Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 1:19

Αν όμως η νοερά ψυχή μας είναι ξένη προς την αγαθή και θεομίμητη θέληση και ενέργεια, τότε πώς λέγει ο Θεός προς τους ανθρώπους: «Εάν θελήσετε και με υπακούσετε, θα φάγετε τα αγαθά της γης»; Πώς θα πράξει η ψυχή το θείο θέλημα, αν δεν έχει θελητική και ενεργητική δύναμη; Και πώς επιτράπηκε αμέσως στον Αδάμ, μόλις δημιουργήθηκε, να εργάζεται και να φυλάσσει το δεσποτικό πρόσταγμα;

Παρακάλεσα Αυτόν «που δεν θέλει τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει αυτός και να ζήσει», ώστε να σε κατατάξει σε αυτό μαζί με τους σωζομένους. Και ελέησε και εσένα μετά από εμένα, και αμέσως σε κατέταξε, Αυτός «που θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας.» Δωρεάν, λοιπόν, το έλαβες. Σε σένα, επομένως, εναπόκειται το να βρίσκεσαι ή να μη βρίσκεσαι σε μια τέτοια καταγραφή. Εφόσον, λοιπόν, εσύ το θέλεις, σε βοηθά Εκείνος που λέει: «Εάν θελήσετε και με εισακούσετε, θα φάτε τα αγαθά της γης» και τα εξής. Ιδού, σου τα είπα, πρόσεχε να μην εκπέσεις από μια τέτοια στράτευση, μήπως και νοσήσεις από ανίατο τραύμα. Διότι, εάν εκπέσεις από αυτήν, ούτε στον κόσμο θα είσαι χρήσιμος. Ο Κύριος να σε σκεπάσει από τον πονηρό και να σε διασώσει για την αιώνια ζωή. Αμήν. Τέκνο μου, «άφησε λοιπόν τους νεκρούς να θάψουν τους δικούς τους νεκρούς», και βλέπεις πώς δοξάζεται ο Θεός στη σύναξη των αγίων.

Και βλέποντας ο διάβολος ότι έτσι έχουν τα πράγματα, μας τα ανέστρεψε, όπως ακριβώς έκανε και στην αρχή, έως ότου μας έβγαλε από τον παράδεισο. Διότι τι δεν διαστρέβλωσε σε εμάς; Αντί για την άγια ειρήνη, δεν μας ενέβαλε φοβερή οργή; Αντί για το κατά Θεόν μίσος, δηλαδή το να μισούμε τα κακά, δεν μας ενέβαλε πονηρό μίσος, ώστε να μισούμε τα αγαθά και τον ίδιο τον Θεό; Αλλά εμείς δεν καταλαβαίνουμε, και δεν γνωρίζουμε ότι ο Θεός, αποκόπτοντας από εμάς κάθε αισχρή ενθύμηση και κάθε πονηρό και ψυχοφθόρο λογισμό, μας είπε να προσευχόμαστε υπέρ των εχθρών μας και να ευλογούμε αυτούς που μας καταρώνται, και μας έδωσε εντολή να αγαπούμε τους εχθρούς μας. Και αν λάβαμε εντολή να αγαπούμε τους εχθρούς μας, οι οποίοι ούτε με προθυμία ούτε με αμέλεια μας προσφέρουν κάποια διακονία, ποια συγγνώμη θα έχουμε, εάν δεν αγαπούμε αυτούς που μας ευεργετούν και μας διακονούν, ακόμη κι αν οι δαίμονες μας παρουσιάζουν τη διακονία τους να γίνεται με αμέλεια; Εάν θέλεις να σωθείς και εμπιστεύθηκες την ψυχή σου στον Θεό και σε εμάς, μην πιστεύεις στον λογισμό σου. Διότι κακό σπόρο σπέρνουν οι δαίμονες, παρουσιάζοντας άλλα αντ' άλλων. Ακολούθησε λοιπόν, και θα μάθεις την οδό του Θεού. Διότι ο Ίδιος είπε: «Εάν θέλετε και με ακούσετε, θα φάτε τα αγαθά της γης» και τα εξής. Ώστε λοιπόν, από εμάς εξαρτάται το να φάμε και το να μη φάμε. Και γιατί κατηγορούμε τον πλησίον μας;

Και εάν θέλετε και με εισακούσετε, θα φάτε τα αγαθά της γης· εάν όμως δεν θέλετε, ούτε με εισακούσετε, μάχαιρα θα σας καταφάει. Με αυτά τα λόγια παρουσιάζει κατεξοχήν το αυτεξούσιο της ανθρώπινης φύσεως. Διότι θεωρούμε ότι αυτή η κατάληξη αρμόζει σε όλα τα προηγούμενα. Επειδή, αν απομακρυνθείτε, λέει, από τη λατρεία κατά το γράμμα που θανατώνει, εάν λουστείτε και, αφού γίνετε καθαροί, τηρήσετε στο εξής την πολιτεία που σας έχει εκτεθεί, θα έλθετε σε κρίση, θα βρεθείτε σε τούτη ή εκείνη την αφθονία και θα απολαύσετε την τρυφή της επαγγελίας, και δεν θα γίνετε βορά της τιμωρητικής και φθαρτικής μαχαίρας. — Σε όσους μεν κατανοούν με ταπεινό τρόπο, δίνονται γήινες υποσχέσεις ως μισθός της υπακοής· σε όσους όμως υπακούουν πνευματικά στο θέλημα της Γραφής, εννοούνται τα αγαθά της πνευματικής γης, την οποία λέγεται ότι θα κληρονομήσουν οι μακαριζόμενοι πράοι. Παρομοίως και η μάχαιρα νοείται ως έμψυχη, για την οποία έχει ειπωθεί ότι μέθυσε από το αίμα των τραυματιών· και, στον ουρανό θα φάει κρέατα.

Οι λειτουργοί της χάριτος του Θεού μίλησαν για τη μετάνοια μέσω του Αγίου Πνεύματος, και ο ίδιος ο Δεσπότης των πάντων μίλησε για τη μετάνοια με όρκο: «Διότι ζω εγώ, λέει ο Κύριος, και δεν θέλω τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά τη μετάνοιά του», προσθέτοντας και μια αγαθή απόφαση: «Μετανοήστε, οίκος του Ισραήλ, από την ανομία σας. Πες στους γιους του λαού μου: Εάν οι αμαρτίες σας φτάνουν από τη γη έως τον ουρανό, και εάν είναι πιο κατακόκκινες από το άλικο χρώμα και πιο μαύρες από τον σάκο, και επιστρέψετε σε μένα με όλη σας την καρδιά και πείτε: Πατέρα, θα σας εισακούσω ως άγιο λαό». Και σε άλλο σημείο λέει τα εξής: «Πλυθείτε και γίνεται καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας ενώπιον των οφθαλμών μου. Πάψτε τις πονηρίες σας, μάθετε να κάνετε το καλό, αναζητήστε τη δικαιοσύνη, γλιτώστε τον αδικούμενο, δώστε δίκαιο στο ορφανό και δικαιώστε τη χήρα, και ελάτε να διαλεχθούμε, λέει ο Κύριος. Και εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν το πορφυρό, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι, και εάν είναι σαν το κατακόκκινο, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί. Και εάν θελήσετε και με εισακούσετε, θα φάτε τα αγαθά της γης. Εάν όμως δεν θελήσετε και δεν με εισακούσετε, μάχαιρα θα σας καταφάει. Διότι το στόμα του Κυρίου τα μίλησε αυτά». Θέλοντας, λοιπόν, όλοι οι αγαπητοί του να γίνουν μέτοχοι της μετάνοιας, τους εστήριξε με το παντοκρατορικό του θέλημα.

Διότι αυτή είναι για εμάς η είσοδος της ελπίδας και η απαρχή της θείας πραότητας προς εμάς, ως θύρα και οδός. Ότι δε και για τους υπερβολικά μολυσμένους, όπως και για όσους έχουν νοσήσει λιγότερο, θα είναι αρκετή για την κάθαρσή τους η χάρη διά της πίστεως, μας πείθει λέγοντας: «Εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν το πορφυρό, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι· και εάν είναι κόκκινες, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί.» Διότι τίποτα δεν είναι δύσκολο να ξεπλυθεί όταν ο Θεός το καθαρίζει. Όπως άλλωστε λέει ο Παύλος, «Όπου επλεόνασε η αμαρτία, υπερεπερίσσευσε η χάρη». Και πάλι: «Ποιος θα εγκαλέσει τους εκλεκτούς του Θεού; Ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει, ποιος είναι αυτός που θα κατακρίνει;» <Και εάν θέλετε, και με εισακούσετε, θα γευτείτε τα αγαθά της γης. Εάν όμως δεν θέλετε, και δεν με εισακούσετε, μάχαιρα θα σας καταφάει. Διότι το στόμα του Κυρίου τα μίλησε αυτά.> Έχει απευθύνει κάπου τον λόγο στους Ισραηλίτες ο Θεός των όλων διά του πανσόφου Μωυσή: «Ιδού, έθεσα ενώπιόν σου την οδό της ζωής και την οδό του θανάτου.» Διότι έχει τεθεί ενώπιόν μας η οδός και προς τις δύο κατευθύνσεις, και είναι καρπός των διαθέσεων, δηλαδή των θελημάτων του καθενός, το να ζήσει κανείς λαμπρά και σύμφωνα με τον νόμο, ή αντίθετα, αξιοκατάκριτα. Αλλά δεν θα αμφέβαλλε κανείς, ότι εκείνοι που ζουν βίο αγαθό και εκλεκτό και ιδιαίτερα αγαπητό στον Θεό, οπωσδήποτε και με κάθε τρόπο καταλήγουν στη ζωή. Ενώ όσοι νικώνται από τις φαύλες ηδονές, έχουν το τέλος τους στον όλεθρο και την απώλεια.

Επειδή δε αυτό είναι αληθές, είναι μάταιο πλέον και ανόητο, και φλυαρία να ισχυρίζεται κανείς και να λέει ότι το κακό είναι φυσικό στον άνθρωπο· ή ότι η τύχη, η ειμαρμένη και το πεπρωμένο κυβερνούν τα ανθρώπινα, και σύμφωνα με ό,τι αρέσει στην καθεμία, δεσμεύοντας όποιους επιλέξουν, τους καθιστούν εργάτες της φαυλότητας ή της αρετής, οι οποίοι δεν προχωρούν σε αυτό με θεληματικές ροπές, αλλά όντας υποζευγμένοι σαν από αναπόδραστα προστάγματα και υποφέροντας από την καταναγκαστική εξουσία εκείνων που τους κυβερνούν. Διότι, εάν το κακό υπάρχει εκ φύσεως και είναι ενυπόστατο, όπως τουλάχιστον φλυαρούν εκείνοι, πώς τότε ενδυναμώνεται και εξασθενεί σύμφωνα με τη θέληση του καθενός; Διότι, εάν επιλέξω να είμαι χρηστός, τίποτα δεν με εμποδίζει να φανώ τέτοιος. Και εάν πάλι επιλέξω να είμαι πονηρός, τίποτα δεν θα με εμπόδιζε να ολισθήσω προς αυτό. Πού βρίσκεται λοιπόν η δύναμη της τύχης και της ειμαρμένης; Ή ποιο πεπρωμένο επιβάλλει σε κάποιους τον ζυγό της ανάγκης, εάν ακολουθεί τη θέληση του καθενός, αφενός το να φάνε τα αγαθά της γης, εφόσον επιλέξουν την υπακοή, και αφετέρου το να γίνουν θύματα της μάχαιρας, εάν αντιπαρατάξουν στους θείους νόμους την απείθεια και την ανυπακοή; <Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη Σιών, που ήταν πλήρης δικαιοσύνης; Προηγουμένως η δικαιοσύνη κατοικούσε σε αυτήν, τώρα όμως φονιάδες.> Θαυμάζει, κατά κάποιον τρόπο, για τη συναγωγή των Ιουδαίων την τόσο σαθρή και αδικαιολόγητη μεταβολή προς το χειρότερο, εννοώ, και τη μετάσταση από τα καλύτερα στα αισχρότερα.

Καταραμένη, λοιπόν, είναι η βουλή των Ιουδαίων, διότι έγινε εξαιτίας της πλεονεξίας. Διότι είναι αληθινά πλεονεξία το να θελήσουν οι δούλοι να επιτεθούν στον δεσπότη, και να κάνουν δική τους κληρονομιά εκείνο στο οποίο είχαν ταχθεί ως γεωργοί, αν και είχαν ως διαρκή μισθό τα προνόμια της ιερωσύνης και τις τιμές που προέρχονταν από το να προΐστανται των άλλων. <Σε ποιον αναγγείλαμε κακά; Και σε ποιον αναγγείλαμε αγγελία;> Είναι συνήθεια στους αγίους προφήτες, καθώς και σε ολόκληρη τη θεόπνευστη Γραφή, να παρακινούν και να ωθούν τον άνθρωπο στο να επιλέξει να ζει ορθά μέσω δύο πραγμάτων. Είτε, δηλαδή, με τους φόβους της κολάσεως, συντρίβοντας τρόπον τινά τον σκληρυμένο νου, τον στρέφουν προς το καλύτερο, είτε με τις υποσχέσεις των αμοιβών τους καθιστούν πιο θαρραλέους στο να υπομένουν χάριν των ανδραγαθημάτων της ευσέβειας. Τέτοιο είναι και αυτό που ειπώθηκε μέσω της φωνής του Ησαΐα προς τους Ιουδαίους: «Και εάν θέλετε και με εισακούσετε, θα φάτε τα αγαθά της γης. Εάν όμως δεν θέλετε, ούτε με εισακούσετε, μάχαιρα θα σας καταφάει. Διότι το στόμα του Κυρίου τα ελάλησε αυτά». Επομένως, σαν να καταδεικνύει σχεδόν τον απείθαρχο Ισραήλ επειδή ατίμασε τους λόγους των αγίων προφητών, λέγει: Σε ποιον αναγγείλαμε αγγελία; Ιδού, λοιπόν, ιδού σε ποιον.

Μάθε δε και τούτο, ότι πριν έρθει σε αυτόν τον κόσμο η ψυχή, δεν αμάρτησε σε τίποτα· αλλά, ενώ ήρθαμε αναμάρτητοι, τώρα αμαρτάνουμε από δική μας ελεύθερη προαίρεση. Μην ακούσεις κανέναν να εξηγεί εσφαλμένα το χωρίο «Αν όμως κάνω αυτό που δεν θέλω»· αλλά να θυμάσαι εκείνον που λέει: «Εάν θέλετε και με ακούσετε, θα φάτε τα αγαθά της γης· εάν όμως δεν θέλετε και δεν με ακούσετε, μάχαιρα θα σας καταφάει», και τα εξής. Και πάλι: «Όπως παραστήσατε τα μέλη σας δούλα στην ακαθαρσία και στην ανομία, για να κάνετε την ανομία, έτσι και τώρα παραστήστε τα μέλη σας δούλα στη δικαιοσύνη, για να οδηγηθείτε στον αγιασμό»· και να θυμάσαι τη Γραφή που λέει: «Καθώς δεν θεώρησαν άξιο να έχουν την επίγνωση του Θεού»· και ότι: «Ό,τι είναι γνωστό για τον Θεό είναι φανερό ανάμεσά τους» και ότι: «Έκλεισαν τα μάτια τους»· και τον Θεό πάλι να εγκαλεί και να λέει: «Εγώ σε φύτεψα σαν άμπελο καρποφόρα, ολόκληρη από γνήσιο σπόρο· πώς μεταστράφηκες σε πικρία, άμπελος αλλότρια;».

Γνωρίζοντας, λοιπόν, εκ των προτέρων, αγαπητέ μου, αυτές τις μηχανουργίες του Εχθρού, φεύγε μακριά από την αμαρτία. Αν όμως τυχόν παρασύρθηκες σε κάποιο παράπτωμα, μην παραμένεις στο παράπτωμα, αλλά σήκω και επίστρεψε στον Κύριο τον Θεό σου με όλη σου την καρδιά, για να σωθεί η ψυχή σου. Και πες στον πονηρό λογισμό: αν και συνέτριψα τα πιθάρια και έχασα το κρασί, το αμπέλι όμως σώζεται, και ο Δεσπότης είναι μακρόθυμος, πολυέλεος, ελεήμων και δίκαιος. Και ελπίζω, με τη συνέργεια της αγαθότητάς Του σε εμένα, να καλλιεργήσω ξανά και να διαφυλάξω το αμπέλι Του, και να γεμίσω τα πιθάρια Του, όπως και πριν. Διότι λέγει μέσω του προφήτη Ησαΐα: εάν οι αμαρτίες σας είναι κόκκινες σαν πορφύρα, θα τις κάνω λευκές σαν το χιόνι· και εάν είναι σαν το κόκκινο, θα τις κάνω λευκές σαν το μαλλί. Και εάν θελήσετε και με εισακούσετε, θα φάτε τα αγαθά της γης. Εάν όμως δεν θελήσετε, ούτε με εισακούσετε, μάχαιρα θα σας καταφάγει· διότι το στόμα του Κυρίου τα μίλησε αυτά. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Διότι λέγει: «όσοι διψάτε, ελάτε σε εμένα» και πάλι: «αν κάποιος θέλει να έρθει σε εμένα, ας απαρνηθεί τον εαυτό του και ας με ακολουθήσει». Και μέσω του Ησαΐα, αναφωνώντας το ίδιο, έλεγε: «εάν θέλετε και με εισακούσετε», και αργότερα, για να δείξει ο προφήτης ποιος είναι αυτός που μιλάει, είπε: «διότι το στόμα του Κυρίου τα ελάλησε αυτά». Και βλέπεις με κάθε τρόπο τη διαφωνία αυτών προς τη θεία Γραφή, καθώς και την αλλόκοτη δοξασία και αντίληψή τους, που αντιβαίνει στην πίστη και την ακολουθία του Θεού; Διότι και η Μαξίμιλλα έλεγε ότι εξαναγκάζει και όσους θέλουν και όσους δεν θέλουν, ώστε και από αυτό το ίδιο το ρητό αποδεικνύεται ότι αυτή ψεύδεται. Διότι ούτε όσους ήθελαν δίδαξε τη γνώση του Θεού, την οποία άλλωστε αγνοούσε, ούτε όσους δεν ήθελαν τους εξανάγκασε. Στην πραγματικότητα, δεν γνωρίζουν όλοι στον κόσμο ούτε ποιο είναι το όνομα της Μαξιμίλλης ούτε το παράλογο των λόγων της. Και με κάθε τρόπο κατέπεσε η πλανημένη τους επινόηση, επειδή δεν έχει σχέση με την αλήθεια του Θεού. 14. Οι άνθρωποι αυτοί τιμούν επίσης και κάποιον έρημο τόπο στη Φρυγία, μια πόλη που κάποτε ονομαζόταν Πέπουζα και τώρα είναι ισοπεδωμένη, και ισχυρίζονται ότι εκεί κατέρχεται η άνω Ιερουσαλήμ. Γι' αυτό, μεταβαίνοντας εκεί, τελούν κάποια μυστήρια στον τόπο αυτό και αγιάζουν τους εαυτούς τους, όπως νομίζουν. Διότι αυτό το γένος υπάρχει και στην Καππαδοκία και στη Γαλατία και στην προαναφερθείσα Φρυγία, από όπου και η αίρεση ονομάζεται «κατά Φρύγας»· αλλά βρίσκεται και στην Κιλικία, και κατά το πλείστον στην Κωνσταντινούπολη.

Πώς όμως, και μετά την κατασκευή του δεσμού, λέγεται το «ιδού, έθεσα ενώπιόν σου τη ζωή και τον θάνατο, επίλεξε τη ζωή, το αγαθό και το πονηρό, επίλεξε το αγαθό» και το «εάν θέλετε και με εισακούσετε»; Διότι αυτά λέχθηκαν σε ον αυτεξούσιο και όχι σε κάποιον που άγεται από δεσμά και αναγκαιότητα. Ώστε από κάθε άποψη συνάγεται ότι δεν πρέπει να θεωρούμε το σώμα ως πέδες ή φυλακή ή δεσμά, ούτε εξαιτίας αυτών τις ψυχές ως δέσμιες της γης, ωσάν ο Θεός να τις καταδίκασε να δεθούν με χοϊκές πέδες. Διότι πώς θα μπορούσε, από τη στιγμή που δεν είναι δυνατόν να αποδειχθεί αυτό; Είναι δε προφανώς άτοπο και το να νομίζει κανείς ότι το σώμα, κατά την αιώνια διαβίωση, δεν θα συνυπάρχει με την ψυχή εξαιτίας του ότι το ίδιο αποτελεί δεσμό και πέδες, ώστε να μη γίνουμε, κατά τη γνώμη τους, αιώνια καταδικασμένοι δέσμιοι της φθοράς, ενώ θα βρισκόμαστε στη βασιλεία του φωτός. Διότι, αφού καταρρίφθηκε επαρκώς και ελέγχθηκε ο ισχυρισμός με τον οποίο όρισαν τη σάρκα ως «δεσμό της ψυχής», έχει καταρριφθεί και το εξής: «για να μη γίνουμε εξαιτίας της δέσμιοι στη βασιλεία του φωτός —την οποία θα απολαύσουμε—, γι' αυτόν τον λόγο (το σώμα) δεν θα αναστηθεί». 25. Ποια άλλη αλήθεια, λοιπόν, εναργέστερη από τις προειρημένες, πρέπει να υποδείξουμε προς πειθώ όσων δυσφορούν, την οποία να μπορούν να ανεχθούν; Αλλά αυτήν τους τη φιλονικία θα μπορούσε κανείς να την ελέγξει και με αυτά τα επιχειρήματα, αλλά και με πολλά άλλα.

Εσείς δε, αν έχετε κάποιον λόγο απέναντι σε τόση χάρη, φέρτε τον στο φως. Σε αυτά προστίθεται το εξής: «και εάν θέλετε και με εισακούσετε» στο να «λουστείτε» και να πράξετε τα υπόλοιπα σύμφωνα με τον τρόπο που εξηγήθηκε, «θα φάτε τα αγαθά της γης». Εδώ ο Λόγος, απευθυνόμενος μεν στους Ιουδαίους, επειδή είναι σαν νήπια, τους προτρέπει στα όσα ειπώθηκαν μέσω της σωματικής υπόσχεσης· σύμφωνα με το αληθινό νόημα όμως, καθώς ως γη νοείται η ψυχή κατά τη σωτήρια παραβολή, η οποία λέγεται ότι δέχεται τον επουράνιο σπόρο, και άλλοτε μεν ότι «συμπνίγει» και καταστρέφει ποικιλοτρόπως τον λόγο που σπέρνεται σε αυτήν, άλλοτε δε ότι «αποδίδει καρπούς» θαλερούς «με καρποφορίες τριάντα ή εξήντα ή εκατό», είναι φυσικό ως αγαθά της ψυχής να νοούμε είτε τις προκοπές και τις τελειώσεις στην αρετή, είτε τα υποσχεθέντα σε αυτούς στην ουράνια βασιλεία και στην επουράνια γη, για την οποία στα Ευαγγέλια ο ίδιος ο Σωτήρας διδάσκοντας έλεγε: «μακάριοι οι πράοι, διότι αυτοί θα κληρονομήσουν τη γη». Σε αυτήν λοιπόν την ουράνια γη βρίσκονται τα όντως αγαθά: «εκείνα που μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν». Εκεί νοείται και η «επουράνια Ιερουσαλήμ».

Λουστείτε, γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας ενώπιον των οφθαλμών μου· ... μάθετε να πράττετε το καλό, αναζητήστε τη δικαιοσύνη .... και ελάτε να διαλεχθούμε, λέγει ο Κύριος· και εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν το πορφυρό, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι· και εάν είναι σαν το κατακόκκινο, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί. Και εάν θελήσετε και με εισακούσετε, θα φάτε τα αγαθά της γης· ... πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη, η Σιών που ήταν γεμάτη δικαιοσύνη; Στην οποία κατοικούσε η δικαιοσύνη, ενώ τώρα φονιάδες. Το ασήμι σας είναι κίβδηλο· οι κάπηλοί σου αναμειγνύουν το κρασί με νερό· οι άρχοντές σου απειθούν, γίνονται συνένοχοι κλεφτών, αγαπούν τα δώρα, επιδιώκουν την ανταπόδοση, ... ... Αλίμονο στους ισχυρούς του Ισραήλ· διότι δεν θα παύσει ο θυμός μου εναντίον των αντιπάλων, και θα αποδώσω δικαιοσύνη στους εχθρούς μου. Και θα επιφέρω το χέρι μου πάνω σου και θα σε καθαρίσω στο πυρ, .... και θα εγκαταστήσω τους κριτές σου όπως προηγουμένως και τους συμβούλους σου όπως εξ αρχής· ... ... και εκείνοι που εγκαταλείπουν τον Κύριο θα εξολοθρευτούν· διότι θα καταντροπιαστούν για τα είδωλά τους τα οποία οι ίδιοι θέλησαν, και θα ντροπιαστούν για τους κήπους τους οποίους επιθύμησαν. Διότι θα γίνουν σαν την τερέβινθο που απέβαλε τα φύλλα της, ... και η δύναμή τους θα είναι σαν στουπί, και τα έργα τους σαν σπινθήρες φωτιάς, και θα κατακαούν οι άνομοι και οι αμαρτωλοί μαζί, και δεν θα υπάρχει κανείς για να τους σβήσει.

Σε παρακαλώ εν Θεώ να εντείνεις τον αγώνα σου και να υπερασπιστείς το αξίωμά σου. Να φροντίζεις για την ενότητα με τους αγίους· να υποβαστάζεις τους πιο αδύναμους, για να εκπληρώσεις τον νόμο του Χριστού. Να αφιερώνεσαι στις νηστείες και τις προσευχές, αλλά όχι υπέρμετρα, για να μην καταβάλεις τον εαυτό σου. Από το κρασί και τα κρέατα μην απέχεις εντελώς· διότι δεν είναι βδελυρά. Διότι λέει: «Τα αγαθά της γης θα φάτε», και: «Θα τρώτε κρέατα όπως τα λάχανα», και: «Το κρασί ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου και το λάδι ιλαρύνει το πρόσωπο και ο άρτος στηρίζει την καρδιά»· αλλά να γίνεται αυτό με μέτρο και ευταξία, εφόσον ο Θεός τα χορηγεί. Διότι ποιος θα φάει ή ποιος θα πιει χωρίς τη δική Του χορηγία; Διότι αν υπάρχει κάτι ωραίο, είναι δικό Του, και αν υπάρχει κάτι αγαθό, είναι δικό Του. Να προσέχεις την ανάγνωση των Γραφών, ώστε όχι μόνο εσύ ο ίδιος να γνωρίζεις τους νόμους, αλλά και να τους εξηγείς στους άλλους. Να είσαι νηφάλιος και άγρυπνος ως αθλητής του Θεού. Κανένας που στρατεύεται δεν εμπλέκεται στις βιοτικές μέριμνες, προκειμένου να αρέσει σε αυτόν που τον στρατολόγησε· και αν κάποιος αγωνίζεται ως αθλητής, δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί σύμφωνα με τους κανόνες. Αντίψυχό σου γίνομαι εγώ, ο δέσμιος.

Και η Σοφία λέει: Εκείνος που κρύβει την αμαρτία του δεν θα ωφεληθεί· εκείνος όμως που ομολογεί τις αμαρτίες του και τις εγκαταλείπει, θα λάβει έλεος από τον Θεό. Και ο Ησαΐας λέει: Αναζητήστε τον Κύριο, και αφού τον βρείτε, επικαλεστείτε τον· και όταν τον πλησιάσει, ας εγκαταλείψει ο αμαρτωλός την οδό του και ο άδικος άνδρας τις σκέψεις του, και επιστρέψτε σε εμένα και εγώ θα τον ελεήσω, ως πολυέλεος, διότι οι σκέψεις μου δεν είναι σαν τις δικές σας σκέψεις, ούτε οι οδοί μου σαν τις δικές σας οδούς. Εάν με ακούσετε, θα γευθείτε τα αγαθά της γης. Ελάτε σε εμένα και υπακούστε με, και η ψυχή σας θα ζήσει.

Και στον Ιερεμία πάλι έτσι μίλησε ο Θεός: «Πάρε μια μεμβράνη και γράψε όλα όσα σου έχω πει· από τις ημέρες του Ιωσία, του βασιλιά του Ιούδα, μέχρι σήμερα, όλα τα δεινά που σου είπα ότι θα επιφέρω σε αυτόν τον λαό, προκειμένου, αφού ακούσει και φοβηθεί, να εγκαταλείψει κάθε άνθρωπος τον πονηρό του δρόμο και επιστρέφοντας να μετανοήσουν, ώστε να αφαιρέσω τις αμαρτίες τους». Και η Σοφία είπε: «Εκείνος που κρύβει την αμαρτία του δεν θα προκόψει, ενώ εκείνος που ομολογεί τις αμαρτίες του και απομακρύνεται από αυτές, θα βρει έλεος από τον Θεό». Και ο Ησαΐας λέει: «Αναζητήστε τον Κύριο και, όταν τον βρείτε, επικαλεστείτε τον· και πλησιάζοντάς τον, ας εγκαταλείψει ο αμαρτωλός τον δρόμο του και ο άδικος άνθρωπος τις σκέψεις του, και επιστρέψτε σε εμένα, και εγώ θα σας ελεήσω· διότι οι δικές μου σκέψεις δεν είναι όπως οι δικές σας σκέψεις, ούτε οι δρόμοι μου όπως οι δικοί σας δρόμοι. Εάν λοιπόν με ακούσετε, θα γευθείτε τα αγαθά της γης».

ΥΞΘ΄. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΙΕΡΑΚΑ. Ποια ονομάζει αγαθά της γης ο προφήτης. Αγαθά της γης η Γραφή ονομάζει τα επίγεια καλά, τα οποία έχουν το ίδιο όνομα επειδή μετέχουν στα μελλοντικά αγαθά· καθώς ο Θεός παιδαγωγεί πάνσοφα την αδυναμία μας και μέσω των αισθητών πραγμάτων μάς καθοδηγεί προς τα νοούμενα.

Η απαρχή σου προσκυνείται από τους αγγέλους, από τα Χερουβείμ, από τα Σεραφείμ· τι άλλο λείπει πλέον; «Με κάθε πνευματική ευλογία». Τίποτα το σαρκικό δεν υπάρχει εδώ. Γι' αυτό τα αφαίρεσε όλα εκείνα λέγοντας: «Θλίψη θα έχετε μέσα στον κόσμο», οδηγώντας μας προς αυτά τα πνευματικά. Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που κατέχουν τα σαρκικά δεν μπορούσαν να ακούσουν για τα πνευματικά, έτσι και όσοι μετέχουν στα πνευματικά δεν μπορούν να τα επιτύχουν, αν δεν απομακρυνθούν πρώτα από τα σαρκικά. Τι σημαίνει το «ευλογία πνευματική στα επουράνια»; Δεν εννοεί επάνω στη γη, λέει, όπως συνέβαινε στους Ιουδαίους: «Τα αγαθά της γης θα φάτε»· «Σε γη που ρέει μέλι και γάλα»· «Θα ευλογήσει ο Θεός τη γη σου». Εδώ όμως δεν υπάρχει τίποτα τέτοιο, αλλά τι; «Εκείνος που με αγαπά, θα τηρήσει τις εντολές μου, και εγώ και ο Πατέρας θα έλθουμε προς αυτόν και θα κατοικήσουμε μαζί του». «Όποιος ακούει αυτούς τους λόγους μου και τους εφαρμόζει, θα ομοιάσει με άνθρωπο συνετό, ο οποίος οικοδόμησε την οικία του πάνω στην πέτρα, και φύσηξαν οι άνεμοι, και ήλθαν οι ποταμοί, και προσέκρουσαν στην οικία εκείνη, και δεν έπεσε· διότι ήταν θεμελιωμένη πάνω στην πέτρα». Και ποια είναι η πέτρα, παρά τα ουράνια πράγματα, τα οποία είναι ανώτερα από κάθε μεταβολή;

Διότι, λέγει, ιδού το πυρ και το ύδωρ· όπου εάν θέλεις, θα εκτείνεις την χείρα σου· και, «Εάν θελήσετε και με εισακούσετε, θα φάγετε τα αγαθά της γης». γʹ. Αλλά ίσως πει κάποιος: «Θέλω. Και κανείς δεν είναι τόσο ανόητος ώστε να μη θέλει· αλλά δεν μου αρκεί το να θέλω».

Γι' αυτό και ο Θεός δεν υποσχέθηκε μόνο τη βασιλεία, αλλά απείλησε και με τη γέεννα· και οι προφήτες με αυτόν τον τρόπο απευθύνονταν στους Ιουδαίους, αναμειγνύοντας διαρκώς τα κακά με τα αγαθά. Γι' αυτό και ο Παύλος ποικίλλει κατ' αυτόν τον τρόπο τον λόγο του, όχι τυχαία, αλλά θέτει πρώτα τα ευχάριστα και ύστερα τα λυπηρά, αποδεικνύοντας ότι τα μεν πρώτα προέρχονται από την πρωταρχική βούληση του Θεού, ενώ τα δεύτερα από την πονηρία εκείνων που ραθυμούν. Έτσι και ο προφήτης παραθέτει πρώτα τα αγαθά, λέγοντας: «Εάν θελήσετε και με εισακούσετε, θα γευθείτε τα αγαθά της γης· εάν όμως δεν θελήσετε και δεν με εισακούσετε, μάχαιρα θα σας καταφάγει». Έτσι και εδώ αναπτύσσει τον λόγο του ο Παύλος. Πρόσεξε δε το εξής: Ήλθε ο Χριστός, λέει, φέρνοντας άφεση, δικαιοσύνη, ζωή· και δεν τα φέρνει απλώς, αλλά διά του σταυρού· το οποίο μάλιστα είναι το πιο μεγάλο και θαυμαστό, όχι μόνο επειδή χάρισε τέτοια αγαθά, αλλά επειδή υπέμεινε και τέτοια πάθη.

Πολλοί, λοιπόν, από τους πλουσίους στριφογυρνούν ολόκληρη τη νύχτα, επειδή δεν περιμένουν να έλθει η ανάγκη του ύπνου για να κοιμηθούν. Και γενικά τίποτα δεν είναι δύσκολο όταν το θέλουμε, όπως ακριβώς τίποτα δεν είναι εύκολο όταν δεν το θέλουμε· διότι εμείς είμαστε κύριοι των πάντων. Γι' αυτό και η Γραφή αναφέρει: «Εάν θέλετε και με εισακούσετε»· και πάλι λέει: «Εάν όμως δεν θέλετε και δεν με εισακούσετε». Ώστε στο να θέλουμε ή στο να μη θέλουμε έγκειται το παν. Γι' αυτό τον λόγο και τιμωρούμαστε και επαινούμαστε. Είθε, λοιπόν, να συγκαταλεχθούμε μεταξύ εκείνων που επαινούνται και να αξιωθούμε τα υποσχεθέντα αγαθά, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία, και τα εξής.

Διότι είναι δυνατόν, όχι μόνο μέσα σε πέντε ημέρες, αλλά και σε μία στιγμή, να μεταβάλει κανείς ολόκληρο τον βίο του. Διότι τι υπάρχει, πες μου, χειρότερο από τον ληστή και τον ανθρωποκτόνο; Δεν αποτελεί αυτό το έσχατο είδος της κακίας; Κι όμως, έφθασε ευθύς αμέσως στο απόγειο της αρετής και εισήλθε στον ίδιο τον Παράδεισο· χωρίς να έχει ανάγκη από ημέρες, ούτε καν από μισή ημέρα, παρά μόνο από μία σύντομη στιγμή. Επομένως, είναι δυνατόν να μεταβληθεί κανείς αιφνιδίως και, από πήλινος, να γίνει χρυσός. Διότι, επειδή τα της αρετής και τα της κακίας δεν αποτελούν ιδιώματα της φύσεως, η μεταβολή είναι εύκολη, απαλλαγμένη από κάθε καταναγκασμό. «Εάν θελήσετε και με εισακούσετε», λέγει, «θα γευθείτε τα αγαθά της γης».

Και εάν θελήσετε και με εισακούσετε, θα φάτε τα αγαθά της γης. Εάν όμως δεν θελήσετε ούτε με εισακούσετε, μάχαιρα θα σας καταφάει. Διότι το στόμα του Κυρίου τα ελάλησε αυτά. Επειδή, δηλαδή, στους έχοντες πιο χονδροειδή αντίληψη, η απαλλαγή από τα αμαρτήματα δεν είναι τόσο επιθυμητή και εύκολα κατανοητή όσο η απόλαυση των όσων θεωρούνται αγαθά στον παρόντα βίο, μαζί με εκείνα υπόσχεται και αυτά· διότι και τούτο προέρχεται από εκείνο.

«Πες», λέει, «σε αυτόν τον λαό: Θα ακούσετε με τα αυτιά σας και δεν θα καταλάβετε, και βλέποντας θα κοιτάξετε και δεν θα ιδείτε». Και βλέπεις πόση άλλη διδασκαλία και κατήχηση τους απηύθυνε; Πόση προτροπή, παράκληση και έλεγχο; Έλεγχο μεν, όταν λέει: «Το βόδι γνώρισε εκείνον που το απέκτησε, και ο όνος τη φάτνη του κυρίου του. Ο Ισραήλ όμως δεν με γνώρισε, και ο λαός δεν με κατανόησε». Αυτά ήταν λόγια εκείνου που ελέγχει. Άκουσε όμως και πώς προτρέπει: «Λουστείτε, γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας». Και πώς πάλι παρακαλεί: «Εάν θελήσετε», λέει, «και με εισακούσετε, θα γευθείτε τα αγαθά της γης».

Είπε ο Θεός: «Εάν θέλετε, και εάν δεν θέλετε», καθιστώντας μας κυρίους της αρετής και της κακίας, και εναποθέτοντάς τα στη δική μας βούληση. Εκείνος όμως τι λέει; Ότι δεν είναι δυνατόν να ξεφύγουμε από την ειμαρμένη, είτε το θέλουμε είτε δεν το θέλουμε. Ο Θεός λέει: «Εάν θέλετε, θα γευθείτε τα αγαθά της γης»· αυτή πάλι λέει ότι, ακόμη και αν το θέλουμε, εάν δεν μας έχει οριστεί, δεν υπάρχει κανένα όφελος από το να το θέλουμε.

Διότι ο Θεός έδωσε στον άνθρωπο την προαίρεσή του αυτεξούσια, και του υπέδειξε την οδό του φωτός και του σκότους. Το κέρδος και τη ζημία τα αναφέρει μέσω του προφήτη Ησαΐα: «Εάν θέλετε και με υπακούσετε, θα φάτε τα αγαθά της γης· εάν όμως δεν θέλετε και δεν με υπακούσετε, εγώ δεν σας αναγκάζω». Διότι ό,τι γίνεται από ανάγκη δεν έχει κέρδος. Εγώ δεν έθεσα όρους· δεν σου επέβαλα αναγκαστικά το καλό ή το κακό. Επειδή, εάν μου έδινε εντολή να διαπράξω φόνο, ή προφανώς πορνεία, θα ήμουν υποχρεωμένος να τα κάνω· διότι δεν είναι δυνατόν να εναντιωθεί κανείς στο πρόσταγμά του. Ή ποιος θα με κρίνει, εφόσον τηρώ τις εντολές του; Ποτέ ο Θεός δεν επιθυμεί το κακό των ανθρώπων. Διότι οι πειρασμοί που έρχονται στους ανθρώπους προέρχονται από τον πονηρό, όπως λέει ο Απόστολος: «Κανείς, όταν πειράζεται, ας μην λέει ότι “από τον Θεό πειράζομαι”. Διότι ο Θεός είναι απείραστος από τα κακά, και ο ίδιος δεν πειράζει κανέναν. Αλλά καθένας πειράζεται από τη δική του επιθυμία». Εάν λοιπόν πράττεις το αγαθό, να το αποδίδεις στη φιλανθρωπία του Θεού· εάν όμως πράττεις το πονηρό, να το αποδίδεις στην πονηρία του διαβόλου.

Και εάν είναι σαν το κατακόκκινο, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί. Και εάν θελήσετε και με εισακούσετε, θα φάτε τα αγαθά της γης. Εάν όμως δεν θελήσετε, ούτε με εισακούσετε, μάχαιρα θα σας καταφάει. Διότι το στόμα του Κυρίου τα μίλησε αυτά». «Θα επιστρέψουν προς τον Κύριο, και θα τους εισακούσει, και θα τους θεραπεύσει». «Όταν επιστρέψεις και στενάξεις, τότε θα σωθείς». «Εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις αμαρτίες σου, και δεν θα μνημονευθούν πλέον. Εσύ όμως να τις θυμάσαι. Πες εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς». «Εγώ είμαι ο Θεός, και δεν υπάρχει άλλος εκτός από εμένα.

Εάν όμως πρόθυμα υπακούσεις σε Εκείνον που σε καλεί στη σωτηρία, και, αφού προστρέξεις σε Αυτόν με πόθο και χαρά, σφραγιστείς από το φως Του και Τον ακολουθήσεις αμετάστρεπτα, έχοντας απαρνηθεί τα πάντα και έχοντας προσκολληθεί μόνο σε Αυτόν, άκουσε τι είδους ασφάλεια και ευφροσύνη πρόκειται να αποκτήσεις: Εάν κάθεσαι, θα είσαι άφοβος· και εάν πλαγιάζεις, θα κοιμάσαι γλυκά, και δεν θα φοβηθείς από ξαφνικό τρόμο που θα έλθει, ούτε από τις ορμές των ασεβών δαιμόνων που θα επιτεθούν. Αντιθέτως, θα πορεύεσαι με θάρρος σαν λιοντάρι, και θα ζήσεις με ευφροσύνη και αιώνια αγαλλίαση· διότι πάνω στο κεφάλι σου θα υπάρχει αγαλλίαση και αίνεση, και θα σε κυριεύσει ευφροσύνη, εκεί από όπου έφυγε η οδύνη, η λύπη και ο στεναγμός. Τότε θα ξεπεταχτεί πρωινό το φως σου, και η θεραπεία σου γρήγορα θα ανατείλει, και θα προπορεύεται μπροστά σου η δικαιοσύνη σου, και η δόξα του Θεού θα σε περισκεπάσει. Τότε θα φωνάξεις, και ο Θεός θα σε εισακούσει· ενώ εσύ θα μιλάς ακόμη, Εκείνος θα πει: «Ιδού, είμαι παρών». Διότι εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις ανομίες σου και δεν θα τις θυμηθώ πλέον. Εσύ όμως θυμήσου τες και ας κριθούμε· πες εσύ τις ανομίες σου, για να δικαιωθείς. Και εάν οι αμαρτίες σου είναι σαν την πορφύρα, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι· εάν δε είναι κατακόκκινες, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί. Διότι το στόμα του Κυρίου τα ελάλησε αυτά.

Αυτά μας τα δίδαξε το άγιο προφητικό Πνεύμα, το οποίο ανέφερε μέσω του Μωυσή ότι λέχθηκαν στον πρώτο πλασμένο άνθρωπο από τον Θεό τα εξής: «Ιδού, μπροστά σου είναι το αγαθό και το κακό· διάλεξε το αγαθό». Και πάλι μέσω του Ησαΐα, ενός άλλου προφήτη, μας δίδαξε ότι λέχθηκαν για το ίδιο θέμα από τον Πατέρα των όλων και Δεσπότη Θεό τα εξής: «Λουστείτε· γίνετε καθαροί· αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας· μάθετε να κάνετε το καλό· αποδώστε δικαιοσύνη στο ορφανό και δικαιώστε τη χήρα· και ελάτε να συζητήσουμε, λέει ο Κύριος. Και αν οι αμαρτίες σας είναι σαν το πορφυρό, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί, και αν είναι σαν το κατακόκκινο, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι. Και αν θελήσετε και με εισακούσετε, θα φάτε τα αγαθά της γης· αν όμως δεν με εισακούσετε, μάχαιρα θα σας καταφάει· διότι το στόμα του Κυρίου τα μίλησε αυτά». Η δε προειρημένη φράση «μάχαιρα θα σας καταφάει» δεν εννοεί ότι οι παραβάτες θα φονευθούν από μαχαίρια, αλλά η μάχαιρα του Θεού είναι το πυρ, του οποίου βορά γίνονται εκείνοι που επιλέγουν να πράττουν τα φαύλα. Γι' αυτό λέει: «μάχαιρα θα σας καταφάει, διότι το στόμα του Κυρίου μίλησε». Και αν εννοούσε μάχαιρα που τέμνει και αμέσως θανατώνει, δεν θα έλεγε «θα καταφάει». Ώστε και ο Πλάτων, λέγοντας «η ευθύνη ανήκει σε εκείνον που επιλέγει, ο δε Θεός είναι αναίτιος», το είπε έχοντάς το πάρει από τον προφήτη Μωυσή· διότι ο Μωυσής είναι παλαιότερος από όλους τους συγγραφείς των Ελλήνων.

Αλλά και αυτή τη σεβάσμια εντολή την έχουμε ήδη ερμηνεύσει στην επιστολή προς τον μοναχό Ευθύμιο· όμως δεν θα διστάσουμε να την αποσαφηνίσουμε ξανά και εδώ, η οποία είχε ως εξής: «Διότι, εάν τηρούσαμε αυτή την εντολή, ο κόσμος θα ήταν επίγειος ουρανός, χωρίς φιλονικίες, χωρίς πολέμους, χωρίς στάσεις, χωρίς φθόνο, ειρηνικός, αζήμιος και αναμάρτητος, οι άνθρωποι θα ήταν θεοί κατά μέθεξιν και θα είχαν τον Θεό να στέκεται ανάμεσά τους, κατά τον θείο Δαβίδ, και θα τον ακούγαμε πρόσωπο με πρόσωπο, κατά τον θείο Μωυσή, όπως ακριβώς συνομιλεί ένας φίλος με τον φίλο του. Επειδή όμως, αλίμονο, μαζί με όλες τις θείες εντολές λησμονήσαμε και αυτήν, ο κόσμος έγινε παρόμοιος με πέλαγος και βαρύτατο κλύδωνα, και ένας αδιάβατος χειμώνας και μεγάλη τρικυμία κατέλαβε ολόκληρο τον κόσμο. Και αυτά τα βεβαιώνει ο Θεός μέσω του Δαβίδ και του Ησαΐα· «Εάν ο λαός μου με άκουγε», λέει, «και ο Ισραήλ πορευόταν στις οδούς μου, τάχιστα θα ταπείνωνα τους εχθρούς τους και θα έβαζα το χέρι μου πάνω σε εκείνους που τους θλίβουν»· και: «Εάν θέλετε και με εισακούσετε, θα φάτε τα αγαθά της γης· εάν όμως δεν θέλετε και δεν με εισακούσετε, μάχαιρα θα σας καταφάει»· και ότι: «Θα σας δώσω άρχοντες σύμφωνα με τις καρδιές σας» και ότι: «Θα καταστήσω νεανίσκους άρχοντές τους, και εμπαικτές θα τους εξουσιάζουν». «

Γι' αυτό ας προσέξουμε τους εαυτούς μας, σας παρακαλώ αδελφοί. Ας απομακρυνθούμε από κάθε πονηρή συνήθεια, ας μάθουμε να κάνουμε το καλό, ας αποφύγουμε το κακό, ας πράξουμε το αγαθό, ας μην κρύψουμε καμία αμαρτία χωρίς να την εξομολογηθούμε, διότι αυτός που κρύβει την αμαρτία του δεν θα προκόψει, λέει η Γραφή, ενώ αυτός που ομολογεί τις αμαρτίες του και τις εγκαταλείπει θα βρει έλεος από τον Θεό. Ας πλησιάσουμε τον Θεό και θα μας πλησιάσει· ας εγκαταλείψουμε τον δρόμο της αμαρτίας και τις πονηρές σκέψεις· ας επιστρέψουμε στον Θεό και θα μας ελεήσει, όπως υποσχέθηκε, διότι οι δικές του σκέψεις δεν είναι σαν τις δικές μας σκέψεις, ούτε οι δικοί του δρόμοι σαν τους δικούς μας δρόμους, ούτε θέλει με κανέναν τρόπο τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει, και αν τον ακούσουμε, θα γευτούμε «τα αγαθά της γης» και του ουρανού «και θα ζήσει η ψυχή μας», αν τον πλησιάσουμε. Γι' αυτόν τον λόγο, άλλωστε, μας υποσχέθηκε τη βασιλεία των ουρανών και μας απείλησε με κάθε είδους κόλαση, ώστε, αφού ακούσουμε και αγαπήσουμε ή φοβηθούμε, να εγκαταλείψουμε κάθε πονηρό δρόμο και να πορευτούμε μέσω της μετάνοιας προς την ευσπλαχνία του, και αυτός, από την έμφυτη ευσπλαχνία του, θα αφαιρέσει όλες τις αμαρτίες μας.

Πλυθείτε με τα δάκρυα της μετανοίας, καθαριστείτε μέσω της επιστροφής στον Θεό, «αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας ενώπιον των οφθαλμών μου, παύστε τις πονηρίες σας, μάθετε να κάνετε το καλό, αναζητήστε τη δικαιοσύνη, ελευθερώστε τον αδικούμενο, υπερασπιστείτε το ορφανό και δικαιώστε τη χήρα» και τότε έτσι να απλώσετε τα χέρια σας και να αναπέμψετε δέηση, και ενώ ακόμη θα μιλάτε, θα σας πω: Ιδού, είμαι εδώ, και ελάτε προς εμένα, και ας συνομιλήσουμε, «και αν οι αμαρτίες σας είναι σαν το πορφυρό χρώμα, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι, και αν είναι κόκκινες, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί. Και αν θελήσετε και με εισακούσετε, θα γευθείτε τα αγαθά της γης· εάν όμως δεν θελήσετε ούτε με εισακούσετε, θα σας καταφάει η μάχαιρα». Όχι με τη βία, όχι με εξουσιασμό, όχι με κάποιον καταναγκασμό σας ελκύω προς εμένα· διότι, εφόσον είμαι ανενδεής, δεν έχω ανάγκη από τη δουλεία κανενός· αλλά για εσάς τους ίδιους και για το δικό σας καλό σας προσκαλώ να έρθετε προς εμένα. «Και εάν θελήσετε και με εισακούσετε», οπωσδήποτε θα ωφελήσετε τους εαυτούς σας· «εάν όμως δεν θελήσετε ούτε εισακούσετε», πάλι τους εαυτούς σας θα βλάψετε, και κανέναν άλλον. Διότι «Ιδού, έρχομαι εγώ να συνάξω τα έργα και τους λόγους και τις σκέψεις του καθενός σας και θα αποδώσω στον καθένα σύμφωνα με τις πράξεις του», είτε είναι καλές είτε φαύλες· και: «Εγώ γνωρίζω τα έργα και τους λόγους σας και θα σας τα ανταποδώσω».

Έτσι, λοιπόν, κρίνοντας και διακρίνοντας δίκαια και αποφεύγοντας κάθε κακία, ελάτε σε μένα, και σας δέχομαι. Και, ακόμη κι αν έχετε βαφτεί από την αμαρτία σαν το πορφυρό και το κόκκινο, μου είναι δυνατό και εύκολο να σας κάνω κατάλευκους σαν το μαλλί και σαν το χιόνι. Και προς το παρόν «θα φάτε τα αγαθά της γης, εάν θελήσετε και με εισακούσετε», και έπειτα κατ' αυτόν τον τρόπο στην κατάλληλη ώρα θα απολαύσετε και τα αγαθά του ουρανού. Εάν όμως πάλι δεν θελήσετε να με εισακούσετε, εγώ μεν δεν θα σας εξαναγκάσω, ο δε μισθός του έργου σας θα είναι ότι «μάχαιρα θα σας καταφάει». Θέλοντας δε ο προφήτης να πείσει τους ακροατές ότι τα λεγόμενα δεν είναι απλώς δικά του λόγια αλλά του Θεού, είπε ότι «το στόμα του Κυρίου τα ελάλησε αυτά». Τίποτα, λέει, δεν είναι αίνιγμα, τίποτα μυθικό, τίποτα προερχόμενο από εγγαστρίμυθο, κανένα πλαστό εφεύρημα, κανένα δικό μου τεχνούργημα, αλλά «το στόμα του Κυρίου», λέει, «τα ελάλησε αυτά». Και το μεν στόμα του Κυρίου τα ελάλησε αυτά, αλλά «όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει» με επιμέλεια, μήπως και λογαριαστεί ότι μοιάζει «με την κουφή οχιά που βουλώνει τα αυτιά της», «η οποία δεν πρόκειται να εισακούσει τη φωνή των γητευτών».

Επομένως, θα βρει και τη μετάσταση από αυτή τη ζωή ανάλογη της πολιτείας του· διότι, εάν εγκαταλείψει την προηγούμενη πολιτεία και στραφεί προς μία άλλη, πράγμα που εγώ παρατηρώ σε πολλούς, θα βρει τον χωρισμό (της ψυχής) κατάλληλο προς τη δεύτερη διαγωγή του. Έτσι γάρ και ο αμαρτωλός, εάν επιστρέψει με μετάνοια, σύμφωνα με τον προφήτη Δαβίδ, κερδίζει μαζί με τη μέλλουσα και την παρούσα ωραία ζωή, εάν όμως παραμείνει αμετανόητος, από τη μεν μακάρια εκείνη ζωή εκδιώκεται οριστικά, από δε την εδώ ζωή αρπάζεται δικαιολογημένα, έπειτα από την πολλή θεία φιλανθρωπία και μακροθυμία προς αυτόν. Παρομοίως δε, εάν γίνουμε υπάκουοι στο θείο θέλημα, καθώς λέει ο Ησαΐας, θα φάμε τα αγαθά της γης· εάν όμως φανούμε παραβάτες των θεϊκών εντολών, θα γίνουμε παρανάλωμα της μάχαιρας· η μάχαιρα δηλώνει τον οξύτατο χαρακτήρα του θανάτου, από τον οποίο ικετεύει τον Θεό να λυτρωθεί και ο Δαβίδ λέγοντας: Μην αρπάξεις, Κύριε, την ψυχή μου σαν λιοντάρι, ζητώντας να αποφύγει μέσω της προσευχής τον ταχύτατο και βίαιο θάνατο.

Τι λοιπόν; Μήπως στα έργα του πολέμου τέτοιος έχεις αναδειχθεί σε εμάς, ω αυτοκράτορα, ενώ στα υπόλοιπα έχεις υστερήσει; Κάθε άλλο· διότι η φύση, έχοντας κορυφώσει από παντού το λαμπρό και το φιλότιμο, σε ανέδειξε να μην υστερείς σε τίποτα το αξιοθαύμαστο. Γι' αυτό, αν και είσαι νικηφόρος στους πολέμους, φαίνεσαι περισσότερο ανώτερος στα άλλα έργα παρά ως νικητής με τα όπλα. Και όντας φιλάνθρωπος, επειδή είσαι και θεοφιλής, ανοίγεις σε όλους σπλάχνα χρηστότητας, όχι μόνο ευεργετώντας τους αγαθούς, ούτε προσκολλώμενος μόνο σε όσους έχουν ευθεία καρδιά, αλλά συμπεριφερόμενος σε όλους με επιείκεια ως ήπιος πατέρας, και όχι μόνο σε όσους ζητούν και κρούουν τη θύρα ανοίγεις και δίδεις, αλλά προσφέρεσαι ως άμεσα διαθέσιμο αγαθό σε όλους ανεξαιρέτως σαν το φως της ημέρας, σαν την ηλιακή λάμψη, σαν καλλίρροη πηγή. Και παρέχοντας ενίοτε ακόμη και σε αυτούς που δεν ζήτησαν, και μάλιστα περισσότερα από όσα θα ζητούσαν, πολλές φορές στάθηκες πλουσιοπάροχος χορηγός ακόμη και σε αυτούς που κοιμούνταν και με δεμάτια χρυσού ράπισες την πενία και την εκσφενδόνισες κάπου μακριά. Και η παλαιόθεν υμνούμενη έτοιμη τροφή και η ανόργωτη και άσπαρτη γεωργία και ο χρυσός βίος και το παμβότανο του αγρού κατά τον Ιώβ και τα αγαθά της γης, τα οποία είχε υποσχεθεί παλαιότερα ο Θεός στους Ισραηλίτες, μέσω ενός ανδρός εισήλθαν ομόθυμα σε εμάς και έχουν εισαχθεί ακόμη και τα εκ διαμέτρου απέχοντα από τα άκρα αντίθετα.

Δεν βρίσκεται λοιπόν σε εμάς τους ίδιους, ω εσείς που είστε υπερβολικοί στις αναζητήσεις σας, το να εκλέξουμε την οδό της ζωής ή του θανάτου; Ή μήπως ειπώθηκε τυχαία από τον Θεό: «Αν θέλετε και με ακούσετε, θα φάγετε τα αγαθά της γης· αν όμως δεν θέλετε ούτε με ακούσετε, μάχαιρα θα σας καταφάγει» — δηλαδή μάχαιρα θανάτου;

Αν πάλι είχε οριστεί για τον Αδάμ να ζήσει μια πορεία εννιακοσίων τριάντα ετών, και αν δεν είχε αμαρτήσει, οπωσδήποτε θα την είχε ολοκληρώσει· διότι η ζωή είχε οριστεί από τον Θεό, είχε όμως προγνωστεί και ο θάνατος. Γι' αυτό ο Θεός είναι αναίτιος του θανάτου· διότι δεν προκάλεσε η πρόγνωση τον θάνατο, αλλά η παράβαση της εντολής. Πώς δε ο Ενώχ ζει ακόμη, έχοντας λάβει τη μετάθεση ως έπαθλο ευσέβειας; Τι δε να πει κανείς για τον Νώε, που δικαιώθηκε ως δεύτερος (γενάρχης), διασώζοντας τα σπέρματα του κόσμου που υπέστη τον θάνατο στον βυθό εξαιτίας του πλήθους των αμαρτιών; Τι για τον Λωτ, τον κάτοικο των Σοδόμων, που όμως δεν είχε την προαίρεση Σοδομίτη; Τι για τον Μωυσή σε σχέση με τον ισραηλιτικό λαό, όταν οι Αιγύπτιοι καταταρταρώθηκαν; Τι για εκείνους «των οποίων τα σώματα έπεσαν στην έρημο», σε σύγκριση με εκείνους που δεν έσφαλαν; Και τι για εκείνους τους οποίους η γη κατάπιε ζωντανούς, σε αντίθεση με τους φυλάρχους που δεν στασίασαν; Και τι να πούμε, για να αφήσω κατά μέρος κάθε πανωλεθρία που οφείλεται στην αμαρτία και την εκούσια επιλογή, για το «εάν θέλετε, θα φάτε τα αγαθά της γης· εάν όμως όχι, η μάχαιρα θα σας καταβροχθίσει»; Τι δε για τους άθεους μιαρούς ιερείς και τις δύο πεντηκονταρχίες που ο Ηλίας κατέκαψε με θείο πυρ, σε σχέση με τους «επτά χιλιάδες άνδρες που άφησα για τον εαυτό μου», και εκείνον που ανέστησε εκ νεκρών; Εάν αυτά και άλλα περισσότερα έχουν οριστεί ως ειμαρμένη από τον Θεό, πού είναι το αυτεξούσιο, για να μην αναφέρω το άτοπο; Και τι για την τελική πανωλεθρία των Ισραηλιτών, η οποία αποτέλεσε ανταπόδοση για το κυριακό αίμα και τον φόνο των προφητών μέσω της ιταλικής λόγχης· συνέβη από προκαθορισμένο όριο ή από εκούσια επιλογή;

Γι' αυτό και ο απόστολος λέγει: «σε όποιον προσφέρετε την υπακοή, είστε δούλοι σε εκείνον που υπακούσατε». «Προσφέρετε λοιπόν τα μέλη σας ως δούλα στη δικαιοσύνη για αγιασμό» και πάλι: «εάν θελήσετε και με εισακούσετε, θα γευθείτε τα αγαθά της γης». Και ο ψαλμός λέγει ότι «με τη θέλησή μου θα τον δοξολογήσω». Επομένως, ο νους στέκεται αντίπαλος και διαθέτει ίση δύναμη επιλογής ως προς το καλό και το κακό, έχοντας την ισορροπία και τη δυνατότητα απέναντι στην κακία, ώστε να μπορεί και να την πολεμά και να της αντιστέκεται και να οργίζεται ενάντια στις επιθυμίες.