Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 1:24

Γι' αυτό τα εξής λέει ο Δεσπότης Κύριος Σαβαώθ: «Αλίμονο στους ισχυρούς του Ισραήλ». Είναι ιδίωμα της Γραφής να σχηματίζει τη φράση με αυτόν τον τρόπο: αντί να πει «στους ισχυρούς» (τοῖς ἰσχύουσιν), είπε «Αλίμονο οι ισχυροί» (Οὐαὶ οἱ ἰσχύοντες), για να δείξει ότι η φωνή αυτή, η οποία ανακράζεται μέσα σε ανυπόφορους πόνους, ταιριάζει σε εκείνους που λίγο αργότερα θα βρεθούν σε βαρύτατη βάσανο, δηλαδή στους ισχυρούς του Ισραήλ. Και αυτό δεν ειπώθηκε στοχαστικά από τον Προφήτη, αλλά ως απόφαση η οποία προήλθε από το αψευδές στόμα. Ως ισχυρούς δε, πρέπει να νοήσουμε τους ίδιους τους άρχοντες, οι οποίοι, εκτός από το ότι απειθούν στον Θεό, αγαπούν τα δώρα, επιδιώκουν ανταποδόματα και πράττουν τα υπόλοιπα για τα οποία κατηγορούνται. Αλίμονο στους ισχυρούς και απειθείς. Διότι για τους πιο αδύναμους ίσως υπάρχει συγγνώμη· «επειδή ο μικρός είναι άξιος συγγνώμης και ελέους, οι δυνατοί όμως θα εξεταστούν αυστηρά». Και «σε εκείνον που εμπιστεύθηκαν πολλά, θα ζητήσουν από αυτόν περισσότερα». Γι' αυτό και στους πλουσίους αρμόζει το «αλίμονο», διότι, ενώ έχουν τη δύναμη να παρηγορούν τους πένητες, δεν χρησιμοποίησαν τη δύναμη του πλούτου για τον σκοπό που τον έλαβαν. Και αν κάποιος είναι οξυδερκέστερος στη διάνοια από κάποιον άλλον, αλλά δεν αξιοποιεί πλήρως τη φυσική του ικανότητα για την έρευνα των θείων πραγμάτων, αλίμονο και σε αυτόν, όταν θα του ζητηθεί το αντίστοιχο έργο κατ' αναλογίαν των όσων του δόθηκαν. Και αν, πάλι, κάποιοι έχουν αναλάβει εκκλησιαστική ηγεσία και δεν κοσμούν το έργο τους με την πολιτεία που ταιριάζει στο αξίωμά τους, αλίμονο και σε αυτούς.

Διότι δεν θα παύσει ο θυμός μου εναντίον των εναντιουμένων. Εναντιούμενοι στον Θεό είναι εκείνοι που παραβαίνουν τα προστάγματά Του· οι οποίοι, εφόσον παραμένουν εναντιούμενοι, δεν θα παύσει ο λεγόμενος θυμός του Θεού εναντίον τους. Διότι, όταν μεν επιμένουμε στις πονηρίες, εξάπτουμε εναντίον μας τον θυμό του Θεού, προσφέροντας τις αμαρτίες μας ως καύσιμη ύλη στο πυρ, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί, ότι «Πυρ άναψε από τον θυμό μου». Όταν δε εμείς παύσουμε την αμαρτία: «Θα επιτελέσω κρίση εναντίον των εχθρών μου».

«Εκείνος που πιστεύει σε εμένα», λέει, «δεν πρόκειται να κριθεί· ενώ εκείνος που απιστεί, έχει ήδη κριθεί». Αίτιοι λοιπόν της κρίσεως είναι οι εχθροί, σύμφωνα με το γραμμένο: «Εξαιτίας αυτών έρχεται η οργή του Θεού επί τους υιούς της απειθείας». Επειδή όμως είπε ότι «Δεν θα παύσει ο θυμός μου εναντίον των αντιπάλων», το είπε για να μη νομίσουμε ότι η οργή του Θεού εναντίον όσων τον παροξύνουν είναι άκριτη. Ακόμη και αν οργίζομαι ενάντια στους αντιπάλους, εντούτοις δεν θα τους επιβάλω τις τιμωρίες άκριτα, αλλά κατόπιν κρίσεως, σύμφωνα με την αξία και το μέτρο των πταισμάτων τους. Αυτό σημαίνει το «Θα επιτελέσω κρίση εναντίον των εχθρών μου». Εχθροί δε του Θεού είναι όσοι πράττουν τα άδικα. Εχθρική προς το αγαθό είναι η πονηρία· εχθρική προς το δίκαιο η αδικία· προς το άγιο η ακαθαρσία· προς την αλήθεια το ψεύδος.

Γι' αυτά, λοιπόν, δεν θα παύσει ο θυμός, εφόσον υπάρχουν αντίπαλοι· ούτε είπε ότι θα επιφέρει σε αυτούς την τιμωρία χωρίς κρίση. Και θα επιφέρω το χέρι μου επάνω σου, και θα σε πυρώσω μέχρι να γίνεις καθαρός. Δες το αγαθό τέλος της δίκαιης κρίσης και των τιμωριών που επιβάλλονται σύμφωνα με την κρίση. Δεν θα παύσει ο θυμός μου, θα κάνω κρίση· θα επιφέρω το χέρι, θα πυρώσω.

Αναζητώντας δε περισσότερο ανταλλάγματα από αυτούς που τους τα προσέφεραν, καταδίκαζαν κάποιες φορές ανόσια τους αδικημένους, βγάζοντας εναντίον τους εντελώς παράνομες αποφάσεις. Εξαιτίας ακριβώς του να κρίνουν άδικα και να υποκύπτουν αισχρά στα χρήματα, έφτασαν στο σημείο να φερθούν ασεβώς και απέναντι στον ίδιο τον Χριστό. Διότι, προκειμένου να καρπώνονται τα δώρα των λαών, δεν αποδέχθηκαν τον Κύριο του αμπελώνα, κάνοντας δική τους κληρονομιά αυτό που μόνο σε Εκείνον άρμοζε και οφειλόταν. Διότι τον σκότωσαν, παρότι ήταν αθώος και δίκαιος, αν και ο νόμος λέει: «Δεν θα θανατώσεις αθώο και δίκαιο». <Γι' αυτό τα εξής λέγει ο Δεσπότης Κύριος Σαβαώθ: Αλίμονο στους ισχυρούς του Ισραήλ· διότι δεν θα καταπαύσει ο θυμός μου ενάντια στους αντιπάλους, και θα εφαρμόσω κρίση εναντίον των εχθρών μου.> Την ευθύνη για την καταστροφή της Ιερουσαλήμ την αποδίδει σε εκείνους που είχαν αναλάβει να ηγούνται, και μάλιστα πολύ δικαιολογημένα.

Γι' αυτόν τον λόγο λέγει περί αυτών: «Αλίμονο στους ισχυρούς. Διότι δεν θα παύσει ο θυμός μου εναντίον των αντιπάλων, και θα εκτελέσω κρίση εναντίον των εχθρών μου.» Βλέπεις πώς τους ονομάζει και αντιπάλους αλλά και εχθρούς; Και λέγει ότι ακριβώς εναντίον αυτών, προπαντός, θα στραφούν τα αποτελέσματα της θείας οργής. Διότι έπρεπε, έπρεπε να τιμωρηθούν αυστηρότερα, και να δώσουν λόγο στον Κριτή για την απώλεια των άλλων. Τους οποίους θα ήταν φυσικό να μπορούν να τους διασώσουν, εάν οι ίδιοι ήθελαν να φρονούν ορθά, και να υποδείξουν σε όλους τους άλλους την οδό που οδηγεί σε αυτό. Γι' αυτό και ο θεσπέσιος Ιωάννης τους φώναζε δυνατά, όταν πήγαιναν στο βάπτισμα της μετανοίας: «Γεννήματα οχιών, ποιος σας υπέδειξε να ξεφύγετε από τη μελλοντική οργή;» Έγινε, λοιπόν, εκδίκηση από τον Θεό κατά των ισχυρών· προπαντός, δηλαδή, κατά των δυνατών μεταξύ τους, ήτοι των ηγετών, με την ερήμωση της χώρας τους και την παράδοσή της στα γενναιότατα στρατεύματα των Ρωμαίων.

Το «Κύριος Σαβαώθ» ερμηνεύεται «Κύριος των δυνάμεων ή Κύριος των στρατιών». Ο λόγος αυτός αναφέρεται στον Σωτήρα και Κύριό μας, τον Μονογενή Λόγο του Θεού, ο οποίος επί του παρόντος, εξαιτίας των πράξεων των κατηγορουμένων «φονευτών», εκτοξεύει τις προκείμενες απειλές λέγοντας: «Ουαί στους ισχυρούς του Ισραήλ». Το ποιοι δε ήταν αυτοί, το φανερώνει το Ευαγγέλιο λέγοντας: «Ουαί σε σας, γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές»· διότι αυτά λέγονταν προς τους άρχοντες και τους δυνατούς του έθνους, ως υπαίτιους για τη διαστροφή των υπηκόων. Λέει, λοιπόν, ο «Δεσπότης Κύριος Σαβαώθ» ότι θα έλθει σε αυτούς το «ουαί», επειδή ο «θυμός» του –καθώς με αυτόν τον τρόπο δηλώνεται η τιμωρητική και κολαστική του δύναμη– «δεν θα παύσει», όπως λέει, ούτε θα υποχωρήσει, μέχρις ότου τους τιμωρήσει.

Λουστείτε, γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας ενώπιον των οφθαλμών μου· ... μάθετε να πράττετε το καλό, αναζητήστε τη δικαιοσύνη .... και ελάτε να διαλεχθούμε, λέγει ο Κύριος· και εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν το πορφυρό, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι· και εάν είναι σαν το κατακόκκινο, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί. Και εάν θελήσετε και με εισακούσετε, θα φάτε τα αγαθά της γης· ... πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη, η Σιών που ήταν γεμάτη δικαιοσύνη; Στην οποία κατοικούσε η δικαιοσύνη, ενώ τώρα φονιάδες. Το ασήμι σας είναι κίβδηλο· οι κάπηλοί σου αναμειγνύουν το κρασί με νερό· οι άρχοντές σου απειθούν, γίνονται συνένοχοι κλεφτών, αγαπούν τα δώρα, επιδιώκουν την ανταπόδοση, ... ... Αλίμονο στους ισχυρούς του Ισραήλ· διότι δεν θα παύσει ο θυμός μου εναντίον των αντιπάλων, και θα αποδώσω δικαιοσύνη στους εχθρούς μου. Και θα επιφέρω το χέρι μου πάνω σου και θα σε καθαρίσω στο πυρ, .... και θα εγκαταστήσω τους κριτές σου όπως προηγουμένως και τους συμβούλους σου όπως εξ αρχής· ... ... και εκείνοι που εγκαταλείπουν τον Κύριο θα εξολοθρευτούν· διότι θα καταντροπιαστούν για τα είδωλά τους τα οποία οι ίδιοι θέλησαν, και θα ντροπιαστούν για τους κήπους τους οποίους επιθύμησαν. Διότι θα γίνουν σαν την τερέβινθο που απέβαλε τα φύλλα της, ... και η δύναμή τους θα είναι σαν στουπί, και τα έργα τους σαν σπινθήρες φωτιάς, και θα κατακαούν οι άνομοι και οι αμαρτωλοί μαζί, και δεν θα υπάρχει κανείς για να τους σβήσει.

Γι' αυτό, αυτά λέει ο Δεσπότης Κύριος Σαβαώθ, ο δυνάστης του Ισραήλ, δηλαδή του λαού. Και δεν έθεσε τη λέξη «δυνάστης» τυχαία, αλλά για να τους υπενθυμίσει και τις ανέλπιστες ευεργεσίες και τις σκληρές τιμωρίες που υπέμειναν. Διότι, επειδή, αν και αμάρταναν συχνά και βαριά, απολάμβαναν μεγάλη μακροθυμία και έπεφταν σε ραθυμία, θέλει να υποδείξει το εξής: ότι έχει τη δύναμη να επιβάλει την τιμωρία όποτε το θελήσει, και δεν έχει ανάγκη από κατάλληλες περιστάσεις ούτε από χρόνο, αλλά τα πάντα είναι για Εκείνον έτοιμα και προετοιμασμένα.

Αλίμονο στους ισχυρούς του Ισραήλ· διότι δεν θα παύσει ο θυμός μου εναντίον των εχθρών μου. Διότι τι υπάρχει πιο αξιοθρήνητο από εκείνους που έχουν τον Θεό πολέμιό τους; Έλεγε δε το «δεν θα παύσει», όχι για να τους ρίξει σε απόγνωση, αλλά για να αυξήσει τον φόβο και να τους καλέσει σε μετάνοια. Διότι από το «δεν θα παύσει ο θυμός», είναι φοβερότερο το «εναντίον των εχθρών μου». Επειδή τίποτε δεν συνηθίζει να παροξύνει τόσο πολύ τον Θεό, όσο η αδικία που διαπράττεται από αυτούς εις βάρος των φτωχών. Έλεγε δε «αλίμονο στους ισχυρούς», όχι κατακρίνοντας απλώς τη δύναμη, αλλά τη δύναμη που χρησιμοποιείται για το κακό. Και με τον όρο ισχύ εδώ δεν εννοεί τη σωματική, αλλά την εξουσία που απορρέει από την κατοχή και τον πλούτο των υλικών αγαθών.

Και θα επιβάλω κρίση στους εχθρούς μου. Θα τιμωρήσω τους εχθρούς μου, αποκαλώντας δικούς του εχθρούς τους εχθρούς των φτωχών, εξαιτίας της καταπίεσης που τους ασκούν. Και το έλεγε αυτό, για να κατανοήσεις το μέγεθος της αδικίας. Και θα απλώσω το χέρι μου επάνω σου και θα σε καθαρίσω μέσα από το πυρ. Για να μάθεις ότι, όποια και αν είναι η οργή του Θεού και η τιμωρία, δεν επιβάλλεται με σκοπό το κακό ούτε μόνο για την έκτιση της ποινής, αλλά για να γίνουν καλύτεροι και οι ίδιοι οι τιμωρούμενοι.