Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 10:12

Διότι το γεγονός ότι η Γραφή πολλές φορές εκλαμβάνει τον Ασσύριο ως τον αντίδικο, δηλώνεται στα εξής από τον ίδιο αυτόν Προφήτη: «Διότι θα συμβεί (λέγει), όταν ο Κύριος ολοκληρώσει όλα όσα επιτελεί στο όρος Σιών και στην Ιερουσαλήμ, θα επιφέρει τιμωρία στον μεγάλο νου, στον άρχοντα των Ασσυρίων, και στο ύψος της δόξας των οφθαλμών του. Διότι αυτός είπε: Με την ισχύ μου θα ενεργήσω και με τη σοφία της συνέσεώς μου θα καταργήσω τα όρια των εθνών, και την ισχύ τους θα λαφυραγωγήσω και θα συνταράξω κατοικημένες πόλεις, και ολόκληρη την οικουμένη θα την καταλάβω με το χέρι μου σαν φωλιά, και θα την πάρω σαν εγκαταλελειμμένα αυγά· και δεν υπάρχει κανείς που θα μου ξεφύγει, ή που θα μου αντείπει».

Και θα συμβεί, όταν ο Κύριος ολοκληρώσει όλα όσα πράττει στο όρος Σιών και στην Ιερουσαλήμ, θα επιφέρει την τιμωρία στον μεγάλο νου, τον άρχοντα των Ασσυρίων, και στο ύψος της δόξας των οφθαλμών του. Μετά την προσταγή του θρήνου για τα γλυπτά είδωλα που βρίσκονται στην Ιερουσαλήμ και στη Σαμάρεια, και με την απειλή εναντίον τους (εφόσον, δηλαδή, καθαρίστηκε πλέον η Ιερουσαλήμ, ελευθερώθηκε από το μίασμα των ειδώλων και παιδαγωγήθηκε με τις τιμωρητικές πληγές που υπέμεινε με το να παραδοθεί στους Ασσυρίους), τότε πλέον ο θείος λόγος απειλεί ότι θα μεταφέρει την πληγή στον άρχοντα των Ασσυρίων. Διότι, επειδή υπερηφανεύθηκε στο φρόνημα και δεν κατανόησε ότι η αμαρτία εκείνων υπήρξε η αιτία τόσων κακών, αλλά νόμισε ότι με τη δική του επινόηση και δύναμη μπόρεσε να υπερισχύσει κατά της Ιερουσαλήμ, εξαιτίας αυτής της αλαζονείας και του παράλογου ύψους της έπαρσης του νου του, λέγει ότι: «Θα επιφέρει την τιμωρία στον μεγάλο νου, στον άρχοντα των Ασσυρίων, και στο ύψος της δόξας των οφθαλμών του».

Όμως, επειδή είναι σύνηθες στη Γραφή να ακολουθεί την αντίληψη των πολλών ως προς τις ονομασίες, αποκάλεσε τον νου μέγα, όχι επιμαρτυρώντας σε αυτόν κάποιο φυσικό μεγαλείο, αλλά δίνοντάς του την ονομασία που του είχε αποδοθεί από αυτήν την αντίληψη. Για τον λόγο αυτόν, ο Κύριος, τιμωρώντας την υπερηφάνεια και ταπεινώνοντας την υψηλοφροσύνη του, λέγεται ότι επιφέρει την τιμωρία επί τον μέγα νου των Ασσυρίων. Ελέγχοντας δε την ασθενή υπόληψη, λέγει ότι θα επιφέρει την τιμωρία στο ύψος της δόξας των οφθαλμών του. Διότι και τον όρο «δόξα», ο οποίος είναι λέξη πολύσημη, κάποιοι τον όρισαν, σύμφωνα με μία από τις σημασίες του, ως ασθενή υπόληψη.

Έτσι λοιπόν, και ο «μέγας νους» δεν αναφέρεται σε κάτι το αξιέπαινο, όπως το καθόρισαν εκείνοι που εξετάζουν με ακρίβεια τις σημασίες των λέξεων στους Έλληνες, λέγοντας ότι ο νους είναι συμπυκνωμένη φρόνηση, αλλά λέγεται ψευδεπίγραφα. Είτε επειδή ο ίδιος θαυμάζει υπερβολικά τον εαυτό του, είτε επειδή προσφωνείται έτσι από τους κόλακες, ονομάστηκε τώρα κατ' αυτόν τον τρόπο από τη Γραφή.

Τώρα ερμηνεύει σαφώς για ποιον λόγο τον αποκάλεσε μεγάλο νου και γιατί στο ύψος της δόξας των οφθαλμών του απειλεί να επιφέρει τις τιμωρίες, εξαιτίας του κομπασμού των λόγων του, τον οποίο χρησιμοποιεί εναντίον των κατωτέρων, απειλώντας τους με κάθε είδους αφανισμό με απόλυτη σκληρότητα και υποστηρίζοντας ότι η δύναμή του είναι ακαταμάχητη και αήττητη. Διότι κομπορρημονούσε με αυτόν τον τρόπο, έχοντας την πεποίθηση ότι είναι απόλυτος κύριος όσων επιθυμεί και ότι θα εκπληρώσει οπωσδήποτε τις προθέσεις του. «Επειδή», λέγει, «διαθέτω μεγάλη δύναμη ιππικού και πεζικού και δεν υπάρχει κανείς που να μου αντιστέκεται, και επειδή κατέχω απρόσιτη σοφία στα στρατηγικά ζητήματα και αλάνθαστη σύνεση, για τον λόγο αυτό: “Θα αφαιρέσω τα όρια των εθνών και θα λεηλατήσω την ισχύ τους”». Διότι, έχοντας εξαναγκάσει όλα τα έθνη να υποκύψουν στη δική μου βασιλεία, καθιστώ για όλα ένα μόνο όριο: τη δική μου επικράτεια. Διότι τώρα το κάθε έθνος διαχωρίζεται από το άλλο με τα δικά του σύνορα· αφού λοιπόν αφαιρέσω τα όριά τους, θα τα εξαναγκάσω όλα να τεθούν υπό το ένα σκήπτρο της δικής μου βασιλείας.

Αυτή είναι η αντιμισθία της άλογης υπερηφάνειας. Επειδή, καυχώμενος για τον εαυτό σου, έλεγες ότι διαθέτεις μεγάλο νου και αγαλλιούσες με το ύψος της δόξας των οφθαλμών σου, ο Κύριος θα αποστείλει ατιμία στην τιμή σου, και πυρ στη δόξα σου. Διότι, επειδή απειλούσες να καταργήσεις τα όρια των εθνών και να σείσεις κατοικημένες πόλεις και να καταλάβεις ολόκληρη την οικουμένη σαν μια φωλιά και να τη μαζέψεις σαν εγκαταλελειμμένα αυγά, χωρίς να ξεφύγει κανείς ούτε να υπάρξει κάποιος που να φέρει αντίρρηση, γι' αυτό θα ανάψει πυρ καιόμενο και το φως του Ισραήλ θα μεταβληθεί σε πυρ. — Θα αντιστραφεί, λέει, η κατάσταση των πραγμάτων, και ο Ισραήλ θα βρεθεί, λέει, μέσα σε λαμπρότητα (αυτός που τώρα είναι ταπεινωμένος και έχει παραδοθεί σε εσένα προς τιμωρία εξαιτίας της αμαρτίας του).

Είναι, επομένως, φοβερό και πρόξενος της οργής του Θεού για εμάς η κατασκευή ειδώλων με κάθε τρόπο, έστω και αν τυχόν κάποιος το πράττει αυτό μέσα στον νου και την καρδιά του. Διότι και αυτά απομακρύνουν από την αγάπη προς τον Θεό, γοητεύοντας την καρδιά και παρασύροντάς την σε όσα δεν αρμόζουν. «Και θα συμβεί, όταν ο Κύριος ολοκληρώσει όλα όσα πράττει στο όρος Σιών και στην Ιερουσαλήμ, θα επιφέρει την τιμωρία στον υπερήφανο νου του άρχοντα των Ασσυρίων και στο ύψος της δόξας των οφθαλμών του.»

«Διότι είπε: Με τη δύναμή μου θα ενεργήσω, και με τη σοφία της συνέσεώς μου, θα καταργήσω τα σύνορα των εθνών, και θα λεηλατήσω τη δύναμή τους· και θα συγκλονίσω κατοικημένες πόλεις, και με το χέρι μου θα καταλάβω ολόκληρη την οικουμένη σαν φωλιά πουλιών, και θα την πάρω όπως μαζεύει κανείς εγκαταλελειμμένα αυγά· και δεν υπάρχει κανείς που θα μου ξεφύγει, ή που θα μου φέρει αντίρρηση». Λέει, λοιπόν, ότι ο Ασσύριος, που έχει τόσο υπερφίαλα φρονήματα, δεν θα μείνει έξω από την κοινή μοίρα. Διότι ο Κύριος αντιτάσσεται στους υπερήφανους, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, και από όσους νοσούν από την αλαζονεία απαιτεί πάντοτε να δώσουν λόγο για τα αδικήματά της, και τους καθιστά οικτρούς και καταβεβλημένους, για να μάθουν να μην υψώνουν ψηλά το κέρας τους, σύμφωνα με τα γεγραμμένα· αλλά μάλλον να αποκτούν επίγνωση της δικής τους φύσης και αδυναμίας. Διότι, όταν, λέει, συντελέσει ο Κύριος όλα όσα κάνει στο όρος Σιών και στην Ιερουσαλήμ, δηλαδή όταν φτάσει στο τέλος της η οργή Του εναντίον τους, τότε θα επιφέρει το χέρι Του, και την τιμωρητική ράβδο, στον υπερήφανο νου, στον άρχοντα των Ασσυρίων.

Τον ονόμασε δε μεγάλο νου, όχι θέτοντας το πράγμα αυτό προς έπαινό του, αλλά μάλλον κατακρίνοντάς τον, επειδή δεν ήταν τίποτε άλλο παρά μόνο θεομίσητη αλαζονεία. Διότι δεν σκέφτηκε τίποτα το ανθρώπινο, αλλά όσα ίσως και υπερβαίνουν ολόκληρη τη δημιουργημένη φύση. Θα επιφέρει λοιπόν ποινή στο ύψος της δόξας των οφθαλμών του· και λέγοντας εδώ οφθαλμούς, εννοεί τις σκέψεις, δηλαδή τους διαλογισμούς. Διότι υψηλοί, όπως είπα, και υπεροπτικοί είναι αυτοί. Επειδή όμως είναι Θεός και βλέπει την καρδιά και τα νεφρά, και γνωρίζει τα κρυπτά, τα καθιστά και σε εμάς φανερά και λέει: Διότι είπε: «Με την ισχύ μου θα ενεργήσω, και με τη σοφία της συνέσεώς μου θα καταργήσω τα όρια των εθνών, και θα λεηλατήσω την ισχύ τους, και θα συγκλονίσω κατοικημένες πόλεις». Πρόσεξε λοιπόν πώς, σαν να μην είχε ανάγκη από την άνωθεν βοήθεια, αποδίδει αποκλειστικά στις δικές του δυνάμεις το ότι μπορεί να πράττει τα πάντα, όσα θα ήθελε· και νομίζει ότι είναι και τόσο σοφός και ικανός στρατηγός, ώστε μπορεί πολύ εύκολα να μεταθέτει υπέρ αυτού τα όρια των εθνών, να συντρίβει τη δύναμή τους, να τα καθιστά λεία του και να κατασείει πόλεις, όχι απροστάτευτες και έρημες, αλλά ακόμη κι αν έχουν πάρα πολλούς και αναρίθμητους κατοίκους. Και η αλαζονεία του δεν περιορίζεται μέχρι εδώ.

Και ποια θα μπορούσε εύλογα να νοηθεί ως η ρομφαία, την οποία έχουν ως συνήθεια να χρησιμοποιούν οι άγιοι, το διασαφηνίζει ο ψαλμωδός λέγοντας γι' αυτούς: «Και ρομφαίες δίστομες είναι στα χέρια τους, για να εκτελέσουν εκδίκηση στα έθνη και ελέγχους στους λαούς». «Διότι ζωντανός είναι ο λόγος του Θεού και ενεργός, και πιο κοφτερός από κάθε δίστομη μάχαιρα». Εξοπλίζοντας δε και ο Παύλος τον κατά Χριστόν νοούμενο στρατιώτη, του δίνει «Την μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού». Ότι δε καταδιώκει τον Ασσούρ η θεία και πανίσχυρη ρομφαία, δηλαδή ο Λόγος του Θεού, καθόλου λιγότερο μας πείθει λέγοντας και ο προφήτης Ησαΐας: «Και θα συμβεί κατά την ημέρα εκείνη να επιφέρει ο Θεός την μάχαιρα την άγια, την μεγάλη και την ισχυρή επί τον δράκοντα, το σκολιό φίδι, και θα θανατώσει τον δράκοντα»· και πάλι: «Και θα συμβεί, όταν συντελέσει ο Κύριος τα πάντα ενεργώντας στο όρος Σιών και στην Ιερουσαλήμ, θα επιφέρει τιμωρία επί τον μεγάλο νου, τον άρχοντα των Ασσυρίων, και επί το ύψος της δόξας των οφθαλμών του. Διότι είπε: Με την ισχύ θα ενεργήσω, και με τη σοφία της συνέσεως θα αφαιρέσω όρια εθνών, και την ισχύ τους θα λεηλατήσω, και θα σείσω κατοικημένες πόλεις». Με αυτήν λοιπόν την ρομφαία θα ποιμάνουν τον Ασσούρ, καθώς και όλη την γη του Νεβρώδ μέσα στην τάφρο της. Θέλει δε διαμέσου αυτών να πει το εξής.

Αφού ο λόγος δίδαξε εκ των προτέρων την άλωση της Σαμάρειας που έγινε από τους Ασσυρίους και τις απειλές κατά των Ασσυρίων, και αφού προφήτευσε ότι τα ίδια θα υποστεί και η Ιερουσαλήμ εξαιτίας της παρόμοιας ειδωλολατρίας, ⌜ακολούθως, μέσω των προκειμένων διδάσκει ότι, προς το παρόν, οι Ασσύριοι και ο άρχοντάς τους, αν και αυθαδίασαν σε τέτοιο βαθμό όπως προδηλώθηκε, έχοντας υποτάξει τη Σαμάρεια και τη Δαμασκό, εντούτοις θα έχουν χρονική παράταση μέχρι κάποιον καιρό, μετά τον οποίο δεν θα σταθεί πλέον η εξουσία τους, αφού η μακρά και πολυετής βασιλεία τους θα καταλυθεί ολοκληρωτικά.⌝ Ποιος όμως θα μπορούσε να είναι αυτός ο καιρός, το αποσαφηνίζει λέγοντας: 〈και θα συμβεί όταν ο Κύριος ολοκληρώσει όλα όσα πράττει στο όρος Σιών και στην Ιερουσαλήμ· διότι όταν ολοκληρώσει〉 και φέρει εις πέρας ο Κύριος 〈πράττοντας τα πάντα〉 όσα όρισε.

Και καθόρισε τα όσα αναφέρονται στις προφητείες και τα όσα είναι γραμμένα στις ιερές γραφές σχετικά με αυτά που συνέβησαν στους τόπους, λέγοντας ότι τότε 〈θα επιφέρει τιμωρία στον μεγάλο νου〉, ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: 〈θα επισκεφθώ〉, λέει, 〈τον καρπό της ευφροσύνης της καρδιάς του βασιλιά των Ασσυρίων και το καύχημα της υπεροψίας των οφθαλμών του〉. ⌜Διότι και αυτός, μη δίνοντας δόξα στον Θεό και μη αναλογιζόμενος ότι ο Θεός των όλων ήταν αυτός που του παρέδωσε και τον Ισραήλ και τον Ιούδα και όλους όσοι ήταν άξιοι τιμωρίας, υπερηφανεύτηκε στις σκέψεις του και είπε στον εαυτό του, σύμφωνα με τον Σύμμαχο: 〈Με τη δύναμη του χεριού μου ενήργησα,⌜ διότι είμαι συνετός, και μετακίνησα τα όρια των λαών, και προκάλεσα σύγχυση στους βασιλείς τους και καθαίρεσα ως 〈δυνατός〉 τους κατοίκους. Και βρήκε σαν φωλιά το χέρι μου όλη τη δύναμη των λαών, και όπως συγκεντρώνονται τα εγκαταλελειμμένα αυγά, έτσι εγώ συγκέντρωσα όλη τη γη〉. ⌜Προς αυτόν, λοιπόν, τον υπερήφανο λογισμό, είτε επρόκειτο για κάποια αντίπαλη δύναμη, όπως ‹ο άρχων της βασιλείας των Περσών και ο άρχων της βασιλείας των Μήδων και ο άρχων της βασιλείας των Ελλήνων›· διότι έτσι θα μπορούσε κανείς να πει ότι υπήρξε και κάποιος άρχοντας της βασιλείας των Ασσυρίων που αλαζονεύτηκε και εκστόμισε αυτά τα λόγια.

Θέλετε να μάθετε κάτι και για την τριήμερη προθεσμία; Αρκεί να λεχθεί τούτο μόνο, ότι σε τόσο λίγο χρονικό διάστημα η παντοδύναμη σοφία, αφού βρέθηκε στην καρδιά της γης, αρκούσε για να απομωράνει εκείνον τον μέγα νου που κατοικούσε σε αυτήν. Διότι έτσι τον ονομάζει ο προφήτης, αποκαλώντας τον μέγα νου και Ασσύριο. Επειδή λοιπόν η καρδιά είναι κατά κάποιον τρόπο εστία του νου (διότι πιστεύεται ότι σε αυτήν εδρεύει το ηγεμονικό), για τον λόγο αυτό ο Κύριος βρίσκεται στην καρδιά της γης, η οποία αποτελεί κατοικία εκείνου του πονηρού νου, ώστε να απομωράνει τη βουλή του, όπως αναφέρει η προφητεία, και να συλλάβει τον σοφό στην πανουργία του και να ανατρέψει σε αντίθετο αποτέλεσμα τα σοφά του εγχειρήματα. Επειδή ακριβώς ήταν αδύνατον ο άρχοντας του σκότους να προσεγγίσει την άκρατη παρουσία του φωτός, αν δεν έβλεπε σε αυτήν κάποιο μερίδιο σαρκός, γι' αυτό, όταν είδε τη θεοφόρο σάρκα και είδε επίσης τα θαύματα που ενεργούνταν μέσω αυτής από τη θεότητα, ήλπισε ότι, εάν κατάφερνε να κυριεύσει τη σάρκα μέσω του θανάτου, θα κυρίευε και όλη τη δύναμη που υπήρχε μέσα της. Και για τον λόγο αυτό, ανοίγοντας το στόμα του στο δόλωμα της σαρκός, καρφώθηκε στο αγκίστρι της θεότητος, και έτσι ο δράκοντας σύρθηκε από το αγκίστρι, όπως λέει στον Ιώβ Εκείνος που προανήγγειλε μέσω του εαυτού Του τα μέλλοντα, λέγοντας: «Θα σύρεις τον δράκοντα με αγκίστρι».

Αλίμονο στους Ασσυρίους, που αποτελούν τη ράβδο του θυμού μου και την οργή στα χέρια τους. Θα αποστείλω την οργή μου εναντίον ενός άνομου έθνους, και θα διατάξω εναντίον του λαού μου να πάρουν λάφυρα και λεία, να καταπατήσουν τις πόλεις και να τις κάνουν σκόνη. Όμως αυτός δεν το σκέφτηκε κατ' αυτόν τον τρόπο και η ψυχή του δεν το θεώρησε έτσι, αλλά ο νους του θα παρεκκλίνει με σκοπό να εξολοθρεύσει όχι λίγα έθνη. Και αν του πουν, «Δεν είσαι εσύ ο μόνος άρχοντας», εκείνος θα πει, «Δεν κυρίευσα τη χώρα πάνω από τη Βαβυλώνα και τη Χαλάνη, όπου οικοδομήθηκε ο πύργος, και δεν έλαβα την Αραβία, τη Δαμασκό και τη Σαμάρεια; Όπως τις κατέλαβα με τα χέρια μου, θα καταλάβω και όλες τις χώρες... Διότι όπως έπραξα στη Σαμάρεια και στα χειροποίητα είδωλά της, έτσι θα πράξω και στην Ιερουσαλήμ και στα είδωλά της». Και θα συμβεί, όταν ο Κύριος ολοκληρώσει όλα όσα κάνει στο όρος Σιών και στην Ιερουσαλήμ, θα επιφέρει την τιμωρία στον υπερήφανο νου του άρχοντα των Ασσυρίων και στην αλαζονεία των οφθαλμών του. Διότι είπε: «Με τη δύναμή μου θα ενεργήσω και με τη σοφία της συνέσεώς μου θα καταργήσω τα όρια των εθνών και θα λεηλατήσω τη δύναμή τους· θα σείσω κατοικημένες πόλεις και θα κυριεύσω με το χέρι μου ολόκληρη την οικουμένη σαν να ήταν φωλιά πουλιών, και θα την μαζέψω σαν εγκαταλελειμμένα αυγά»... Μήπως θα καυχηθεί το τσεκούρι χωρίς εκείνον που κόβει με αυτό; Ή θα υπερηφανευτεί το πριόνι χωρίς εκείνον που το κινεί; Παρομοίως αν κάποιος σηκώσει ράβδο ή ξύλο, δεν συμβαίνει έτσι;

Διότι λέγει και ο Ιερεμίας τα εξής: «Από τη Δαν θα ακούσουμε την ορμή της ταχύτητας των αλόγων του, από τη φωνή του χρεμετισμού της ιππασίας των αλόγων του σείστηκε όλη η γη». Λέγει δε και έτερος προφήτης: «Θα συγκεντρώσει όλη του τη δύναμη από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση του ηλίου. Εκείνοι που έχει καλέσει και εκείνοι που δεν έχει καλέσει θα πορευτούν μαζί του. Θα ασπρίσει τη θάλασσα από τα ιστία των πλοίων του και θα μαυρίσει την πεδιάδα από τις ασπίδες και τα όπλα. Και καθένας που θα τον συναντήσει σε πόλεμο, θα πέσει από μαχαίρι». Ότι, λοιπόν, αυτά δεν έχουν ειπωθεί για κανέναν άλλον παρά για τον τύραννο και αναιδή και θεομάχο, θα το αποδείξουμε με τα εξής. Διότι λέγει ο Ησαΐας τα εξής: «Και όταν ο Κύριος ολοκληρώσει όλα όσα πράττει στο όρος Σιών και στην Ιερουσαλήμ, θα στραφεί εναντίον του υπεροπτικού νου, του άρχοντα των Ασσυρίων, και εναντίον του ύψους της αλαζονείας των οφθαλμών του. Διότι εκείνος είπε: Με την ισχύ μου θα το πράξω και με τη σοφία της συνέσεώς μου θα καταργήσω τα σύνορα των εθνών, και την ισχύ τους θα λεηλατήσω. Και θα συγκλονίσω κατοικημένες πόλεις, και ολόκληρη την οικουμένη θα συλλάβω με το χέρι μου σαν φωλιά πουλιών, και σαν εγκαταλελειμμένα αυγά θα την πάρω. Και δεν υπάρχει κανείς που να μου ξεφύγει ή να μου αντιμιλήσει. Και δεν είναι, λοιπόν, έτσι;»