Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 10:15

Μήπως θα δοξαστεί το τσεκούρι χωρίς εκείνον που κόβει με αυτό; Ή θα υψωθεί το πριόνι χωρίς εκείνον που το κινεί; Το ίδιο συμβαίνει σαν να σηκώνει κάποιος ράβδο ή ξύλο. Ο λόγος αυτός ελέγχει την υπερηφάνεια του άρχοντα των Ασσυρίων. Τι μεγάλη ιδέα έχεις για τον εαυτό σου, νομίζοντας ότι εσύ κατακόβεις έθνη και καταλύεις τις δυναστείες των πόλεων; Διότι με αυτόν τον τρόπο θα μπορούσε να υπερηφανεύεται και το τσεκούρι, επειδή καταρρίπτει στη γη τα ογκώδη δέντρα, καθώς και το πριόνι, επειδή διαχωρίζει τα συμπαγή και ενωμένα ξύλα. Αλλά ούτε το τσεκούρι κόβει χωρίς τα χέρια, ούτε το πριόνι μπορεί να πριονίσει χωρίς εκείνον που το κινεί και τεμαχίζει με τέχνη τα ξύλα για κάποια ανάγκη.

Έτσι, λοιπόν, και εγώ σε παρέλαβα για την τιμωρία του λαού που έχει αμαρτήσει· μεταχειριζόμενος τη σκληρότητά σου ως αξίνα και πριόνι, για τη δίκαιη παιδαγωγία του λαού, η οποία εφαρμόζεται προς ωφέλειά του. —Όπως, λοιπόν, στα δικαστήρια οι δήμιοι, οι οποίοι είναι εντεταλμένοι για να τιμωρούν, δεν είναι κύριοι της τιμωρίας, ούτε πράττουν κάτι με τη δική τους ισχύ ή εξουσία, παρά μόνο όσα τους επιτρέπονται από τους νόμους, έτσι και οι Ασσύριοι, ένα έθνος που δεν είναι ισχυρό, ούτε δύναται να ενεργήσει κάτι από μόνο του, αλλά, σύμφωνα με το μέτρο που του έχει παραχωρηθεί από τον θεραπευτή όσων αμάρτησαν, μεταχειρίζεται τις ενέργειες που προκαλούν κακό.

Διότι ο Κύριος, ο οποίος αντιτάσσεται στους υπερηφάνους και ταπεινώνει τους αμαρτωλούς έως τη γη, αυτός υπόσχεται ότι θα ταπεινώσει την αλαζονεία των υπερηφάνων. Εκείνος, λοιπόν, που ταπεινώνει τους υπερηφάνους, αφενός τους απαλλάσσει από την ομοιότητα με τον διάβολο, ο οποίος είναι ο πατέρας της υπερηφάνειας, και αφετέρου τους οδηγεί στο να μαθητεύσουν σε Εκείνον που είπε: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά». Γιατί υπερηφανεύεσαι για τον εαυτό σου, ότι δήθεν κατακόβεις έθνη και καταλύεις τις δυναστείες των πόλεων; Με αυτόν τον τρόπο θα μπορούσε και το τσεκούρι να υπερηφανεύεται, επειδή ρίχνει κάτω στη γη τα ογκώδη δέντρα· και το πριόνι, επειδή διαχωρίζει τα συμπαγή και ενωμένα ξύλα. Αλλά ούτε το τσεκούρι κόβει χωρίς τα χέρια, ούτε το πριόνι χωρίς εκείνον που το κινεί.

Άραγε ενήργησε ο Πατέρας μέσω του Υιού σαν μέσω ενός οργάνου που προσφέρει υπηρετική συνδρομή στα θελήματα αυτού που τον γέννησε, ή, πράγμα που είναι καλύτερο και αληθές, ενήργησε ως διά της δικής του δύναμης; Εάν λοιπόν, παραβλέποντας το καλύτερο και προσπερνώντας εντελώς επιπόλαια αυτό που εύλογα θεωρείται ορθό, του αποδώσουν οι άθλιοι οργανική ενέργεια, πρέπει να γνωρίζουν ότι η περί αυτού δόξα και χάρη θα εκμηδενιστεί και θα καταρρεύσει ήδη προς το απρεπές. Διότι το ότι η υπηρεσία που γίνεται μέσω των οργάνων δεν σημαίνει απολύτως τίποτα, όσον αφορά την ίδια, αλλά τα της δόξας ανήκουν μόνο σε εκείνους που τα κινούν και τα κατευθύνουν όπου επιλέξουν, καθίσταται σαφές σε εμάς και από την ίδια τη θεία Γραφή. Είπε γάρ κάπου ο Θεός, χλευάζοντας την οργανική υπηρεσία ως ανώφελη: «Μήπως θα δοξαστεί το τσεκούρι χωρίς εκείνον που κόβει με αυτό; Ή θα υψωθεί το πριόνι χωρίς εκείνον που το κινεί;» Επομένως, όσον αφορά τη δική του φύση, δεν θα εθεωρείτο τίποτα, καίτοι ο Λόγος είναι Θεός, εάν δεν είχε καμία φυσική ενέργεια, αλλά έμοιαζε με άψυχα όργανα και υποτασσόταν στα θελήματα εκείνου που τον κινεί. Εάν λοιπόν είχε τέτοια φύση (διότι έτσι αρέσκονται να φλυαρούν οι αντίπαλοι), για ποιο λόγο μας καταπλήσσει με λόγια που υπερβαίνουν την αξία του, λέγοντας: «Ο Πατέρας μου έως τώρα εργάζεται, και εγώ εργάζομαι»;

Διότι αυτός είναι ο πατέρας της υπερηφάνειας. Νόμισε δε ότι θα καταλάβει την οικουμένη χωρίς κανείς να του φέρει αντίσταση. Αλλά καμία σχέση· αντίθετα, η κατάληξη των πραγμάτων βγήκε γι' αυτόν εντελώς αντίθετη. Διότι ο Χριστός αντιτάχθηκε υπέρ ημών· και όχι μόνο αντιτάχθηκε, αλλά και υπερασπίστηκε αγωνιζόμενος για τη ζωή όλων, νίκησε τον αλιτήριο, και τον υπέταξε κάτω από τα πόδια των αγίων. Διότι τους είπε: «Ιδού σας έχω δώσει εξουσία να πατάτε επάνω σε φίδια και σκορπιούς, και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού.» <Μήπως θα δοξαστεί το τσεκούρι χωρίς εκείνον που κόβει με αυτό; Ή θα υψωθεί το πριόνι χωρίς εκείνον που το τραβάει; Ομοίως, εάν κάποιος σηκώσει ράβδο ή ξύλο· δεν γίνεται έτσι, αλλά ο Κύριος Σαβαώθ θα στείλει στην τιμή σου ατιμία, και στη δόξα σου φωτιά που καίει θα ανάψει.> Ελέγχει σαφώς τον Ασσύριο, ο οποίος μάταια φουσκώνει από υπερηφάνεια, και έχει αγνοήσει παντελώς ότι καθόλου δεν ήταν έργο των δικών του χεριών η καταστροφή της Σαμάρειας, ούτε η άλωση των άλλων πόλεων μαζί με αυτήν, αλλά μάλλον ήταν αποτέλεσμα της άνωθεν απόφασης που τον έφερε εναντίον εκείνων που είχαν ασεβήσει αφόρητα, σαν κάποιο τσεκούρι, ή ράβδο ή ξύλο. Πες μου λοιπόν, λέει, ω από όλους πιο ανόητε, μήπως το τσεκούρι θα δοξαστεί χωρίς αυτόν που κόβει με αυτό; Διότι ένα τσεκούρι που είναι άριστα ακονισμένο και κοφτερό είναι μεν κατάλληλο για να μπορεί να κόβει τα ξύλα στους αγρούς.

Θα μπορούσε λοιπόν κανείς να επαινέσει το τσεκούρι, ότι τάχα έχει τη δύναμη να το κάνει αυτό, δίχως εκείνον που κόβει με αυτό; Και τι θα μπορούσε να πετύχει από μόνο του το πριόνι, αν κάποιος δεν το τραβούσε και δεν το έσπρωχνε πάλι; Το ίδιο δεν θα συμβεί και με οποιοδήποτε ραβδί ή ξύλο; Διότι το ραβδί θα κείτεται στη γη, και το ξύλο θα είναι πεταμένο, αλλά αν κάποιος το πάρει και το χτυπήσει πάνω σε κάποιους, τότε βεβαίως θα παραχθεί έργο μέσω αυτών. Γιατί λοιπόν, λέει, υπερηφανεύεσαι; Και γιατί ανασηκώνεις το φρύδι; Νομίζεις ότι με τη δική σου δύναμη κατόρθωσες ο ίδιος να κυριεύσεις τις πόλεις, έχοντας ληφθεί ως όργανο από το χέρι που τα πράττει αυτά, δηλαδή το θείο χέρι; Επομένως, δεν είναι δική σου η δόξα, αλλά μάλλον του Θεού, ο οποίος κατευθύνει τη δική σου σκληρότητα, σαν κάποιο τσεκούρι ή ραβδί ή ξύλο, εναντίον εκείνων που έχουν αμαρτήσει απέναντί του. Δεν θα είσαι λοιπόν έτσι, λέει, όπως νόμισες. Ούτε πρόκειται να παραμείνεις στην ίδια δόξα, αλλά ούτε και θα εντρυφήσεις σε τόσο πολυτελείς τιμές. Δεν θα ενεργήσεις με τη δύναμή σου, ούτε με τη σοφία της συνέσεώς σου θα καταργήσεις τα όρια των εθνών. Δεν θα καταλάβεις την οικουμένη σαν εγκαταλελειμμένα αυγά. Αλλά θα στείλει ο Κύριος Σαβαώθ ατιμία στην τιμή σου, και στη δόξα σου θα ανάψει φλεγόμενο πυρ.

Αυτό, βέβαια, του λέει και αλλού· διότι, επειδή ο ασεβής, αφού έφερε εις πέρας εκείνα που είχαν οριστεί να γίνουν από τον Θεό, υπερηφανεύτηκε, άκουσε πάλι τον Θεό να λέει: «Μήπως θα δοξαστεί το τσεκούρι χωρίς αυτόν που κόβει με αυτό; Ή θα υψωθεί το πριόνι χωρίς αυτόν που το τραβάει;» Διότι, όπως ακριβώς τα τέτοιου είδους εργαλεία δεν κινούν τα ίδια τον εαυτό τους προς κάποιο έργο, αλλά μάλλον περιμένουν το χέρι εκείνου που τα κινεί, έτσι και εσύ, λέει, έγινες όργανο της θείας οργής, και δεν έδρασες βέβαια με τις δικές σου δυνάμεις, αλλά ήσουν μάλλον σαν τσεκούρι και πριόνι, ταγμένος να υπηρετείς τα θελήματα εκείνου που σε κινεί. <Τώρα όμως εγώ γνωρίζω την ανάπαυσή σου και την έξοδό σου· και ο θυμός σου με τον οποίο θύμωσες και η πικρία σου ανέβηκαν προς εμένα.> Καυχιέσαι λοιπόν αλαζονικά, λέει, ενώ έχεις γίνει απλός υπηρέτης των θείων κριμάτων, και ίσως νομίζεις μέσα σου ότι από μόνος σου επιβλήθηκες σε τόσα έθνη και χώρες, ώστε να τις κατακάψεις και να τις κυριεύσεις. Αλλά εγώ γνωρίζω την ανάπαυσή σου, και την έξοδο, και την είσοδό σου.

Διότι έτσι θα βρούμε να είναι η φλυαρία του Ραψάκη, όταν χλεύαζε τη δόξα του Θεού, λέγοντας σε αυτούς που κάθονταν στο τείχος: «Ας μην σας εξαπατά ο Εζεκίας με λόγια, τα οποία δεν θα μπορέσουν να σας γλιτώσουν· και ας μην σας λέει ο Εζεκίας ότι \"θα γλιτώσει ο Θεός την Ιερουσαλήμ από τα χέρια μου\"». Απέναντι λοιπόν σε αυτήν την τόσο απερίσκεπτη και πραγματικά ανόσια θρασύτητα απολογούνταν ο Θεός, λέγοντας διά της φωνής του Ησαΐα: «Μήπως θα δοξαστεί το τσεκούρι χωρίς εκείνον που κόβει με αυτό, ή θα υψωθεί το πριόνι χωρίς εκείνον που το τραβάει;». Διότι όπως ακριβώς το τσεκούρι, ακόμα και αν είναι κοφτερό και από καλό χαλκό, δεν θα μπορέσει να ενεργήσει για την κοπή των δέντρων, εάν κάποιος δεν το επιφέρει εναντίον κάποιου με τις δικές του δυνάμεις, έτσι παρομοίως και το πριόνι θα μείνει εντελώς άπραγο ως προς το έργο του, εάν δεν το τραβάει προς τα κάτω ή προς τα πάνω κανείς· έτσι και η ισχύς του βασιλείου, δηλαδή του στρατού των Νινευιτών, δεν θα είχε κυριεύσει τη Σαμάρεια, εάν η θεία οργή δεν την είχε επιφέρει εναντίον πόλεων και χωριών, χρησιμοποιώντας την σαν εργαλείο, το οποίο κινείται μεν από άλλον και είναι χρήσιμο όταν λαμβάνεται για εξυπηρέτηση, αλλά δεν θα μπορούσε να ενεργήσει τίποτα από μόνο του. Τιμωρείται λοιπόν η Νινευή ακριβώς επειδή συλλογιζόταν πονηρά πράγματα κατά του Θεού και τα εντελώς αντίθετα από ό,τι θα ήταν αληθινό σύμφωνα με τη φύση των πραγμάτων.

Ο ίδιος αγύρτης ισχυρίζεται ότι ο γάμος και η τεκνοποιία προέρχονται από τον Σατανά· γι' αυτό και οι περισσότεροι από αυτούς απέχουν από τα έμψυχα, ώστε μέσω της δήθεν ενάρετης πολιτείας τους να παρασύρουν κάποιους στην απάτη τους. Ο ίδιος γόης πάλι ισχυρίζεται σχετικά με τις προφητείες ότι άλλες μεν έχουν προφητευθεί από τους κοσμοποιούς αγγέλους, άλλες δε από τον Σατανά. Διότι ισχυρίζεται ότι και ο ίδιος ο Σατανάς είναι άγγελος, ο οποίος αντιπράττει στους κοσμοποιούς αγγέλους, και μάλιστα στον Θεό των Ιουδαίων. 3. Όταν όμως τα ισχυρίζεται αυτά ο κτηνώδης αυτός, οπωσδήποτε θα αποδειχθεί ότι και ο ίδιος ομολογεί έναν Θεό και ανάγει τα πάντα σε μία ενότητα μοναρχίας. Διότι, εάν οι άγγελοι δημιούργησαν τον άνθρωπο, και οι άγγελοι πάλι έλαβαν την αιτία της υπάρξεώς τους από την άνωθεν δύναμη, άρα δεν είναι οι ίδιοι αίτιοι του πλάσματος του ανθρώπου, αλλά η άνωθεν δύναμη που δημιούργησε τους αγγέλους, από τους οποίους συγκροτήθηκε και η πλάση του ανθρώπου. Επειδή βέβαια δεν είναι το εργαλείο η αιτία αυτών που κατασκευάζονται από αυτό, αλλά εκείνος που επιτελεί το έργο μέσω του εργαλείου, με το οποίο γίνεται το έργο, όπως άλλωστε είναι γραμμένο: «Μήπως θα δοξαστεί το πριόνι χωρίς εκείνον που το κινεί;» και τα λοιπά. Έτσι βλέπουμε ότι ούτε η μάχαιρα είναι η αιτία του φόνου, αλλά εκείνος που διέπραξε τον φόνο με τη μάχαιρα· και ούτε το κηροπλαστείο μπορεί από μόνο του να δημιουργήσει τα πλάσματα, αλλά εκείνος που κατασκεύασε και το κηροπλαστείο και το πλάσμα.

Είτε, λοιπόν, προς αυτόν είτε προς τον βασιλιά των Βαβυλωνίων που πολιόρκησε την Ιερουσαλήμ και πυρπόλησε τον ναό, ο οποίος άρπαξε όλα τα ιερά σκεύη και τα αναθήματα που βρίσκονταν μέσα σε αυτόν και τα αφιέρωσε στα δικά του είδωλα μέσα στην ίδια τη Βαβυλώνα, απευθύνεται ο προφητικός λόγος, ως προς κάποιον που τόλμησε τέτοια φοβερά και παράτολμα έργα, και αποκρίνεται λέγοντας: έπειτα, ω αφρονέστατε όλων, δεν αντιλαμβάνεσαι πως ούτε ο πέλεκυς θα μπορούσε ποτέ να κινηθεί από μόνος του για να κόψει ξύλο, εάν δεν τον κινούσε κάποιος άλλος, ούτε το πριόνι θα έκοβε αυτά που πριονίζονται από αυτό χωρίς να το τραβάει κανείς, ούτε η ράβδος θα χτυπούσε κάποιον, ούτε το ξύλο θα προκαλούσε πλήγμα, κινούμενα αυτομάτως; Έπρεπε λοιπόν να αναλογιστείς ότι ούτε εσύ, αν και ήσουν διάκονος της οργής του Θεού, θα είχες τόση δύναμη ώστε να υποτάξεις αναρίθμητα έθνη και άλλους μεν να κατακόβεις, άλλους να τεμαχίζεις, και άλλους να πλήττεις, να υποδουλώνεις ολόκληρες πόλεις και να σωριάζεις στο έδαφος αμέτρητα πλήθη, γινόμενος χειρότερος από κάθε πριόνι, πέλεκυ και ράβδο, εάν δεν ήταν ο Κύριος εκείνος που παρέδωσε στα χέρια σου όσους ήταν άξιοι αυτών των δεινών.

Αλίμονο στους Ασσυρίους, που αποτελούν τη ράβδο του θυμού μου και την οργή στα χέρια τους. Θα αποστείλω την οργή μου εναντίον ενός άνομου έθνους, και θα διατάξω εναντίον του λαού μου να πάρουν λάφυρα και λεία, να καταπατήσουν τις πόλεις και να τις κάνουν σκόνη. Όμως αυτός δεν το σκέφτηκε κατ' αυτόν τον τρόπο και η ψυχή του δεν το θεώρησε έτσι, αλλά ο νους του θα παρεκκλίνει με σκοπό να εξολοθρεύσει όχι λίγα έθνη. Και αν του πουν, «Δεν είσαι εσύ ο μόνος άρχοντας», εκείνος θα πει, «Δεν κυρίευσα τη χώρα πάνω από τη Βαβυλώνα και τη Χαλάνη, όπου οικοδομήθηκε ο πύργος, και δεν έλαβα την Αραβία, τη Δαμασκό και τη Σαμάρεια; Όπως τις κατέλαβα με τα χέρια μου, θα καταλάβω και όλες τις χώρες... Διότι όπως έπραξα στη Σαμάρεια και στα χειροποίητα είδωλά της, έτσι θα πράξω και στην Ιερουσαλήμ και στα είδωλά της». Και θα συμβεί, όταν ο Κύριος ολοκληρώσει όλα όσα κάνει στο όρος Σιών και στην Ιερουσαλήμ, θα επιφέρει την τιμωρία στον υπερήφανο νου του άρχοντα των Ασσυρίων και στην αλαζονεία των οφθαλμών του. Διότι είπε: «Με τη δύναμή μου θα ενεργήσω και με τη σοφία της συνέσεώς μου θα καταργήσω τα όρια των εθνών και θα λεηλατήσω τη δύναμή τους· θα σείσω κατοικημένες πόλεις και θα κυριεύσω με το χέρι μου ολόκληρη την οικουμένη σαν να ήταν φωλιά πουλιών, και θα την μαζέψω σαν εγκαταλελειμμένα αυγά»... Μήπως θα καυχηθεί το τσεκούρι χωρίς εκείνον που κόβει με αυτό; Ή θα υπερηφανευτεί το πριόνι χωρίς εκείνον που το κινεί; Παρομοίως αν κάποιος σηκώσει ράβδο ή ξύλο, δεν συμβαίνει έτσι;

Βλέπουμε πολλούς ανθρώπους, μετά τις ευεργεσίες που δέχτηκαν, συμπεριφερόμενοι σαν δούλοι, να περιφρονούν εκείνους που τους ευεργέτησαν και να ανασηκώνουν τα φρύδια με αλαζονεία απέναντί τους. Η αχαριστία μου φαίνεται φοβερό πράγμα· φοβερό και πάνδεινο. ΤΙΤΛΟΣ Λʹ. — Περί αδύνατων πραγμάτων. «Μήπως βλασταίνει ο πάπυρος χωρίς νερό; Ή θα ψηλώσει το βούρλο χωρίς υγρασία, ενώ βρίσκεται ακόμη στη ρίζα του;» «Υπάρχει άραγε ίχνος της πορείας των πλοίων, ή του αετού που πετάει, αναζητώντας τροφή;» «Ποιος συγκέντρωσε τους ανέμους στον κόρφο του; Ποιος τύλιξε όλα τα νερά σε ιμάτιο; Ποιος κράτησε όλα τα άκρα της γης; Τρία πράγματα μου είναι αδύνατο να κατανοήσω, και το τέταρτο δεν το γνωρίζω: τα ίχνη του αετού που πετάει, τον δρόμο του φιδιού πάνω στον βράχο, τις πορείες του πλοίου που διασχίζει τη θάλασσα και τον δρόμο του ανθρώπου στη νεότητά του.» «Θα πορευθούν ποτέ δύο μαζί στο ίδιο μέρος, εάν δεν γνωρίζονται μεταξύ τους; Θα βγει το λιοντάρι από το δάσος του, αν δεν έχει θήραμα; Θα βγάλει ποτέ το μικρό λιοντάρι τη φωνή του από τη φωλιά του, εάν δεν αρπάξει κάτι; Θα πέσει το πουλί στη γη χωρίς κυνηγό πουλιών; Θα κλείσει η παγίδα στη γη χωρίς να πιάσει κάτι; Θα ηχήσει σάλπιγγα σε μια πόλη, και ο λαός δεν θα τρομάξει; Και θα υπάρξει συμφορά στην πόλη, την οποία δεν προκάλεσε ο Κύριος;» «Μήπως θα δοξαστεί το τσεκούρι χωρίς εκείνον που το χρησιμοποιεί για να κόβει, ώστε να κόβει από μόνο του; Ή θα υψωθεί το πριόνι χωρίς εκείνον που το κινεί;» «

Και: «Δεν ζω πια εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός». Και ο θείος Ιγνάτιος: «Υπάρχει μέσα μου νερό ζωντανό και ομιλούν»· και η Γραφή είναι γεμάτη από πολλά τέτοια. Πέρα όμως από όλα αυτά, όταν η ίδια η ζωή υπόσχεται στους αγίους ότι θα είναι παντοτινά μαζί τους: «Διότι ιδού, λέει, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες μέχρι τη συντέλεια του αιώνος», τι άλλο θα έπρεπε να αναλογιστούμε; Διότι, αφού έδωσε τους σπόρους της ζωής στη γη και αφού έριξε τη φωτιά και τη μάχαιρα, δεν έφυγε αμέσως αφήνοντας στους ανθρώπους το έργο να τα φυτρώσουν, να τα θρέψουν, να τα ανάψουν και να τα χρησιμοποιήσουν, αλλά ο Ίδιος είναι αληθινά παρών, «ενεργώντας μέσα μας το να θέλουμε και το να ενεργούμε», όπως είπε ο μακάριος Παύλος. Και τη φωτιά ο Ίδιος την ανάβει και την προσάγει, και τη μάχαιρα ο Ίδιος την κρατά, και γενικότερα «καμία αξίνα δεν θα δοξαστεί χωρίς αυτόν που τη σηκώνει»· και σε όσους δεν είναι παρών ο Αγαθός, δεν θα μπορούσε να υπάρξει τίποτα αγαθό.

Το θέλημα του ανθρώπου, λοιπόν, είναι σαν υποστατική παράσταση· εάν όμως δεν είναι παρόν το θέλημα, ούτε ο ίδιος ο Θεός κάνει κάτι, αν και έχει τη δύναμη, λόγω του αυτεξουσίου. Επομένως, το τελειωτικό έργο του Θεού έγκειται στο θέλημα του ανθρώπου. Πάλι, εάν δώσουμε όλο το θέλημά μας, Εκείνος αποδίδει σε εμάς όλο το έργο. Θαυμαστός είναι ο Θεός σε όλα και εντελώς ακατάληπτος. Και εμείς οι άνθρωποι επιχειρούμε να μιλήσουμε για ένα μέρος μόνο από τα θαυμάσιά Του, στηριζόμενοι στη Γραφή, ή μάλλον αποκτώντας σύνεση από αυτήν. Διότι «ποιος», λέει, «γνώρισε τον νου του Κυρίου;» Και ο ίδιος ο Κύριος λέει: «Πόσες φορές θέλησα να συνάξω τα τέκνα σου, και δεν θελήσατε», ώστε από αυτό να πιστεύουμε ότι Εκείνος μας συνάγει· από εμάς δε, το μόνο που ζητάει είναι το θέλημα. Και ποια είναι η φανέρωση του θελήματος, αν όχι ο εκούσιος κόπος; Διότι, όπως ο σίδηρος όταν πριονίζει, κόβει, καλλιεργεί, φυτεύει, ο ίδιος μεν υφίσταται πίεση και ενδίδει, όμως άλλος είναι αυτός που τον κινεί και τον κατευθύνει, και όταν φθαρεί τον βάζει στη φωτιά και τον ανακαινίζει, έτσι και ο άνθρωπος, έστω και αν θλίβεται και κοπιάζει εργαζόμενος το αγαθό, αλλά ο Κύριος αόρατα εργάζεται μέσα του, και όταν κοπιάσει και συντριβεί η καρδιά του, τον παρηγορεί και τον ανακαινίζει, όπως ακριβώς λέει και ο προφήτης: «Μήπως θα δοξαστεί το τσεκούρι χωρίς αυτόν που κόβει ή θα υψωθεί το πριόνι χωρίς αυτόν που το τραβάει;» Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και στο κακό.

Διότι, όπως ακριβώς ο σίδηρος, όταν πριονίζει, κόβει, καλλιεργεί, φυτεύει, ο ίδιος βέβαια καταπονείται και φθείρεται, όμως άλλος είναι εκείνος που τον κινεί και τον κατευθύνει, και όταν συντριβεί, τον πυρακτώνει και τον ανανεώνει, έτσι και ο άνθρωπος, έστω κι αν θλίβεται και κοπιάζει εργαζόμενος το αγαθό, όμως ο Κύριος εργάζεται μέσα του με τρόπο αφανή, και κατά τον κόπο και τη συντριβή της καρδιάς τον παρηγορεί και τον ανακαινίζει, όπως λέει ο προφήτης: «Μήπως θα δοξαστεί το τσεκούρι χωρίς εκείνον που κόβει; Ή θα υψωθεί το πριόνι χωρίς εκείνον που το τραβάει;». Το ίδιο συμβαίνει και με το κακό. Όταν ο άνθρωπος υπακούει και προετοιμάζεται, τότε τον προετοιμάζει ο σατανάς και τον ακονίζει, όπως ο ληστής το ξίφος. Παρομοιάσαμε δε την καρδιά με σίδηρο εξαιτίας της αναισθησίας απέναντι στα πράγματα και της πολλής της σκληρότητας. Δεν έπρεπε όμως εμείς να αγνοούμε εκείνον που μας κρατάει, όπως ο αναίσθητος σίδηρος —επειδή γρήγορα μεταπίπτουμε από τον καλλιεργητή Λόγο στον λογισμό του εχθρού—, αλλά μάλλον σαν το βόδι και το γαϊδούρι να γνωρίζουμε αυτόν που μας κατευθύνει και μας οδηγεί κατά διάνοια. Διότι λέει: «Το βόδι γνώρισε αυτόν που το απέκτησε, και το γαϊδούρι τη φάτνη του κυρίου του, ο Ισραήλ όμως δεν με γνώρισε».