Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 1:22

Και όπως ακριβώς, όντας Λόγος και σοφία του Πατρός, κατέχει όλα τα ιδιώματα του Πατρός, το αΐδιο, το άτρεπτο, το όμοιο κατά πάντα και στα πάντα, το ότι δεν υπάρχει το «πριν» και το «μετά», αλλά η συνύπαρξη με τον Πατέρα, και το ότι ο ίδιος αποτελεί την ίδια τη μορφή της θεότητας, καθώς και τη δημιουργική ιδιότητα, και το άκτιστο· διότι, όντας όμοιος κατά την ουσία με τον Πατέρα, δεν θα μπορούσε να είναι κτιστός, αλλά Κτίστης, όπως ο ίδιος έχει πει: «Ο Πατέρας μου εργάζεται έως τώρα, κι εγώ εργάζομαι»· έτσι, αφού έγινε άνθρωπος και προσέλαβε σάρκα, εξ ανάγκης λέγεται ότι κτίζεται και δημιουργείται και φέρει όλα τα ιδιώματα της σάρκας, έστω κι αν αυτοί, σαν Ιουδαίοι κάπηλοι, αναμειγνύουν το κρασί με το νερό, ταπεινώνοντας τον Λόγο και υποτάσσοντας τη θεότητά του στις έννοιες των γεννητών όντων. Γι’ αυτόν τον λόγο, βέβαια, εύλογα και δίκαια οι μεν Πατέρες αγανάκτησαν και αναθεμάτισαν αυτήν την ασεβέστατη αίρεση, αυτοί όμως, επειδή ανασκευάζεται εύκολα και είναι από παντού σαθρή, τη φοβούνται και την αποκρύπτουν. Και πραγματικά, εμείς γράψαμε αυτά τα λίγα προς καταδίκη τους· εάν όμως κάποιος θελήσει να προβεί σε έναν πιο εκτενή έλεγχο εναντίον τους, θα διαπιστώσει ότι αυτή η αίρεση δεν απέχει πολύ από εκείνη των Ελλήνων, και ότι αποτελεί την έσχατη και το κατακάθι όλων των άλλων αιρέσεων.

Και όπως ακριβώς, όντας Λόγος και Σοφία του Πατρός, κατέχει όλα τα γνωρίσματα του Πατρός, το αΐδιο, το άτρεπτο, την απόλυτη και εν τοις πάσι ομοιότητα, την απουσία του «πριν» και του «μετά», αλλά αντιθέτως τη συνύπαρξη με τον Πατέρα, και το ότι είναι η ίδια η μορφή της θεότητας, καθώς και το δημιουργικό ιδίωμα και το ότι παραμένει άκτιστος –διότι, επειδή είναι όμοιος και ως προς την ουσία με τον Πατέρα, δεν θα μπορούσε να είναι κτιστός, αλλά είναι Κτίστης, όπως ο ίδιος έχει πει: «Ο Πατέρας μου εργάζεται έως τώρα, κι εγώ εργάζομαι»–, έτσι, όταν έγινε άνθρωπος και ενδύθηκε σάρκα, εξ ανάγκης λέγεται ότι κτίζεται και δημιουργείται και ότι προσλαμβάνει όλα τα φυσικά ιδιώματα της σάρκας, έστω κι αν αυτοί, σαν Ιουδαίοι «κάπηλοι που αναμειγνύουν το κρασί με το νερό», ταπεινώνουν τον Λόγο και υποτάσσουν τη θεότητά του στις έννοιες που αρμόζουν στα γενητά όντα. Για τον λόγο αυτόν, άλλωστε, εύλογα και δίκαια οι μεν Πατέρες αγανάκτησαν και αναθεμάτισαν την ασεβέστατη αυτή αίρεση, αυτοί δε, επειδή η αίρεσή τους ελέγχεται εύκολα και είναι από παντού σαθρή, φοβούνται και την αποκρύπτουν. Εμείς, βέβαια, γράψαμε αυτά τα σύντομα για την καταδίκη τους. Εάν όμως κάποιος θελήσει να χρησιμοποιήσει πιο εκτενή έλεγχο εναντίον τους, θα διαπιστώσει ότι η αίρεση αυτή δεν απέχει πολύ από τις αντιλήψεις των Ελλήνων (ειδωλολατρών), και ότι τυγχάνει να αποτελεί την έσχατη και το «κατακάθι» (τρύγα) όλων των άλλων αιρέσεων.

Αυτά τα εξετάσαμε αναγκαστικά προηγουμένως, ώστε, εάν τον δούμε να πράττει ή να λέει κάτι με θεϊκό τρόπο μέσω του οργάνου του δικού του σώματος, να γνωρίζουμε ότι τα εργάζεται αυτά επειδή είναι Θεός· και πάλι, εάν τον δούμε να ομιλεί ή να πάσχει ανθρωπίνως, να μην αγνοούμε ότι έγινε άνθρωπος προσλαμβάνοντας σάρκα, και έτσι τα πράττει και τα λέει αυτά. Διότι, γνωρίζοντας το ιδιαίτερο γνώρισμα του καθενός και βλέποντας και κατανοώντας ότι και τα δύο πράττονται από έναν, πιστεύουμε ορθά και δεν πρόκειται ποτέ να πλανηθούμε. Εάν όμως κάποιος, βλέποντας όσα γίνονται με θεϊκό τρόπο από τον Λόγο, αρνηθεί το σώμα, ή βλέποντας τα ιδιώματα του σώματος, αρνηθεί την ένσαρκη παρουσία του Λόγου, ή εξαιτίας των ανθρωπίνων στοιχείων σχηματίσει ταπεινή αντίληψη για τον Λόγο, αυτός, σαν Ιουδαίος κάπηλος που νοθεύει το κρασί με νερό, θα θεωρήσει τον σταυρό σκάνδαλο, και σαν Έλληνας θα θεωρήσει το κήρυγμα μωρία, όπως ακριβώς έπαθαν και οι θεομάχοι Αρειανοί. Διότι, βλέποντας τα ανθρώπινα ιδιώματα του Σωτήρα, νόμισαν ότι αυτός είναι κτίσμα. Επομένως, βλέποντας τα θεϊκά έργα του Λόγου, θα έπρεπε αυτοί να αρνηθούν τη γένεση του σώματός του και, τελικά, να συγκαταλέξουν τους εαυτούς τους στους Μανιχαίους.

Αυτά τα προεξετάσαμε αναγκαίως, ώστε, εάν τον δούμε να πράττει ή να λέει κάτι με τρόπο θεϊκό μέσω του οργάνου του ιδίου του σώματος, να γνωρίζουμε ότι τα εργάζεται αυτά ως Θεός. Και πάλι, εάν τον δούμε να ομιλεί ή να πάσχει ανθρώπινα, να μην αγνοούμε ότι, έχοντας προσλάβει σάρκα, έγινε άνθρωπος και με αυτόν τον τρόπο τα πράττει και τα λέει αυτά. Διότι, γνωρίζοντας το ιδίωμα καθενός από τα δύο και βλέποντας και κατανοώντας ότι αμφότερα πράττονται από έναν, πιστεύουμε ορθά και ουδέποτε θα πλανηθούμε. Εάν όμως κάποιος, βλέποντας όσα γίνονται θεϊκά από τον Λόγο, αρνηθεί το σώμα, ή βλέποντας τα ιδιώματα του σώματος αρνηθεί την ένσαρκη παρουσία του Λόγου, ή εξαιτίας των ανθρώπινων γνωρισμάτων σχηματίσει ταπεινή αντίληψη για τον Λόγο, αυτός, ως Ιουδαίος «κάπηλος που αναμειγνύει τον οίνο με ύδωρ», «θα θεωρήσει τον σταυρό σκάνδαλο», και ως Έλληνας θα θεωρήσει το κήρυγμα «μωρία», όπως ακριβώς έπαθαν και οι θεομάχοι Αρειανοί. Διότι, βλέποντας τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά του Σωτήρα, νόμισαν ότι αυτός είναι κτίσμα. Επομένως, έπρεπε αυτοί, βλέποντας και τα θεϊκά έργα του Λόγου, να αρνηθούν τη γέννηση του σώματός του και στο εξής να συγκαταλέγουν τους εαυτούς τους στους Μανιχαίους. Αλλά εκείνοι ας μάθουν, έστω και αργά, ότι «ο Λόγος σαρξ εγένετο»· εμείς όμως, έχοντας ως γνώμονα τον σκοπό της πίστεως, αναγνωρίζουμε ότι εκείνα που αυτοί κατανοούν εσφαλμένα, φέρουν το ορθό νόημα.

Δεν πρέπει, εξάλλου, να παραξενευόμαστε εάν ο Υιός ομιλεί για τον τύπο που υπάρχει μέσα μας ωσάν να πρόκειται για τον εαυτό Του, εφόσον μάλιστα (διότι δεν πρέπει να διστάζουμε να λέμε το ίδιο πράγμα) και όταν τότε ο Σαύλος καταδίωκε την Εκκλησία, στην οποία υπήρχε ο τύπος και η εικόνα Του, Εκείνος έλεγε ωσάν να καταδιωκόταν ο ίδιος: «Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις;». Επομένως, όπως ελέχθη, εάν ο ίδιος ο τύπος της Σοφίας που υπάρχει στα δημιουργήματα έλεγε το «με έκτισε για τα έργα», κανείς δεν θα παραξενευόταν. Έτσι, εάν και αυτή η αληθινή και δημιουργός Σοφία του Θεού, ο Μονογενής Του Λόγος, αναφέρει τα της δικής Του εικόνας ωσάν να αφορούν τον εαυτό Του με το «με έκτισε για τα έργα», ας μην παραβλέψει κανείς εκείνη που έχει εγκτιστεί στον κόσμο και στα έργα, για να νομίσει ότι το ρήμα «έκτισε» έχει ειπωθεί για την ουσία της Αυτοσοφίας, ώστε να μη φανεί ότι νοθεύει την αλήθεια «αναμειγνύοντας τον οίνο με ύδωρ». Διότι Αυτή μεν είναι που κτίζει και δημιουργεί, ενώ ο τύπος της εγκτίζεται στα δημιουργήματα, όπως ακριβώς και το «κατ' εικόνα» προέρχεται από την Εικόνα.

Από τον ίδιο λόγο. Αυτά αναγκαστικά τα εξετάσαμε εκ των προτέρων, ώστε, εάν τον δούμε μέσω του οργάνου του δικού του σώματος να ενεργεί ή να ομιλεί θεϊκά, να γνωρίζουμε ότι ως Θεός τα απεργάζεται αυτά. Και πάλι, εάν τον δούμε να ομιλεί ή να πάσχει ανθρωπίνως, να μην αγνοούμε ότι έχοντας ενδυθεί σάρκα έγινε άνθρωπος και κατ' αυτόν τον τρόπο τα πράττει και τα λέει αυτά. Διότι, γνωρίζοντας το ίδιον του καθενός και βλέποντας και κατανοώντας ότι αμφότερα πράττονται από έναν, πιστεύουμε ορθά και ουδέποτε πρόκειται να πλανηθούμε. Εάν, όμως, κάποιος, βλέποντας όσα γίνονται θεϊκά μόνο από αυτόν, αρνηθεί το σώμα, ή βλέποντας τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα του σώματος, αρνηθεί την ένσαρκη παρουσία του Λόγου, ή εξαιτίας των ανθρωπίνων ιδιωμάτων σχηματίσει ταπεινό φρόνημα για τον Λόγο, ένας τέτοιος άνθρωπος, σαν Ιουδαίος κάπηλος που αναμειγνύει τον οίνο με ύδωρ, θα θεωρήσει τον σταυρό «σκάνδαλο», ενώ ως Έλληνας θα θεωρήσει το κήρυγμα «μωρία», όπως ακριβώς έπαθαν και οι θεομάχοι Αρειανοί. Διότι, βλέποντας τα ανθρώπινα γνωρίσματα του Σωτήρος, νόμισαν ότι αυτός είναι κτίσμα. Επομένως θα έπρεπε, βλέποντας και τα θεϊκά έργα του Λόγου, να αρνηθούν τη γέννηση του σώματός του, και εν τέλει να συγκαταλέξουν τους εαυτούς τους στους Μανιχαίους.

Επειδή όμως το να λέγουν ακόμη αυτά δεν είναι ευσεβές, διότι αυτό το φρόνημα ανήκει μάλλον στους Σαδδουκαίους και στον Σαμοσατέα, απομένει άρα, σύμφωνα με την άλλη έννοια, κατά την οποία ο Ισαάκ είναι υιός του Αβραάμ, να λέμε ότι είναι και ο Υιός του Θεού. Διότι εκείνον που γεννάται από κάποιον κατά φύση και δεν αποκτάται έξωθεν, η φύση τον γνωρίζει ως υιό, και αυτό ακριβώς είναι το νόημα του ονόματος. Άραγε λοιπόν είναι ανθρωποπαθής η γέννηση του Υιού; Διότι ίσως αυτό θα θελήσουν, ακολουθώντας εκείνους, να προβάλουν ως αντίρρηση και αυτοί από άγνοια. Σε καμία περίπτωση. Διότι ο Θεός δεν είναι όπως ο άνθρωπος, αφού ούτε οι άνθρωποι είναι όπως ο Θεός. Διότι οι μεν κτίστηκαν από ύλη, και μάλιστα παθητική, ο δε Θεός είναι άυλος και ασώματος. Εάν πάλι οι ίδιες λέξεις χρησιμοποιούνται κάποτε στις θείες Γραφές και για τον Θεό και για τους ανθρώπους, αποτελεί γνώρισμα των διορατικών ανθρώπων, όπως παρήγγειλε ο Παύλος, να προσέχουν στην ανάγνωση και έτσι να διακρίνουν και να κατανοούν τα γεγραμμένα σύμφωνα με τη φύση καθενός από τα σημαινόμενα, και να μη συγχέουν την έννοια, ώστε ούτε τα του Θεού να τα νοούν με ανθρώπινο τρόπο ούτε τα των ανθρώπων να τα λογίζονται ποτέ ως αναφερόμενα στον Θεό. Διότι αυτό ισοδυναμεί με το να αναμειγνύει κανείς τον οίνο με ύδωρ και να προσθέτει ξένο πυρ πάνω στο θυσιαστήριο στο θείο πυρ.

Έπειτα ακολουθεί η απόδοση της αιτίας, για την οποία έγινε πόρνη η προηγουμένως πιστή. Το αργύριό σας είναι αδόκιμο. Δηλαδή, ο λόγος της πίστεως έχει παραχαραχθεί και είναι κίβδηλος, μη διασώζοντας τον ακριβή χαρακτήρα της βασιλικής εικόνας. Διότι το ότι προς αυτό αποβλέπει το αίνιγμα και ονομάζει αργύριο τον λόγο της πίστεως, αποδεικνύεται από πολλά σημεία· και μάλιστα από το «Τα λόγια του Κυρίου είναι λόγια αγνά, αργύριο πυρωμένο, δοκιμασμένο στη γη». —Ερευνήστε, λοιπόν, τα ταμεία των καρδιών σας. Εξετάστε τα πάντα προσεκτικά στις κρυφές αποθήκες, μήπως τυχόν υπάρχει κάποια κίβδηλη δραχμή, δηλαδή μήπως υπάρχει κάποιο παραποιημένο δόγμα, το οποίο δεν έχει σφραγιστεί από το Πνεύμα με τα δικά Του χαράγματα της αλήθειας, τα οποία μας χάρισε μέσω των Προφητών και των Αποστόλων, αλλά έχει παραχαραχθεί από επίβουλους ανθρώπους μέσω της δικής τους επινόησης, κρυφά και δυσδιάκριτα, οι οποίοι εισάγοντας στους βασιλικούς θησαυρούς τα ξένα νομίσματα, που φέρουν τη μορφή του εχθρού, διέφθειραν τον μεγάλο πλούτο και προκάλεσαν στους πολλούς αμφιβολία ως προς την επιλογή. Διότι είναι λίγοι οι δόκιμοι τραπεζίτες.

Λίγοι είναι εκείνοι που μπορούν να τα δοκιμάζουν όλα, να συγκρατούν τα καλά και να απέχουν από κάθε είδος πονηρού. Οι κάπηλοί σου αναμειγνύουν τον οίνο με νερό. Ακούστε βέβαια και την κυριολεκτική σημασία του λόγου, εσείς που πωλείτε τον οίνο, και μην νοθεύετε την κτίση. Διότι το πράγμα δεν είναι παιχνίδι, αλλά κακό άξιο της βαρύτερης καταδίκης. —Πλην όμως ο λόγος επείγεται να προχωρήσει στο πνευματικό νόημα. Οίνος που ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου, δηλαδή τον νου και το ηγεμονικό της ψυχής, είναι τα διδάγματα των Γραφών, τα οποία μας προσφέρει το Πνεύμα ως οινοχόος διά των αγίων Αποστόλων και Προφητών για αιώνια ευφροσύνη. Αυτά τα διδάγματα οι πολλοί τα καπηλεύονται και νερώνουν τον λόγο, αναμειγνύοντας τον δικό τους νου με τρόπο επιβλαβή για όσους τους ακούν· διότι, ενδίδοντας στις ηδονές τους και κολακεύοντάς τους με ωραία λόγια, τρέφουν τα πάθη τους οδηγώντας τους στην απώλεια. Αποδυναμώνοντας το αυστηρό, το ρωμαλέο και το ωφέλιμα στυπτικό στοιχείο των Γραφών, και προβάλλοντας κάποιες ανεξέταστες φιλανθρωπίες και συγχωρήσεις αμαρτημάτων χωρίς διάκριση, καθώς και παρόμοια πράγματα που είναι αρεστά στους πολλούς και οδηγούν στην καταστροφή των ακροατών, εκθηλύνουν ακόμη περισσότερο τις ψυχές των φιλήδονων.

«Όπως οι πατέρες σας, έτσι και εσείς.» <Το ασήμι σας είναι κίβδηλο. Οι κάπηλοί σου αναμειγνύουν το κρασί με νερό, οι άρχοντές σου απειθούν, γίνονται σύντροφοι κλεφτών, αγαπούν τα δώρα, επιδιώκουν την ανταπόδοση, δεν αποδίδουν δικαιοσύνη στα ορφανά και δεν προσέχουν την υπόθεση της χήρας.> Απαριθμεί με σαφήνεια τις αιτίες της μεταβολής προς το χειρότερο. Και όπως ακριβώς κάποιος από τους πιο επιδέξιους ιατρούς εξηγεί στους ασθενείς τις αφορμές της ασθένειας, έτσι και Αυτός που θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας, σε αυτούς που νοσούν από άγνοια του πρέποντος, διασαφηνίζει τις αιτίες των παθών και των σφαλμάτων που βρίσκονται μέσα τους. «Διότι κίβδηλο είναι το ασήμι σας,» λέει. Και ονομάζει κίβδηλο ασήμι τον λόγο των διδασκάλων τους που δεν είναι ορθός, αλλά μάλλον είναι γεμάτος από κάθε βδελυγμία· και ο οποίος μπορεί μάλλον να βλάψει παρά να ωφελήσει αυτούς που τον ακούν.

Συνηθίζει, κατά κάποιον τρόπο, η θεόπνευστη Γραφή να αποκαλεί αργύριο τους λόγους της κατήχησης, τους οποίους απευθύνουν κάποιοι στους λαούς που έχουν υπό την καθοδήγησή τους. Έτσι και ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός λέει ότι η βασιλεία των ουρανών μοιάζει με έναν άνθρωπο οικοδεσπότη, ο οποίος, επειδή επρόκειτο να αποδημήσει, κάλεσε τους δούλους του· και σε άλλον μεν έδωσε πέντε τάλαντα, σε άλλον δε ένα, και αναχώρησε· σε εκείνους δε που κοπίασαν .... αποδίδοντας επαίνους, λέει: «Εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ». Σε εκείνον όμως που έκρυψε το τάλαντο και δεν απέδωσε απολύτως κανένα έργο, λέει: «Πονηρέ και οκνηρέ δούλε, έπρεπε να καταθέσεις το αργύριό μου στους τραπεζίτες, και εγώ, όταν θα επέστρεφα, θα έπαιρνα το δικό μου μαζί με τον τόκο». Ψάλλει δε κάπου και ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Τα λόγια του Κυρίου είναι λόγια αγνά, αργύριο πυρωμένο και δοκιμασμένο στη γη». Κίβδηλο, λοιπόν, και εντελώς αδόκιμο είναι το αργύριο στους Ιουδαίους, δηλαδή ο λόγος των Γραμματέων και των Φαρισαίων, οι οποίοι, μοιάζοντας με κάπηλους, ήθελαν να αναμειγνύουν τον οίνο με νερό· δηλαδή, παρείχαν την εξήγηση του νόμου νοθευμένη και όχι ακαπήλευτη· συμπλέκοντας και κάτι από τα δικά τους θελήματα, και παρεισάγοντας ψυχρές και πιο υδαρείς έννοιες, δεν απέδιδαν το θέλημα του νομοθέτη αμιγές από τα χειρότερα στοιχεία, ούτε, όπως θα έλεγε κανείς, καθαρό.

Είναι γραμμένο ότι, «Τα χείλη του ιερέα θα διαφυλάξουν την κρίση, και τον νόμο θα αναζητήσουν από το στόμα του.» Νικημένοι λοιπόν από τα αισχρά κέρδη, συνέτασσαν άδικα γραπτά, καπηλευόμενοι ανόσια τα προστάγματα του θείου νόμου, και σαν να ανέμειγνυαν το κρασί με το νερό, καθιστώντας κίβδηλο το καθαρό ασήμι, για να αδικήσουν τη χήρα και να αρπάξουν τα δίκαια των φτωχών, υποβάλλοντας το ορφανό στα δεινά της πλεονεξίας, σαν κάποια λεία ριγμένη έτοιμη σε εκείνους που θέλουν να πλουτίσουν. Αλλά αυτοί, λέει, τι θα κάνουν κατά την ημέρα της επισκοπής; Και ως ημέρα επισκοπής εννοεί τον καιρό του πολέμου, κατά τον οποίο ο Θεός επισκέφθηκε αυτούς που γράφουν πονηρίες και διαστρέφουν τις ορθές κρίσεις του νόμου. Διότι, λέει, ποιος πλούτος θα σας βοηθήσει; Και με ποιον τρόπο θα σας ωφελήσει η συσσώρευση αυτών που έχετε συγκεντρώσει από πλεονεξία; Αδικήσατε, καταστρέψατε τον νόμο, καταπατήσατε τον σκοπό του νομοθέτη. Έπειτα πού άραγε θα βαδίσετε; Και τι κάνοντας ή λέγοντας θα διαφύγετε την ημέρα της επισκοπής; Διότι η θλίψη θα έρθει σε εσάς από μακριά. Επειδή οι Ιουδαίοι πολεμούσαν μεν πολλές φορές εναντίον των γειτονικών εθνών, αναφέρομαι στους Ιδουμαίους και τους Ελαμίτες, τους Μωαβίτες, και τους Σύριους, και αυτούς που ονομάζονται Φιλισταίοι· και συνέβαινε να αναδεικνύονται και ανώτεροι από πολλούς, επικρατώντας στις μάχες.

Φαίνεται δε πάλι ότι μέσω της βαθύτερης θεωρίας μάς υπονοείται το μυστήριο του Χριστού. Διότι οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι, αν και ήταν εστεμμένοι με την κατά νόμον ιεροσύνη, δεν υπήρξαν ευπειθείς, αλλά σκληροί και αλαζόνες, και φιλοχρήματοι, και εραστές των γεμάτων πουγγιών, και επιδίδονταν σε καθετί που είναι απεχθές στον Θεό. Και μάλιστα ο ίδιος ο προφήτης Ησαΐας στην αρχή του βιβλίου του λέει: «Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη Σιών, που ήταν πλήρης ορθής κρίσεως, στην οποία κατοικούσε η δικαιοσύνη, ενώ τώρα υπάρχουν φονιάδες; Το ασήμι σας είναι κίβδηλο· οι κάπηλοί σου αναμειγνύουν το κρασί με νερό· οι άρχοντές σου είναι απειθείς, συνεργοί κλεφτών, που αγαπούν τα δώρα, επιδιώκουν ανταλλάγματα, δεν αποδίδουν δικαιοσύνη στα ορφανά, και δεν προσέχουν την υπόθεση της χήρας.»

«Το ασήμι σας είναι κίβδηλο, οι κάπηλοί σου αναμειγνύουν το κρασί με νερό, οι άρχοντές σου είναι απειθείς, συνεργοί κλεφτών, αγαπούν τα δώρα, επιδιώκουν την ανταπόδοση, δεν αποδίδουν δικαιοσύνη στα ορφανά και δεν δίνουν προσοχή στη δίκη της χήρας.» Βεβαίως και ο θεσπέσιος Αββακούμ, για αυτό ακριβώς το θέμα, σχεδόν με δάκρυα στα μάτια, φώναζε προς τον Θεό: «Έως πότε, Κύριε, Κύριε, θα κράζω και δεν θα εισακούεις; Θα βοώ προς εσένα αδικούμενος και δεν θα σώζεις; Γιατί μου έδειξες κόπους και πόνους, ώστε να βλέπω την ταλαιπωρία και την ασέβεια; Απέναντί μου γίνεται κρίση, και ο κριτής δωροδοκείται. Γι' αυτό καταλύθηκε ο νόμος, και δεν φέρεται εις πέρας η δίκαιη κρίση, διότι ο ασεβής καταδυναστεύει τον δίκαιο. Εξαιτίας αυτού η κρίση εξέρχεται διεστραμμένη.» Επομένως, δεν ήθελαν να μιμηθούν την αγρυπνία των σκυλιών στα κοπάδια, αλλά τα μιμούνταν μόνο ως προς το να καταφρονούν κάθε αιδώ και να επιδίδονται ακόρεστα στη συγκέντρωση κερδών. Και επιπλέον αυτού, λέει ότι είναι πονηροί και δεν γνωρίζουν τι θα πει σύνεση. Άρα ο πονηρός είναι ασύνετος. Διότι η σύνεση θα ταίριαζε προπάντων σε εκείνους που έχουν συνηθίσει να αγαθοεργούν, ενώ η πονηρία ας είναι μακριά από τον αγαθό νου. Διότι είναι το ίδιο πράγμα να βλέπεις ψώρα και πληγή στο σώμα, με την πονηρία στον νου· καθώς τον καθιστά ασύνετο, παρασύροντάς τον προς τη σκαιότητα, και κάνοντάς τον δύστροπο.

Διότι νόμισαν ότι, αν βγάλουν από τη μέση τον κληρονόμο, θα κρατήσουν την κληρονομιά του· και λέγοντας αυτά τα κούφια λόγια μεταξύ τους, οι άθλιοι ασέβησαν απέναντί του. Είτε, λοιπόν, ο προφητικός λόγος προσάπτει στους εξ αίματος Ισραηλίτες την ασέβεια προς τον Χριστό, είτε ότι με κανέναν τρόπο δεν θα μπορούσαν να βρεθούν επιεικείς αυτοί που έχουν τα χέρια τους μολυσμένα με αίμα, και τα χείλη και τη γλώσσα τους δεν γνωρίζουν να μελετούν τίποτε άλλο, παρά μόνο όσα αποβλέπουν στην ασέβεια, την ανομία και την αδικία, και ότι επιπλέον έγιναν άδικοι δικαστές, δωροδοκούμενοι προφανώς, και υποκύπτοντας σε αισχρά κέρδη. Διότι έχει ειπωθεί κάπου αλλού: «Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη, η Σιών που ήταν γεμάτη από ορθή κρίση, στην οποία κατοικούσε η δικαιοσύνη, ενώ τώρα κατοικείται από φονιάδες; Το ασήμι σας είναι κίβδηλο, οι κάπηλοί σου αναμειγνύουν το κρασί με νερό, οι άρχοντές σου απειθούν, γίνονται συνένοχοι κλεφτών, αγαπούν τα δώρα, κυνηγούν την ανταπόδοση, δεν κρίνουν δίκαια τα ορφανά, και δεν προσέχουν την υπόθεση της χήρας». <Διότι κυοφορούν τον πόνο, και γεννούν την ανομία. Έσπασαν αυγά οχιών και υφαίνουν ιστό αράχνης, και όποιος πρόκειται να φάει από τα αυγά τους, σπάζοντάς τα, βρήκε μέσα τους βασιλίσκο. Ο ιστός τους δεν θα γίνει ένδυμα, ούτε πρόκειται να ντυθούν από τα έργα των χεριών τους.> Είναι συνήθεια της θεόπνευστης Γραφής να αποκαλεί πάντοτε πόνο τον φθόνο.

«Δύναμη εθνών θα καταφάγετε και με τον πλούτο τους θα θαυμαστείτε. [Αντί για τη διπλή σας αισχύνη και αντί για την ντροπή θα αγαλλιάσει η μερίδα τους, και έτσι] ως δεύτερη φορά θα κληρονομήσουν τη γη. Και αιώνια ευφροσύνη θα υπάρχει πάνω από το κεφάλι τους.» Εδώ αναφέρει σαφώς ότι πρόκειται να υπάρξει μετάθεση του νόμου και της κατ' αυτόν ιερωσύνης. Διότι δεν θα αρμόζει πλέον σε όσους κατάγονται από το αίμα του Λευί να ιερουργούν, ούτε να κατέχουν το όνομα και το έργο της λειτουργίας, αλλά εκείνοι μεν αποπέμφθηκαν, ενώ σε όσους κλήθηκαν από τα έθνη μέσω της πίστεως έχει δοθεί αυτή η δόξα. Διότι στεφανώνονται με την απόφαση του Θεού, και οι ίδιοι έχουν ταχθεί ως λειτουργοί και ιερείς: «Διότι θα έρθουν», λέει, «αλλογενείς για να ποιμάνουν τα πρόβατά σου». Αυτός ο λόγος απευθύνεται προς την Εκκλησία, της οποίας πρόβατα θα μπορούσε να θεωρηθεί το άγιο πλήθος όσων έχουν σωθεί διά της πίστεως· αυτή ποιμαίνεται από αλλογενείς. Διότι οι πάλαι ποτέ Γραμματείς και Φαρισαίοι, οι οποίοι ανέλαβαν την καθοδήγηση των εξ αίματος Ισραηλιτών, αποδείχθηκαν ράθυμοι και οκνηροί, και εντελώς ανίκανοι ποιμένες. Γι' αυτό χάθηκε το πλήθος που βρισκόταν υπό την επίβλεψή τους, επειδή το ασήμι τους ήταν κίβδηλο.

Και βέβαια είπε κάπου για αυτούς ο Θεός των όλων: «Πώς έγινε πόρνη, η πιστή πόλη Σιών, που ήταν γεμάτη δικαιοσύνη; Στην οποία αναπαυόταν η δικαιοσύνη, ενώ τώρα κατοικούν φονιάδες· το ασήμι σας είναι κίβδηλο, οι κάπηλοί σου αναμειγνύουν το κρασί με νερό, οι άρχοντές σου είναι απειθείς, συνένοχοι κλεφτών, αγαπούν τα δώρα, επιδιώκουν ανταλλάγματα, δεν αποδίδουν δικαιοσύνη στα ορφανά και δεν δίνουν προσοχή στην υπόθεση της χήρας.» Ενήργησε, λοιπόν, οικονομικώς ενάντια στην αρρώστια που τους κυριεύει. <Αποδεκατώνετε το δυόσμο και το απήγανο και κάθε λαχανικό, κ.τ.λ.> (A f. 163, C f. 133). Διότι, όσα έπρεπε κυρίως να κατορθώνουν, αυτά τα παρέλειψαν ως ξεπερασμένα, δηλαδή τη δικαιοσύνη και την αγάπη του Θεού, και μόνο εκείνες τις εντολές τηρούσαν με ακρίβεια, ή μάλλον πρόσταζαν να τηρούνται από τους υποταγμένους σε αυτούς λαούς, οι οποίες αποτελούσαν για αυτούς οδό και αφορμή για πάρα πολλά κέρδη· ώστε να μην παραβλέπουν ούτε τα μικρά και ανάξια λόγου λαχανικά. Έργο της αγάπης προς τον Θεό είναι το να μην έρχεται κανείς σε σύγκρουση μαζί Του με κανέναν τρόπο, και να φοβάται την παράβαση ολόκληρου του νόμου, και έργο του δικαίου είναι η δίκαιη κρίση, και το να θεωρούν εξίσου άξια φροντίδας τα θεσπισμένα από τον Θεό, και να μην αδιαφορούν από τη μία για τα αναγκαία, ενώ από την άλλη να προσέχουν με ακρίβεια μόνο τα επικερδή, αλλά να βγάζουν αμερόληπτη απόφαση για κάθε ζήτημα· διότι το να κρίνει κάποιος άδικα, δεν είναι γνώρισμα εκείνων που διατηρούν την αγάπη προς τους αδελφούς.

Διότι ο Ισραήλ πέρασε τον ενδιάμεσο χρόνο μέχρι την έσχατη κλήση του, τρεφόμενος με αδόκιμο λόγο, και δίνοντας προσοχή στις μυθικές και πραγματικά γραώδεις διδασκαλίες των δικών του δασκάλων· ο δε βίος του έγινε κτηνώδης, και ο νους του βρισκόταν σε μέθη και σκοτάδι. Το αργύριο, λοιπόν, αποτελεί πολύ σαφή τύπο του διδακτικού λόγου, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε προς αυτούς μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Το αργύριό σας είναι αδόκιμο», και σύμφωνα με τη φωνή του Σωτήρα, που δικαίως επιτιμούσε τον πονηρό και οκνηρό δούλο λέγοντας: «Έπρεπε να καταθέσεις το αργύριό μου στους τραπεζίτες». Επομένως, το αργύριο θα πρέπει να το εκλάβεις ως τον λόγο αυτών που διδάσκουν.

Αλλά θα ήταν κατά πολύ προτιμότερο, έχοντας επιλέξει να τιμούν την ορθότητα και αυτό που είναι αρεστό στον Θεό, να μεθούν μάλλον με τις δικές Του τιμές, και βέβαια να έχουν τον πλούτο που προέρχεται από την καλή φήμη. «Διότι είναι προτιμότερο», λέει, «το καλό όνομα παρά ο πολύς πλούτος». Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι και μέσω της φωνής του Ησαΐα κάτι τέτοιο λέει προς τη μητέρα των Ιουδαίων, δηλαδή την Ιερουσαλήμ: «Το ασήμι σας είναι κίβδηλο· οι κάπηλοί σου αναμειγνύουν το κρασί με νερό· οι άρχοντές σου είναι απειθείς, συνεργοί κλεφτών, αγαπούν τα δώρα, επιδιώκουν την ανταπόδοση, δεν αποδίδουν δικαιοσύνη στα ορφανά, και δεν προσέχουν την κρίση της χήρας»· και μέσω της φωνής του Ιερεμία πάλι: «Οι ηγέτες της έκριναν με δώρα». Επομένως, είναι παντού καταραμένο το να μην γίνεται η κρίση ορθή και αδιάβλητη, αλλά με κάποιον τρόπο επαχθής και διαβλητή εξαιτίας της ανισότητας. <Και χτυπούσαν στα κεφάλια τους φτωχούς.> Τους προσάπτει καταδυνάστευση και πλεονεξία και τους κατηγορεί σαφώς, ως ανόσιους και άσπλαχνους, και ενώ θα ήταν προτιμότερο να αξιώσουν φροντίδας και να επιλέξουν να τιμούν και να αγαπούν να ανακουφίζουν με αγαπητικές ενισχύσεις εκείνους που έχουν ανάγκη, αντίθετα, συνήθιζαν να αδικούν, αναλώνοντας με αφόρητες και πικρές λύπες αυτούς που ήταν φορτωμένοι με τη φτώχεια. Αλλά ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός ανάγει στο δικό Του πρόσωπο όσα πράττονται σε αυτούς. Διότι λέει: «Εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, το κάνατε σε εμένα».

Και σε καμία περίπτωση βέβαια δεν θα κατηγορήσουμε για αυτά την ίδια την πόλη, αν σκεφτόμαστε ορθά· μάλλον θα θεωρήσουμε ότι όσα πράττονταν σε αυτήν έγιναν αφορμή αμαρτίας για τον Ιούδα. Κάπου ο Θεός κατηγορούσε τις παρεκτροπές των Ιουδαίων, και μάλιστα έλεγε ξεκάθαρα: «Διότι όσοι είναι οι αριθμοί των πόλεών σου, τόσοι ήταν και οι θεοί σου, Ιούδα, και ανάλογα με τον αριθμό των δρόμων της Ιερουσαλήμ στήσατε βωμούς για να θυμιάζετε στον Βάαλ. Γιατί μιλάτε σε εμένα; Όλοι εσείς παρανομήσατε, και όλοι εσείς ασεβήσατε εναντίον μου, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτορας». Τους επιπλήττει επίσης και μέσω της φωνής του Ησαΐα, λέγοντας: «Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη Σιών, η γεμάτη κρίση, στην οποία αναπαυόταν η δικαιοσύνη, ενώ τώρα υπάρχουν δολοφόνοι; Το ασήμι σας είναι κίβδηλο· οι έμποροί σου αναμειγνύουν το κρασί με νερό. Οι άρχοντές σου είναι απειθείς, συνεργοί κλεφτών, αγαπούν τα δώρα, επιδιώκουν την ανταπόδοση, δεν αποδίδουν δικαιοσύνη στα ορφανά, και δεν προσέχουν την κρίση της χήρας». Έγιναν λοιπόν αφορμή αμαρτίας για τον Ιούδα όσα ανόσια πράττονταν στα Ιεροσόλυμα, και σε καμία περίπτωση η ίδια η πόλη.

«Το ασήμι σας είναι κίβδηλο, οι κάπηλοί σου αναμειγνύουν το κρασί με νερό, οι άρχοντές σου είναι απειθείς, συνεργοί κλεφτών, που αγαπούν τα δώρα, επιδιώκουν την ανταπόδοση, δεν δικάζουν δίκαια τα ορφανά και δεν προσέχουν την υπόθεση της χήρας». «Δεν υπάρχει θεραπεία για τη συντριβή σου, φλεγμάνθηκε η πληγή σου». Όταν συμβαίνει να υποστεί κανείς κάτι από τα απευκταία, εάν μεν αυτό επέλθει με μέτρο, και όχι βέβαια εντελώς πέρα από το όριο, υπάρχει αγαθή ελπίδα για όσους υπέστησαν το πάθημα, ότι θα μπορέσουν να συνέλθουν, όπως ακριβώς από ασθένεια ώστε να ζήσουν πάλι με δύναμη, και ότι θα μεταβούν στην ευημερία, καθώς οι καταστάσεις θα βελτιωθούν γι' αυτούς. Όταν όμως τα πράγματα φτάσουν γι' αυτούς στο έσχατο σημείο αθλιότητας, τότε οπωσδήποτε η συμφορά είναι δυσδιάφυκτη, μάλλον δε και εντελώς ανεξίτηλη. Αυτό υπέστη η Νινευή, λέει ότι και συνετρίβη και καταστράφηκε, καθώς έχει εξαλειφθεί μαζί και η ελπίδα ότι θα μπορέσει να βρει θεραπεία, και σαν να έχει φλεγμάνει το κακό κατά τρόπο άθλιο και επιζητεί την έσχατη τομή πάνω του.

Διότι είπε: «Οι ηγέτες της δίκαζαν με δωροδοκίες»· και προς αυτήν επίσης λέει πάλι δια της φωνής του Ησαΐα: «Το ασήμι σας είναι κίβδηλο, οι κάπηλοί σου αναμειγνύουν το κρασί με νερό, οι άρχοντές σου είναι απειθείς, συνεργοί κλεπτών, αγαπούν τα δώρα, επιδιώκουν ανταλλάγματα, δεν αποδίδουν δικαιοσύνη στα ορφανά και δεν δίνουν προσοχή στο δίκαιο της χήρας». Φαίνεται δε και τώρα ότι ο Προφήτης Αββακούμ θέλει να εκπληρώσει εκείνο που αναφέρεται στο βιβλίο των Παροιμιών: «Όσα είδαν τα μάτια σου, να τα λες»· αποδεικνύει λοιπόν επιπροσθέτως ότι διατύπωσε την κατακραυγή του εντελώς εύλογα εξαιτίας της γαληνότητας που ενυπάρχει στον Θεό, ο οποίος δείχνει ανεξικακία όπως ακριβώς θα του ταίριαζε· διότι είναι Θεός αγαθός· όμως, όσον αφορά τον ανθρώπινο νου, ασκεί την ανεξικακία πέρα από κάθε μέτρο.

Και πένητες ονομάζει τους πτωχούς τω πνεύματι, των οποίων τον στεναγμό αφού άκουσε, θα εγερθώ, λέγει. <Τώρα θα εγερθώ, λέγει ο Κύριος· θα επιφέρω σωτηρία, θα ενεργήσω με παρρησία σε αυτήν.> (B f. 44 b.) Λέει ότι θα εγερθεί· και βέβαια δεν ισχυριζόμαστε καθόλου ότι η ανάσταση αυτή, δηλαδή η έγερση, είναι σωματική, αλλά ότι σημαίνει την απόφαση να δώσει πλέον, επειδή το επιθυμεί, χείρα σωτήρια σε εκείνους που υποφέρουν. (A f. 79 b.) Κατά δε αναγωγή, έγινε σε όλους φανερή η σωτηρία μέσω του Χριστού, και ακούστηκε σε όλους· διότι κηρύχθηκε σε όλη τη γη με παρρησία. <Τα λόγια του Κυρίου είναι λόγια αγνά, ασήμι δοκιμασμένο στο πυρ.> (B f. 44 b, K f. 42.) Δηλαδή καθαγιαστικά· διότι δεν πάσχουν κατά κανέναν τρόπο, αλλά είναι τόσο λαμπρά και καθαρισμένα, ώστε να μοιάζουν με ασήμι, δοκιμασμένο στο πυρ όχι μόνο μία φορά, αλλά πάρα πολλές· διότι αυτό νομίζω ότι δηλώνει το «επταπλασίως». Τα λόγια του Σωτήρος, λοιπόν, είναι δοκιμασμένα για τους ανθρώπους πάνω στη γη. (A f. 80.) Τους Ιουδαίους, όμως, τους ονειδίζει μέσω του Ησαΐα, λέγοντας: «Το ασήμι σας είναι κίβδηλο», δηλαδή, ο λόγος της πίστεως είναι παραποιημένος και κίβδηλος, μη διασώζοντας τον ακριβή χαρακτήρα της βασιλικής εικόνας. <Συ, Κύριε, θα μας φυλάξεις και θα μας διατηρήσεις.> (A f. 80.) Κατά δε αναγωγή, ο Προφήτης εύχεται να λυτρωθεί από τη γενεά των Ιουδαίων της εποχής του Σωτήρος, την άπιστη, φόνισσα και μοιχαλίδα. <Ολόγυρα οι ασεβείς περιπατούν.> (A f. 80.)

Αλλά η Συναγωγή, η οποία προωθήθηκε σε αυτό από τον Θεό, παραβίαζε τον νόμο της γνησιότητας, σμίγοντας κατά κάποιον τρόπο με τους γιους εκείνου που την είχε νυμφευτεί, και πορνεύοντας υπό την εξουσία τους, και μη φέρνοντας πλέον καρπό σε εκείνον που είχε συζευχθεί μαζί της μέσω του νόμου, αλλά υποτάσσοντας μάλλον τον δικό της νου στις σπορές άλλων, και προφανώς εννοώ πνευματικές σπορές και σπορές διδασκαλιών. Διότι, περιφρονώντας ως κάτι το παρωχημένο το να είναι προσηλωμένη στον Θεό, στράφηκε σε εντάλματα και διδασκαλίες ανθρώπων, και αδιαφορώντας για τα άνωθεν μαθήματα, καθιστούσε νόμο απλώς ό,τι της φαινόταν καλό. Γι' αυτό και ο προφήτης Ησαΐας λέει: «Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη Σιών, που ήταν πλήρης κρίσεως; Στην οποία αναπαύθηκε η δικαιοσύνη, ενώ τώρα υπάρχουν φονιάδες. Το ασήμι σας είναι κίβδηλο. Οι κάπηλοί σου αναμειγνύουν το κρασί με νερό». Διότι αναπαύθηκε και κατέλυσε σε αυτήν η δικαιοσύνη, δηλαδή ο Θεός. Αλλά εκείνη δέχθηκε φονιάδες, μοιχούς και φθορείς, αυτούς που της έδιναν κίβδηλο ασήμι και αναμείγνυαν το κρασί με νερό.

Διότι είναι πραγματικά αδόκιμος ο λόγος εκείνων που την πείθουν να επιλέξει να τιμά διδασκαλίες και εντάλματα ανθρώπων. Η δε διδασκαλία τους είναι νοθευμένη και καθόλου αμιγής, αναμεμειγμένη με το χειρότερο στοιχείο. Διότι αυτό, νομίζω, σημαίνει το να λέει κανείς ότι το κρασί έχει αναμειχθεί με νερό. Το ότι δε αυτό το γεγονός λυπούσε τον Θεό των όλων, και δικαιολογημένα κατηγορούσε την Ιερουσαλήμ ως εκπορνευμένη, άκουσέ το σαφώς, άλλοτε μεν να το λέει μέσω της φωνής του Ιερεμία: «Σήκωσε ευθεία το βλέμμα σου και δες πού μολύνθηκες. Στους δρόμους κάθισες γι' αυτούς σαν ερημωμένη κορώνη, και μόλυνες τη γη με τις πορνείες σου, και απέκτησες πολλούς ποιμένες ως πρόσκομμα για τον εαυτό σου. Πήρες όψη πόρνης, φέρθηκες ξεδιάντροπα προς όλους· δεν με κάλεσες ως σύνοικό σου, ούτε ως πατέρα και αρχηγό της παρθενίας σου·» και πάλι, άλλοτε λέει: «Εάν ένας άνδρας διώξει τη γυναίκα του, και εκείνη φύγει από αυτόν και υπανδρευτεί άλλον άνδρα, μήπως είναι δυνατόν να επιστρέψει ξανά σε αυτόν; Δεν θα μιανθεί ολοκληρωτικά η γυναίκα εκείνη; Και εσύ εκπορνεύτηκες με πολλούς ποιμένες, και έπειτα επέστρεφες σε εμένα; λέει ο Κύριος.» Τον τρόπο δε αυτής της πορνείας μάς τον υπέδειξε ολοκάθαρα και ο ίδιος ο Σωτήρας. Διότι οι πάντοτε επικριτικοί και ασύνετοι Φαρισαίοι προσήλθαν λέγοντας: «Γιατί οι μαθητές σου παραβαίνουν την παράδοση των πρεσβυτέρων; Διότι δεν πλένουν τα χέρια τους όταν τρώνε άρτο.»

Στο παρελθόν λοιπόν, ήταν «πλήρης» από αυτά, ίσως περίπου στα χρόνια του Δαβίδ, ο οποίος, αφού πρώτος κυρίευσε την πόλη από τα χέρια των αλλοφύλων, εγκατέστησε σε αυτήν την κιβωτό του Θεού και τη σκηνή, και ο ίδιος την κατέστησε δική του βασιλική έδρα, ώστε ο τόπος να ονομαστεί «πόλη του Δαβίδ»· διότι τότε ήταν εύλογο αυτή να έχει καταστεί και «πιστή», καθώς και «πλήρης κρίσεως και δικαιοσύνης», τώρα όμως έχει γίνει «πόρνη» εξαιτίας εκείνων που εκπορνεύτηκαν μέσα σε αυτήν. Αυτοί δε ήταν εκείνοι τους οποίους στη συνέχεια φανερώνει λέγοντας: «τώρα όμως φονιάδες». Και αυτά, σύμφωνα με όσα ερμηνεύθηκαν προηγουμένως, θα μπορούσαν να αναφέρονται στους χρόνους του Σωτήρος μας. Και αφού το Άγιο Πνεύμα αποκάλεσε «φονιάδες» εκείνους που εκπορνεύτηκαν απομακρυνόμενοι από τον Νυμφίο Λόγο, στρέφεται προς αυτούς λέγοντας: «το ασήμι σας είναι αδόκιμο»· επειδή, ακόμη και μετά την εκπόρνευσή τους και το γεγονός ότι έγιναν «φονιάδες», προσποιούνταν ότι απαγγέλλουν λόγους θεοσέβειας, ότι ερμηνεύουν τις θείες Γραφές και ότι πλάθουν μυθικές παραδόσεις (δευτερώσεις) γύρω από τα αναγνώσματα.

«Το ασήμι τους ήταν κίβδηλο», δηλαδή ο ιουδαϊκός λόγος, ο οποίος ήταν μυθικός και γραώδης, και για τον λόγο αυτό απορριπτέος. Και οι ίδιοι οι δάσκαλοί τους, επειδή καπηλεύονταν τη διδασκαλία, ονομάστηκαν εύστοχα «κάπηλοι», που «αναμειγνύουν το κρασί με το νερό», με λόγο που νερώνει το ανόθευτο, το αυστηρό και στυπτικό νόημα των θεόπνευστων Γραφών, μέσω της μυθικής και ανόητης δευτερώσεώς τους. Διότι, μολονότι καλούνταν από τον Σωτήρα, δεν υπάκουαν, αλλά γίνονταν και «συνεργοί κλεφτών», συναναστρεφόμενοι με τον προδότη Ιούδα που ήταν κλέφτης, και συμμετέχοντας μαζί του στην προδοσία του Διδασκάλου. Οι ίδιοι δε, δωροδοκούμενοι, πουλούσαν την ορθότητα του δικαίου έναντι δώρων, και «επιδίωκαν ανταπόδοση», διότι δεν επιθυμούσαν να αποδεχθούν τον έλεγχο που τους γινόταν για τη δική τους ωφέλεια, αλλά προτιμούσαν να προσφέρουν κακή ανταπόδοση. Γι' αυτό, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, λέγεται ότι «επιδιώκουν αμοιβές». Επιπλέον όλων αυτών, αν και τους είχε εμπιστευθεί η μέριμνα των απόρων, ούτε «απέδιδαν δικαιοσύνη στα ορφανά» ούτε βοηθούσαν τις «χήρες». Για όλα αυτά κατηγορούνται οι προαναφερθέντες «φονιάδες», όμως αυτό μπορεί να αναφέρεται και στους προπάτορές τους· εννοώ δηλαδή αυτούς που παλαιότερα έγιναν φονιάδες των προφητών του Θεού.

αλλά, συναγελαζόμενοι με άθεα και ασεβή έθνη, από τη μία αποδέχονται τους ειδωλολάτρες, ενώ από την άλλη αποστρέφονται και διώκουν τον σώφρονα και σεμνό λαό του Χριστού. Στους ίδιους θα ταίριαζαν και αυτά τα λόγια, τα οποία περιέχουν μεν μια γενική απειλή προς όλους τους δοκητίσοφους, αλλά παράλληλα ελέγχουν και αυτούς που κατηγορήθηκαν καθ' όλη τη διάρκεια της προφητείας· διότι, μη δίνοντας προσοχή στους λόγους του Σωτήρα, χρησιμοποίησαν τους εαυτούς τους ως κακούς δασκάλους, καθώς ήταν «συνετοί κατά τον εαυτό τους και επιστήμονες στα δικά τους μάτια», και έπειτα, θεωρώντας ότι είναι «ισχυροί» και ότι έχουν μεγάλη δύναμη ανάμεσα στον λαό, περιέβαλαν τη δική τους ψυχή με μέθη, βυθισμένοι στο σκοτάδι της άγνοιας. Ήδη δε αναμείγνυαν και για άλλους ένα νοθευμένο ποτό, το λεγόμενο «σίκερα», το οποίο οι υπόλοιποι ερμηνευτές ονόμασαν «μέθυσμα». Και το έπρατταν αυτό «καπηλευόμενοι τον λόγο του Θεού». Γι' αυτό και πιο πάνω λεγόταν προς τους ίδιους: «οι κάπηλοί σου αναμειγνύουν τον οίνο με νερό». Και αυτοί οι ίδιοι, δωροδοκούμενοι, ανακήρυσσαν τον μεν «ασεβή» δίκαιο, ενώ «τον δίκαιο» άδικο. Γι' αυτό ο λόγος που ακολουθεί στη συνέχεια τους απειλεί λέγοντας.

Λουστείτε, γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας ενώπιον των οφθαλμών μου· ... μάθετε να πράττετε το καλό, αναζητήστε τη δικαιοσύνη .... και ελάτε να διαλεχθούμε, λέγει ο Κύριος· και εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν το πορφυρό, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι· και εάν είναι σαν το κατακόκκινο, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί. Και εάν θελήσετε και με εισακούσετε, θα φάτε τα αγαθά της γης· ... πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη, η Σιών που ήταν γεμάτη δικαιοσύνη; Στην οποία κατοικούσε η δικαιοσύνη, ενώ τώρα φονιάδες. Το ασήμι σας είναι κίβδηλο· οι κάπηλοί σου αναμειγνύουν το κρασί με νερό· οι άρχοντές σου απειθούν, γίνονται συνένοχοι κλεφτών, αγαπούν τα δώρα, επιδιώκουν την ανταπόδοση, ... ... Αλίμονο στους ισχυρούς του Ισραήλ· διότι δεν θα παύσει ο θυμός μου εναντίον των αντιπάλων, και θα αποδώσω δικαιοσύνη στους εχθρούς μου. Και θα επιφέρω το χέρι μου πάνω σου και θα σε καθαρίσω στο πυρ, .... και θα εγκαταστήσω τους κριτές σου όπως προηγουμένως και τους συμβούλους σου όπως εξ αρχής· ... ... και εκείνοι που εγκαταλείπουν τον Κύριο θα εξολοθρευτούν· διότι θα καταντροπιαστούν για τα είδωλά τους τα οποία οι ίδιοι θέλησαν, και θα ντροπιαστούν για τους κήπους τους οποίους επιθύμησαν. Διότι θα γίνουν σαν την τερέβινθο που απέβαλε τα φύλλα της, ... και η δύναμή τους θα είναι σαν στουπί, και τα έργα τους σαν σπινθήρες φωτιάς, και θα κατακαούν οι άνομοι και οι αμαρτωλοί μαζί, και δεν θα υπάρχει κανείς για να τους σβήσει.

169. ΣΤΟΝ ΙΔΙΟ. Στο χωρίο: «Οι κάπηλοί σου». Οι απόστολοι του Κυρίου, έχοντας δεχθεί την επιφοίτηση του θείου Πνεύματος, θεωρήθηκε ότι ήταν γεμάτοι από γλεύκος και μετέφεραν σε όλα τα έθνη την αληθινή και ανόθευτη πόση των μυστηρίων. Επομένως, αυτούς που παραχαράσσουν τη θεία διδασκαλία και θολώνουν τα ουράνια διδάγματα με νόθα και φθαρτά παραγγέλματα, δηλαδή τους Μανιχαίους, τους Σίμωνες, τους Μοντανούς, τους Ναυάτους, τους Αρειανούς, τους Μακεδονιανούς, τους Φωτεινούς και τους ομόφρονές τους, δικαίως τους αποκαλεί καπήλους που αναμειγνύουν το κρασί με νερό, διότι εισάγουν τις δικές τους ασεβείς επινοήσεις στην απόλυτα καθαρή σοφία των θείων λόγων.

ΡΚΕʹ. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΔΙΑΚΟΝΟ ΙΣΙΔΩΡΟ. Σχετικά με το γεγραμμένο: «Οι κάπηλοί σου αναμειγνύουν το κρασί με νερό». Πολλές φορές απόρησα με εκείνους που παρερμηνεύουν τις θείες Γραφές και προσπαθούν να παρουσιάσουν το δικό τους θέλημα μάλλον, παρά εκείνο που βρίσκεται μέσα σε αυτές. Διότι το άκρατο και καθαρό θέλημά τους, που μπορεί να ευφράνει την ψυχή, αναμειγνύοντάς το με το φαύλο και ξεθωριασμένο νερό των δικών τους δογμάτων, τολμούν να καπηλεύονται τα θεία. Και αυτό σημαίνει το: «Οι κάπηλοί σου αναμειγνύουν το κρασί με νερό.» Διότι, αν και νομίζουν μερικοί ότι έχει ειπωθεί για εκείνους που νοθεύουν το υλικό κρασί (γιατί και εκείνο είναι άτοπο), εντούτοις, με γνώμονα την αλήθεια, μου φαίνεται ότι έχει ειπωθεί περισσότερο για εκείνους που καπηλεύονται τα θεία λόγια.

Διότι δεν ειπώθηκε: Οι κάπηλοί σου αναμειγνύουν νερό στο κρασί (πράγμα το οποίο συνηθίζουν να πράττουν οι κάπηλοι), αλλά, «το κρασί με νερό». Διότι, αναμειγνύοντας τις αγνές και ανόθευτες έννοιες της Ιεράς Γραφής με τα δικά τους κίβδηλα δόγματα, νοθεύουν τη διδασκαλία.

γ΄. Διότι, αν και λέμε σπουδαία λόγια, δεν ισχυριστήκαμε ότι κανένα κατόρθωμα είναι δικό μας, αλλά ότι τα πάντα ανήκουν στον Χριστό· διότι δεν πρόκειται να μιμηθούμε τους ψευδαποστόλους, οι οποίοι ισχυρίζονται ότι τα περισσότερα είναι δικά τους. Διότι αυτό σημαίνει καπηλεύομαι: το να νοθεύει κάποιος το κρασί, το να πουλάει έναντι χρημάτων αυτό που όφειλε να δώσει δωρεάν. Διότι μου φαίνεται ότι εδώ τους χλευάζει και για τα χρήματα, και ότι πάλι υπονοεί αυτό που προείπα, ότι δηλαδή αναμειγνύουν τα δικά τους με τα θεία· πράγμα για το οποίο κατηγορώντας τους και ο Ησαΐας έλεγε: «Οι κάπηλοί σου αναμειγνύουν το κρασί με νερό». Διότι, αν και αυτό έχει λεχθεί για το κρασί, δεν θα έσφαλλε κανείς αν το εξέλαμβανε και για τη διδασκαλία.

Τώρα όμως είναι φονιάδες. Ανδροφόνοι, λέει. Το ασήμι σας είναι αδόκιμο. Δηλαδή, παραχαραγμένο, νόθο, κίβδηλο. Οι κάπηλοί σου αναμειγνύουν το κρασί με νερό. Επειδή προοιμιαζόμενος δεν προσδιόρισε το είδος της κακίας τους, αλλά ανέφερε ότι αποστάτησαν και ότι ήταν σπέρμα πονηρό και υιοί άνομοι, πράγμα που φαινόταν να αποτελεί περισσότερο λοιδορία παρά κατηγορία· εδώ παραθέτει συγκεκριμένα τα ίδια τα εγκλήματα, και πρώτο από όλα, εκείνο που αποτελεί το πρώτο, το μεσαίο και το τελευταίο των κακών, δηλαδή τη φιλαργυρία και την καπηλεία στις συναλλαγές.

Διότι γέμισε η χώρα τους από κληδονισμούς, όπως αυτή των αλλοφύλων. Επειδή προηγουμένως, βέβαια, τους εγκαλούσε για καπηλεία, για φιλαργυρία και για την περιφρόνηση των χηρών· εδώ όμως τους εγκαλεί και για πονηρά δόγματα και για λείψανα ασέβειας, τα οποία σιγά-σιγά τους παρασύρουν στην πλάνη των δαιμόνων. Έπειτα, επικρίνοντάς τους, δεν είπε απλώς ότι καταφεύγουν σε κληδονισμούς, αλλά ότι «γέμισε η χώρα τους».

13. Επειδή, λοιπόν, τους φαίνονταν δύσκολο να επιτύχουν και να κατορθώσουν τα σχέδιά τους, μήπως, ορμώμενοι μόνο από τη διδασκαλία όσων βρίσκονται έξω από την Εκκλησία, φανούν στους πολλούς ότι λένε απίθανα πράγματα και αποτύχουν στον σκοπό τους, τι κάνουν; Και πού φτάνει η πανουργία τους; Στο θολό και πικρό ρεύμα των αιρετικών αναμειγνύουν το γλυκό και καθαρό νάμα της αλήθειας, όπως ακριβώς κατακρίνονται από παλιά οι κακοί κάπηλοι που αναμειγνύουν το κρασί με νερό. Και αφού απέσπασαν κάποιες φράσεις από το όλο σώμα των βιβλίων των θεολόγων Πατέρων μας, οι οποίοι άναψαν στον κόσμο το φως της αλήθειας, τις συμπεριέλαβαν στη δική τους πλάνη. Είτε επειδή δεν μπόρεσαν καν, ίσως, να κατανοήσουν το νόημα που ενυπάρχει στα λόγια, αφού δεν προτίμησαν να καθαρίσουν την τύφλωση από τα μάτια της ψυχής, είτε επειδή τα προβάλλουν και τα παρερμηνεύουν όπως τους φαίνεται, προς απώλεια τόσο των ιδίων όσο και εκείνων που εξαπατώνται, νοθεύουν και καπηλεύονται τον λόγο της αλήθειας, ετοιμάζοντας το δόλωμα στο αγκίστρι, ώστε οι βωμολόχοι, εξαπατώντας τους πιο απλοϊκούς από τους ακροατές με την αξιοπιστία των προσώπων, να τους προσελκύσουν, πιασμένους στον κρυμμένο δόλο της ασέβειας. Ενώ εκείνες τις φράσεις που είναι εμφανώς και αναντίρρητα γνωστές σε όλους, τις αποκόπτουν και τις παραγράφουν, αποκρύπτοντάς τες δόλια από όσους έχουν έρθει σε επαφή με αυτές. Ω, τι τύφλωση! Ω, τι πώρωση!

Όλα αυτά είναι αινίγματα των δικών μας μυστηρίων. Διότι και εμείς χρίουμε με το αίμα του δικού μας Αμνού όχι μόνο το ανώφλι, αλλά και τους δύο παραστάτες, καθαρίζοντας και αγιάζοντας, κατά μεν το ορατό, τη γλώσσα και τα χείλη, κατά δε το νοούμενο, αντί του ανωφλίου το λογικό, και αντί των δύο παραστατών το θυμοειδές και το επιθυμητικό. Ταιριάζει δε σε εμάς και το να μην τρώμε ούτε ωμά ούτε βραστά, αλλά ψημένα στη φωτιά· διότι ούτε αποβλέπουμε μόνο στο γράμμα, αλλά ερευνούμε το νόημα, ούτε βέβαια εισάγουμε ανθρώπινους λογισμούς στα θεία λόγια (διότι για αυτό ο Ησαΐας κατηγόρησε κάποιους, ότι αναμειγνύουν τον οίνο με νερό), αλλά χρησιμοποιούμε μόνο το θείο πυρ, τη χάρη του Παναγίου Πνεύματος. Το δε να μην αφήνουμε από τα κρέατα για την επόμενη ημέρα το κατανοούμε ως εξής, ότι δηλαδή ο μελλοντικός βίος δεν έχει ανάγκη από σύμβολα· διότι σε εκείνον βλέπουμε την ίδια την πραγματικότητα. Τα οστά δε του προβάτου τα συντρίβουν εκείνοι που νοούν κακώς τα θεία λόγια και προσπαθούν να τα προσαρμόσουν στη δική τους ασέβεια. Το να μη λαμβάνεται δε το θύμα μόνο από τα πρόβατα αλλά και από τα ερίφια, κηρύττει πάλι τη θεία φιλανθρωπία· διότι ο Χριστός υπέμεινε το σωτήριο πάθος όχι μόνο υπέρ των δικαίων, αλλά και υπέρ των αμαρτωλών· διότι ο νόμος διέταξε να προσφέρεται ερίφιο για την αμαρτία.

Έχοντας, λοιπόν, κατ' αυτόν τον τρόπο προετοιμάσει και ισχυροποιήσει το οχύρωμα της αλήθειας, από το οποίο επρόκειτο να καταβάλει ευκολότερα τον εχθρό, προβάλλει στη συνέχεια τα ρητά του ιερού πατρός, τα οποία οι κακοί και πονηροί κάπηλοι των δογμάτων, αναμειγνύοντας τον οίνο με νερό, μηχανεύτηκαν να κιβδηλεύσουν, ή μάλλον τα διδάγματα της Εκκλησίας.