Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 1:26

Και θα εγκαταστήσω τους κριτές σου όπως πρωτύτερα. Γιατί, παρακάμπτοντας τους βασιλείς, μνημόνευσε τους κριτές; Αν και μεταξύ των βασιλέων υπήρξαν κάποιοι που κυβέρνησαν τον λαό με αξιέπαινο τρόπο. Ή διότι το πολίτευμα επί των κριτών ήταν πιο ελεύθερο, όντας φυσικό για αυτούς, καθώς ο λαός αυτοδιοικούνταν και αναγνώριζε ως βασιλιά μόνο τον Θεό· ενώ ο θεσμός των βασιλέων προέκυψε αργότερα εξαιτίας της δικής τους απερισκεψίας.

«Και τους συμβούλους σου, όπως εξαρχής». Πάλι εδώ, διασώζοντας σε αυτούς το αυτεξούσιο, είπε ότι θα τους παρέχει όχι εκείνον που προστάζει, αλλά εκείνον που συμβουλεύει· διότι ίδιον του βασιλέως είναι να διατάζει τους υπηκόους, του συμβούλου όμως είναι να πείθει όσους συμβουλεύονται για τα όσα τους συμφέρουν.

Έπειτα, εκείνος που αναμένει τον σύμβουλο, δίνει χρόνο και στους δικούς του λογισμούς, ώστε έχοντας στη διάθεσή του περισσότερο χρόνο, να ανιχνεύσει με ενδελεχή εξέταση και προσοχή το πρέπον. Και μετά από αυτά θα ονομαστείς πόλη δικαιοσύνης, μητρόπολη, πιστή Σιών.

Έδειξε σε ποιο τέλος καταλήγουν οι επιμέρους ευεργεσίες. Διότι, αντί να είναι πόλη φονευτών, γίνεται πόλη δικαιοσύνης· και αντί για πόλη πόρνη, μητρόπολη, δηλαδή πόλη που καθοδηγεί και άλλες προς τη σωφροσύνη. Και πάλι πιστή, όπως ακριβώς ήταν πριν βεβηλωθεί από την πορνεία. —Η εν Χριστώ Εκκλησία λοιπόν, στολισμένη με τα πρέποντα σε αυτήν κοσμήματα, με συμβούλους και κριτές, θα μπορούσε να ονομαστεί μητρόπολη, ωσάν να αποστέλλει από τον εαυτό της κάποιες αποικίες του κατά Θεόν βίου.

Και αυτό τους το είχε προαναγγείλει ο Σωτήρας: «Όταν δείτε την Ιερουσαλήμ να περικυκλώνεται από στρατόπεδα, τότε θα πείτε στα όρη: Σκεπάστε μας· και στους λόφους: Πέστε πάνω μας.» Είναι φοβερό, λοιπόν, το να πέσει κανείς στα χέρια του ζωντανού Θεού· όχι διότι είναι σκληρός και αμείλικτος, αφού μάλλον είναι χρηστός και αγαθός, αλλά διότι λυπείται όταν καταφρονείται, και μάλιστα όταν εμείς οι ίδιοι στερούμε από τους εαυτούς μας τα δικά Του χαρίσματα, αν και είναι δυνατόν να τα λάβουμε πλουσίως και να τα απολαύσουμε, εφόσον επιλέξουμε να υποταχθούμε στους νόμους Του. Αποτινάσσοντας δε τους πονηρούς και ανόσιους διδασκάλους της παρούσας ζωής, οι οποίοι σπεύδουν να καταλύσουν την ορθότητα της πίστεως με τα λόγια τους, και οι οποίοι, εκχέοντας τον ιό της δικής τους κακοτροπίας στις ψυχές των πιο ακέραιων ανθρώπων, τις παρεκτρέπουν ώστε να επιλέξουν αναπόφευκτα τα πονηρά. <«Και θα επιφέρω το χέρι μου πάνω σου, και θα σε καθαρίσω με φωτιά, τους δε απειθούντες θα τους καταστρέψω, και θα ταπεινώσω όλους τους υπερήφανους· και θα εγκαταστήσω τους κριτές σου, όπως παλαιότερα, και τους συμβούλους σου όπως εξ αρχής. Και μετά από αυτά θα ονομαστείς πόλη δικαιοσύνης, πιστή μητρόπολη Σιών. Διότι με δίκαιη κρίση θα σωθεί η αιχμαλωσία της, και με ελεημοσύνη. Και θα συντριβούν μαζί οι άνομοι και οι αμαρτωλοί, και όσοι εγκαταλείπουν τον Κύριο θα εξολοθρευτούν.»> Επιφέρει το χέρι Του ο Θεός, ως χτύπημα· διότι τέτοια περίπου είναι πάντοτε η στάση εκείνων που χτυπούν.

Και πώς; Αν κάποιος ήθελε να μάθει, θα το διασαφηνίσει το νόημα των όσων προκείνται. Διότι αμέσως είπε: «Εκείνους δε που απειθούν θα τους καταστρέψω, και θα αφαιρέσω όλους τους ανόμους από εσένα, και όλους τους υπερήφανους θα τους ταπεινώσω.» Διότι καταστράφηκε το παλαιό πλήθος του Ισραήλ, επειδή ασέβησε προς τον Χριστό και αρνήθηκε τον Λυτρωτή. Και έχουν εξαλειφθεί όλοι οι υπερήφανοι και όσοι ζούσαν ανόμως, δηλαδή αυτοί που ανέλαβαν να ηγεμονεύουν στη Συναγωγή των Ιουδαίων, οι αρχιερείς και οι Φαρισαίοι. Πώς άλλωστε δεν θα ήταν άνομοι και αλαζόνες, αυτοί που δεν ενδιαφέρθηκαν ούτε στο ελάχιστο για τον σεβασμό προς τον νόμο, αλλά υψώνουν το κέρας τους ψηλά, και μιλούν με αδικία εναντίον του Θεού; Διότι είπαν: «Πάρε τον, πάρε τον, σταύρωσέ τον.» Και έχουν εκπέσει από το να καθοδηγούν τους λαούς, εφόσον αναδείχθηκαν οι άγιοι απόστολοι, για τους οποίους λέει: «Θα τοποθετήσω τους κριτές σου όπως προηγουμένως, και τους συμβούλους σου όπως εξ αρχής.» Και οι θεσπέσιοι μαθητές δεν στάθηκαν σε τίποτα κατώτεροι από τους παλαιότερους αγίους, τους οποίους ονομάζει κριτές, και αποκαλεί συμβούλους. Διότι έκαναν και τα δύο: επέπλητταν όσους αμάρταναν ως κριτές, και συμβούλευαν όσους είχαν ασθενήσει πνευματικά, δίνοντάς τους όσα ήταν χρήσιμα για την πνευματική τους υγεία.

Αφού δε ο Χριστός βασίλευσε σε όλη την οικουμένη, οι θεσπέσιοι μαθητές έγιναν άρχοντες δίκαιοι και αγαθοί, που κυβερνούν με ορθή κρίση. Με την ανάδειξή τους, ονομάστηκε πάλι η Σιών πόλη δικαιοσύνης και πιστή μητρόπολη, δηλαδή η Εκκλησία.

Είπε κάτι παρόμοιο και κάπου αλλού πάλι ο προφήτης Ησαΐας, ή μάλλον μέσω του προφήτη ο Θεός προς τη μητέρα των Ιουδαίων, εννοώ δηλαδή την Ιερουσαλήμ: «Και θα απλώσω το χέρι μου πάνω σου, και θα σε καθαρίσω διά πυρός, και θα καταστρέψω τους απειθείς, και θα απομακρύνω όλους τους ανόμους από εσένα, και θα ταπεινώσω όλους τους υπερήφανους, και θα εγκαταστήσω τους κριτές σου όπως πρωτύτερα και τους συμβούλους σου όπως εξαρχής, και έπειτα από αυτά θα ονομαστείς πόλη δικαιοσύνης, πιστή μητρόπολη, η Σιών.» Αλλά και ο ίδιος ο Σωτήρας επέπληττε τους καθοδηγητές των Ιουδαίων λέγοντας: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, θα αφαιρεθεί από εσάς η βασιλεία των ουρανών, και θα δοθεί σε άλλο έθνος, το οποίο θα αποδίδει τους καρπούς της.»

Λοιπόν, αδελφοί, να χαίρεστε πάντοτε εν Κυρίω, και πάλι θα το πω, να χαίρεστε. Διότι πλησίασε η απολύτρωσή σας, και την σωτηρία σας την προσμένει η επουράνια στρατιά των αγγέλων. Και ήδη ακούγεται η φωνή εκείνου που βοά στην έρημο: Ετοιμάστε την οδό του Κυρίου. Ο δε προφήτης βοά: Οι διψασμένοι, πορευθείτε προς το νερό. Και αμέσως παρακάτω: Ακούστε με και θα φάτε τα αγαθά, και η ψυχή σας θα εντρυφήσει στα αγαθά. Και σε λίγο θα ακούσετε το αγαθό ανάγνωσμα να λέει: Φωτίζου, η νέα Ιερουσαλήμ, διότι έφτασε το φως σου. Για αυτήν την Ιερουσαλήμ έχει πει ο προφήτης: Και μετά από αυτά θα ονομαστείς πόλη δικαιοσύνης, πιστή μητρόπολη, η Σιών, εξαιτίας του νόμου που εξήλθε από τη Σιών και του λόγου του Κυρίου από την Ιερουσαλήμ, ο οποίος από εκεί ξεχύθηκε σαν βροχή σε ολόκληρη την οικουμένη.

Όταν 〈επιβάλλοντας το δικό μου χέρι〉 αποχωρίσω 〈τη σκουριά σου〉 και 〈τα κατακάθια σου〉, τότε, λέγει, αυτούς που θα έχουν απομείνει από τα προλεχθέντα ‹σαν χρυσός δοκιμασμένος στο πυρ›, 〈θα τους καταστήσω κριτές〉 και 〈συμβούλους〉, οι οποίοι θα είναι τέτοιοι όπως ακριβώς εκείνοι που υπήρξαν κατά τα παλαιά χρόνια, χάρη στους οποίους και η 〈πόλη〉 ήταν τότε 〈πιστή〉 και 〈πλήρης κρίσεως〉 και 〈δικαιοσύνης〉. Υπόσχεται δε ότι αυτό που θα βρεθεί σε αυτές θα γίνει «υπόλειμμα κατ᾽ εκλογήν χάριτος», διά των οποίων και εδώ πάλι εννοεί τους μαθητές του Σωτήρος ημών ⌞στη νέα πόλη που πρόκειται να συγκροτηθεί έπειτα από αυτά, την οποία ονομάζει 〈πόλη δικαιοσύνης〉 και 〈πιστή μητρόπολη Σιών〉, προσαγορεύοντας με αυτόν τον τρόπο το σύστημα του θεοφιλούς πολιτεύματος. Αυτό το πολίτευμα, ενώ παλαιά είχε συγκροτηθεί μεταξύ των Ιουδαίων, είχε καταπέσει, τώρα όμως έχει εγερθεί σε ολόκληρη την οικουμένη διά της Εκκλησίας του Χριστού ‹θεμελιωμένο επάνω στην πέτρα›.

Λουστείτε, γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας ενώπιον των οφθαλμών μου· ... μάθετε να πράττετε το καλό, αναζητήστε τη δικαιοσύνη .... και ελάτε να διαλεχθούμε, λέγει ο Κύριος· και εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν το πορφυρό, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι· και εάν είναι σαν το κατακόκκινο, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί. Και εάν θελήσετε και με εισακούσετε, θα φάτε τα αγαθά της γης· ... πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη, η Σιών που ήταν γεμάτη δικαιοσύνη; Στην οποία κατοικούσε η δικαιοσύνη, ενώ τώρα φονιάδες. Το ασήμι σας είναι κίβδηλο· οι κάπηλοί σου αναμειγνύουν το κρασί με νερό· οι άρχοντές σου απειθούν, γίνονται συνένοχοι κλεφτών, αγαπούν τα δώρα, επιδιώκουν την ανταπόδοση, ... ... Αλίμονο στους ισχυρούς του Ισραήλ· διότι δεν θα παύσει ο θυμός μου εναντίον των αντιπάλων, και θα αποδώσω δικαιοσύνη στους εχθρούς μου. Και θα επιφέρω το χέρι μου πάνω σου και θα σε καθαρίσω στο πυρ, .... και θα εγκαταστήσω τους κριτές σου όπως προηγουμένως και τους συμβούλους σου όπως εξ αρχής· ... ... και εκείνοι που εγκαταλείπουν τον Κύριο θα εξολοθρευτούν· διότι θα καταντροπιαστούν για τα είδωλά τους τα οποία οι ίδιοι θέλησαν, και θα ντροπιαστούν για τους κήπους τους οποίους επιθύμησαν. Διότι θα γίνουν σαν την τερέβινθο που απέβαλε τα φύλλα της, ... και η δύναμή τους θα είναι σαν στουπί, και τα έργα τους σαν σπινθήρες φωτιάς, και θα κατακαούν οι άνομοι και οι αμαρτωλοί μαζί, και δεν θα υπάρχει κανείς για να τους σβήσει.

Διότι αυτό αποτελεί συνήθεια του προφήτη. Επειδή και την Ιερουσαλήμ είπε ο προφήτης ότι θα ονομαστεί πόλη δικαιοσύνης, και δεν ονομάστηκε. Τι λοιπόν; Ψεύστηκε ο προφήτης; Σε καμία περίπτωση· διότι αναφέρεται στην έκβαση που φανερώνεται μέσω των ίδιων των πραγμάτων. Επίσης, και τον Χριστό τον ονόμασε Εμμανουήλ· και ούτε Αυτός ονομάστηκε έτσι, αλλά τα ίδια τα γεγονότα εκπέμπουν αυτή τη φωνή. Έτσι και εδώ: «Ο έσχατος Αδάμ έγινε πνεύμα ζωοποιό».

Αλλά δεν θα μπορούσαν να το πουν αυτό. Πώς λοιπόν έλεγε ο προφήτης: «Κάλεσε το όνομά του, Ταχέως σκύλευσον»; Διότι, όταν αυτός γεννήθηκε, έγινε λεηλασία και διανομή λαφύρων· γι' αυτόν τον λόγο, το γεγονός που συνέβη στην εποχή του το θέτει ως όνομά του. Και η πόλη επίσης, λέει, θα ονομαστεί πόλη δικαιοσύνης, πιστή μητρόπολη Σιών· και πουθενά δεν βρίσκουμε ότι η πόλη ονομάστηκε δικαιοσύνη, αλλά παρέμεινε να ονομάζεται Ιεροσόλυμα. Επειδή όμως αυτό συνέβη, καθώς η πόλη μεταβλήθηκε προς το καλύτερο, για τον λόγο αυτό είπε ότι θα ονομάζεται έτσι.

«Και θα αποκαταστήσω τους κριτές σου όπως παλαιότερα και τους συμβούλους σου όπως εξ αρχής». Εδώ ομιλεί για την επάνοδο. Διότι, αφού εξολοθρεύτηκαν όσοι νοσούσαν ανίατα, και αφού διορθώθηκαν όσοι ήταν σε θέση να δεχθούν φροντίδα, ευκαίρως προστίθεται πλέον και το υπόλοιπο είδος της θεραπείας, με την επιστασία δοκιμασμένων αρχόντων και την ανάδειξη αγαθών συμβούλων, ώστε, καθώς το σώμα θα ανταποκρίνεται στα φάρμακα και οι ιατροί θα είναι άριστοι, να επανέλθουν από κάθε πλευρά τα μέρη της πόλεως στην υγεία. Διότι δεν αποτελεί μικρό είδος ευεργεσίας το να αποκτά κανείς αγαθούς άρχοντες.

Και μετά από αυτά θα ονομαστείς πόλη δικαιοσύνης, πιστή μητρόπολη Σιών. Αν και πουθενά δεν βρίσκουμε να έχει αποδοθεί αυτό το όνομα στην πόλη των Ιεροσολύμων. Τι θα μπορούσαμε, λοιπόν, να πούμε; Ότι εδώ κάνει λόγο για την ονομασία που προκύπτει από τα ίδια τα πράγματα. Αυτό δε, θα μας βοηθήσει σημαντικά, όταν οι Ιουδαίοι απαιτούν από εμάς την ερμηνεία του ονόματος του Εμμανουήλ.

Επομένως, λέγοντας ότι η παρθένος θα γεννήσει, τα φανέρωσε όλα. Αφού λοιπόν ανέφερε τον τοκετό, αναφέρει και το όνομα αυτού που γεννιέται, όχι αυτό που του δόθηκε επισήμως, αλλά αυτό που προκύπτει από τα ίδια τα πράγματα. Διότι, όπως ακριβώς ονομάζει την Ιερουσαλήμ πόλη δικαιοσύνης, παρόλο που πουθενά δεν ονομάστηκε πόλη δικαιοσύνης, αλλά έλαβε αυτή την προσωνυμία από τα ίδια τα πράγματα, επειδή υπήρξε μεγάλη η μεταβολή της προς το καλύτερο και η προστασία του δικαίου (διότι και όταν την αποκαλεί πόρνη, δεν το κάνει επειδή η πόλη ονομάστηκε ποτέ έτσι, αλλά της δίνει το όνομα εξαιτίας της κακίας της· έτσι ακριβώς και αργότερα της το δίνει εξαιτίας της αρετής της)· το ίδιο λοιπόν πρέπει να λεχθεί και για τον Χριστό, ότι του έδωσε το όνομα με βάση τα ίδια τα πράγματα. Διότι τότε κατεξοχήν ο Θεός έγινε «μαζί μας», αφού εμφανίστηκε επί της γης, συναναστράφηκε με τους ανθρώπους και επέδειξε τη μεγάλη του πρόνοια για εμάς. Διότι δεν ήταν πλέον άγγελος, ούτε αρχάγγελος μαζί μας, αλλά κατέβηκε ο ίδιος ο Δεσπότης και ανέλαβε την πλήρη διόρθωση των πάντων, συνομιλώντας με πόρνες, συντρώγοντας με τελώνες, εισερχόμενος σε οικίες αμαρτωλών, δίνοντας παρρησία σε ληστές, προσελκύοντας μάγους, περιερχόμενος και διορθώνοντας τα πάντα, και ενώνοντας την ίδια την ανθρώπινη φύση με τον εαυτό του. Όλα αυτά λοιπόν τα προαναγγέλλει ο προφήτης, αναφέροντας ταυτόχρονα και τον τοκετό και το άφατο και άπειρο εκείνο κέρδος των ωδίνων της γέννας.

Διότι δεν είπε: «Εσύ θα ονομάσεις», αλλά: «Θα ονομάσουν τα πλήθη», δηλαδή η ίδια η έκβαση των πραγμάτων. Διότι, όπως ακριβώς ονομάζει την Ιερουσαλήμ πόλη δικαιοσύνης, αν και πουθενά η πόλη δεν ονομάστηκε «Δικαιοσύνη», αλλά έλαβε αυτήν την προσωνυμία από τα ίδια τα πράγματα, εξαιτίας τού ότι συντελέστηκε μεγάλη μεταβολή της προς το καλύτερο και προστάτευσε το δίκαιο (επειδή και όταν την αποκαλεί πόρνη, δεν το κάνει επειδή η πόλη ονομάστηκε ποτέ έτσι, αλλά της δίνει το όνομα από την κακία της· έτσι λοιπόν και αργότερα την ονομάζει από την αρετή της)· το ίδιο λοιπόν πρέπει να λεχθεί και στην περίπτωση του Χριστού, ότι δηλαδή έθεσε το όνομα από τα ίδια τα πράγματα. Διότι τότε κυρίως έγινε ο Θεός μαζί μας, αφού εμφανίστηκε στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους, και έδειξε τη μεγάλη Του μέριμνα για εμάς. Διότι δεν ήταν πλέον άγγελος, ούτε αρχάγγελος μαζί μας, αλλά κατέβηκε ο ίδιος ο Δεσπότης και ανέλαβε την πλήρη διόρθωση, συνομιλώντας με πόρνες, συντρώγοντας με τελώνες, εισερχόμενος σε οικίες αμαρτωλών, δίνοντας παρρησία σε ληστές, ελκύοντας κοντά Του μάγους, περιερχόμενος παντού και διορθώνοντας τα πάντα, και ενώνοντας με τον Εαυτό Του την ίδια μας τη φύση. Όλα αυτά, λοιπόν, προαναγγέλλει ο προφήτης, αναφέροντας ταυτόχρονα και τη γέννηση, αλλά και το ανέκφραστο εκείνο και άπειρο κέρδος αυτών των ωδίνων.