Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 1:21

Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη Σιών, που ήταν πλήρης κρίσεως; Σε αυτήν όπου είχε αναπαυθεί η δικαιοσύνη, τώρα υπάρχουν φονιάδες. Η απορία αυτή εκφράζει θαυμασμό, φανερώνοντας μεγάλη κατάπληξη για το παράδοξο του πώς η πιστή πόλη που ήταν πλήρης κρίσεως, και στην οποία είχε αναπαυθεί η δικαιοσύνη, έγινε η ίδια πόρνη και κατοικητήριο φονιάδων. Διότι πώς να μην είναι άξιο λυπηρού θαυμασμού το να ξεπέσει ολόκληρη πόλη από την καθαρότητα της πίστεως στην ακαθαρσία της πορνείας, όταν ακόμη και το να εκτραπεί μία μόνο ψυχή από τη σταθερή πίστη στην πορνεία της απιστίας, συγκαταλέγεται στα παράδοξα; —Πότε όμως της προσάπτονται αυτές οι κατηγορίες; Τότε που, αφού έγινε γενεά πονηρή και μοιχαλίδα, φόνευσαν τη δικαιοσύνη που πρόβαλε από τον ουρανό και αναπαύθηκε σε αυτήν, δηλαδή τον Χριστό και Κύριό μας. Αυτό ακριβώς επιτείνει τον θαυμασμό και καθιστά το παράδοξο μεγαλύτερο: ότι δηλαδή, ενώ η δικαιοσύνη ήταν παρούσα, η αδικία υπερπερίσσευσε. Και τα έπραττε αυτά, μολονότι δεν αγνοούσε τους υγιείς λόγους περί κρίσεως. Διότι αυτό ακριβώς σημαίνει το «πλήρης κρίσεως».

Λέγεται δε κάποτε και για την Εκκλησία (πράγμα που μακάρι να μη λεχθεί ποτέ για τη δική μας) το: «Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη Σιών;» Όταν, αποβάλλοντας τον λόγο της πίστεως (με τον οποίο εξαρχής, κατά την παράδοση των πατέρων, νυμφεύθηκε, από εκείνους που την παρέστησαν σε έναν Άνδρα ως αγνή παρθένο), αποδέχεται πολλά και ποικίλα σπέρματα διδασκαλιών από εκείνους που εξεπόρνευσαν τη σεμνότητα των μυστηρίων, και οι οποίοι προς διαφθορά των ψυχών διασπείρουν τα δόγματα της ασέβειας. Τότε θα λεχθεί και για αυτήν δικαίως το: «Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη Σιών;» Διότι οι άγιοι Άγγελοι, στους οποίους έχει εμπιστευθεί η προστασία των Εκκλησιών, γνωρίζοντας τα παλαιά και αποβλέποντας και στα τωρινά, θα πουν προς αυτούς με έκπληξη: «Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη;» —Η οποία εξαιτίας της πορνείας της συγκέντρωσε γύρω της ακόμη και φονευτές, φονευτές όχι σωμάτων, αλλά ψυχών· οι οποίοι με δολιότητα και απάτη αφαιρούν τη ζωή των πιο απλοϊκών; Και χρησιμοποιώντας τον λόγο σαν ένα είδος ξίφους, ακονισμένοι μέσω της κοσμικής σοφίας στην τέχνη της πιθανολογίας, προξενούν θανάσιμα τραύματα στις ψυχές.

Έπειτα ακολουθεί η απόδοση της αιτίας, για την οποία έγινε πόρνη η προηγουμένως πιστή. Το αργύριό σας είναι αδόκιμο. Δηλαδή, ο λόγος της πίστεως έχει παραχαραχθεί και είναι κίβδηλος, μη διασώζοντας τον ακριβή χαρακτήρα της βασιλικής εικόνας. Διότι το ότι προς αυτό αποβλέπει το αίνιγμα και ονομάζει αργύριο τον λόγο της πίστεως, αποδεικνύεται από πολλά σημεία· και μάλιστα από το «Τα λόγια του Κυρίου είναι λόγια αγνά, αργύριο πυρωμένο, δοκιμασμένο στη γη». —Ερευνήστε, λοιπόν, τα ταμεία των καρδιών σας. Εξετάστε τα πάντα προσεκτικά στις κρυφές αποθήκες, μήπως τυχόν υπάρχει κάποια κίβδηλη δραχμή, δηλαδή μήπως υπάρχει κάποιο παραποιημένο δόγμα, το οποίο δεν έχει σφραγιστεί από το Πνεύμα με τα δικά Του χαράγματα της αλήθειας, τα οποία μας χάρισε μέσω των Προφητών και των Αποστόλων, αλλά έχει παραχαραχθεί από επίβουλους ανθρώπους μέσω της δικής τους επινόησης, κρυφά και δυσδιάκριτα, οι οποίοι εισάγοντας στους βασιλικούς θησαυρούς τα ξένα νομίσματα, που φέρουν τη μορφή του εχθρού, διέφθειραν τον μεγάλο πλούτο και προκάλεσαν στους πολλούς αμφιβολία ως προς την επιλογή. Διότι είναι λίγοι οι δόκιμοι τραπεζίτες.

Έδειξε σε ποιο τέλος καταλήγουν οι επιμέρους ευεργεσίες. Διότι, αντί να είναι πόλη φονευτών, γίνεται πόλη δικαιοσύνης· και αντί για πόλη πόρνη, μητρόπολη, δηλαδή πόλη που καθοδηγεί και άλλες προς τη σωφροσύνη. Και πάλι πιστή, όπως ακριβώς ήταν πριν βεβηλωθεί από την πορνεία. —Η εν Χριστώ Εκκλησία λοιπόν, στολισμένη με τα πρέποντα σε αυτήν κοσμήματα, με συμβούλους και κριτές, θα μπορούσε να ονομαστεί μητρόπολη, ωσάν να αποστέλλει από τον εαυτό της κάποιες αποικίες του κατά Θεόν βίου.

Εξαιτίας αυτών, ποιος δεν θα θρηνούσε λέγοντας: «Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη Σιών;». Και πώς δεν θα αναφωνούσε ο ίδιος ο Κύριος προς κάποιον από εκείνους που σήμερα πορεύονται με το πνεύμα του Ιερεμία: «Είδες τι μου έκανε η παρθένος του Ισραήλ; Εγώ τη μνηστεύθηκα για τον εαυτό μου με πίστη και αφθαρσία, με δικαιοσύνη και κρίση, με έλεος και οικτιρμούς, όπως της υποσχέθηκα μέσω του προφήτη Ωσηέ».

Επειδή δε αυτό είναι αληθές, είναι μάταιο πλέον και ανόητο, και φλυαρία να ισχυρίζεται κανείς και να λέει ότι το κακό είναι φυσικό στον άνθρωπο· ή ότι η τύχη, η ειμαρμένη και το πεπρωμένο κυβερνούν τα ανθρώπινα, και σύμφωνα με ό,τι αρέσει στην καθεμία, δεσμεύοντας όποιους επιλέξουν, τους καθιστούν εργάτες της φαυλότητας ή της αρετής, οι οποίοι δεν προχωρούν σε αυτό με θεληματικές ροπές, αλλά όντας υποζευγμένοι σαν από αναπόδραστα προστάγματα και υποφέροντας από την καταναγκαστική εξουσία εκείνων που τους κυβερνούν. Διότι, εάν το κακό υπάρχει εκ φύσεως και είναι ενυπόστατο, όπως τουλάχιστον φλυαρούν εκείνοι, πώς τότε ενδυναμώνεται και εξασθενεί σύμφωνα με τη θέληση του καθενός; Διότι, εάν επιλέξω να είμαι χρηστός, τίποτα δεν με εμποδίζει να φανώ τέτοιος. Και εάν πάλι επιλέξω να είμαι πονηρός, τίποτα δεν θα με εμπόδιζε να ολισθήσω προς αυτό. Πού βρίσκεται λοιπόν η δύναμη της τύχης και της ειμαρμένης; Ή ποιο πεπρωμένο επιβάλλει σε κάποιους τον ζυγό της ανάγκης, εάν ακολουθεί τη θέληση του καθενός, αφενός το να φάνε τα αγαθά της γης, εφόσον επιλέξουν την υπακοή, και αφετέρου το να γίνουν θύματα της μάχαιρας, εάν αντιπαρατάξουν στους θείους νόμους την απείθεια και την ανυπακοή; <Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη Σιών, που ήταν πλήρης δικαιοσύνης; Προηγουμένως η δικαιοσύνη κατοικούσε σε αυτήν, τώρα όμως φονιάδες.> Θαυμάζει, κατά κάποιον τρόπο, για τη συναγωγή των Ιουδαίων την τόσο σαθρή και αδικαιολόγητη μεταβολή προς το χειρότερο, εννοώ, και τη μετάσταση από τα καλύτερα στα αισχρότερα.

Επειδή όμως ο Χριστός έλαμψε σε αυτούς που βρίσκονται πάνω στη γη (διότι, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί, ο Θεός και Κύριος εμφανίστηκε σε εμάς), δεν τον χρησιμοποίησε ως παιδαγωγό· αντίθετα τίμησε ως διδασκαλίες τις εντολές των ανθρώπων· και εγκαταλείποντας τον καλό ποιμένα, ο οποίος γνωρίζει να οδηγεί σε καθετί το άριστο, προσκολλήθηκε στους αρχιερείς και τους Γραμματείς, καθώς βεβαίως και στους Φαρισαίους. Πόρνευσε λοιπόν με αυτόν τον τρόπο. Μολονότι και ο νόμος και οι προφήτες τής είχαν διακηρύξει προκαταβολικά το μυστήριο του Χριστού, και είχαν προαναγγείλει ότι θα παρουσιαζόταν στους κατάλληλους καιρούς. «Πώς λοιπόν», λέει, «έγινε πόρνη η πιστή πόλη Σιών, η οποία ήταν πλήρης δικαιοσύνης;» Είναι σαν να έλεγε: Ποιες αφορμές έλαβε για να νοσήσει, ή μάλλον πώς, ενώ ήταν γεμάτη από πνευματικά βοηθήματα, γλίστρησε στην αποστασία η άλλοτε πιστή και εργάτρια της δικαιοσύνης, στην οποία είχε καταλύσει η δικαιοσύνη, δηλαδή είχε αναπαυτεί ο νόμος; Διότι το πλήθος των διαπαιδαγωγούμενων είχε γίνει σαν ένας οίκος του, τώρα όμως έχουν καταλύσει εκεί φονιάδες. Ακούς ότι, παραλείποντας όλα τα άλλα, τους κατηγορεί για μιαιφονία; Διότι έχυσαν πάνω στο ίδιο τους το κεφάλι το τίμιο αίμα του Χριστού, λέγοντας στον Πιλάτο: «Το αίμα του ας πέσει πάνω μας και στα παιδιά μας.» Σκότωσαν όμως και αγίους προφήτες· και αυτό τους το ονείδισε ο μακάριος Στέφανος, λέγοντας: «Σκληροτράχηλοι και ανυπάκουοι στην καρδιά, εσείς πάντοτε αντιτάσσεστε στο Άγιο Πνεύμα. Ποιον από τους προφήτες δεν σκότωσαν οι πατέρες σας;»

Φαίνεται δε πάλι ότι μέσω της βαθύτερης θεωρίας μάς υπονοείται το μυστήριο του Χριστού. Διότι οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι, αν και ήταν εστεμμένοι με την κατά νόμον ιεροσύνη, δεν υπήρξαν ευπειθείς, αλλά σκληροί και αλαζόνες, και φιλοχρήματοι, και εραστές των γεμάτων πουγγιών, και επιδίδονταν σε καθετί που είναι απεχθές στον Θεό. Και μάλιστα ο ίδιος ο προφήτης Ησαΐας στην αρχή του βιβλίου του λέει: «Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη Σιών, που ήταν πλήρης ορθής κρίσεως, στην οποία κατοικούσε η δικαιοσύνη, ενώ τώρα υπάρχουν φονιάδες; Το ασήμι σας είναι κίβδηλο· οι κάπηλοί σου αναμειγνύουν το κρασί με νερό· οι άρχοντές σου είναι απειθείς, συνεργοί κλεφτών, που αγαπούν τα δώρα, επιδιώκουν ανταλλάγματα, δεν αποδίδουν δικαιοσύνη στα ορφανά, και δεν προσέχουν την υπόθεση της χήρας.»

Και αυτό θα το διδάξει λέγοντας ο Θεός των όλων: «Οι ιερείς σου δεν είπαν: Πού είναι ο Κύριος; Και αυτοί που εφάρμοζαν τον νόμο δεν με γνώρισαν, και οι ποιμένες ασεβούσαν απέναντί μου, και οι προφήτες προφήτευαν στο όνομα του Βάαλ». Επομένως, σαν τα σκυλιά δεν ήθελαν να γαβγίζουν εναντίον εκείνων που έβλαπταν τα ποίμνια, αλλά μιμούνταν την αναισχυντία των σκύλων, και το ότι δεν γνωρίζουν χορτασμό. Επειδή, όντας φιλόπλουτοι και υποκύπτοντας σε αισχρά κέρδη, και χαιρόμενοι με δωροδοκίες παρανομούσαν, οι οποίοι, εξάγοντας άδικη απόφαση, κάποιες φορές καταδίκαζαν εκείνους που δεν αδικούσαν σε τίποτα, ενώ δικαίωναν τον ασεβή, διότι δεν γνώριζαν χορτασμό, δηλαδή προφανώς κορεσμό από αισχρά κέρδη. Και για αυτά τους κατηγορούσε και ο ίδιος ο Σωτήρας λέγοντας: «Αλίμονό σας, Γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι αποδεκατώνετε τον δυόσμο, και το άνηθο, και το κύμινο, και παραλείψατε τα βαρύτερα του νόμου, την κρίση, και το έλεος και την πίστη». Ανέφερε δε για αυτούς και ο θεσπέσιος προφήτης Ησαΐας: «Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη Σιών, που ήταν γεμάτη δικαιοσύνη, στην οποία αναπαυόταν η δικαιοσύνη, ενώ τώρα υπάρχουν φονιάδες;»

Διότι νόμισαν ότι, αν βγάλουν από τη μέση τον κληρονόμο, θα κρατήσουν την κληρονομιά του· και λέγοντας αυτά τα κούφια λόγια μεταξύ τους, οι άθλιοι ασέβησαν απέναντί του. Είτε, λοιπόν, ο προφητικός λόγος προσάπτει στους εξ αίματος Ισραηλίτες την ασέβεια προς τον Χριστό, είτε ότι με κανέναν τρόπο δεν θα μπορούσαν να βρεθούν επιεικείς αυτοί που έχουν τα χέρια τους μολυσμένα με αίμα, και τα χείλη και τη γλώσσα τους δεν γνωρίζουν να μελετούν τίποτε άλλο, παρά μόνο όσα αποβλέπουν στην ασέβεια, την ανομία και την αδικία, και ότι επιπλέον έγιναν άδικοι δικαστές, δωροδοκούμενοι προφανώς, και υποκύπτοντας σε αισχρά κέρδη. Διότι έχει ειπωθεί κάπου αλλού: «Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη, η Σιών που ήταν γεμάτη από ορθή κρίση, στην οποία κατοικούσε η δικαιοσύνη, ενώ τώρα κατοικείται από φονιάδες; Το ασήμι σας είναι κίβδηλο, οι κάπηλοί σου αναμειγνύουν το κρασί με νερό, οι άρχοντές σου απειθούν, γίνονται συνένοχοι κλεφτών, αγαπούν τα δώρα, κυνηγούν την ανταπόδοση, δεν κρίνουν δίκαια τα ορφανά, και δεν προσέχουν την υπόθεση της χήρας». <Διότι κυοφορούν τον πόνο, και γεννούν την ανομία. Έσπασαν αυγά οχιών και υφαίνουν ιστό αράχνης, και όποιος πρόκειται να φάει από τα αυγά τους, σπάζοντάς τα, βρήκε μέσα τους βασιλίσκο. Ο ιστός τους δεν θα γίνει ένδυμα, ούτε πρόκειται να ντυθούν από τα έργα των χεριών τους.> Είναι συνήθεια της θεόπνευστης Γραφής να αποκαλεί πάντοτε πόνο τον φθόνο.

Και βέβαια είπε κάπου για αυτούς ο Θεός των όλων: «Πώς έγινε πόρνη, η πιστή πόλη Σιών, που ήταν γεμάτη δικαιοσύνη; Στην οποία αναπαυόταν η δικαιοσύνη, ενώ τώρα κατοικούν φονιάδες· το ασήμι σας είναι κίβδηλο, οι κάπηλοί σου αναμειγνύουν το κρασί με νερό, οι άρχοντές σου είναι απειθείς, συνένοχοι κλεφτών, αγαπούν τα δώρα, επιδιώκουν ανταλλάγματα, δεν αποδίδουν δικαιοσύνη στα ορφανά και δεν δίνουν προσοχή στην υπόθεση της χήρας.» Ενήργησε, λοιπόν, οικονομικώς ενάντια στην αρρώστια που τους κυριεύει. <Αποδεκατώνετε το δυόσμο και το απήγανο και κάθε λαχανικό, κ.τ.λ.> (A f. 163, C f. 133). Διότι, όσα έπρεπε κυρίως να κατορθώνουν, αυτά τα παρέλειψαν ως ξεπερασμένα, δηλαδή τη δικαιοσύνη και την αγάπη του Θεού, και μόνο εκείνες τις εντολές τηρούσαν με ακρίβεια, ή μάλλον πρόσταζαν να τηρούνται από τους υποταγμένους σε αυτούς λαούς, οι οποίες αποτελούσαν για αυτούς οδό και αφορμή για πάρα πολλά κέρδη· ώστε να μην παραβλέπουν ούτε τα μικρά και ανάξια λόγου λαχανικά. Έργο της αγάπης προς τον Θεό είναι το να μην έρχεται κανείς σε σύγκρουση μαζί Του με κανέναν τρόπο, και να φοβάται την παράβαση ολόκληρου του νόμου, και έργο του δικαίου είναι η δίκαιη κρίση, και το να θεωρούν εξίσου άξια φροντίδας τα θεσπισμένα από τον Θεό, και να μην αδιαφορούν από τη μία για τα αναγκαία, ενώ από την άλλη να προσέχουν με ακρίβεια μόνο τα επικερδή, αλλά να βγάζουν αμερόληπτη απόφαση για κάθε ζήτημα· διότι το να κρίνει κάποιος άδικα, δεν είναι γνώρισμα εκείνων που διατηρούν την αγάπη προς τους αδελφούς.

Και σε καμία περίπτωση βέβαια δεν θα κατηγορήσουμε για αυτά την ίδια την πόλη, αν σκεφτόμαστε ορθά· μάλλον θα θεωρήσουμε ότι όσα πράττονταν σε αυτήν έγιναν αφορμή αμαρτίας για τον Ιούδα. Κάπου ο Θεός κατηγορούσε τις παρεκτροπές των Ιουδαίων, και μάλιστα έλεγε ξεκάθαρα: «Διότι όσοι είναι οι αριθμοί των πόλεών σου, τόσοι ήταν και οι θεοί σου, Ιούδα, και ανάλογα με τον αριθμό των δρόμων της Ιερουσαλήμ στήσατε βωμούς για να θυμιάζετε στον Βάαλ. Γιατί μιλάτε σε εμένα; Όλοι εσείς παρανομήσατε, και όλοι εσείς ασεβήσατε εναντίον μου, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτορας». Τους επιπλήττει επίσης και μέσω της φωνής του Ησαΐα, λέγοντας: «Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη Σιών, η γεμάτη κρίση, στην οποία αναπαυόταν η δικαιοσύνη, ενώ τώρα υπάρχουν δολοφόνοι; Το ασήμι σας είναι κίβδηλο· οι έμποροί σου αναμειγνύουν το κρασί με νερό. Οι άρχοντές σου είναι απειθείς, συνεργοί κλεφτών, αγαπούν τα δώρα, επιδιώκουν την ανταπόδοση, δεν αποδίδουν δικαιοσύνη στα ορφανά, και δεν προσέχουν την κρίση της χήρας». Έγιναν λοιπόν αφορμή αμαρτίας για τον Ιούδα όσα ανόσια πράττονταν στα Ιεροσόλυμα, και σε καμία περίπτωση η ίδια η πόλη.

Αυτά τα συλλέγουν όχι χωρίς ιδρώτα, όσοι ακολουθούν τους τρυγητές ρίχνοντας πιο προσεκτικά το βλέμμα στα αμπέλια. Φαίνεται, λοιπόν, ότι ο προφητικός λόγος θρηνεί σε αυτά τα χωρία τη σπανιότητα των ενάρετων. Και πώς είναι δυνατόν να αμφιβάλλει κανείς ότι το γεγονός αυτό προκάλεσε ζημιά στους Ισραηλίτες, δηλαδή η έλλειψη των αγίων; Διότι ο Δεσπότης, όντας φιλάνθρωπος, μερικές φορές φροντίζει και χώρες και πόλεις, και συγχωρεί πάρα πολλά εγκλήματα, αν βρεθούν σε αυτές έστω και μόνο πέντε άγιοι, και θα είχαν σωθεί κάποτε οι πόλεις των Σοδόμων, αν ο Θεός τις σπλαχνιζόταν από σεβασμό προς τους αγίους, έστω και ελάχιστους, και ανέκοπτε την οργή του. <Αλίμονο, ψυχή μου, διότι χάθηκε ο ευλαβής από τη γη και ο δίκαιος μεταξύ των ανθρώπων δεν υπάρχει. Όλοι παραμονεύουν για να χύσουν αίμα, ο καθένας καταπιέζει τον πλησίον του με θλίψη, ετοιμάζουν τα χέρια τους για το κακό· ο άρχοντας ζητάει ανταλλάγματα, και ο κριτής μίλησε ειρηνικά λόγια, σύμφωνα με την επιθυμία της ψυχής του.> Ακριβής, όπως μας φαίνεται, είναι ο λόγος. Διότι ο Προφήτης οδύρεται επειδή δεν υπάρχει ευλαβής σε ολόκληρη τη γη, προφανώς εννοώντας αυτή των Ιουδαίων, παρόλο που παλαιότερα ήταν στολισμένη με πάρα πολλές μορφές αγίων, που είχαν λαμπρή δόξα. Γι' αυτόν τον λόγο λέει και ο Θεός μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη Σιών, που ήταν γεμάτη από δικαιοκρισία, στην οποία αναπαυόταν η δικαιοσύνη, ενώ τώρα γεμάτη φονιάδες».

Θα μπορούσε δε να νοηθεί, και πολύ εύλογα, και για το ποίμνιο των Ιουδαίων το «Αλίμονό τους». «Νύσταξαν οι ποιμένες σου, ο βασιλιάς των Ασσυρίων αποκοίμισε τους άρχοντές σου». Διότι όντως αλίμονο σε εκείνους που σκότωσαν και τον ίδιο τον Σωτήρα και Λυτρωτή των όλων, και που στα αίματα των αγίων πρόσθεσαν ανόσια και το ίδιο το Δεσποτικό. Και τους συνέβη να το πάθουν αυτό, επειδή ακριβώς παραδόθηκαν στον ύπνο της κακοβουλίας οι ηγέτες τους και εκείνοι που είχαν αναλάβει την τάξη των ποιμένων, τους γραμματείς δηλαδή εννοώ και τους Φαρισαίους και εκείνους που ήταν στεφανωμένοι με τα καυχήματα της ιερατείας, τους οποίους και αποκοίμισε νοητώς ο Ασσύριος βασιλιάς, δηλαδή ο σατανάς. Διότι η εξουσία των Βαβυλωνίων συχνά λαμβάνεται αλληγορικά στο πρόσωπό του. Ότι δε και νύσταξαν οι ποιμένες και οι άρχοντες ανάμεσά τους, πώς είναι δυνατόν να αμφιβάλλει κανείς, αφού η θεόπνευστη Γραφή αποδίδει κατ' επανάληψη σε αυτούς την απώλεια των λαών; Διότι έχει γραφτεί: «Ω, οι ποιμένες που διασκορπίζετε και απολλύετε τα πρόβατα της νομής». Και πάλι: «Οι ιερείς δεν είπαν: Πού είναι ο Κύριος; Και αυτοί που κατείχαν τον νόμο δεν με γνώρισαν, και οι ποιμένες ασεβούσαν απέναντί μου, και οι προφήτες προφήτευαν στο όνομα του Βάαλ». Και ο Ησαΐας πάλι λέει: «Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη Σιών που ήταν πλήρης δικαιοσύνης; Σε αυτήν κοιμήθηκε η δικαιοσύνη, ενώ τώρα (κατοικούν) φονιάδες».

Αυτοί όμως θα διαπιστωνόταν ότι πλέκουν αυτό το πράγμα στα κεφάλια τους σαν ένα είδος στεφανιού, και μάλιστα το θεωρούν ως τρόπο ευημερίας. Γι' αυτόν τον λόγο λένε, πότε μεν: «Ευφράνθηκα για εκείνους που μου είπαν: Ας πορευτούμε στον οίκο του Κυρίου», πότε πάλι: «Ένα πράγμα ζήτησα από τον Κύριο, και αυτό θα επιζητώ.» Και ποιο είναι το αίτημα; Και ποια είναι αυτή η μία χάρη; «Το να κατοικώ, λέει, στον οίκο του Κυρίου όλες τις ημέρες της ζωής μου, για να αντικρίζω την τερπνότητα του Κυρίου, και να επισκέπτομαι τον άγιο ναό του.» Ακούς πώς αναφέρει ότι συγκαταλέγεται στην τάξη μιας λαμπρής και εξαιρετικής χάρης το να κατοικεί κανείς στον οίκο του Θεού και να διατρίβει στις θείες αυλές; Αυτή δε η κατοίκηση δεν νοείται σωματικά, αλλά μάλλον ως σταθερότητα του φρονήματος και της ενάρετης ζωής. Αλλά, «Ο Ισαάκ», λέει, «αγαπούσε τον Ησαύ, επειδή το κυνήγι του ήταν τροφή γι' αυτόν.» Διότι ο πρωτότοκος Ισραήλ είχε αξιωθεί της άνωθεν αγάπης, επειδή προσέφερε στον Θεό, σαν ένα είδος τροφής, τα κατορθώματα της κατά τον νόμο πολιτείας και τους κόπους που συνδέονταν με αυτήν. Επειδή έχουν αναδειχθεί άγιοι και μέσα στον Ισραήλ, φιλόθεοι και τηρητές του νόμου. Και βέβαια ο προφήτης Ησαΐας θρηνούσε για την Ιερουσαλήμ ως εκπορνευμένη. Είπε όμως ότι η δικαιοσύνη κατά καιρούς αναπαύθηκε μέσα σε αυτήν, δηλαδή εγκαταστάθηκε και διέμεινε, εξαιτίας του γεγονότος ότι υπήρξαν σε αυτήν πολλοί που είχαν οικειοποιηθεί τα καυχήματα της κατά τον νόμο πολιτείας.

Διότι εκείνοι που γεννήθηκαν από τη Βαλλά, ο Δαν και ο Νεφθαλείμ, πιστώνονταν στη Ραχήλ· ενώ αυτοί που γεννήθηκαν από τη Ζελφά, ο Γαδ και ο Ασήρ, πιστώνονταν στη Λεία, και ήταν μεταγενέστεροι από εκείνους της Βαλλάς. Αλλά, νομίζω, πως οπωσδήποτε θα απορούσε κανείς, και μάλιστα πολύ εύλογα, πώς αυτοί που γεννήθηκαν από δούλη, εννοώ τη Βαλλά, θα μπορούσαν να πιστώνονται στη Ραχήλ· παρότι εκπληρώνουν τον τύπο της εξ εθνών Εκκλησίας. Τι απαντάμε λοιπόν σε αυτό; Ότι στην αρχή οι μακάριοι προφήτες συγκαταλέγονταν στα τέκνα της δουλεύουσας Ιερουσαλήμ, αλλά κατά κάποιον τρόπο ήταν υιοί της εξ εθνών Εκκλησίας. Διότι είχαν το δικό της φρόνημα, λέγοντας ότι θα φανερωθεί και θα λάμψει στους κατάλληλους καιρούς το μυστήριο του Χριστού, και προτυπώνοντάς το μέσα από αμέτρητα σύμβολα, σχεδόν φέρνοντάς το μπροστά στα μάτια των αρχαιότερων. Ενώ όσοι γεννήθηκαν μετά από εκείνους πάλι στη δουλεία, δεν δέχτηκαν τον Χριστό, τον χορηγό της ελευθερίας· και το ότι οι πρώτοι ήταν ανώτεροι από αυτούς που τους διαδέχτηκαν, είναι εύκολο να το διαπιστώσει κανείς, αφού ο Θεός λέει μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη Σιών, που ήταν γεμάτη δίκαιη κρίση, στην οποία αναπαυόταν η δικαιοσύνη, ενώ τώρα είναι γεμάτη φονιάδες;». Κατανοείς πώς λέει ότι η Ιερουσαλήμ, δηλαδή η Σιών, υπήρξε γεμάτη από δίκαιη κρίση, δηλαδή ορθότητα, και κατοικία δικαίων, αλλά στα ύστερα χρόνια γέμισε από φονιάδες.

Αλλά η Συναγωγή, η οποία προωθήθηκε σε αυτό από τον Θεό, παραβίαζε τον νόμο της γνησιότητας, σμίγοντας κατά κάποιον τρόπο με τους γιους εκείνου που την είχε νυμφευτεί, και πορνεύοντας υπό την εξουσία τους, και μη φέρνοντας πλέον καρπό σε εκείνον που είχε συζευχθεί μαζί της μέσω του νόμου, αλλά υποτάσσοντας μάλλον τον δικό της νου στις σπορές άλλων, και προφανώς εννοώ πνευματικές σπορές και σπορές διδασκαλιών. Διότι, περιφρονώντας ως κάτι το παρωχημένο το να είναι προσηλωμένη στον Θεό, στράφηκε σε εντάλματα και διδασκαλίες ανθρώπων, και αδιαφορώντας για τα άνωθεν μαθήματα, καθιστούσε νόμο απλώς ό,τι της φαινόταν καλό. Γι' αυτό και ο προφήτης Ησαΐας λέει: «Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη Σιών, που ήταν πλήρης κρίσεως; Στην οποία αναπαύθηκε η δικαιοσύνη, ενώ τώρα υπάρχουν φονιάδες. Το ασήμι σας είναι κίβδηλο. Οι κάπηλοί σου αναμειγνύουν το κρασί με νερό». Διότι αναπαύθηκε και κατέλυσε σε αυτήν η δικαιοσύνη, δηλαδή ο Θεός. Αλλά εκείνη δέχθηκε φονιάδες, μοιχούς και φθορείς, αυτούς που της έδιναν κίβδηλο ασήμι και αναμείγνυαν το κρασί με νερό.

Φαίνεται δε ότι ο λόγος υπαινίσσεται και τη συμφορά της Συναγωγής των Ιουδαίων, την οποία, επειδή εκπορνεύθηκε με πολλούς ποιμένες, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, δεν δέχθηκε σε πνευματική κοινωνία ο Χριστός, ο πάναγνος ιερέας, που πρόσφερε τον εαυτό του υπέρ ημών στον Πατέρα σαν ένα εξαίρετο δώρο, αυτός που είναι άγιος μαζί μας κατά την ανθρώπινη φύση, μολονότι ο ίδιος αγιάζει όλη την κτίση, ως Θεός προερχόμενος από τον Θεό. Ακόμη πιο σαφή δήλωση του μυστηρίου έκανε λέγοντας: «Και κόρη ανθρώπου ιερέα, εάν βεβηλωθεί εκπορνευόμενη, βεβηλώνει το όνομα του πατέρα της, θα κατακαεί στη φωτιά». Διότι παραδόθηκε στις φλόγες, ως ανόσια και βέβηλη, η Συναγωγή των Ιουδαίων, ακολουθώντας τις γνώμες των Γραμματέων και των Φαρισαίων και υποτάσσοντας όλο τον νου της στα ανθρώπινα εντάλματα. Γι' αυτό, άλλωστε, πολύ δίκαια άκουγε τον προφήτη να λέει: «Πώς έγινες πόρνη, πιστή πόλη Σιών, γεμάτη δικαιοσύνη;» Έχοντας λοιπόν εκπορνευθεί και περιφρονήσει εντελώς τον άνωθεν πνευματικό νυμφίο, έγινε τροφή της φωτιάς. Γι' αυτό ακριβώς, στάζοντας πικρό δάκρυ γι' αυτήν, και ο προφήτης Ιερεμίας λέει: «Ελιά ωραία, εύσκια στην όψη σε ονόμασε ο Κύριος· με τον θόρυβο της αποκοπής της, άναψε φωτιά πάνω της· μεγάλη η θλίψη επάνω σου. Καταστράφηκαν τα κλαδιά της, και ο Κύριος των δυνάμεων, που σε φύτεψε, εξήγγειλε για σένα κακά».

Όπως ακριβώς βέβαια για τον Ζαχαρία και την Ελισάβετ μάς έχει γράψει ο θείος ευαγγελιστής, ότι «Ήταν και οι δύο δίκαιοι ενώπιον του Θεού, πορευόμενοι σε όλες τις εντολές και τα δικαιώματα του Κυρίου άμεμπτοι.» ΠΑΛΛ. Συμφωνώ· διότι κάπου και ο Θεός κατηγορούσε τη μητέρα των Ιουδαίων λέγοντας: «Πώς έγινες πόρνη, πόλη πιστή Σιών, γεμάτη κρίση, στην οποία είχε αναπαυθεί η δικαιοσύνη;» ΚΥΡ. Υπήρχε λοιπόν δικαιοσύνη σύμφωνα με τον νόμο, μέσω της οποίας ήταν φυσικό να γίνουν αποδεδειγμένα δόκιμοι στην υπακοή του Θεού, αν και βέβαια ο νόμος δεν οδηγούσε στην απόλυτη τελειότητα του αγιασμού. ΠΑΛΛ. Πολύ σωστά μίλησες. ΚΥΡ. Επομένως, υποδηλώνοντας την κλήση του Ισραήλ, όπως στους ανώτερους, στους μεσαίους και στους κατώτερους, θυσιάζονταν στον Θεό μόσχοι και κριοί αλλά και αμνοί, και ο αριθμός των μόσχων ήταν πάντοτε μικρότερος, σαν να εξέλειπαν διαρκώς οι εκλεκτοί και εκείνοι που κατείχαν υπεροχή και οι πλέον δόκιμοι, επειδή η εποχή έπασχε πάντοτε από σπάνη τέτοιων ανθρώπων, και έτσι συνεχίστηκε μέχρι την έβδομη, δηλαδή μέχρι την έλευση του Σωτήρα μας, κατά την οποία αναδείχθηκε πλέον η πνευματική κατάπαυση και η παύση των έργων της αμαρτίας. Διότι έχουμε δικαιωθεί εν Χριστώ, καθώς ο παρών αιώνας βαδίζει ήδη προς το τέλος του. Σημείο δε και αυτού πάλι θα μπορούσε να αποτελεί το ότι το Σάββατο βρίσκεται στο τέλος ολόκληρης της εβδομάδας μας.

Σε όσους λοιπόν πείθονται, ο λόγος υπόσχεται αυτά, ενώ σε όσους απειθούν, απειλεί λέγοντας: «αν δεν θελήσετε και δεν με εισακούσετε, μάχαιρα θα σας καταφάγει· διότι το στόμα του Κυρίου τα ελάλησε αυτά». Όσον αφορά λοιπόν την κατά λέξη σημασία, αμέσως τα λόγια τα ακολούθησε η έκβαση των πραγμάτων· έτσι, όσοι δεν υπάκουσαν στη σωτήρια χάρη, μαζί με τους ίδιους τους άρχοντες και τον ίδιο τον λαό του ιουδαϊκού έθνους, παρευθύς και χωρίς καθυστέρηση παραδόθηκαν στη «μάχαιρα» των εχθρών, με την επέλαση εναντίον τους των Ρωμαίων, οι οποίοι, βάσει του νόμου του πολέμου, τους υπέταξαν όλους. Αν όμως υπάρχει και κάποια διαβολική «μάχαιρα», παραδόθηκαν και σε αυτήν, επειδή απείθησαν στην κλήση της χάριτος του Χριστού. Ούτε το εβραϊκό κείμενο λοιπόν ούτε οι υπόλοιποι ερμηνευτές μνημόνευσαν εδώ τη «Σιών». Διδάσκει δε ο λόγος ότι παλαιά μεν κατοίκησαν την πόλη άνδρες πιστοί, γι' αυτό και ονομάστηκε «πιστή πόλη», σαν να έλεγε κανείς «πόλη πιστών», αλλά ήταν και «πλήρης κρίσεως» και «δικαιοσύνης», αφού τότε είχε γίνει κατοικητήριο ενάρετων ψυχών· γι' αυτό έχει ειπωθεί ότι «εκοιμήθη σε αυτήν δικαιοσύνη», δηλαδή ότι κατοίκησε και αναπαύθηκε.

Στο παρελθόν λοιπόν, ήταν «πλήρης» από αυτά, ίσως περίπου στα χρόνια του Δαβίδ, ο οποίος, αφού πρώτος κυρίευσε την πόλη από τα χέρια των αλλοφύλων, εγκατέστησε σε αυτήν την κιβωτό του Θεού και τη σκηνή, και ο ίδιος την κατέστησε δική του βασιλική έδρα, ώστε ο τόπος να ονομαστεί «πόλη του Δαβίδ»· διότι τότε ήταν εύλογο αυτή να έχει καταστεί και «πιστή», καθώς και «πλήρης κρίσεως και δικαιοσύνης», τώρα όμως έχει γίνει «πόρνη» εξαιτίας εκείνων που εκπορνεύτηκαν μέσα σε αυτήν. Αυτοί δε ήταν εκείνοι τους οποίους στη συνέχεια φανερώνει λέγοντας: «τώρα όμως φονιάδες». Και αυτά, σύμφωνα με όσα ερμηνεύθηκαν προηγουμένως, θα μπορούσαν να αναφέρονται στους χρόνους του Σωτήρος μας. Και αφού το Άγιο Πνεύμα αποκάλεσε «φονιάδες» εκείνους που εκπορνεύτηκαν απομακρυνόμενοι από τον Νυμφίο Λόγο, στρέφεται προς αυτούς λέγοντας: «το ασήμι σας είναι αδόκιμο»· επειδή, ακόμη και μετά την εκπόρνευσή τους και το γεγονός ότι έγιναν «φονιάδες», προσποιούνταν ότι απαγγέλλουν λόγους θεοσέβειας, ότι ερμηνεύουν τις θείες Γραφές και ότι πλάθουν μυθικές παραδόσεις (δευτερώσεις) γύρω από τα αναγνώσματα.

«Το ασήμι τους ήταν κίβδηλο», δηλαδή ο ιουδαϊκός λόγος, ο οποίος ήταν μυθικός και γραώδης, και για τον λόγο αυτό απορριπτέος. Και οι ίδιοι οι δάσκαλοί τους, επειδή καπηλεύονταν τη διδασκαλία, ονομάστηκαν εύστοχα «κάπηλοι», που «αναμειγνύουν το κρασί με το νερό», με λόγο που νερώνει το ανόθευτο, το αυστηρό και στυπτικό νόημα των θεόπνευστων Γραφών, μέσω της μυθικής και ανόητης δευτερώσεώς τους. Διότι, μολονότι καλούνταν από τον Σωτήρα, δεν υπάκουαν, αλλά γίνονταν και «συνεργοί κλεφτών», συναναστρεφόμενοι με τον προδότη Ιούδα που ήταν κλέφτης, και συμμετέχοντας μαζί του στην προδοσία του Διδασκάλου. Οι ίδιοι δε, δωροδοκούμενοι, πουλούσαν την ορθότητα του δικαίου έναντι δώρων, και «επιδίωκαν ανταπόδοση», διότι δεν επιθυμούσαν να αποδεχθούν τον έλεγχο που τους γινόταν για τη δική τους ωφέλεια, αλλά προτιμούσαν να προσφέρουν κακή ανταπόδοση. Γι' αυτό, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, λέγεται ότι «επιδιώκουν αμοιβές». Επιπλέον όλων αυτών, αν και τους είχε εμπιστευθεί η μέριμνα των απόρων, ούτε «απέδιδαν δικαιοσύνη στα ορφανά» ούτε βοηθούσαν τις «χήρες». Για όλα αυτά κατηγορούνται οι προαναφερθέντες «φονιάδες», όμως αυτό μπορεί να αναφέρεται και στους προπάτορές τους· εννοώ δηλαδή αυτούς που παλαιότερα έγιναν φονιάδες των προφητών του Θεού.

Όταν 〈επιβάλλοντας το δικό μου χέρι〉 αποχωρίσω 〈τη σκουριά σου〉 και 〈τα κατακάθια σου〉, τότε, λέγει, αυτούς που θα έχουν απομείνει από τα προλεχθέντα ‹σαν χρυσός δοκιμασμένος στο πυρ›, 〈θα τους καταστήσω κριτές〉 και 〈συμβούλους〉, οι οποίοι θα είναι τέτοιοι όπως ακριβώς εκείνοι που υπήρξαν κατά τα παλαιά χρόνια, χάρη στους οποίους και η 〈πόλη〉 ήταν τότε 〈πιστή〉 και 〈πλήρης κρίσεως〉 και 〈δικαιοσύνης〉. Υπόσχεται δε ότι αυτό που θα βρεθεί σε αυτές θα γίνει «υπόλειμμα κατ᾽ εκλογήν χάριτος», διά των οποίων και εδώ πάλι εννοεί τους μαθητές του Σωτήρος ημών ⌞στη νέα πόλη που πρόκειται να συγκροτηθεί έπειτα από αυτά, την οποία ονομάζει 〈πόλη δικαιοσύνης〉 και 〈πιστή μητρόπολη Σιών〉, προσαγορεύοντας με αυτόν τον τρόπο το σύστημα του θεοφιλούς πολιτεύματος. Αυτό το πολίτευμα, ενώ παλαιά είχε συγκροτηθεί μεταξύ των Ιουδαίων, είχε καταπέσει, τώρα όμως έχει εγερθεί σε ολόκληρη την οικουμένη διά της Εκκλησίας του Χριστού ‹θεμελιωμένο επάνω στην πέτρα›.

Ποια δε ήταν αυτή, παρά το έθνος των Ιουδαίων και η άλλοτε τιμώμενη από αυτούς ως πόλη του Θεού Ιερουσαλήμ; Η οποία, μολονότι είχε τον άνδρα της, τον επουράνιο Λόγο, ελεγχόταν ότι του είχε δώσει έγγραφο διαζυγίου και είχε εκπορνευθεί μακριά του κατά τα προηγούμενα, με τα λόγια που ειπώθηκαν: «Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη Σιών, που ήταν πλήρης δικαιοκρισίας, στην οποία κατοικούσε η δικαιοσύνη, ενώ τώρα φονιάδες;». Σε αντιπαραβολή λοιπόν με εκείνη που παλαιότερα είχε αποκτήσει τον άνδρα, η ψυχή ανάμεσα στα έθνη που ήταν προηγουμένως έρημη από τον Θεό, αξιώνεται χρηστής επαγγελίας, καθώς ο Λόγος τής ευαγγελίζεται πολυπαιδία και πολυτεκνία, έτσι ώστε σε αντιπαραβολή με τον λαό της περιτομής, τα δικά της τέκνα να πολλαπλασιαστούν. Γι' αυτό έχει λεχθεί: «διότι πολλά είναι τα τέκνα της έρημης μάλλον, παρά εκείνης που έχει τον άνδρα».

«δεν είναι εδώ· ελάτε να δείτε τον τόπο του». Εσείς όμως, που τολμήσατε να πράξετε παρόμοια με εκείνα που καταγγέλθηκαν παλαιότερα από τους προφήτες του Θεού, οι αληθινά τυφλωμένοι και σκύλοι βουβοί και αναιδείς, «πλησιάστε εδώ» (ή «ζυγώστε εδώ» σύμφωνα με τους άλλους ερμηνευτές), υιοί άνομοι και σπέρμα μοιχών και πόρνης· διότι δεν σας αξίζει να ονομάζεστε τέκνα του Αβραάμ και της Σάρρας· «γιατί αν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ». Ο θείος λόγος, εξάλλου, συνηθίζει να ονομάζει «μοιχοὺς» εκείνους που παλαιότερα ειδωλολατρούσαν, για τους οποίους έχει ειπωθεί: «και μοίχευσαν με το ξύλο και με την πέτρα», ενώ «πόρνη» ονομάζει την Ιερουσαλήμ, όπως το φανέρωσε πρωτύτερα ο παρών προφήτης λέγοντας: «Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη Σιών;»· γι' αυτό, σύμφωνα με τη μετάφραση του Συμμάχου, ονομάστηκαν «σπέρμα μοιχών και γυναίκας που πόρνευσε», έτσι ώστε, ακόμα κι αν τα τέκνα των Ιουδαίων δεν ειδωλολατρούν επί του παρόντος, αποτελούν ωστόσο σπέρμα μοιχών και πόρνης. Γι' αυτό τους λέει ο λόγος: σπέρμα μοιχών και πόρνης, πλησιάστε εδώ, και αφού έρθετε κοντά πείτε μου· ποιον εμπαίξατε; ή κατά τον Σύμμαχο: ποιον καταχλευάσατε και εναντίον ποιου ανοίξατε διάπλατα το στόμα, και βγάλατε έξω τη γλώσσα; Διότι κατηγορεί προπάντων τη γλώσσα και το στόμα τους εξαιτίας των κραυγών τους εναντίον του Σωτήρα και των βλασφημιών που μέχρι και σήμερα εκστομίζουν εναντίον του. Γι' αυτό λέει: εναντίον ποιου ανοίξατε το στόμα σας και εναντίον ποιου αφήσατε ελεύθερη τη γλώσσα σας;

Και πρόσεξε πώς ο λόγος, εκθέτοντας όλα αυτά εκτενώς, δεν τους εγκαλεί εδώ για ειδωλολατρία ούτε για κάποια άλλη αμαρτία, ούτε βέβαια για την έκχυση πολλών αιμάτων, αλλά ενός συγκεκριμένου εξαιρετικού αίματος, προφανώς δηλαδή του Χριστού, για το οποίο σαφώς ο λόγος ελέγχει αυστηρά τον λαό λέγοντας: «διότι τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα». Για τον λόγο αυτόν στη συνέχεια προστίθεται το εξής: «Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη Σιών, που ήταν γεμάτη από δίκαιη κρίση, στην οποία κατοικούσε η δικαιοσύνη, ενώ τώρα υπάρχουν σε αυτήν φονιάδες;». Μετά από όλα αυτά, καταλήγοντας ο λόγος και προμηνύοντας ξανά την αποβολή τους, αναφέρει: «Διότι θα γίνουν σαν την τερέβινθο που έχει αποβάλει τα φύλλα της, και σαν κήπος που δεν έχει νερό. Και η δύναμή τους θα γίνει σαν το ξερό καλάμι από στουπί, και τα έργα τους σαν σπινθήρες, και θα κατακαούν οι άνομοι και οι αμαρτωλοί μαζί, και δεν θα υπάρχει κανείς για να τους σβήσει». Έχοντας διακηρύξει εκ των προτέρων εναντίον τους τόσα και τέτοιου μεγέθους δεινά η προφητεία, στη συνέχεια παραθέτει την περικοπή που μόλις εκθέσαμε, μέσω της οποίας ειπώθηκε: «Ότι τις έσχατες ημέρες θα είναι φανερό το όρος του Κυρίου». Αυτό υποδηλώνει σαφώς, μετά την ολοκληρωτική και τέλεια αποβολή και ερήμωσή τους, τις οικονομίες της Καινής Διαθήκης, σύμφωνα με τις οποίες το όρος του Κυρίου έγινε φανερό σε όλα τα έθνη. Και ποιο άλλο είναι αυτό το όρος, παρά ο Θεός Λόγος, ο οποίος εξαρχής ήταν προς τον Θεό;

«Θα εγκαταλειφθεί η θυγατέρα Σιών σαν σκηνή σε αμπελώνα, και σαν οπωροφυλάκιο σε αγρό με σικύους, σαν πόλη πολιορκημένη». Και στη συνέχεια προσθέτει: «Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη Σιών, στην οποία αναπαυόταν η δικαιοσύνη, ενώ τώρα κατοικούν φονιάδες;» Και επιπλέον αυτών: «Διότι θα γίνουν σαν την τερέβινθο που έχει ρίξει τα φύλλα της, και σαν τον κήπο που δεν έχει νερό. Και η δύναμή τους θα γίνει σαν το ξερό στουπί, και τα έργα τους σαν σπινθήρες φωτιάς, και θα κατακαούν οι άνομοι μαζί με τους αμαρτωλούς, και δεν θα υπάρχει κανείς να τους σβήσει». Σε όλα αυτά προσθέτει: «Και κατά τις έσχατες ημέρες θα είναι εμφανές το όρος του Κυρίου, και ο οίκος του Θεού στις κορυφές των ορέων, και θα υψωθεί πάνω από τους λόφους, και θα έρθουν σε αυτό όλα τα έθνη. Και θα πορευτούν πολλά έθνη και θα πουν, ελάτε να αναβούμε στο όρος του Κυρίου και στον οίκο του Θεού του Ιακώβ, και θα μας αναγγείλει την οδό του, και θα πορευτούμε σε αυτήν. Διότι από τη Σιών θα εξέλθει ο νόμος, και ο λόγος του Κυρίου από την Ιερουσαλήμ, και θα κρίνει ανάμεσα στα έθνη». 〈31. Του ιδίου〉. «Αυτά λέγει ο Κύριος Σαβαώθ: και θα συμβεί όπως όταν κάποιος μαζεύει στάχυα σε μια στείρα κοιλάδα και απομείνει σε αυτήν η καλαμιά, ή όπως απομένουν δύο ή τρεις ρώγες ελιάς στα ψηλότερα ακρόκλαδα, ή τέσσερις ή πέντε πάνω στους κλάδους τους».

Αυτά, λοιπόν, θρηνεί η νύμφη, λέγοντας ότι γι' αυτόν τον λόγο έγινα μαύρη, επειδή, ενώ φύλαγα και περιποιόμουν τα ζιζάνια του εχθρού και τις πονηρές κληματίδες τους, δεν φύλαξα τον δικό μου αμπελώνα. Ω, πόσο πένθος προκαλεί σε όσους έχουν πνευματική ευαισθησία το: «Τον δικό μου αμπελώνα δεν τον φύλαξα». Πραγματικός θρήνος είναι αυτή η φωνή, θρήνος που παρακινεί σε συμπόνια τους στεναγμούς των προφητών: «Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη Σιών, που ήταν γεμάτη δικαιοσύνη;» «Πώς εγκαταλείφθηκε η θυγατέρα της Σιών σαν σκηνή μέσα σε αμπελώνα;» «Πώς κάθισε έρημη η πόλη που ήταν γεμάτη από λαό; Πώς αυτή που κυβερνούσε χώρες έγινε υποτελής φόρου;» «Πώς αμαυρώθηκε το χρυσάφι, πώς αλλοιώθηκε το καλό ασήμι;» Πώς έγινε μαύρη εκείνη που αρχικά ακτινοβολούσε μαζί με το αληθινό φως; Όλα αυτά μου συνέβησαν, λέει, επειδή δεν φύλαξα τον δικό μου αμπελώνα. Αμπελώνας είναι η αθανασία, αμπελώνας είναι η απάθεια, η ομοίωση με το θείο και η αποξένωση από κάθε κακό.

Λουστείτε, γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας ενώπιον των οφθαλμών μου· ... μάθετε να πράττετε το καλό, αναζητήστε τη δικαιοσύνη .... και ελάτε να διαλεχθούμε, λέγει ο Κύριος· και εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν το πορφυρό, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι· και εάν είναι σαν το κατακόκκινο, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί. Και εάν θελήσετε και με εισακούσετε, θα φάτε τα αγαθά της γης· ... πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη, η Σιών που ήταν γεμάτη δικαιοσύνη; Στην οποία κατοικούσε η δικαιοσύνη, ενώ τώρα φονιάδες. Το ασήμι σας είναι κίβδηλο· οι κάπηλοί σου αναμειγνύουν το κρασί με νερό· οι άρχοντές σου απειθούν, γίνονται συνένοχοι κλεφτών, αγαπούν τα δώρα, επιδιώκουν την ανταπόδοση, ... ... Αλίμονο στους ισχυρούς του Ισραήλ· διότι δεν θα παύσει ο θυμός μου εναντίον των αντιπάλων, και θα αποδώσω δικαιοσύνη στους εχθρούς μου. Και θα επιφέρω το χέρι μου πάνω σου και θα σε καθαρίσω στο πυρ, .... και θα εγκαταστήσω τους κριτές σου όπως προηγουμένως και τους συμβούλους σου όπως εξ αρχής· ... ... και εκείνοι που εγκαταλείπουν τον Κύριο θα εξολοθρευτούν· διότι θα καταντροπιαστούν για τα είδωλά τους τα οποία οι ίδιοι θέλησαν, και θα ντροπιαστούν για τους κήπους τους οποίους επιθύμησαν. Διότι θα γίνουν σαν την τερέβινθο που απέβαλε τα φύλλα της, ... και η δύναμή τους θα είναι σαν στουπί, και τα έργα τους σαν σπινθήρες φωτιάς, και θα κατακαούν οι άνομοι και οι αμαρτωλοί μαζί, και δεν θα υπάρχει κανείς για να τους σβήσει.

Διότι ο Ησαΐας λέει: «Θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος θα αναβεί από αυτήν». Αυτό λοιπόν που ειπώθηκε από τον Ησαΐα ως «άνθος», ο Ιακώβ το ονόμασε «βλαστό»· διότι πρώτα βλάστησε στην κοιλιά ο Λόγος, και έπειτα άνθισε στον κόσμο. Και το να λέει «αφού πλάγιασες, κοιμήθηκες σαν λιοντάρι και σαν σκύμνος», φανέρωσε την τριήμερη κοίμηση του Χριστού, όπως λέει και ο Ησαΐας: «Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη, η Σιών που ήταν γεμάτη κρίση; Στην οποία κοιμήθηκε η δικαιοσύνη, ενώ τώρα υπάρχουν φονιάδες». Και ο Δαβίδ παρομοίως: «Εγώ κοιμήθηκα και ύπνωσα, εξυπνήθηκα, διότι ο Κύριος θα με αντιληφθεί», για να δείξει με το ρητό την κοίμηση και την ανάστασή του που συνέβη. Ο Ιακώβ πάλι λέει «ποιος θα τον εγείρει;», δηλαδή ο Πατέρας, όπως λέει και ο Παύλος: «και του Θεού Πατρός που τον ήγειρε από τους νεκρούς». Και το να πει «δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα, ούτε ηγέτης από τους μηρούς του, μέχρι να έρθει εκείνος στον οποίο ανήκει, και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών», φανέρωσε τη διαδρομή του βασιλικού γένους από τον Ιούδα που εκπληρώνεται στον Χριστό. Διότι αυτός είναι η δική μας, των εθνών, «προσδοκία»· επειδή τον περιμένουμε να έρθει από τους ουρανούς με δύναμη, και μέσω της πίστεως ήδη τον βλέπουμε. «Δένοντας το γαϊδούρι του στην άμπελο», δηλαδή τον λαό της περιτομής στη δική του κλήση. Διότι αυτός ήταν η άμπελος. «

Πιστή· δηλαδή, ευσεβής και πλήρης από κάθε αρετή. Ώστε και από αυτό καθίσταται σαφές ότι δεν εννοεί την πορνεία των σωμάτων. Διότι τότε θα έλεγε: «Πόλη σώφρων»· αφού αυτό θα ήταν το αντιδιαστελλόμενο προς την πόρνη. Τώρα όμως, δείχνοντας ότι μέσω της πορνείας υπαινίσσεται την ασέβεια, έθεσε το αντίθετό της, την πίστη.

Πλήρης κρίσεως· δηλαδή, πλήρης δικαιοσύνης. Και πάλι συνιστά μέγιστο έγκλημα, όχι ότι αυτομόλησαν προς την ολοκληρωτική κακία, αλλά ότι πρόδωσαν και ολόκληρη την αρετή, ρίχνοντας αθρόα από τα χέρια τους όλο τον πλούτο των αγαθών και καταπίπτοντας στην έσχατη πενία των κακών.

Μέσα σε αυτήν είχε αναπαυθεί η δικαιοσύνη. Βρήκε κατάλυμα, κατασκήνωσε, δηλαδή είχε φυτευθεί, είχε ριζώσει και εφαρμοζόταν με προθυμία από όλους τους πολίτες. Ενδιατρίβει στα προηγούμενα εγκώμια, αφενός μεν εντείνοντας την κατηγορία που προκύπτει από τη μεταβολή τους, αφετέρου δε καλλιεργώντας χρηστές ελπίδες και δείχνοντας ότι είναι εύκολο γι' αυτούς να ανακτήσουν και πάλι την προηγούμενη κατάσταση.

Τώρα όμως είναι φονιάδες. Ανδροφόνοι, λέει. Το ασήμι σας είναι αδόκιμο. Δηλαδή, παραχαραγμένο, νόθο, κίβδηλο. Οι κάπηλοί σου αναμειγνύουν το κρασί με νερό. Επειδή προοιμιαζόμενος δεν προσδιόρισε το είδος της κακίας τους, αλλά ανέφερε ότι αποστάτησαν και ότι ήταν σπέρμα πονηρό και υιοί άνομοι, πράγμα που φαινόταν να αποτελεί περισσότερο λοιδορία παρά κατηγορία· εδώ παραθέτει συγκεκριμένα τα ίδια τα εγκλήματα, και πρώτο από όλα, εκείνο που αποτελεί το πρώτο, το μεσαίο και το τελευταίο των κακών, δηλαδή τη φιλαργυρία και την καπηλεία στις συναλλαγές.

ΤΙΤΛΟΣ ΛΑʹ. — Περί πόλεως πλήρους ασεβείας. «Είδα ανομία και αντιλογία μέσα στην πόλη.» «Σε τόπους ασεβών εξολοθρεύονται άνθρωποι.» «Άνδρες ασεβείς κατέκαψαν την πόλη.» «Δεν πρόκειται να υπάρξει καθοδηγητής σε παράνομο έθνος.» «Ω πόλη των αιμάτων, ολόκληρη ψεύτικη, γεμάτη αδικία!» «Ω πόλη εκφαυλισμένη! εσύ που κατοικείς με ασφάλεια, που λες μέσα στην καρδιά σου: "Εγώ είμαι, και δεν θα υπάρξει άλλη μετά από εμένα". Πώς παραδόθηκε στον αφανισμό, βοσκότοπος θηρίων; Καθένας που περνά μέσα από αυτήν, θα σφυρίξει κοροϊδευτικά και θα κουνήσει τα χέρια του.» «Ω πόλη που κοπιάζεις μάταια!» «Την οργή μου θα αποστείλω σε έθνος άνομο.» «Πόλη των ασεβών, στον αιώνα δεν πρόκειται να οικοδομηθείς ξανά.» «Πώς έγινε πόρνη, η πιστή πόλη Σιών, η γεμάτη από δίκαιη κρίση, στην οποία αναπαυόταν η δικαιοσύνη, ενώ τώρα κατοικούν φονιάδες.» «Άκου αυτά εσύ η τρυφηλή, που κάθεσαι, που έχεις σιγουριά, που λες μέσα στην καρδιά σου, "Εγώ είμαι, και δεν θα υπάρξει άλλη πλάι σε μένα". Πώς παραδόθηκε στον αφανισμό;» «Ω πόλη ψεύτικη, ολόκληρη καταδυναστεία υπάρχει μέσα της!»

Διότι αυτός που ακούει πού παρομοιάζεται το ζευγάρι και το άροτρο και η γεωργία και η καλλιέργεια και η φυτεία, και δεν ωφελείται από αυτά, από τι άλλο λοιπόν που θα ακούσει θα ωφεληθεί, όπως ακριβώς και ο Κύριός μας έλεγε ότι «αν σας είπα τα επίγεια και δεν πιστεύετε, πώς, εάν σας πω τα επουράνια, θα πιστέψετε;». Διότι η θεία Γραφή χρησιμοποιεί εκτεταμένα και με θεόσοφο τρόπο τα παραδείγματα, θέλοντας μέσα από τα πράγματα που μας είναι γνώριμα να μας παραστήσει τη δύναμη των όσων λέγονται. Γι' αυτό και η χάρη του θείου Πνεύματος, εξηγώντας ότι ο Θεός και Πατέρας δέχεται αυτόν που επιστρέφει ειλικρινά από την αμαρτία στη μετάνοια, το παριστάνει αυτό με σαφήνεια μέσα από την πατρική ευσπλαχνία και την επιστροφή του ασώτου υιού, καθώς και το «πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη Σιών», αυτή που κάποτε ήταν «γεμάτη κρίση, στην οποία αναπαυόταν η δικαιοσύνη, ενώ τώρα υπάρχουν φονιάδες;».

Πράγματι, η γη των Χαναναίων ήταν παλαιά πόρνη και άξια πλήρους καταδίκης, όταν οι Χαναναίοι κατοικούσαν σε αυτήν με τρόπο πονηρό και άθεο. Όταν όμως ο λαός του Θεού την κατέλαβε και κατοίκησε σε αυτήν, τότε η Σιών έγινε πιστή πόλη, διότι η δικαιοσύνη, ο Χριστός, εκουσίως με τη σάρκα του κοιμήθηκε μέσα σε αυτήν, τώρα όμως έγιναν φονιάδες, καθώς οι Ιουδαίοι έγιναν φονείς του Κυρίου. Και με άλλη ερμηνεία: πώς η ψυχή που ήταν πόρνη έγινε δια της μετανοίας πιστή πόλη, κατοικία του Θεού, Σιών, αυτή που κάποτε ήταν γεμάτη από κρίση, δηλαδή κατάκριση, στην οποία η δικαιοσύνη, ο Χριστός, κοιμήθηκε, δηλαδή αναπαύτηκε μέσα σε αυτήν, ενώ τώρα οι λογισμοί των πονηρών πράξεών της έγιναν φονιάδες;

Σε εμένα, λοιπόν, έρχεται η διάθεση να παραπονιέμαι και να αγανακτώ, σύμφωνα με τον θείο Ησαΐα: «Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη Σιών», ή, για να πω το αληθέστερο, συκοφαντείται ότι έγινε, «στην οποία αναπαυόταν η δικαιοσύνη»; Τώρα, όμως, (υπάρχουν) φονιάδες που ωθούν το ξίφος όχι λιγότερο εναντίον του εαυτού τους παρά εναντίον των άλλων· μια πόλη που πλουτίζει έχοντας εσένα, βασιλιά, να τη διοικείς και να τη θερμαίνεις με τη φροντίδα σου, εσένα που εικονίζεις, περισσότερο από τον αισθητό ήλιο, τον νοητό και υμνούμενο Ήλιο της Δικαιοσύνης. Εφόσον όχι μόνο έχεις μερίδιο στην αισθητή φωτοχυσία, αλλά και στη νοητή ιδέα του, και ως πραγματικά μέγας φωστήρας για την κυριαρχία της ευσέβειας, αυτής ακριβώς της νοητής ημέρας, έχεις σαφώς προχειριστεί από Εκείνον, φτάνοντας από τη μια άκρη του ουρανού ως την άλλη με τις λάμψεις των υπερλαμπρών σου χαρισμάτων σαν άλλων ακτίνων.