Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 1:29

Σε πολλά σημεία έχουμε παρατηρήσει ότι εξαφανίζονται οι κακίες, και όχι οι ίδιες οι ουσίες στις οποίες αυτές επισυμβαίνουν, όπως στο χωρίο: «Και την οδό των αμαρτωλών θα αφανίσει» και «Η οδός των ασεβών θα απολεστεί». Διότι θα καταισχυνθούν εξαιτίας των ειδώλων τους, τα οποία οι ίδιοι επιθύμησαν.

Αυτά λέγονται για το «Θα καταισχυνθούν από τα είδωλά τους, τα οποία οι ίδιοι θέλησαν». Διότι κανένας δεν κατέχει παρά τη θέλησή του τα είδωλα που μας έχουν ήδη αναφερθεί· επειδή, έχοντας επιθυμήσει τα πάθη, με αυτόν τον τρόπο τα θεοποιούμε. Και καταισχύνθηκαν για τους κήπους τους, τους οποίους επιθύμησαν.

Βρίσκουμε ότι η ονομασία του κήπου έχει παραληφθεί με διπλή έννοια, όπως από τη μια στη Γένεση σύμφωνα με τον Ακύλα: «Και εφύτευσε Κύριος ο Θεός κήπον στην Εδέμ». Αντίθετα, η γη της Αιγύπτου, όταν κατακρίνεται, ονομάζεται κήπος λαχανικών. Πάλι, αξιοκατάκριτη είναι η μνεία του κήπου, όταν ο Αχαάβ επιθυμούσε να κάνει λαχανόκηπο το κτήμα του Ναβουθαί του Ιεζραηλίτη. Με επαινετό τρόπο, όμως, τον μνημονεύει ο Εκκλησιαστής λέγοντας: «Έφτιαξα για τον εαυτό μου κήπους και παραδείσους». Και είναι ευλογημένος ο κήπος στον οποίο βρισκόταν το μνήμα, που δέχθηκε στο σώμα του Κυρίου την πρόσκαιρη οικονομία του θανάτου. —Εδώ, ωστόσο, κατακρίνεται, ως κάτι που προξενεί ντροπή σε όσους τον επιθύμησαν. Και φαίνεται βέβαια ότι τώρα εννοεί τα άλση που φυτεύονται ολόγυρα από τους πλανημένους για τον στολισμό των ειδώλων, τα οποία πρέπει να νοηθούν ως οι πεπλανημένες επιτηδεύσεις και οι εξωτερικές προσποιήσεις, με τις οποίες συγκαλύπτουμε τα πάθη μας. Όπως, για παράδειγμα, αν κάποιος που κυλιέται στις ηδονές, προσποιείται σεμνότητα· και αν κάποιος που είναι υποδουλωμένος στα χρήματα, επιτηδεύεται να φαίνεται μεγαλόψυχος· για αυτά θα ντραπούν όσοι τα επιθύμησαν, όταν αποκαλυφθούν οι βουλές των καρδιών μας.

Διότι αυτά τα έπρατταν, με την παραχώρηση του Θεού, οι Πέρσες και οι Μήδοι, οι Μωαβίτες, οι Ιδουμαίοι και τα γειτονικά έθνη. Επειδή δε, όπως είπα, ασέβησαν και απέναντι στον ίδιο τον Χριστό, περιήλθαν σε δεινά όχι μικρότερα από τα παλαιότερα. Διότι έπεσαν στα χέρια των ρωμαϊκών στρατευμάτων, τα οποία και κατέστρεψαν ολοσχερώς όλη την Ιουδαία, χωρίς κανείς να τους υπερασπίζεται ή να μπορεί να τους ελευθερώσει και να τους γλιτώσει από αυτήν την τόσο πικρή συμφορά. Για τον λόγο αυτό λέει ότι «Θα ντροπιαστούν για τα είδωλά τους, τα οποία οι ίδιοι θέλησαν, και ντροπιάστηκαν για τους κήπους τους, τους οποίους επιθύμησαν». Διότι, καταλαμβάνοντας άλση και δάση, έπειτα ιδρύοντας είδωλα γύρω από τα πιο ψηλά φυτά και εγείροντας βωμούς, επικαλούνταν ως σωτήρες τους ψευδώνυμους θεούς και απέθεσαν σε αυτά τα έργα των δικών τους χεριών όλη την ελπίδα ότι θα μπορούσαν να υπερισχύσουν των εχθρών και να κατατροπώσουν εύκολα τους αντιπάλους τους. Όταν όμως οι εχθροί εμφανίστηκαν και έπραξαν εχθρικά, και ο Ισραήλ παρέμεινε αβοήθητος από τους δικούς του θεούς, ντροπιάστηκαν για τα είδωλά τους. Διότι τα είδαν πριν απ' όλα τα άλλα να καίγονται μαζί με τους κήπους, δηλαδή με τα άλση, και με τους ίδιους τους ναούς και τους βωμούς.

Επομένως, διαψεύστηκαν στις ελπίδες τους, όταν είδαν τους θεούς τους να πάσχουν, και τότε μόλις κατανόησαν εκείνο που ειπώθηκε από τον Θεό διαμέσου της φωνής του προφήτη: «Και πού είναι οι θεοί σου, τους οποίους έφτιαξες για τον εαυτό σου; Άραγε θα εγερθούν και θα σε σώσουν στον καιρό της κακουχίας σου;» Υφιστάμενοι, λοιπόν, την ντροπή για τους ίδιους τους θεούς τους, τους οποίους οι ίδιοι επιθύμησαν, και μάλιστα για τους κήπους τους, θα γίνουν σαν την τερέβινθο που έχει αποβάλει τα φύλλα της και σαν κήπος που δεν έχει νερό. Δηλαδή, γυμνοί και άκρως περιφρονημένοι, πάσχοντας βαθιά από την ακαρπία, προφανώς τη νοητή, η οποία συνίσταται στις αγαθές πράξεις. Διότι η τερέβινθος, ή κάποιο άλλο φυτό, όσο φαίνεται κατάφυτη από τα δικά της άνθη, διατηρεί την πρέπουσα δόξα της. Όταν όμως αποβάλει τα φύλλα της, γίνεται ξερή και άσχημη, και σαν να έχει ατιμαστεί. Ο κήπος, πάλι, εάν έχει πηγές, είναι γεμάτος δέντρα και καμαρώνει ποικιλοτρόπως για την αφθονία των καρπών του. Αν όμως είναι ξερός και άνυδρος, θα περιπέσει οπωσδήποτε σε ακαρπία, ή μάλλον θα υποφέρει και από την ίδια την ερήμωση. Ατιμασμένος, λοιπόν, και άκαρπος απέμεινε ο Ισραήλ. Διότι ποιος καρπός αρετής μπορεί να υπάρξει στους λάτρεις των ειδώλων;

Γνωρίζει όμως ο θεσπέσιος Παύλος έναν άλλον Ιουδαίο, όχι τόσο τον κατά σάρκα, αλλά τον κατά πνεύμα. Διότι γράφει τα εξής: «Επειδή Ιουδαίος δεν είναι εκείνος που είναι εξωτερικά, ούτε περιτομή είναι η εξωτερική που γίνεται στη σάρκα, αλλά Ιουδαίος είναι εκείνος που είναι εσωτερικά, και περιτομή είναι η περιτομή της καρδιάς, κατά πνεύμα και όχι κατά γράμμα, του οποίου ο έπαινος δεν προέρχεται από τους ανθρώπους, αλλά από τον Θεό». Πρέπει λοιπόν να παρατηρούμε με νηφαλιότητα πότε ο προφήτης ομιλεί κατά της Ιερουσαλήμ, δηλαδή της Ιουδαίας, και πότε μιλά για τη νοητή εν Χριστώ Ιερουσαλήμ, η οποία είναι αληθινά τέλεια και άμωμη. Τι λέει λοιπόν; «Ότι κατά τις έσχατες ημέρες θα είναι φανερό το όρος του Κυρίου, και ο οίκος του Θεού στις κορυφές των ορέων. Και θα υψωθεί πάνω από τους λόφους, και θα έρθουν σε αυτό όλα τα έθνη. Και θα πορευτούν πολλά έθνη και θα πουν: Ελάτε να ανεβούμε στο όρος του Κυρίου και στον οίκο του Θεού του Ιακώβ, και θα μας αναγγείλει την οδό του και θα πορευτούμε σε αυτήν. Διότι από τη Σιών θα εξέλθει ο νόμος, και ο λόγος του Κυρίου από την Ιερουσαλήμ». Διότι σε αυτό κατέληξε η όρασή του. Και αυτό ήταν το τέλος της προφητείας που είχε ήδη προηγηθεί. Διότι θα ντροπιαστούν για τα είδωλά τους που οι ίδιοι θέλησαν, και ντροπιάστηκαν για τους κήπους τους, τους οποίους οι ίδιοι επιθύμησαν. Και το με ποιον τρόπο ντροπιάστηκαν οι Ισραηλίτες για τα είδωλά τους, το έχουμε εξηγήσει επαρκώς.

«Αφού έκλεισε το βιβλίο», είπε: «Σήμερα έχει εκπληρωθεί η γραφή αυτή στα αυτιά σας», διδάσκοντας ότι αυτός είναι ο λυτρωτής των ανθρώπινων ψυχών. Το ποιοι ήταν «εκείνοι που εγκατέλειψαν τον Κύριο», το δίδαξε ο λόγος στα προηγούμενα, λέγοντας: «Αλίμονο, έθνος αμαρτωλό, λαέ γεμάτε αμαρτίες, σπέρμα πονηρό, γιοι άνομοι· εγκαταλείψατε τον Κύριο και εξοργίσατε τον Άγιο του Ισραήλ». Σε αυτούς, λοιπόν, ο λόγος απειλεί συντέλεια, παντελή ερήμωση και συντριβή, όταν, ερχόμενοι σε συναίσθηση, «θα ντραπούν» για εκείνα με τα οποία οι πατέρες τους παλαιότερα ασεβούσαν, λατρεύοντας τα είδωλα. «Νιώθοντας ντροπή», θα παύσουν την όμοια με εκείνους πλάνη, γι' αυτό προστίθεται: «από τα είδωλά τους, τα οποία οι ίδιοι θέλησαν, και για τους κήπους, τους οποίους επιθύμησαν». Η ντροπή για τα αισχρά πράγματα, η οποία γεννήθηκε μέσα τους από συναίσθηση, επρόκειτο να τους επιφέρει τη μεταβολή της αναίσχυντης και αναιδούς προαιρέσεώς τους. Και μπορεί κανείς να διαπιστώσει στην πράξη το αποτέλεσμα της προφητείας· πράγματι, το έθνος των Ιουδαίων δεν ειδωλολατρεί πλέον όπως οι πατέρες τους, αλλά «ντράπηκαν» αληθινά, βλέποντας εκείνους που από τους πατέρες τους ακολουθούσαν τους δαίμονες, εννοώ τους εθνικούς, να έχουν μεταστραφεί στον λόγο της ευσέβειας μέσω της διδασκαλίας του Χριστού.

Επομένως, έχει εκπληρωθεί η προφητεία που λέει: «διότι θα ντροπιαστούν για τα είδωλά τους, τα οποία οι ίδιοι θέλησαν, και ντροπιάστηκαν στους κήπους, τους οποίους επιθύμησαν»· διότι κυρίως στους κήπους τελούσαν τα της ειδωλολατρίας οι πατέρες τους. Αυτούς που παλαιότερα ήταν «αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ» και «ελιά με ωραία σκιά» και «κληματώδες αμπέλι ο Ισραήλ», (η Γραφή) διδάσκει ότι θα υποστούν τέτοια τροπή προς το χειρότερο, ώστε να παρομοιαστούν με τερέβινθο, και μάλιστα όχι ανθισμένη, αλλά που «έχει αποβάλει τα φύλλα της». Αυτό βεβαίως θα αποτελεί σημείο του ότι δεν μετέχουν επ' ουδενί σε καμία ζωογόνο νοτίδα (υγρασία) ούτε διαθέτουν καμία ζωτική δύναμη, αλλά φέρουν μόνο ένα πλήθος αποσκληρυμένων ψυχών, και γι' αυτόν τον λόγο παρομοιάζονται με τους σκληρότατους και ξηρότατους καρπούς της τερεβίνθου. Τέτοια θα μπορούσες να δεις στο παρόν τα πλήθη του ιουδαϊκού έθνους, γι' αυτό και έχει ειπωθεί: «σαν τερέβινθος που έχει αποβάλει τα φύλλα της», και κατά τον Σύμμαχο: «σαν τερέβινθος που απέρριψε τα φύλλα της». Έχουν γίνει δε «και σαν παράδεισος (κήπος) που δεν έχει νερό»· διότι, αν κάποιος παρατηρούσε τις απαγγελίες των θείων Γραφών που γίνονται από αυτούς, τις αναγνώσεις των νομικών και προφητικών βιβλίων, καθώς και τα βιβλία των ιστορικών και στιχηρών λόγων, τους τρόπους της υμνωδίας και της ψαλμωδίας, θα δει ότι είναι αληθινά ένας «παράδεισος» και ένας λειμώνας παντοίων αγαθών.

Λουστείτε, γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας ενώπιον των οφθαλμών μου· ... μάθετε να πράττετε το καλό, αναζητήστε τη δικαιοσύνη .... και ελάτε να διαλεχθούμε, λέγει ο Κύριος· και εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν το πορφυρό, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι· και εάν είναι σαν το κατακόκκινο, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί. Και εάν θελήσετε και με εισακούσετε, θα φάτε τα αγαθά της γης· ... πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη, η Σιών που ήταν γεμάτη δικαιοσύνη; Στην οποία κατοικούσε η δικαιοσύνη, ενώ τώρα φονιάδες. Το ασήμι σας είναι κίβδηλο· οι κάπηλοί σου αναμειγνύουν το κρασί με νερό· οι άρχοντές σου απειθούν, γίνονται συνένοχοι κλεφτών, αγαπούν τα δώρα, επιδιώκουν την ανταπόδοση, ... ... Αλίμονο στους ισχυρούς του Ισραήλ· διότι δεν θα παύσει ο θυμός μου εναντίον των αντιπάλων, και θα αποδώσω δικαιοσύνη στους εχθρούς μου. Και θα επιφέρω το χέρι μου πάνω σου και θα σε καθαρίσω στο πυρ, .... και θα εγκαταστήσω τους κριτές σου όπως προηγουμένως και τους συμβούλους σου όπως εξ αρχής· ... ... και εκείνοι που εγκαταλείπουν τον Κύριο θα εξολοθρευτούν· διότι θα καταντροπιαστούν για τα είδωλά τους τα οποία οι ίδιοι θέλησαν, και θα ντροπιαστούν για τους κήπους τους οποίους επιθύμησαν. Διότι θα γίνουν σαν την τερέβινθο που απέβαλε τα φύλλα της, ... και η δύναμή τους θα είναι σαν στουπί, και τα έργα τους σαν σπινθήρες φωτιάς, και θα κατακαούν οι άνομοι και οι αμαρτωλοί μαζί, και δεν θα υπάρχει κανείς για να τους σβήσει.

Διότι τώρα θα καταισχυνθούν για τα είδωλά τους, τα οποία οι ίδιοι επιθύμησαν. Ορισμένοι μεν επιχειρούν να προσαρμόσουν τα όσα ειπώθηκαν και στη σημερινή εποχή· αλλά εμείς ούτε εκείνους θα επικρίνουμε και θα ακολουθήσουμε τη συνέχεια.