτής της τόσο μεγάλης απειλής, προσθέτοντας στη συνέχεια και λέγοντας: 〈διότι τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα〉, ‹αφού συμπλήρωσαν το μέτρο της κακίας των πατέρων τους›. ⌞Πρόσεξε δε ότι σε όλα αυτά πουθενά δεν κατηγορούνται για ειδωλολατρία, αλλά για το ότι ‹δεν γνώρισαν τον Κύριο› και ότι ‹δεν τον κατανόησαν›, τότε ‹τον εγκατέλειψαν και παρόργισαν τον Άγιο του Ισραήλ›. Και επιπλέον όλων αυτών, ότι 〈τα χέρια τους έχουν γίνει γεμάτα αίμα〉⌟ εξαιτίας της μιαιφονίας κατά του Χριστού, την οποία διέπραξαν ύστερα από αμέτρητες προφητοκτονίες, έγιναν 〈γεμάτα αίμα〉. Γι' αυτό τον λόγο κάθε 〈εορτή〉 και πανήγυρις, καθώς και τα υπόλοιπα μέσα με τα οποία νόμιζαν ότι επιτυγχάνουν άφεση αμαρτιών σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή, τους έχουν αφαιρεθεί μετά το τόλμημά τους εναντίον του Χριστού.

Δες, εξάλλου, και τι είδους απειλή εξαπολύεται εναντίον τους, η οποία λέει: «δεν θα συγχωρήσω πλέον τις αμαρτίες σας», το οποίο και αυτό εκπληρώθηκε σε αυτούς μετά την επιβουλή εναντίον του Σωτήρα μας. Γι' αυτό στη συνέχεια προστίθεται: «διότι τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα». Εύλογα, λοιπόν, επειδή τα «χέρια» τους έχουν γίνει «γεμάτα αίμα», έχει προστεθεί το: «δεν θα συγχωρήσω πλέον τις αμαρτίες σας», και το: «εάν πολλαπλασιάσετε τη δέησή σας, δεν θα σας εισακούσω». Με απόλυτη συνέπεια, ο Κύριος, που εξέφερε τα προηγούμενα, αναλύει περαιτέρω και αυτά προς τους προαναφερθέντες «άρχοντες των Σοδόμων και τον λαό των Γομόρρων», προσκαλώντας τους σε αγαθές ελπίδες, εάν, απομακρυνόμενοι από την κακία και εγκαταλείποντας την εθελοθρησκεία του σαρκικού νόμου, γίνονταν υπήκοοι της καινής του διαθήκης και του νέου νόμου και λόγου. Γι' αυτό, μετά την παραμέληση των όσων ανήκαν στην παλαιά διαθήκη, εισάγει τα μυστήρια της καινής διαθήκης και του νέου νόμου. Αυτά ακριβώς παρέδιδε και ο ίδιος στα Ευαγγέλια λέγοντας: «εάν κάποιος δεν αναγεννηθεί από ύδωρ και πνεύμα, δεν πρόκειται να εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών». Προτρέπει, λοιπόν, ο φιλάνθρωπος Κύριος εκείνους που έχουν εμπλακεί σε τόσα κακά και έχουν μολυνθεί από το προαναφερθέν αίμα, να σπεύσουν προς την αποδοχή της καινής διαθήκης, προβάλλοντάς τους ως υπόσχεση την άφεση των αμαρτιών, η οποία χορηγείται μέσω αυτής σε όσους έχουν διαπράξει μεγάλες ασέβειες.

Μόνο αυτοί «θα ονομαστούν άγιοι», όσοι δηλαδή καταξιώθηκαν «να γραφτούν στην» αιώνια «ζωή» της επουράνιας «Ιερουσαλήμ»· σε αυτούς παράβαλε τα λόγια του Σωτήρα μας προς τους αποστόλους, με τα οποία ειπώθηκε: «να χαίρεστε επειδή τα ονόματά σας έχουν γραφτεί στους ουρανούς». Το πώς όμως θα γίνουν άξιοι αυτών, το αποσαφηνίζει στη συνέχεια λέγοντας το εξής: «θα ξεπλύνει ο Κύριος τον ρύπο των υιών και των θυγατέρων της Σιών και θα καθαρίσει το αίμα από ανάμεσά τους με πνεύμα κρίσεως», δηλώνοντας σαφώς «το λουτρό της παλιγγενεσίας», το οποίο δήλωνε και προηγουμένως λέγοντας: «λουστείτε, γίνετε καθαροί», και το οποίο τώρα υπόσχεται. Η δε φράση «με πνεύμα καύσεως» σε τίποτα δεν θα διέφερε από το «με Πνεύμα Άγιο και πυρ». Και κάνει λόγο για «ρύπο» των ψυχών, με τον οποίο λερώθηκαν έχοντας μολυνθεί από «το αίμα», το οποίο μνημόνευσε ο λόγος και προηγουμένως, λέγοντας: «διότι τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα».

Η έπαρση των χειρών μου θυσία εσπερινή. Θα το κατανοήσεις δε αυτό από τα λόγια του Αποστόλου: «Θέλω οι άνδρες να προσεύχονται υψώνοντας όσια χέρια, χωρίς οργή και διαγογγυσμούς»· διότι και εκείνος αναφέρθηκε ταυτόχρονα και σε αυτά που αφορούν τη διάνοια και σε αυτά που αφορούν την πράξη. Οι δε ασεβείς ουδέποτε υψώνουν τα χέρια τους· γι' αυτό έχει λεχθεί προς αυτούς: «Όταν εκτείνετε τα χέρια σας προς εμένα, θα αποστρέψω το πρόσωπό μου από εσάς». Πρέπει δε να ανυψώνει κανείς τις πράξεις του στο ύψος, και να τις επιτελεί κατά τρόπο αρεστό στον Θεό.

Όταν εκτείνετε τα χέρια σας προς εμένα, θα αποστρέψω τα μάτια μου από εσάς· και εάν πληθύνετε τη δέησή σας, δεν θα σας εισακούσω, διότι τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα.

Και πρόσεξε πώς ο λόγος, εκθέτοντας όλα αυτά εκτενώς, δεν τους εγκαλεί εδώ για ειδωλολατρία ούτε για κάποια άλλη αμαρτία, ούτε βέβαια για την έκχυση πολλών αιμάτων, αλλά ενός συγκεκριμένου εξαιρετικού αίματος, προφανώς δηλαδή του Χριστού, για το οποίο σαφώς ο λόγος ελέγχει αυστηρά τον λαό λέγοντας: «διότι τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα». Για τον λόγο αυτόν στη συνέχεια προστίθεται το εξής: «Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη Σιών, που ήταν γεμάτη από δίκαιη κρίση, στην οποία κατοικούσε η δικαιοσύνη, ενώ τώρα υπάρχουν σε αυτήν φονιάδες;». Μετά από όλα αυτά, καταλήγοντας ο λόγος και προμηνύοντας ξανά την αποβολή τους, αναφέρει: «Διότι θα γίνουν σαν την τερέβινθο που έχει αποβάλει τα φύλλα της, και σαν κήπος που δεν έχει νερό. Και η δύναμή τους θα γίνει σαν το ξερό καλάμι από στουπί, και τα έργα τους σαν σπινθήρες, και θα κατακαούν οι άνομοι και οι αμαρτωλοί μαζί, και δεν θα υπάρχει κανείς για να τους σβήσει». Έχοντας διακηρύξει εκ των προτέρων εναντίον τους τόσα και τέτοιου μεγέθους δεινά η προφητεία, στη συνέχεια παραθέτει την περικοπή που μόλις εκθέσαμε, μέσω της οποίας ειπώθηκε: «Ότι τις έσχατες ημέρες θα είναι φανερό το όρος του Κυρίου». Αυτό υποδηλώνει σαφώς, μετά την ολοκληρωτική και τέλεια αποβολή και ερήμωσή τους, τις οικονομίες της Καινής Διαθήκης, σύμφωνα με τις οποίες το όρος του Κυρίου έγινε φανερό σε όλα τα έθνη. Και ποιο άλλο είναι αυτό το όρος, παρά ο Θεός Λόγος, ο οποίος εξαρχής ήταν προς τον Θεό;

Το για ποια αιτία τους ονόμασε άρχοντες των Σοδόμων και λαό των Γομόρρων, ο ίδιος το φανέρωσε, λέγοντας αμέσως: «Διότι τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα». Και πάλι, προχωρώντας πιο κάτω, λέει: «Την ανομία τους, σαν των Σοδόμων, την ανήγγειλαν και την έφεραν στο φως. Αλίμονο στην ψυχή τους, διότι βουλεύθηκαν πονηρό σχέδιο εναντίον του εαυτού τους, λέγοντας: ας δέσουμε τον δίκαιο, επειδή μας είναι ενοχλητικός», κάνοντας σαφέστατα μνεία για κάποιο αίμα και για την επιβουλή εναντίον ενός δικαίου. Ποιανού άλλου, άραγε, παρά του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, εξαιτίας του οποίου και μετά τον οποίο τους βρήκαν όλα όσα είχαν προφητευθεί; 〈〈37〉.〉 〈Του ίδιου του Ησαΐα〉. «Εκείνη την ημέρα θα επιλάμψει ο Θεός εν βουλή με δόξα πάνω στη γη, για να υψώσει και να δοξάσει το υπόλειμμα του Ισραήλ· και το υπόλειμμα του Ισραήλ στη Σιών και το υπόλειμμα στην Ιερουσαλήμ, θα ονομαστούν όλοι άγιοι, όσοι έχουν γραφτεί για ζωή στην Ιερουσαλήμ».

Σχετικά με τα Έθνη αναφέρεται: «Διότι από ανατολών ηλίου μέχρι δυσμών το όνομά μου έχει δοξαστεί ανάμεσα στα Έθνη, λέει ο Κύριος ο παντοκράτωρ· και σε κάθε τόπο προσφέρεται θυμίαμα στο όνομά μου, και μέγα είναι το όνομά μου ανάμεσα στα Έθνη, λέει ο Κύριος ο παντοκράτωρ.» (Ενώ για τους Ιουδαίους λέει:) «Εσείς όμως το βεβηλώνετε.» Ο Δαβίδ: «Ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου, και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης.» Ο Μωυσής: «Άφησέ με να εξαλείψω αυτόν τον λαό, και θα σου δώσω ένα έθνος μεγάλο και πολυάριθμο, περισσότερο από αυτόν.» Ο Ησαΐας για τους Ιουδαίους: «Ακούστε τον λόγο του Κυρίου, γιοι των Σοδόμων· προσέξτε τον νόμο του Θεού, λαέ των Γομόρρων.» Και πάλι: «Τα Σάββατά σας και τις νουμηνίες σας τα μισεί η ψυχή μου· και τις προσευχές σας δεν θα τις δεχτώ· λουστείτε, γίνετε καθαροί· τα χέρια σας είναι μολυσμένα με αίμα.» Και μολονότι ο νόμος ορίζει ρητά ότι δεν πρέπει να εορτάζουν έξω από την Ιερουσαλήμ και τον ναό, σύμφωνα με το, «Σε σένα ταιριάζει ύμνος, Θεέ, στη Σιών· και σε σένα θα αποδοθεί η προσευχή στην Ιερουσαλήμ», έχει γραφτεί: «Διότι θα προσκυνήσουν τον Κύριο ο καθένας από τον τόπο του.» Και πάλι ο Προφήτης: «Μέγα είναι το όνομά του ανάμεσα στα Έθνη, και σε κάθε τόπο προσφέρεται θυμίαμα στο όνομά του, και θυσία καθαρή.» «Εσάς όμως θα σας εξολοθρεύσει ο Κύριος· ενώ σε αυτούς που με υπηρετούν θα δοθεί ένα νέο όνομα, το οποίο θα ευλογηθεί σε όλη τη γη.» Τι είναι λοιπόν πιο καινούργιο από το όνομα των Χριστιανών;

Υπάρχει λοιπόν, αδελφοί, και άλλος πονηρός κορεσμός και μέθη, η οποία δεν προέρχεται από τα φαγητά ούτε από τα ποτά και την τρυφή σε αυτά, αλλά από την οργή προς τον πλησίον, το μίσος και τη μνησικακία, και από τα κακά που γεννιούνται από αυτά. Γι' αυτά και ο Μωυσής στην ωδή αναφέρει: «ο οίνος τους είναι δηλητήριο δρακόντων, και αθεράπευτο δηλητήριο ασπίδων». Για τον λόγο αυτόν ο προφήτης Ησαΐας λέει: «αλίμονο σε όσους μεθούν χωρίς κρασί»· και πάλι ο ίδιος παραγγέλλει λέγοντας: «μη νηστεύετε για φιλονικίες». Αλλά και προς αυτούς που νηστεύουν κατ' αυτόν τον τρόπο λέει εκ μέρους του Κυρίου: «εάν κάμψεις τον τράχηλό σου σαν κρίκο, ούτε έτσι θα ονομάσετε τη νηστεία δεκτή, και εάν πληθύνετε τις δεήσεις σας, δεν θα σας εισακούσω», και «όταν εκτείνετε τα χέρια σας προς εμένα, θα αποστρέψω τα μάτια μου από εσάς».

Όραση την οποία είδε ο Ησαΐας, ο γιος του Αμώς ... άκουε ουρανέ, και δώσε προσοχή γη, διότι ο Κύριος μίλησε. Γιους γέννησα και μεγάλωσα, αλλά αυτοί με αθέτησαν. Γνώρισε το βόδι τον ιδιοκτήτη του και το γαϊδούρι τη φάτνη του κυρίου του· ο Ισραήλ όμως δεν με γνώρισε, και ο λαός δεν με κατανόησε. Αλίμονο αμαρτωλό έθνος, ... σπέρμα πονηρό, γιοι άνομοι· εγκαταλείψατε τον Κύριο ... ... κάθε κεφάλι βρίσκεται σε πόνο, και κάθε καρδιά σε λύπη από τα πόδια έως το κεφάλι· δεν υπάρχει σε αυτό υγεία, ούτε για τραύμα ούτε για μώλωπα ούτε για πληγή που φλεγμαίνει· δεν υπάρχει αλοιφή για να τοποθετηθεί, ούτε λάδι ούτε επίδεσμοι .... Και αν ο Κύριος Σαβαώθ δεν μας άφηνε σπέρμα, θα γινόμασταν σαν τα Σόδομα, και θα μοιάζαμε με τα Γόμορρα. Ακούστε τον λόγο του Κυρίου, άρχοντες των Σοδόμων· προσέξτε τον νόμο του Θεού, λαέ των Γομόρρων. Τι μου χρειάζεται το πλήθος των θυσιών σας; λέει ο Κύριος· χόρτασα από ολοκαυτώματα κριαριών, και λίπος αρνιών και αίμα ταύρων και τράγων δεν επιθυμώ, ούτε όταν έρχεστε να εμφανιστείτε μπροστά μου. Διότι ποιος ζήτησε αυτά από τα χέρια σας; ... ... μεγάλη ημέρα δεν ανέχομαι· ... ... μου γίνατε βάρος, δεν θα ανεχτώ άλλο τις αμαρτίες σας. ... Και αν πληθύνετε την προσευχή, δεν θα σας εισακούσω· διότι τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα.