Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 1:23

Οι άρχοντές σου απειθούν. Εμείς οι κάπηλοι, εμείς και οι άρχοντες, οι οποίοι εξαιτίας της απείθειας και της απιστίας πρώτοι κάνουμε τις πιστές πόλεις να μεταπίπτουν στις πορνείες. Διότι, ως επί το πλείστον, το ήθος των αρχομένων από τη φύση του διαμορφώνεται σύμφωνα με το ήθος των κρατούντων· ώστε, όποιοι κι αν είναι αυτοί που καθοδηγούν, τέτοιοι κατ' ανάγκην γίνονται και εκείνοι που καθοδηγούνται. Επειδή, λοιπόν, κάποτε οι άρχοντες της πιστής πόλεως ήσαν απειθείς, η πόλη, αφού εξομοιώθηκε μαζί τους και απέβαλε το να είναι πιστή, μετέπεσε στην πορνεία. Ας μη γίνουμε και εμείς απειθείς, και η απιστία δεν θα μας κυριεύσει. —Οι άρχοντές σας απειθούν. Προφανώς απειθούν στον Θεό, απομακρυνόμενοι από Αυτόν και μη εμμένοντας σε όσα έχουν διαταχθεί από Αυτόν. Μεταξύ δε των προσταγμάτων αυτών ήταν να αποτινάσσουν τα χέρια τους από τα δώρα και να μη συμπράττουν με τους κλέφτες· αυτοί όμως, παρακινούμενοι από φιλαργυρία και για χάρη αισχρού κέρδους, έγιναν συνεργοί των κλεπτών.

Και αυτός μπορεί να τον επαινεί, συνοδεύοντάς τον ως φρουρός και παραστέκοντάς τον, περιφερόμενος γύρω από τις θύρες του και αγγίζοντας τα χέρια του, με τα οποία κλάπηκαν τα πάντα εξίσου, τόσο στον ιδιωτικό όσο και στον δημόσιο βίο. Στην πραγματικότητα, πράττοντας αυτά, ονομαζόμαστε συνεργοί κλεπτών. Ενώ οφείλουμε να καταπατούμε την αταξία ολόκληρου του κόσμου και των ψευδαισθήσεων που υπάρχουν σε αυτόν. Όταν βλέπουμε στα δικαστήρια τους μικρούς κλέφτες να τιμωρούνται από τους μεγάλους, τους μεν υπηρέτες τούς μισούμε εξαιτίας αυτών των πράξεων, τούτους δε τους θαυμάζουμε.

Διότι τους μεν τους αποστρεφόμαστε, επειδή είναι κλέφτες· τους δε τους θαυμάζουμε, επειδή πλουτίζουν από την κλοπή. Για τι άλλο κατηγορούνται οι άρχοντες; Ότι αγαπούν τα δώρα. Με απόλυτη ακρίβεια έχει ειπωθεί το «εκείνοι που αγαπούν τα δώρα», και όχι «εκείνοι που λαμβάνουν δώρα». Διότι διαφορετικά θα είχαν διαβληθεί και όσα δίνονται από καθήκον στις κοινωνικές σχέσεις του βίου· αντίθετα, λέει «που αγαπούν τα δώρα», δηλαδή εκείνους που έχουν προσκολληθεί στην επιθυμία τού να λαμβάνουν. Αποτελεί δε κατηγορία των αρχόντων, το ότι έχουν εκχύσει την ιερή αγάπη στα φθαρτά και τα γήινα. Διότι πρέπει να αγαπάμε Κύριον τον Θεό με όλη τη δύναμη που ενυπάρχει μέσα μας προς το να αγαπούμε, και να αγαπάμε και τον πλησίον και να αγαπάμε και τους εχθρούς, για να είμαστε τέλειοι, μιμούμενοι τη χρηστότητα του εν ουρανοίς Πατρός, ο οποίος ανατέλλει τον ήλιό Του πάνω σε πονηρούς και αγαθούς.

«Δεν δικάζουν υπέρ των ορφανών, και δεν δίνουν προσοχή στην υπόθεση της χήρας.» Τα υπόλοιπα όσα αφορούν τα ορφανά και τη χήρα έχουν αναφερθεί και στα επόμενα· εδώ όμως εστίασε την προσοχή σου στη φράση «Δεν δίνουν προσοχή», πόση αλαζονεία του άρχοντα φανερώνει, πώς τον παρουσιάζει σκληρότερο ακόμη και από τον κριτή της αδικίας. Διότι εκείνος μεν, έπειτα από πολλές παρακλήσεις, αν και κατά τα άλλα ήταν άσπλαχνος, εντούτοις εξαιτίας της επιμονής της χήρας, έδωσε προσοχή στην υπόθεσή της, προσπαθώντας να αποφύγει την περαιτέρω ενόχληση από εκείνην. Για τούτους όμως αναφέρεται ότι γενικώς δεν καταδέχονται καθόλου να δώσουν προσοχή στην υπόθεση της χήρας.

Γι' αυτό τα εξής λέει ο Δεσπότης Κύριος Σαβαώθ: «Αλίμονο στους ισχυρούς του Ισραήλ». Είναι ιδίωμα της Γραφής να σχηματίζει τη φράση με αυτόν τον τρόπο: αντί να πει «στους ισχυρούς» (τοῖς ἰσχύουσιν), είπε «Αλίμονο οι ισχυροί» (Οὐαὶ οἱ ἰσχύοντες), για να δείξει ότι η φωνή αυτή, η οποία ανακράζεται μέσα σε ανυπόφορους πόνους, ταιριάζει σε εκείνους που λίγο αργότερα θα βρεθούν σε βαρύτατη βάσανο, δηλαδή στους ισχυρούς του Ισραήλ. Και αυτό δεν ειπώθηκε στοχαστικά από τον Προφήτη, αλλά ως απόφαση η οποία προήλθε από το αψευδές στόμα. Ως ισχυρούς δε, πρέπει να νοήσουμε τους ίδιους τους άρχοντες, οι οποίοι, εκτός από το ότι απειθούν στον Θεό, αγαπούν τα δώρα, επιδιώκουν ανταποδόματα και πράττουν τα υπόλοιπα για τα οποία κατηγορούνται. Αλίμονο στους ισχυρούς και απειθείς. Διότι για τους πιο αδύναμους ίσως υπάρχει συγγνώμη· «επειδή ο μικρός είναι άξιος συγγνώμης και ελέους, οι δυνατοί όμως θα εξεταστούν αυστηρά». Και «σε εκείνον που εμπιστεύθηκαν πολλά, θα ζητήσουν από αυτόν περισσότερα». Γι' αυτό και στους πλουσίους αρμόζει το «αλίμονο», διότι, ενώ έχουν τη δύναμη να παρηγορούν τους πένητες, δεν χρησιμοποίησαν τη δύναμη του πλούτου για τον σκοπό που τον έλαβαν. Και αν κάποιος είναι οξυδερκέστερος στη διάνοια από κάποιον άλλον, αλλά δεν αξιοποιεί πλήρως τη φυσική του ικανότητα για την έρευνα των θείων πραγμάτων, αλίμονο και σε αυτόν, όταν θα του ζητηθεί το αντίστοιχο έργο κατ' αναλογίαν των όσων του δόθηκαν. Και αν, πάλι, κάποιοι έχουν αναλάβει εκκλησιαστική ηγεσία και δεν κοσμούν το έργο τους με την πολιτεία που ταιριάζει στο αξίωμά τους, αλίμονο και σε αυτούς.

«Όπως οι πατέρες σας, έτσι και εσείς.» <Το ασήμι σας είναι κίβδηλο. Οι κάπηλοί σου αναμειγνύουν το κρασί με νερό, οι άρχοντές σου απειθούν, γίνονται σύντροφοι κλεφτών, αγαπούν τα δώρα, επιδιώκουν την ανταπόδοση, δεν αποδίδουν δικαιοσύνη στα ορφανά και δεν προσέχουν την υπόθεση της χήρας.> Απαριθμεί με σαφήνεια τις αιτίες της μεταβολής προς το χειρότερο. Και όπως ακριβώς κάποιος από τους πιο επιδέξιους ιατρούς εξηγεί στους ασθενείς τις αφορμές της ασθένειας, έτσι και Αυτός που θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας, σε αυτούς που νοσούν από άγνοια του πρέποντος, διασαφηνίζει τις αιτίες των παθών και των σφαλμάτων που βρίσκονται μέσα τους. «Διότι κίβδηλο είναι το ασήμι σας,» λέει. Και ονομάζει κίβδηλο ασήμι τον λόγο των διδασκάλων τους που δεν είναι ορθός, αλλά μάλλον είναι γεμάτος από κάθε βδελυγμία· και ο οποίος μπορεί μάλλον να βλάψει παρά να ωφελήσει αυτούς που τον ακούν.

Διότι δεν ήθελαν βεβαίως να αποδεχθούν την πίστη στον Χριστό, παρόλο που ο νόμος τους διαλαλούσε περίτρανα το μυστήριο γύρω από αυτόν, και το υποδείκνυε με αμέτρητους τρόπους. Γι' αυτό λοιπόν και ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός τους είπε: «Μήπως νομίζετε ότι εγώ θα σας κατηγορήσω προς τον Πατέρα; Υπάρχει εκείνος που σας κατηγορεί, ο Μωυσής, στον οποίο εσείς στηρίξατε τις ελπίδες σας. Διότι αν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε και σε εμένα, διότι εκείνος έγραψε για εμένα.» Ήταν λοιπόν απειθείς, μη θέλοντας ούτε το θέλημα του νόμου να ερμηνεύουν καθαρό και ανόθευτο στους άλλους, ούτε βέβαια να τιμήσουν την πίστη που είχε προκηρυχθεί μέσω του Μωυσή, των προφητών και των αγίων. Διότι δεν ήθελαν να υπακούσουν στον Χριστό που έλεγε: «Ελάτε προς εμένα, όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας.» Και εκτός από το ότι ήταν σκληροί και απειθείς, έγιναν συνεργοί κλεφτών· αφενός διότι συντάχθηκαν με αυτούς που δωροδοκούσαν, και αφετέρου διότι συνέπραξαν με τις ανόσιες βουλές εκείνου που τους πρόδωσε τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, ο οποίος ήταν ένας πονηρός και κατεξοχήν κλέφτης μαθητής. Φιλοχρήματοι δε ήταν και κατά άλλους τρόπους οι διδάσκαλοι των Ιουδαίων, αφού επέβαλλαν τη δεκάτη στο κύμινο, στο άνηθο και σε κάθε λαχανικό, και παραμελούσαν τα βαρύτερα του νόμου, δηλαδή την κρίση, το έλεος και την πίστη. Διότι δεν απένειμαν δικαιοσύνη στα ορφανά και στις χήρες.

Γι' αυτό ο νόμος έχει καταργηθεί και η κρίση δεν φτάνει στο τέλος, επειδή ο ασεβής καταδυναστεύει τον δίκαιο. Εξαιτίας αυτού, η δικαστική απόφαση θα βγει διεστραμμένη.» Και ο ίδιος ο θεσπέσιος Ησαΐας λέει κάπου προς την Ιερουσαλήμ, δηλαδή τη Σιών: «Οι άρχοντές σου είναι απειθείς, συνεργοί κλεφτών, αγαπούν τα δώρα, επιδιώκουν ανταποδόματα· δεν αποδίδουν δικαιοσύνη στα ορφανά και δεν προσέχουν την κρίση της χήρας.» Αυτά δε τα έκαναν, νικημένοι από τα αισχρά κέρδη· και ίσως συγκεντρώνοντας με ανόσιο τρόπο χρήματα για ποτά και απολαύσεις, και συλλέγοντάς τα από αδικίες. Διότι τους κατηγορεί μέσω της φωνής του προφήτη, λέγοντας: Και δένοντας τα ενδύματά τους με σχοινιά, έφτιαχναν παραπετάσματα δίπλα στο θυσιαστήριο, και έπιναν κρασί προερχόμενο από συκοφαντίες στον οίκο του Θεού τους. Αλίμονο λοιπόν, λέει, στους ισχυρούς και τους δυνατούς, σε αυτούς που παρασκευάζουν περίτεχνα τα μεθυστικά ποτά, στους φιλοπότες και σε αυτούς που αγαπούν τη μέθη, σε αυτούς που στερούν το δίκαιο από τον δίκαιο, δηλαδή, σε αυτούς που καταδικάζουν μεν τον αδικημένο, ενώ βγάζουν αθωωτική απόφαση για όσους συνηθίζουν να πλεονεκτούν. Και αυτό, νομίζω, σημαίνει το να αποκαλεί κανείς απροκάλυπτα το πονηρό καλό, και το καλό πονηρό, το σκοτάδι φως, και το φως σκοτάδι, το πικρό γλυκό, και το γλυκό πικρό. Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι οι δυνατοί θα κριθούν αυστηρά· και από εκείνον στον οποίο εμπιστεύτηκαν πολλά, θα απαιτήσουν περισσότερα, σύμφωνα με τη φωνή του Σωτήρος.

Φαίνεται δε πάλι ότι μέσω της βαθύτερης θεωρίας μάς υπονοείται το μυστήριο του Χριστού. Διότι οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι, αν και ήταν εστεμμένοι με την κατά νόμον ιεροσύνη, δεν υπήρξαν ευπειθείς, αλλά σκληροί και αλαζόνες, και φιλοχρήματοι, και εραστές των γεμάτων πουγγιών, και επιδίδονταν σε καθετί που είναι απεχθές στον Θεό. Και μάλιστα ο ίδιος ο προφήτης Ησαΐας στην αρχή του βιβλίου του λέει: «Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη Σιών, που ήταν πλήρης ορθής κρίσεως, στην οποία κατοικούσε η δικαιοσύνη, ενώ τώρα υπάρχουν φονιάδες; Το ασήμι σας είναι κίβδηλο· οι κάπηλοί σου αναμειγνύουν το κρασί με νερό· οι άρχοντές σου είναι απειθείς, συνεργοί κλεφτών, που αγαπούν τα δώρα, επιδιώκουν ανταλλάγματα, δεν αποδίδουν δικαιοσύνη στα ορφανά, και δεν προσέχουν την υπόθεση της χήρας.»

Είπε, λοιπόν, γι' αυτούς δια μέσου της φωνής του Ησαΐα: «Οι άρχοντές σου είναι απειθείς, συνένοχοι κλεφτών, αγαπούν τα δώρα, επιδιώκουν την ανταπόδοση, δεν δικάζουν δίκαια τα ορφανά και δεν προσέχουν την κρίση της χήρας.» Και καθιστούσαν απαράδεκτο τον λόγο της πίστης, σκεπτόμενοι ότι, αν σταματούσε η λατρεία που όριζε ο νόμος, θα έχαναν τα κέρδη από την ιεροσύνη· διότι έπαιρναν τις απαρχές και τις δεκάτες, υπολογίζοντας με ακρίβεια μέχρι και τα πιο ευτελή. Και γι' αυτό ονειδίζονταν από τον Χριστό, ο οποίος έλεγε: «Αλίμονο σε σας, Γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι αποδεκατώνετε τον δυόσμο, το άνηθο και το κύμινο· και αφήσατε τα βαρύτερα του νόμου, την κρίση, το έλεος και την πίστη.» Συλλαμβάνονται, δε, ως φιλόπλουτοι και για άλλη αιτία· διότι, όπως ανέφερα προηγουμένως, μεταφέροντας στον εαυτό τους τον δεσποτικό κλήρο, επιβουλεύτηκαν τον δεσπότη του αμπελώνα· και ότι με τη θεία απόφαση ο Θεός έδωσε τους πονηρούς και τους πλουσίους αντί για τον θάνατο και την ταφή του Χριστού, το αποδεικνύει ξεκάθαρα, προσθέτοντας αμέσως: «Διότι δεν έπραξε ανομία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του.» Ποιος λόγος, λοιπόν, θα βοηθήσει τους Ιουδαίους την ημέρα της κρίσεως; Διότι ο Θεός και Πατέρας μαρτύρησε ξεκάθαρα το αναμάρτητο του Υιού. Διότι ούτε βρέθηκε δόλος, δηλαδή ψέμα, στο στόμα του, ούτε βέβαια έπραξε ανομία.

«Το ασήμι σας είναι κίβδηλο, οι κάπηλοί σου αναμειγνύουν το κρασί με νερό, οι άρχοντές σου είναι απειθείς, συνεργοί κλεφτών, αγαπούν τα δώρα, επιδιώκουν την ανταπόδοση, δεν αποδίδουν δικαιοσύνη στα ορφανά και δεν δίνουν προσοχή στη δίκη της χήρας.» Βεβαίως και ο θεσπέσιος Αββακούμ, για αυτό ακριβώς το θέμα, σχεδόν με δάκρυα στα μάτια, φώναζε προς τον Θεό: «Έως πότε, Κύριε, Κύριε, θα κράζω και δεν θα εισακούεις; Θα βοώ προς εσένα αδικούμενος και δεν θα σώζεις; Γιατί μου έδειξες κόπους και πόνους, ώστε να βλέπω την ταλαιπωρία και την ασέβεια; Απέναντί μου γίνεται κρίση, και ο κριτής δωροδοκείται. Γι' αυτό καταλύθηκε ο νόμος, και δεν φέρεται εις πέρας η δίκαιη κρίση, διότι ο ασεβής καταδυναστεύει τον δίκαιο. Εξαιτίας αυτού η κρίση εξέρχεται διεστραμμένη.» Επομένως, δεν ήθελαν να μιμηθούν την αγρυπνία των σκυλιών στα κοπάδια, αλλά τα μιμούνταν μόνο ως προς το να καταφρονούν κάθε αιδώ και να επιδίδονται ακόρεστα στη συγκέντρωση κερδών. Και επιπλέον αυτού, λέει ότι είναι πονηροί και δεν γνωρίζουν τι θα πει σύνεση. Άρα ο πονηρός είναι ασύνετος. Διότι η σύνεση θα ταίριαζε προπάντων σε εκείνους που έχουν συνηθίσει να αγαθοεργούν, ενώ η πονηρία ας είναι μακριά από τον αγαθό νου. Διότι είναι το ίδιο πράγμα να βλέπεις ψώρα και πληγή στο σώμα, με την πονηρία στον νου· καθώς τον καθιστά ασύνετο, παρασύροντάς τον προς τη σκαιότητα, και κάνοντάς τον δύστροπο.

Με τον όρο «χειροτονία» (έκταση του χεριού) ίσως εννοεί εδώ τη δωροδοκία και την επιθυμία για αισχρά κέρδη, διότι λέμε κάποιες φορές για ορισμένους ότι έχουν το χέρι τους απλωμένο για να παίρνουν, ενώ για όσους αποστρέφονται την αισχροκέρδεια, ότι έχουν το χέρι τους μαζεμένο. Έχει ειπωθεί δε για τους ηγέτες της Συναγωγής των Ιουδαίων: «Οι άρχοντές της έκριναν με δώρα, και οι ιερείς της μάντευαν με αργύρια», και ότι έγιναν σύντροφοι κλεφτών, αγαπώντας τα δώρα και επιδιώκοντας την ανταπόδοση.

Διότι νόμισαν ότι, αν βγάλουν από τη μέση τον κληρονόμο, θα κρατήσουν την κληρονομιά του· και λέγοντας αυτά τα κούφια λόγια μεταξύ τους, οι άθλιοι ασέβησαν απέναντί του. Είτε, λοιπόν, ο προφητικός λόγος προσάπτει στους εξ αίματος Ισραηλίτες την ασέβεια προς τον Χριστό, είτε ότι με κανέναν τρόπο δεν θα μπορούσαν να βρεθούν επιεικείς αυτοί που έχουν τα χέρια τους μολυσμένα με αίμα, και τα χείλη και τη γλώσσα τους δεν γνωρίζουν να μελετούν τίποτε άλλο, παρά μόνο όσα αποβλέπουν στην ασέβεια, την ανομία και την αδικία, και ότι επιπλέον έγιναν άδικοι δικαστές, δωροδοκούμενοι προφανώς, και υποκύπτοντας σε αισχρά κέρδη. Διότι έχει ειπωθεί κάπου αλλού: «Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη, η Σιών που ήταν γεμάτη από ορθή κρίση, στην οποία κατοικούσε η δικαιοσύνη, ενώ τώρα κατοικείται από φονιάδες; Το ασήμι σας είναι κίβδηλο, οι κάπηλοί σου αναμειγνύουν το κρασί με νερό, οι άρχοντές σου απειθούν, γίνονται συνένοχοι κλεφτών, αγαπούν τα δώρα, κυνηγούν την ανταπόδοση, δεν κρίνουν δίκαια τα ορφανά, και δεν προσέχουν την υπόθεση της χήρας». <Διότι κυοφορούν τον πόνο, και γεννούν την ανομία. Έσπασαν αυγά οχιών και υφαίνουν ιστό αράχνης, και όποιος πρόκειται να φάει από τα αυγά τους, σπάζοντάς τα, βρήκε μέσα τους βασιλίσκο. Ο ιστός τους δεν θα γίνει ένδυμα, ούτε πρόκειται να ντυθούν από τα έργα των χεριών τους.> Είναι συνήθεια της θεόπνευστης Γραφής να αποκαλεί πάντοτε πόνο τον φθόνο.

Και βέβαια είπε κάπου για αυτούς ο Θεός των όλων: «Πώς έγινε πόρνη, η πιστή πόλη Σιών, που ήταν γεμάτη δικαιοσύνη; Στην οποία αναπαυόταν η δικαιοσύνη, ενώ τώρα κατοικούν φονιάδες· το ασήμι σας είναι κίβδηλο, οι κάπηλοί σου αναμειγνύουν το κρασί με νερό, οι άρχοντές σου είναι απειθείς, συνένοχοι κλεφτών, αγαπούν τα δώρα, επιδιώκουν ανταλλάγματα, δεν αποδίδουν δικαιοσύνη στα ορφανά και δεν δίνουν προσοχή στην υπόθεση της χήρας.» Ενήργησε, λοιπόν, οικονομικώς ενάντια στην αρρώστια που τους κυριεύει. <Αποδεκατώνετε το δυόσμο και το απήγανο και κάθε λαχανικό, κ.τ.λ.> (A f. 163, C f. 133). Διότι, όσα έπρεπε κυρίως να κατορθώνουν, αυτά τα παρέλειψαν ως ξεπερασμένα, δηλαδή τη δικαιοσύνη και την αγάπη του Θεού, και μόνο εκείνες τις εντολές τηρούσαν με ακρίβεια, ή μάλλον πρόσταζαν να τηρούνται από τους υποταγμένους σε αυτούς λαούς, οι οποίες αποτελούσαν για αυτούς οδό και αφορμή για πάρα πολλά κέρδη· ώστε να μην παραβλέπουν ούτε τα μικρά και ανάξια λόγου λαχανικά. Έργο της αγάπης προς τον Θεό είναι το να μην έρχεται κανείς σε σύγκρουση μαζί Του με κανέναν τρόπο, και να φοβάται την παράβαση ολόκληρου του νόμου, και έργο του δικαίου είναι η δίκαιη κρίση, και το να θεωρούν εξίσου άξια φροντίδας τα θεσπισμένα από τον Θεό, και να μην αδιαφορούν από τη μία για τα αναγκαία, ενώ από την άλλη να προσέχουν με ακρίβεια μόνο τα επικερδή, αλλά να βγάζουν αμερόληπτη απόφαση για κάθε ζήτημα· διότι το να κρίνει κάποιος άδικα, δεν είναι γνώρισμα εκείνων που διατηρούν την αγάπη προς τους αδελφούς.

Αλλά θα ήταν κατά πολύ προτιμότερο, έχοντας επιλέξει να τιμούν την ορθότητα και αυτό που είναι αρεστό στον Θεό, να μεθούν μάλλον με τις δικές Του τιμές, και βέβαια να έχουν τον πλούτο που προέρχεται από την καλή φήμη. «Διότι είναι προτιμότερο», λέει, «το καλό όνομα παρά ο πολύς πλούτος». Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι και μέσω της φωνής του Ησαΐα κάτι τέτοιο λέει προς τη μητέρα των Ιουδαίων, δηλαδή την Ιερουσαλήμ: «Το ασήμι σας είναι κίβδηλο· οι κάπηλοί σου αναμειγνύουν το κρασί με νερό· οι άρχοντές σου είναι απειθείς, συνεργοί κλεφτών, αγαπούν τα δώρα, επιδιώκουν την ανταπόδοση, δεν αποδίδουν δικαιοσύνη στα ορφανά, και δεν προσέχουν την κρίση της χήρας»· και μέσω της φωνής του Ιερεμία πάλι: «Οι ηγέτες της έκριναν με δώρα». Επομένως, είναι παντού καταραμένο το να μην γίνεται η κρίση ορθή και αδιάβλητη, αλλά με κάποιον τρόπο επαχθής και διαβλητή εξαιτίας της ανισότητας. <Και χτυπούσαν στα κεφάλια τους φτωχούς.> Τους προσάπτει καταδυνάστευση και πλεονεξία και τους κατηγορεί σαφώς, ως ανόσιους και άσπλαχνους, και ενώ θα ήταν προτιμότερο να αξιώσουν φροντίδας και να επιλέξουν να τιμούν και να αγαπούν να ανακουφίζουν με αγαπητικές ενισχύσεις εκείνους που έχουν ανάγκη, αντίθετα, συνήθιζαν να αδικούν, αναλώνοντας με αφόρητες και πικρές λύπες αυτούς που ήταν φορτωμένοι με τη φτώχεια. Αλλά ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός ανάγει στο δικό Του πρόσωπο όσα πράττονται σε αυτούς. Διότι λέει: «Εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, το κάνατε σε εμένα».

Και σε καμία περίπτωση βέβαια δεν θα κατηγορήσουμε για αυτά την ίδια την πόλη, αν σκεφτόμαστε ορθά· μάλλον θα θεωρήσουμε ότι όσα πράττονταν σε αυτήν έγιναν αφορμή αμαρτίας για τον Ιούδα. Κάπου ο Θεός κατηγορούσε τις παρεκτροπές των Ιουδαίων, και μάλιστα έλεγε ξεκάθαρα: «Διότι όσοι είναι οι αριθμοί των πόλεών σου, τόσοι ήταν και οι θεοί σου, Ιούδα, και ανάλογα με τον αριθμό των δρόμων της Ιερουσαλήμ στήσατε βωμούς για να θυμιάζετε στον Βάαλ. Γιατί μιλάτε σε εμένα; Όλοι εσείς παρανομήσατε, και όλοι εσείς ασεβήσατε εναντίον μου, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτορας». Τους επιπλήττει επίσης και μέσω της φωνής του Ησαΐα, λέγοντας: «Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη Σιών, η γεμάτη κρίση, στην οποία αναπαυόταν η δικαιοσύνη, ενώ τώρα υπάρχουν δολοφόνοι; Το ασήμι σας είναι κίβδηλο· οι έμποροί σου αναμειγνύουν το κρασί με νερό. Οι άρχοντές σου είναι απειθείς, συνεργοί κλεφτών, αγαπούν τα δώρα, επιδιώκουν την ανταπόδοση, δεν αποδίδουν δικαιοσύνη στα ορφανά, και δεν προσέχουν την κρίση της χήρας». Έγιναν λοιπόν αφορμή αμαρτίας για τον Ιούδα όσα ανόσια πράττονταν στα Ιεροσόλυμα, και σε καμία περίπτωση η ίδια η πόλη.

«Το ασήμι σας είναι κίβδηλο, οι κάπηλοί σου αναμειγνύουν το κρασί με νερό, οι άρχοντές σου είναι απειθείς, συνεργοί κλεφτών, που αγαπούν τα δώρα, επιδιώκουν την ανταπόδοση, δεν δικάζουν δίκαια τα ορφανά και δεν προσέχουν την υπόθεση της χήρας». «Δεν υπάρχει θεραπεία για τη συντριβή σου, φλεγμάνθηκε η πληγή σου». Όταν συμβαίνει να υποστεί κανείς κάτι από τα απευκταία, εάν μεν αυτό επέλθει με μέτρο, και όχι βέβαια εντελώς πέρα από το όριο, υπάρχει αγαθή ελπίδα για όσους υπέστησαν το πάθημα, ότι θα μπορέσουν να συνέλθουν, όπως ακριβώς από ασθένεια ώστε να ζήσουν πάλι με δύναμη, και ότι θα μεταβούν στην ευημερία, καθώς οι καταστάσεις θα βελτιωθούν γι' αυτούς. Όταν όμως τα πράγματα φτάσουν γι' αυτούς στο έσχατο σημείο αθλιότητας, τότε οπωσδήποτε η συμφορά είναι δυσδιάφυκτη, μάλλον δε και εντελώς ανεξίτηλη. Αυτό υπέστη η Νινευή, λέει ότι και συνετρίβη και καταστράφηκε, καθώς έχει εξαλειφθεί μαζί και η ελπίδα ότι θα μπορέσει να βρει θεραπεία, και σαν να έχει φλεγμάνει το κακό κατά τρόπο άθλιο και επιζητεί την έσχατη τομή πάνω του.

Ένας άλλος προφήτης μάς το διευκρινίζει λέγοντας για την Ιερουσαλήμ: «Οι άρχοντές της έκριναν με δωροδοκίες και οι προφήτες της μάντευαν με χρήματα». Αλλά και ο σοφός Ησαΐας απευθύνεται κάπου προς αυτήν και λέει: «Οι άρχοντές σου απειθούν, είναι συνεργάτες κλεφτών, αγαπούν τα δώρα, κυνηγούν την ανταπόδοση, δεν αποδίδουν δικαιοσύνη στα ορφανά και δεν δίνουν προσοχή στο δίκαιο της χήρας». Πρέπει, λοιπόν, να προσέχουν οι ιερουργοί των θείων θυσιαστηρίων, μήπως τυχόν υποπέσουν σε αυτά που περιγράφουν οι Γραφές. Διότι, ως τύπο, οι παλαιοί λάμβαναν τη στολή που άρμοζε στις ιερουργίες.

«Το ασήμι τους ήταν κίβδηλο», δηλαδή ο ιουδαϊκός λόγος, ο οποίος ήταν μυθικός και γραώδης, και για τον λόγο αυτό απορριπτέος. Και οι ίδιοι οι δάσκαλοί τους, επειδή καπηλεύονταν τη διδασκαλία, ονομάστηκαν εύστοχα «κάπηλοι», που «αναμειγνύουν το κρασί με το νερό», με λόγο που νερώνει το ανόθευτο, το αυστηρό και στυπτικό νόημα των θεόπνευστων Γραφών, μέσω της μυθικής και ανόητης δευτερώσεώς τους. Διότι, μολονότι καλούνταν από τον Σωτήρα, δεν υπάκουαν, αλλά γίνονταν και «συνεργοί κλεφτών», συναναστρεφόμενοι με τον προδότη Ιούδα που ήταν κλέφτης, και συμμετέχοντας μαζί του στην προδοσία του Διδασκάλου. Οι ίδιοι δε, δωροδοκούμενοι, πουλούσαν την ορθότητα του δικαίου έναντι δώρων, και «επιδίωκαν ανταπόδοση», διότι δεν επιθυμούσαν να αποδεχθούν τον έλεγχο που τους γινόταν για τη δική τους ωφέλεια, αλλά προτιμούσαν να προσφέρουν κακή ανταπόδοση. Γι' αυτό, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, λέγεται ότι «επιδιώκουν αμοιβές». Επιπλέον όλων αυτών, αν και τους είχε εμπιστευθεί η μέριμνα των απόρων, ούτε «απέδιδαν δικαιοσύνη στα ορφανά» ούτε βοηθούσαν τις «χήρες». Για όλα αυτά κατηγορούνται οι προαναφερθέντες «φονιάδες», όμως αυτό μπορεί να αναφέρεται και στους προπάτορές τους· εννοώ δηλαδή αυτούς που παλαιότερα έγιναν φονιάδες των προφητών του Θεού.

ΝΣΤʹ. Και γιατί να αναφέρω το καθένα χωριστά; Διότι εκείνος, επειδή δεν ζούσε για τον εαυτό του, αλλά για τον Χριστό και το κήρυγμα, και αφού σταύρωσε τον κόσμο για τον εαυτό του και σταυρώθηκε ο ίδιος ως προς τον κόσμο και τα ορατά πράγματα, τα θεωρεί όλα μικρά και κατώτερα της επιθυμίας του· έστω κι αν από την Ιερουσαλήμ και τα περίχωρά της μέχρι το Ιλλυρικό διέδωσε πλήρως το Ευαγγέλιο, έστω κι αν έφτασε μέχρι τον τρίτο ουρανό δι' αρπαγής, έστω κι αν έγινε θεατής του παραδείσου, έστω κι αν έγινε ακροατής ρημάτων ανέκφραστων σε εμάς. Αυτά χαρακτηρίζουν τον Παύλο, και όποιον είναι όμοιος με εκείνον στο πνεύμα. Εμείς όμως φοβόμαστε, συγκρινόμενοι με αυτούς, μήπως είμαστε σαν τους μωρούς άρχοντες της Τάνεως, ή σαν καταπιεστές πράκτορες, ή σαν αυτούς που μακαρίζουν τον λαό ψευδώς· και θα προσθέσω, μήπως μακαριζόμαστε και εμείς ψευδώς και ταράζουμε τον δρόμο των ποδιών σας· ή μήπως είμαστε εμπαίκτες που κυριαρχούν, ή νεαροί ηγέτες ατελείς στη φρόνηση, που δεν διαθέτουν ούτε καν ψωμί και ένδυμα για να καθοδηγούν κάποιους· ή προφήτες που διδάσκουν την ανομία, ή άρχοντες απειθείς, που είναι άξιοι να κακολογούνται μαζί με τα πατροπαράδοτά τους εξαιτίας της σκληρότητας της πείνας· ή ιερείς που απέχουν πάρα πολύ από το να μιλούν στην καρδιά της Ιερουσαλήμ. Όλα αυτά δικαίως τα ονειδίζει και τα καταμαρτυρεί ο Ησαΐας, ο οποίος καθαρίστηκε από το Σεραφείμ και τον αναμμένο άνθρακα.

Διότι αυτός ο τρόπος δεν είναι ορθός. Επειδή και εσείς απιστήσατε στον Θεό, όπως λέει ο Παύλος: Τι λοιπόν, εάν κάποιοι απίστησαν; Μήπως η απιστία τους θα καταργήσει την πίστη του Θεού; Μη γένοιτο. Διότι και οι προφήτες πάντοτε τους εγκαλούσαν λέγοντας: Ακούστε, άρχοντες των Σοδόμων· και, Οι άρχοντές σου απειθούν· και πάλι, Δεν ανήκει σε εσάς να γνωρίζετε την κρίση; Και παντού τους επιτίθενται σφοδρότερα. Τι λοιπόν; Μήπως εξαιτίας αυτού θα κατηγορήσει κανείς και τον Θεό;

Αυτό έκανε τον Γιεζή λεπρό αντί για μαθητή και προφήτη· αυτό κατέστρεψε τον Ανανία και τους οικείους του· αυτό κατέστησε τον Ιούδα προδότη· αυτό διέφθειρε τους άρχοντες των Ιουδαίων, οι οποίοι λάμβαναν δώρα και γίνονταν συμμέτοχοι των κλεπτών. Αυτό προκάλεσε αμέτρητους πολέμους, γεμίζοντας τους δρόμους με αίματα και τις πόλεις με θρήνους και οιμωγές. Αυτό έκανε να γίνουν τα δείπνα ακάθαρτα, τα τραπέζια μιαρά, και γέμισε τα εδέσματα με παρανομία. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο ο Παύλος το ονόμασε ειδωλολατρία. Αλλά ούτε και έτσι προκάλεσε φόβο. Και γιατί άραγε το ονομάζει ειδωλολατρία; Πολλοί διαθέτουν χρήματα και δεν τολμούν να τα χρησιμοποιήσουν, αλλά τα αφιερώνουν, μεταβιβάζοντάς τα ανέπαφα στους εγγονούς και στους απογόνους των εγγονών, μην τολμώντας να τα αγγίξουν, ακριβώς όπως συμβαίνει με κάποια ιερά αναθήματα. Αν μάλιστα κάποτε αναγκαστούν να το κάνουν, αισθάνονται σαν να έχουν διαπράξει κάτι αθέμιτο. Και από άλλη άποψη, όπως ο εθνικός περιποιείται το ξόανο, έτσι και εσύ εμπιστεύεσαι το χρυσάφι σε πόρτες και αμπάρες, κατασκευάζοντας ένα κιβώτιο αντί για ναό και εναποθέτοντάς το μέσα σε αργυρά σκεύη. Αλλά δεν το προσκυνάς, όπως εκείνος το ξόανο; Όμως επιδεικνύεις απέναντί του κάθε είδους λατρευτική περιποίηση. Επίσης, εκείνος με ευχαρίστηση θα θυσίαζε τα μάτια του και την ψυχή του, παρά το ξόανο. Το ίδιο κάνουν και αυτοί που αγαπούν το χρυσάφι. «Μα δεν προσκυνώ το χρυσάφι», λέει κάποιος. Ούτε και εκείνος, του απαντά, προσκυνά το είδωλο, αλλά τον δαίμονα που κατοικεί μέσα του.

Οι άρχοντές σου απειθούν. Αποτελεί σημείο μέγιστης νόσου και διαστροφής, όταν οι ιατροί επιδεινώνουν τις νόσους. Διότι έργο των αρχόντων είναι να καταστέλλουν τις αταξίες του λαού, να τον κατευθύνουν προς το πρέπον και να τον καθιστούν υπάκουο στον νόμο· όταν όμως αυτοί πρώτοι παραβαίνουν τους νόμους, πώς θα μπορούσαν να γίνουν διδάσκαλοι στους άλλους; Διότι το «απειθούν» σημαίνει ότι δεν πείθονται στον νόμο, δεν αποδέχονται τις εντολές· πράγμα για το οποίο εγκαλεί και ο Παύλος λέγοντας: «Εσύ, λοιπόν, που διδάσκεις τον άλλον, δεν διδάσκεις τον εαυτό σου;». Όταν, επομένως, η ρίζα είναι διεφθαρμένη, τι το χρηστό μπορεί να αναμένει κανείς για τους κλάδους;

Συνεργοί των κλεπτών. Πρόσθετη κατηγορία αποτελεί το ότι όχι μόνο δεν καταστέλλουν τα δεινά, αλλά και προβάλλουν αντίσταση· όχι μόνο δεν καταπολεμούν τους κλέφτες, αλλά και συμπράττουν μαζί τους, μετερχόμενοι την κακία εκ διαμέτρου αντίθετα προς την αρετή που αρμόζει σε έναν άρχοντα.

Αυτοί που αγαπούν τα δώρα. Ένα άλλο βαρύ είδος φιλαργυρίας, το οποίο έχει μεν ευπαρουσίαστη δικαιολογία, αλλά υπό το πρόσχημα της φιλοφροσύνης επιδεικνύει την έσχατη πλεονεξία. Αυτοί που επιδιώκουν ανταπόδοση. Τρέφουν μνησικακία προς τους εχθρούς και σπεύδουν να ανταποδώσουν σε εκείνους που τους προκάλεσαν λύπη, πράγμα το οποίο αποτελεί το μέγιστο είδος κακίας. Γι' αυτόν τον λόγο, όχι μόνο στην Καινή, αλλά και στην Παλαιά Διαθήκη αποτρέπεται με μεγάλη αυστηρότητα.

«Δεν αποδίδουν δικαιοσύνη στα ορφανά». Δηλαδή, δεν τα προστατεύουν, ώστε να βρουν το δίκιο τους. Και δεν δίνουν προσοχή στη δίκη των χηρών. Πρέπει να παρατηρήσουμε ότι όχι μόνο η διάπραξη του κακού, αλλά και η παράλειψη του αγαθού κατατάσσεται στην κατηγορία της πονηρίας, όπως ακριβώς και στην Καινή Διαθήκη. Διότι εκείνοι που δεν έθρεψαν τον πεινασμένο στέλνονται στο πυρ της γεέννης, όχι επειδή άρπαξαν τα ξένα, αλλά επειδή δεν προσέφεραν τα δικά τους σε εκείνους που είχαν ανάγκη· όπως λοιπόν και αυτοί εδώ εγκαλούνται τώρα, όχι επειδή πλεονεκτούν, ούτε επειδή καταδυναστεύουν, αλλά επειδή δεν απλώνουν το χέρι τους σε όσους έχουν ανάγκη τη βοήθειά τους.

Διότι γέμισε η χώρα τους από κληδονισμούς, όπως αυτή των αλλοφύλων. Επειδή προηγουμένως, βέβαια, τους εγκαλούσε για καπηλεία, για φιλαργυρία και για την περιφρόνηση των χηρών· εδώ όμως τους εγκαλεί και για πονηρά δόγματα και για λείψανα ασέβειας, τα οποία σιγά-σιγά τους παρασύρουν στην πλάνη των δαιμόνων. Έπειτα, επικρίνοντάς τους, δεν είπε απλώς ότι καταφεύγουν σε κληδονισμούς, αλλά ότι «γέμισε η χώρα τους».

Ετοιμάζουν τα χέρια τους για το κακό. Ο άρχοντας ζητεί, και ο κριτής μίλησε ειρηνικά λόγια, σύμφωνα με την επιθυμία της ψυχής του.» «Εσείς παρεκκλίνατε από την οδό· κάνατε πολλούς να προσκόψουν. Και εγώ σας παρέδωσα εξουθενωμένους σε όλα τα έθνη, επειδή παίρνατε δώρα κατά την εφαρμογή του νόμου.» «Γίνεται δίκη, και ο κριτής λαμβάνει δώρα. Γι' αυτό καταλύθηκε ο νόμος, και δεν φτάνει μέχρι τέλους η δίκη, διότι ο ασεβής καταδυναστεύει τον δίκαιο.» «Οι άρχοντές της μέσα σε αυτήν είναι σαν λιοντάρια που ωρύονται, οι κριτές της σαν λύκοι της Αραβίας.» «Οι άρχοντές σου είναι απειθείς, συνεργάτες κλεφτών, αγαπούν τα δώρα, επιδιώκουν ανταποδόματα, δεν αποδίδουν δικαιοσύνη στα ορφανά και δεν δίνουν προσοχή στη δίκη των χηρών.» «Θα εγκαταστήσω νεαρούς ως άρχοντές τους, και εμπαίκτες θα τους κυριεύσουν.» «Όταν απλώνετε τα χέρια σας, θα αποστρέφω το πρόσωπό μου από εσάς. Διότι τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα.» «Αλίμονο σε εκείνους που δικαιώνουν τον ασεβή εξαιτίας δώρων, και αφαιρούν το δίκαιο από τον δίκαιο. Γι' αυτό, όπως καίγεται η καλαμιά από τα αναμμένα κάρβουνα, και καταφλέγεται από την αναμμένη φλόγα, έτσι η ρίζα τους θα γίνει σαν ξερό χόρτο, και το άνθος τους θα υψωθεί σαν σκόνη. Διότι δεν θέλησαν να εφαρμόσουν τον νόμο του Κυρίου Σαβαώθ, αλλά περιφρόνησαν τον λόγο του Αγίου του Ισραήλ.» «Αλίμονο σε εκείνους που καταγράφουν πονηρία.

Και εγώ απάντησα: Δεν παρέλειψα αυτές τις προφητείες, φίλοι μου, επειδή εναντιώνονται σε εμένα, αλλά επειδή έχετε κατανοήσει και κατανοείτε ότι, έστω κι αν διαμέσου όλων των προφητών σας προστάζει να κάνετε τα ίδια ακριβώς πράγματα που πρόσταξε και διαμέσου του Μωυσή, λόγω της σκληροκαρδίας και της αχαριστίας σας απέναντί του φωνάζει διαρκώς τα ίδια, ώστε έστω και με αυτόν τον τρόπο να μετανοήσετε κάποτε και να γίνετε ευάρεστοι σε αυτόν. Και ούτε να θυσιάζετε τα παιδιά σας στα δαιμόνια, ούτε να γίνεστε συνεργοί κλεφτών και να αγαπάτε τα δώρα και να επιδιώκετε ανταλλάγματα, παραμελώντας να αποδώσετε δικαιοσύνη στα ορφανά και να προσέξετε την υπόθεση της χήρας, αλλά ούτε και να έχετε τα χέρια σας γεμάτα αίμα. Διότι και οι θυγατέρες της Σιών περπάτησαν με υψωμένο τον τράχηλο, κάνοντας νοήματα με τα μάτια, ενώ ταυτόχρονα περιπαικτικά έσερναν τους χιτώνες τους. Διότι «όλοι παρεξέκλιναν», φωνάζει, «όλοι μαζί εξαχρειώθηκαν· δεν υπάρχει ούτε ένας που να έχει σύνεση, δεν υπάρχει ούτε ένας. Με τις γλώσσες τους μηχανεύονταν δόλο, τάφος ανοιγμένος είναι ο λάρυγγάς τους, δηλητήριο οχιών κρύβεται κάτω από τα χείλη τους, καταστροφή και ταλαιπωρία υπάρχει στους δρόμους τους, και δεν γνώρισαν την οδό της ειρήνης». Ώστε, όπως ακριβώς εξ αρχής σας είχε δώσει αυτές τις εντολές εξαιτίας των κακιών σας, παρομοίως και τώρα εξαιτίας της εμμονής σας σε αυτές, ή μάλλον της επιδείνωσής τους, διαμέσου των ίδιων πραγμάτων σας καλεί να τον θυμηθείτε και να τον γνωρίσετε.

Εξαιτίας του φόβου του Θεού, λοιπόν, φροντίζουμε και εμείς να ομιλούμε σύμφωνα με τις Γραφές, και όχι από φιλοχρηματία ή φιλοδοξία ή φιληδονία. Διότι σε κανένα από αυτά δεν μπορεί κανείς να μας ελέγξει ότι είμαστε ένοχοι. Ούτε βέβαια θέλουμε να ζούμε όμοια με τους άρχοντες του δικού σας λαού, τους οποίους επιπλήττει ο Θεός λέγοντας: Οι άρχοντές σας είναι συνεργοί κλεφτών, αγαπούν τα δώρα, επιδιώκουν την ανταπόδοση. Εάν όμως γνωρίζετε ότι υπάρχουν και ανάμεσά μας κάποιοι τέτοιοι, τουλάχιστον εξαιτίας αυτών μην βλασφημείτε τις Γραφές και τον Χριστό και μην σπεύδετε να τις παρερμηνεύετε.