Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 1:30

Διότι θα γίνουν σαν την τερέβινθο που έχει αποβάλει τα φύλλα της, και σαν παράδεισος που δεν έχει νερό. Ως προς μεν το γράμμα, φαίνεται να κάνει λόγο για τους κήπους που επιθυμούν οι ειδωλολάτρες, ότι δηλαδή θα είναι πιο δυσάρεστοι και από την τερέβινθο που έχει απογυμνωθεί και από τον παράδεισο που έχει ξηρανθεί από την ανομβρία. Ως προς δε το ηθικό νόημα, εννοεί ότι εκείνοι που μέσω της εξωτερικής τους εμφάνισης θηρεύουν τη δόξα των ανθρώπων, μετά τη φανέρωση των κρυφών τους έργων, όταν τα πάντα γίνουν γυμνά και τετραχηλισμένα και δεν υπάρχει πλέον καμία κτίση αφανής, θα αποτελούν πιο αποκρουστικό θέαμα, αφού θα έχει εξαφανιστεί η σημερινή απάτη που τους περιβάλλει, ώστε η κατάστασή τους να παρομοιάζεται με δρυ. Διότι έτσι έχουν αποδώσει οι άλλοι μεταφραστές την τερέβινθο, επειδή και στο βιβλίο της Γένεσης έχουμε διδαχθεί ότι το ίδιο δέντρο λέγεται και δρυς και τερέβινθος. Θα είναι λοιπόν όμοιοι με την τερέβινθο, δηλαδή με τη δρυ, η οποία μετά την αποβολή του φυλλώματός της, φανερώνει όσα προηγουμένως καλύπτονταν από τα φύλλα. Διότι είναι στολισμένη με πυκνό φύλλωμα, και χάρη στην ωραία απόχρωση αυτού επισκιάζεται η τραχύτητα των κλαδιών της. Ακόμη και από αυτήν, λοιπόν, (αναφέρει) θα γίνουν πιο δυσάρεστοι, μετά τον έλεγχο των πεπραγμένων του βίου τους.

Αλλά και ως παράδεισος που δεν έχει ύδωρ. Τέτοιος θα μπορούσε να είναι και ο Ισραήλ, έχοντας μεν φύλλα παρόμοια με της δρυός, δηλαδή τη σκιά που προέρχεται από τον νόμο, την οποία απέβαλε από τον εαυτό του στο πλήρωμα των καιρών. Και ως παράδεισος φυτεμένος από τον Κύριο, εξαιτίας της αρχικής κτίσεως, ο οποίος όμως ξηράνθηκε, επειδή απώλεσε το ζωτικό στοιχείο που υπήρχε στα δόγματα.

Το ότι, όπως ανέφερα, η πύρωση από τον Θεό, δηλαδή η δοκιμασία, δεν έγινε χωρίς διάκριση, αλλά με φροντίδα και με λόγο που συνοδεύεται από δικαιοσύνη, το καθιστά φανερό το γένος που ευδοκίμησε διαμέσου της πίστεως· προσθέτει μάλιστα λέγοντας: «Διότι με δίκαιη κρίση θα σωθεί η αιχμαλωσία της και με ελεημοσύνη, και θα συντριβούν οι άνομοι και οι αμαρτωλοί μαζί, και αυτοί που εγκατέλειψαν τον Κύριο θα εξολοθρευθούν». Αφού λοιπόν έχουν ήδη διαχωριστεί τα γένη, και εκείνο μεν που πίστεψε ευδοκιμεί, όπως είπα, το άλλο δε έχει σε μεγάλο βαθμό προσκρούσει, σώθηκε βέβαια το εκλεκτό μέρος, ενώ εξολοθρεύτηκε καθετί ανάμεσά τους που ήταν βδελυρό και απεχθές, και σύντροφος της απονοίας, και που έζησε με ανόσιο τρόπο, και δεν νοιάστηκε για τον Χριστό, ο οποίος γνωρίζει να σώζει, και να συγχωρεί τα εγκλήματα και να δικαιώνει με τη χάρη Του. <Διότι θα καταισχυνθούν για τα είδωλά τους, τα οποία οι ίδιοι θέλησαν, και ντράπηκαν για τους κήπους τους, τους οποίους επιθύμησαν. Διότι θα γίνουν σαν την τερέβινθο που έχει αποβάλει τα φύλλα της, και σαν παράδεισος που δεν έχει νερό.> Ανέφερα ότι σε αυτά ο λόγος του προφήτη παρουσιάζει διπλή την αφορμή για την αποβολή των Ιουδαίων.

Επομένως, διαψεύστηκαν στις ελπίδες τους, όταν είδαν τους θεούς τους να πάσχουν, και τότε μόλις κατανόησαν εκείνο που ειπώθηκε από τον Θεό διαμέσου της φωνής του προφήτη: «Και πού είναι οι θεοί σου, τους οποίους έφτιαξες για τον εαυτό σου; Άραγε θα εγερθούν και θα σε σώσουν στον καιρό της κακουχίας σου;» Υφιστάμενοι, λοιπόν, την ντροπή για τους ίδιους τους θεούς τους, τους οποίους οι ίδιοι επιθύμησαν, και μάλιστα για τους κήπους τους, θα γίνουν σαν την τερέβινθο που έχει αποβάλει τα φύλλα της και σαν κήπος που δεν έχει νερό. Δηλαδή, γυμνοί και άκρως περιφρονημένοι, πάσχοντας βαθιά από την ακαρπία, προφανώς τη νοητή, η οποία συνίσταται στις αγαθές πράξεις. Διότι η τερέβινθος, ή κάποιο άλλο φυτό, όσο φαίνεται κατάφυτη από τα δικά της άνθη, διατηρεί την πρέπουσα δόξα της. Όταν όμως αποβάλει τα φύλλα της, γίνεται ξερή και άσχημη, και σαν να έχει ατιμαστεί. Ο κήπος, πάλι, εάν έχει πηγές, είναι γεμάτος δέντρα και καμαρώνει ποικιλοτρόπως για την αφθονία των καρπών του. Αν όμως είναι ξερός και άνυδρος, θα περιπέσει οπωσδήποτε σε ακαρπία, ή μάλλον θα υποφέρει και από την ίδια την ερήμωση. Ατιμασμένος, λοιπόν, και άκαρπος απέμεινε ο Ισραήλ. Διότι ποιος καρπός αρετής μπορεί να υπάρξει στους λάτρεις των ειδώλων;

Ή πώς να μην είναι γεμάτος από κάθε ατιμία εκείνος που εγκατέλειψε τον έναν και κατά φύσιν Θεό και λέει στο ξύλο: «Εσύ είσαι ο πατέρας μου», και στην πέτρα: «Εσύ με γέννησες»; Αλλά και με άλλον τρόπο ο Ισραήλ θα γίνει σαν την τερέβινθο, που έχει αποβάλει τα φύλλα της. Διότι, πριν από την έλευση του Σωτήρος μας, τηρώντας τη σκιά του νόμου, έμοιαζαν με φυτά που δεν έχουν μεν καρπό, αλλά είναι κατάφορτα από την έκφυση των φύλλων. Επειδή όμως προσέκρουσαν στον Χριστό, απέβαλαν και αυτήν ακόμη την τήρηση της σκιάς. Διότι δεν τηρούν πλέον τις θυσίες που όριζε ο νόμος, ούτε βέβαια σεμνύνονται από πουθενά με τα καυχήματα του νόμου· αλλά, επειδή τηρούν ελάχιστα από τα αρχαία έθιμα κατά τόπους, είναι άκαρποι και ατιμασμένοι· και πολύ δικαιολογημένα. Διότι θανάτωσαν τον αρχηγό της ζωής, τον οποίο ο Θεός ανέστησε από τους νεκρούς, λύνοντας τις οδύνες του θανάτου, καθότι δεν ήταν δυνατόν να κρατείται από αυτόν. <Και η ισχύς τους θα είναι σαν καλάμι από στουπί, και τα έργα τους σαν σπινθήρες φωτιάς, και θα κατακαούν οι άνομοι και οι αμαρτωλοί μαζί, και δεν θα υπάρχει κανείς να τους σβήσει.> Ο σοφός Σολομών έχει πει ότι: «Ο καθένας σφίγγεται με τα δεσμά των δικών του αμαρτιών»· και είναι αληθινός ο λόγος. Διότι τα ίδια μας τα σφάλματα προξενούν τον όλεθρο στον καθένα μας και επιφέρουν τις τιμωρίες της θείας οργής. Τέτοιο ακριβώς έπαθαν και οι προερχόμενοι από τον Ισραήλ.

Επομένως, έχει εκπληρωθεί η προφητεία που λέει: «διότι θα ντροπιαστούν για τα είδωλά τους, τα οποία οι ίδιοι θέλησαν, και ντροπιάστηκαν στους κήπους, τους οποίους επιθύμησαν»· διότι κυρίως στους κήπους τελούσαν τα της ειδωλολατρίας οι πατέρες τους. Αυτούς που παλαιότερα ήταν «αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ» και «ελιά με ωραία σκιά» και «κληματώδες αμπέλι ο Ισραήλ», (η Γραφή) διδάσκει ότι θα υποστούν τέτοια τροπή προς το χειρότερο, ώστε να παρομοιαστούν με τερέβινθο, και μάλιστα όχι ανθισμένη, αλλά που «έχει αποβάλει τα φύλλα της». Αυτό βεβαίως θα αποτελεί σημείο του ότι δεν μετέχουν επ' ουδενί σε καμία ζωογόνο νοτίδα (υγρασία) ούτε διαθέτουν καμία ζωτική δύναμη, αλλά φέρουν μόνο ένα πλήθος αποσκληρυμένων ψυχών, και γι' αυτόν τον λόγο παρομοιάζονται με τους σκληρότατους και ξηρότατους καρπούς της τερεβίνθου. Τέτοια θα μπορούσες να δεις στο παρόν τα πλήθη του ιουδαϊκού έθνους, γι' αυτό και έχει ειπωθεί: «σαν τερέβινθος που έχει αποβάλει τα φύλλα της», και κατά τον Σύμμαχο: «σαν τερέβινθος που απέρριψε τα φύλλα της». Έχουν γίνει δε «και σαν παράδεισος (κήπος) που δεν έχει νερό»· διότι, αν κάποιος παρατηρούσε τις απαγγελίες των θείων Γραφών που γίνονται από αυτούς, τις αναγνώσεις των νομικών και προφητικών βιβλίων, καθώς και τα βιβλία των ιστορικών και στιχηρών λόγων, τους τρόπους της υμνωδίας και της ψαλμωδίας, θα δει ότι είναι αληθινά ένας «παράδεισος» και ένας λειμώνας παντοίων αγαθών.

Αν όμως αναζητήσει κανείς σε αυτούς τον έμψυχο, γόνιμο και ζωντανό λόγο, από τον οποίο «όποιος πιει θα αποκτήσει πηγή ύδατος που θα αναβλύζει για την αιώνια ζωή», δεν θα τον έβρισκε. Γι' αυτό και προφητεύεται ότι θα είναι «σαν παράδεισος που δεν έχει ύδωρ». «Η ισχύς τους», λέει, «θα είναι σαν το καλάμι», όχι του σιταριού ούτε κάποιου άλλου από τα αναγκαία, αλλά σαν «το καλάμι του λιναριού» (στουπί), διότι έχει αφαιρεθεί από αυτούς «ο ισχυρός και η ισχυρή, η δύναμη του άρτου και η δύναμη του ύδατος, ο γίγαντας και ο δυνατός». Γι' αυτό και δεν μπορούν να πουν, παρόμοια με τους μαθητές του Χριστού: «τα πάντα μπορώ δια του Χριστού που με ενδυναμώνει», και: «ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Θλίψη ή στενοχώρια;» και τα εξής. Διότι έτσι έχει γίνει η ισχύς τους «σαν το καλάμι του λιναριού», ώστε όχι μόνο να χάσουν την ελευθερία τους, για την οποία πρωτύτερα καυχιούνταν απολαμβάνοντας αυτονομία και δικό τους βασίλειο, αλλά και να υποδουλωθούν στους τυχαίους Ρωμαίους στρατιωτικούς. «Και τα έργα τους έχουν γίνει σαν σπινθήρες», επειδή οι πράξεις τους γίνονται αιτία πυρός, εφόσον «δεν οικοδομούν με χρυσάφι ούτε με ασήμι ούτε με πολύτιμους λίθους, αλλά μόνο με ξύλα, χορτάρι και καλάμια». Γι' αυτό και σε όλα αυτά προστίθεται: «και θα κατακαούν οι άνομοι και οι αμαρτωλοί μαζί, και δεν θα υπάρχει κανείς για να τους σβήσει». Βλέπεις πώς ο λόγος τους απειλεί με πυρπόληση και εμπρησμό.

Και πρόσεξε πώς ο λόγος, εκθέτοντας όλα αυτά εκτενώς, δεν τους εγκαλεί εδώ για ειδωλολατρία ούτε για κάποια άλλη αμαρτία, ούτε βέβαια για την έκχυση πολλών αιμάτων, αλλά ενός συγκεκριμένου εξαιρετικού αίματος, προφανώς δηλαδή του Χριστού, για το οποίο σαφώς ο λόγος ελέγχει αυστηρά τον λαό λέγοντας: «διότι τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα». Για τον λόγο αυτόν στη συνέχεια προστίθεται το εξής: «Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη Σιών, που ήταν γεμάτη από δίκαιη κρίση, στην οποία κατοικούσε η δικαιοσύνη, ενώ τώρα υπάρχουν σε αυτήν φονιάδες;». Μετά από όλα αυτά, καταλήγοντας ο λόγος και προμηνύοντας ξανά την αποβολή τους, αναφέρει: «Διότι θα γίνουν σαν την τερέβινθο που έχει αποβάλει τα φύλλα της, και σαν κήπος που δεν έχει νερό. Και η δύναμή τους θα γίνει σαν το ξερό καλάμι από στουπί, και τα έργα τους σαν σπινθήρες, και θα κατακαούν οι άνομοι και οι αμαρτωλοί μαζί, και δεν θα υπάρχει κανείς για να τους σβήσει». Έχοντας διακηρύξει εκ των προτέρων εναντίον τους τόσα και τέτοιου μεγέθους δεινά η προφητεία, στη συνέχεια παραθέτει την περικοπή που μόλις εκθέσαμε, μέσω της οποίας ειπώθηκε: «Ότι τις έσχατες ημέρες θα είναι φανερό το όρος του Κυρίου». Αυτό υποδηλώνει σαφώς, μετά την ολοκληρωτική και τέλεια αποβολή και ερήμωσή τους, τις οικονομίες της Καινής Διαθήκης, σύμφωνα με τις οποίες το όρος του Κυρίου έγινε φανερό σε όλα τα έθνη. Και ποιο άλλο είναι αυτό το όρος, παρά ο Θεός Λόγος, ο οποίος εξαρχής ήταν προς τον Θεό;

«Θα εγκαταλειφθεί η θυγατέρα Σιών σαν σκηνή σε αμπελώνα, και σαν οπωροφυλάκιο σε αγρό με σικύους, σαν πόλη πολιορκημένη». Και στη συνέχεια προσθέτει: «Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη Σιών, στην οποία αναπαυόταν η δικαιοσύνη, ενώ τώρα κατοικούν φονιάδες;» Και επιπλέον αυτών: «Διότι θα γίνουν σαν την τερέβινθο που έχει ρίξει τα φύλλα της, και σαν τον κήπο που δεν έχει νερό. Και η δύναμή τους θα γίνει σαν το ξερό στουπί, και τα έργα τους σαν σπινθήρες φωτιάς, και θα κατακαούν οι άνομοι μαζί με τους αμαρτωλούς, και δεν θα υπάρχει κανείς να τους σβήσει». Σε όλα αυτά προσθέτει: «Και κατά τις έσχατες ημέρες θα είναι εμφανές το όρος του Κυρίου, και ο οίκος του Θεού στις κορυφές των ορέων, και θα υψωθεί πάνω από τους λόφους, και θα έρθουν σε αυτό όλα τα έθνη. Και θα πορευτούν πολλά έθνη και θα πουν, ελάτε να αναβούμε στο όρος του Κυρίου και στον οίκο του Θεού του Ιακώβ, και θα μας αναγγείλει την οδό του, και θα πορευτούμε σε αυτήν. Διότι από τη Σιών θα εξέλθει ο νόμος, και ο λόγος του Κυρίου από την Ιερουσαλήμ, και θα κρίνει ανάμεσα στα έθνη». 〈31. Του ιδίου〉. «Αυτά λέγει ο Κύριος Σαβαώθ: και θα συμβεί όπως όταν κάποιος μαζεύει στάχυα σε μια στείρα κοιλάδα και απομείνει σε αυτήν η καλαμιά, ή όπως απομένουν δύο ή τρεις ρώγες ελιάς στα ψηλότερα ακρόκλαδα, ή τέσσερις ή πέντε πάνω στους κλάδους τους».

Και το τι θα μπορούσε να είναι «το υπόλειμμα του Ισραήλ», ο ίδιος ο προφήτης το αποσαφήνισε λέγοντας: «όλοι όσοι γράφτηκαν στην Ιερουσαλήμ και ονομάστηκαν άγιοι». Ποια είναι, λοιπόν, αυτή η ημέρα, κατά την οποία λέγεται ότι ο Θεός θα δοξάσει και θα υψώσει «το υπόλειμμα του Ισραήλ» και εκείνους που θα ονομαστούν άγιοι και θα εγγραφούν εις ζωήν, θα σου γίνει φανερό, εάν ανατρέξεις σε ολόκληρη τη διήγηση της περικοπής. Στην αρχή, επομένως, ολόκληρου του βιβλίου, αφού είδε ο προφήτης την «όραση κατά της Ιουδαίας και κατά της Ιερουσαλήμ», και αφού απαρίθμησε εκτενώς τα ασεβήματα ολόκληρου του ιουδαϊκού έθνους, και αφού τους απείλησε και μίλησε για την καταστροφή τους και την παντελή ερήμωση της Ιερουσαλήμ, στο τέλος της κατ' αυτών όρασης προσθέτει τα εξής: «Διότι θα γίνουν σαν την τερέβινθο που έχει αποβάλει τα φύλλα της, και σαν κήπος που δεν έχει νερό· και η δύναμή τους θα είναι σαν καλάμη στουπιού, και τα έργα τους σαν σπινθήρες φωτιάς, και θα κατακαούν οι άνομοι και μαζί οι αμαρτωλοί, και δεν θα υπάρχει κανείς για να τους σβήσει».

Και σαν παράδεισος που δεν έχει νερό. Και η δεύτερη εικόνα είναι σαφέστερη από την προηγούμενη και επιβεβαιώνει τον λόγο που ειπώθηκε για την πρώτη. Διότι δεν υπάρχει τίποτα πιο τερπνό από έναν παράδεισο που ανθίζει, ούτε πιο δυσάρεστο από έναν που έχει ερημωθεί, τα οποία συνέβησαν και τα δύο σε εκείνη τη μητρόπολη. Διότι πάντοτε ήταν ανώτερη και λαμπρότερη, στολισμένη με αναρίθμητα στολίδια· και έγινε η πιο ευτελής και η πιο άσχημη από όλες, χάνοντας μεμιάς τόσο μεγάλο πλούτο ομορφιάς.

Αλλά ιδού, τώρα αυτή η κυψέλη έχει γίνει έρημη· διότι, όπως ακριβώς ο καπνός διώχνει εκείνες τις μέλισσες, έτσι και αυτές εδώ τις μέλισσες τις έδιωξε ο φόβος. Μάλλον δε, αυτό που έλεγε θρηνώντας ο προφήτης για την Ιερουσαλήμ, αυτό κι εμείς επίκαιρα θα πούμε τώρα: Έγινε η πόλη μας σαν τερέβινθος που απέβαλε τα φύλλα της, και σαν παράδεισος που δεν έχει νερό. Διότι, όπως ακριβώς ένας παράδεισος, όταν λείψει το πότισμα, δείχνει τα δέντρα έρημα από φύλλα και γυμνά από καρπούς, έτσι ακριβώς έχει γίνει τώρα και η πόλη μας· επειδή την εγκατέλειψε η άνωθεν βοήθεια, στέκει έρημη, έχοντας μείνει γυμνή σχεδόν από όλους τους κατοίκους της. Τίποτα δεν είναι γλυκύτερο από την πατρίδα, αλλά τίποτα δεν έχει γίνει τώρα πιο πικρό· όλοι φεύγουν από τη γενέτειρα σαν από παγίδα, την εγκαταλείπουν σαν βάραθρο, απομακρύνονται τρέχοντας σαν από φωτιά. Και όπως ακριβώς, όταν πιάνει φωτιά ένα σπίτι, όχι μόνο όσοι κατοικούν σε αυτό, αλλά και όλοι οι γείτονες απομακρύνονται με πολλή βιασύνη, φροντίζοντας να διασώσουν έστω το γυμνό τους σώμα, έτσι ακριβώς και τώρα, επειδή η βασιλική οργή αναμένεται να έρθει από πάνω σαν κάποια φωτιά, προτού προχωρήσει η φωτιά και φτάσει σε αυτούς, ο καθένας βιάζεται να αναχωρήσει νωρίτερα και να διασώσει το γυμνό του σώμα. Και η συμφορά μας τώρα έχει γίνει ένα αίνιγμα. Φυγή χωρίς εχθρούς, μετοικεσία χωρίς μάχη, αιχμαλωσία χωρίς άλωση· δεν είδαμε βαρβαρική φωτιά, ούτε αντικρίσαμε όψη εχθρών, και όμως υποφέρουμε τα δεινά των αλωθέντων.

Στη συνέχεια λοιπόν, αφού παρέλαβες την εκκλησία, τον αμπελώνα του Χριστού, η οποία είχε χερσωθεί και ήταν εκτεθειμένη σε λεηλασία από όλους επειδή γκρεμίστηκε ή αφαιρέθηκε ο περίβολος που είχε προηγουμένως, την περιφράσσεις με άρρηκτο τείχος και την κάνεις απρόσιτη στα θηρία του δάσους και στις ίδιες τις αλεπούδες, δόλια ζώα που χαίρονται με πτώματα που μυρίζουν, τις οποίες, που χάσκοναν πολύ για τις ρώγες, αφού τις διασκόρπισες με τη σφεντόνα των λόγων σου, τις διώχνεις μακριά. Έπειτα, φροντίζεις για την καλλιέργειά της και από άκαρπη τη μεταβάλλεις σε γόνιμη, και ενώ θρηνούσε σαν τον παράδεισο της Γραφής που δεν είχε νερό, την ποτίζεις σαν από δωδεκάκρουνη πηγή με τη δική σου σοφία. Διότι, αγγελικός μεν ως προς τον τρόπο και αξιοθαύμαστος ως προς τον βίο ήταν και εκείνος που την διοικούσε προηγουμένως, αλλά υπερβολικά απλός για να μπορεί να εξημερώνει τα ήθη των ανθρώπων και να συμπεριφέρεται στον καθένα κατάλληλα, ή με τα λόγια ενός έμπειρου γεωργού να καθαρίζει και να οργώνει το αμπέλι. Και ήταν μεν ένα άγαλμα λαξευμένο στην αρετή και πρόβαλλε τον εαυτό του ως πρότυπο άριστων πράξεων, δεν είχε όμως φροντίσει να φράζει τους δρόμους των αγριογούρουνων που λυμαίνονταν το αμπέλι και το κατέτρωγαν με τα δόντια τους και το ποδοπατούσαν με τα πόδια τους. Εσύ όμως, όντας σπουδαίος στον λόγο και έχοντας μελετήσει με ακρίβεια μια τέτοια επιστήμη και έχοντας συγκεντρώσει επαρκή γνώση από τα εσωτερικά και τα εξωτερικά ζητήματα, τα πιο μακρινά και τα πιο κοντινά, σχετικά με τα κακά που κυοφορούνται και εκείνα που βρίσκονται ήδη στα πόδια μας, τα απομάκρυνες με άριστο τρόπο, όπως κανείς άλλος μέχρι σήμερα.

Το μόνο που έχω να πω για την κατάσταση στην οποία βρισκόμαστε είναι ότι, αν δεν ήταν ο Κύριος μαζί μας, θα μας είχαν καταπιεί ζωντανούς οι αμαρτωλοί που τεκταίνονται πάνω στις πλάτες μας τα κατασκευάσματα της κακής τους οικοδομής, αυτοί που δεν γνωρίζουν καθόλου κρίση και έλεος, όπως λέει ο Σολομών. Ας μη στερηθούμε λοιπόν, με τις δικές σας προσευχές, τον Κύριο που αντιπαλεύει σε αυτά, αλλά είθε να είναι μαζί μας μέχρι να συντελεστούν τα έργα του πονηρού αιώνα, σύμφωνα με τη μεγάλη υπόσχεση, και είθε να μη νυστάξει ούτε να αποκοιμηθεί ο Άγιος του Ισραήλ που φυλάσσει τα δικά μας. Διότι, αν Εκείνος δεν φυλάξει, εις μάτην εμείς θα αγρυπνούμε, επειδή οι ημέρες είναι πονηρές και κάθε αδελφός με δόλο θα υποσκελίσει τον πλησίον του, και εχθροί είναι οι οικείοι, και οι πράκτορές μας διαρκώς μας καταπιέζουν, και όντως περιφρόνηση ξεχύθηκε πάνω στους άρχοντες, και χάθηκε ο ευλαβής από τη γη, και όλοι αρπάζουν το δέρμα από τις σάρκες, και καθένας οικοδομεί τη δική του Σιών με αρπαγές και αδικίες, και μύριες θυγατέρες της βδέλλας εμφανίστηκαν αντί για τρεις· τόσο πολύτοκη έχει γίνει τώρα, συλλαμβάνοντας διαρκώς πόνους εναντίον μας και γεννώντας ανομίες. Και εξαιτίας αυτών έχω γίνει σαν τερέβινθος που απέβαλε τα φύλλα της και σαν κήπος που δεν έχει νερό, και με τα βιβλία συναναστρέφομαι μόλις μια φορά τον χρόνο, ενώ μελετώ διαρκώς τις φροντίδες που προέρχονται από εκείνους που μας αδικούν και πώς θα μπορούσα να τους κατευνάσω με πιο πλούσια δώρα.