Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 10:22

Και εάν ο λαός του Ισραήλ γίνει σαν την άμμο της θάλασσας, το υπόλειμμά τους θα σωθεί. Διότι ο Κύριος θα εκπληρώσει και θα συντομεύσει τον λόγο Του με δικαιοσύνη, επειδή συνοπτικό λόγο θα εφαρμόσει ο Κύριος σε ολόκληρη την οικουμένη. Αλλάζοντας λίγες λέξεις, ο Απόστολος χρησιμοποίησε αυτό το ρητό στην προς Ρωμαίους Επιστολή. Εάν δε κάποιος αναζητεί την αιτία για την οποία άλλα μεν παρέλειψε, άλλα δε άλλαξε ο Απόστολος, ας γνωρίζει τούτο: ότι, όντας Εβραίος, δεν δεσμεύθηκε από τις εκδόσεις που χρησιμοποιούμε εμείς· αλλά, ερμηνεύοντας το ρητό όπως το αντιλήφθηκε, έτσι ακριβώς το απέδωσε. Διότι φαίνεται πως και οι άλλοι μεταφραστές μάλλον συμπίπτουν με την αποστολική διατύπωση. Το νόημα, πάντως, του ρητού είναι το εξής: Πιο πάνω ειπώθηκε ότι ακόμη και ένα μικρό παιδί θα μπορέσει να καταγράψει αυτούς που διασώζονται από την αμαρτία. Εδώ, ας μην παραξενεύεται κανείς (λέγει) εάν σε λίγους πρόκειται να περιοριστεί ο τόσο μεγάλος αριθμός του Ισραήλ. Μην προσέχεις το πλήθος αυτών που ονομάζονται θεοσεβείς· επειδή σε πολλούς υπάρχει μεν το όνομα του Χριστού, αλλά σε λίγους η μαρτυρία των έργων επιβεβαιώνει την ονομασία αυτή. Εάν ο λαός του Ισραήλ γίνει σαν την άμμο της θάλασσας, το υπόλειμμά τους θα σωθεί.

Διότι ο Χριστός οφειλόταν μεν σε αυτούς που προέρχονταν από τον Ισραήλ, ως ιερότερους «λόγω των πατέρων» και του νόμου, αλλά αφού εισέδραμε κατά κάποιον τρόπο, αν και ήταν ανίερο λόγω της πλάνης, το πλήθος των αλλοεθνών έφαγε τον άρτο της ζωής, ενώ συμπαρευρισκόταν μαζί του ο Δαβίδ, εκπληρώνοντας τρόπον τινά τον τύπο εκείνων που διασώθηκαν από τον Ισραήλ, το οποίο και ο μακάριος Ησαΐας ονομάζει κατάλειμμα. Διότι πολλοί από αυτούς έχουν πιστέψει στον Χριστό.

Αλλά για αυτά βέβαια ελάχιστα νοιάζονταν. Έστελναν πρέσβεις άλλοτε στους Αιγυπτίους και άλλοτε στους Ασσυρίους, και ζητούσαν τη δική τους βοήθεια. Εξαιτίας αυτού, νομίζω, ο Θεός εξοργιζόταν εναντίον τους ακόμη περισσότερο. Αδίκησαν λοιπόν και τον Ισραήλ και τον Ιακώβ, αφενός μεν οι ψευδώνυμοι θεοί, προκαλώντας πάνω τους τη θεία οργή και παρακινώντας τους να στηρίζουν την πεποίθησή τους σε αυτούς, αφετέρου δε εκείνοι που τους πουλούσαν την ανώφελη βοήθεια με αντάλλαγμα χρήματα και δώρα. Όταν, λοιπόν, λέει, καταστράφηκε το πλήθος των εχθρών μέσα σε μία νύχτα, στο εξής θα έχουν την πεποίθησή τους στον Θεό, και, έχοντας γνωρίσει από την ίδια την πείρα την παντοδύναμη δεξιά Εκείνου που τους έσωσε, δεν θα στηρίξουν την ελπίδα τους σε εκείνους που τους αδίκησαν, αλλά αληθινά στον ίδιο τον Άγιο του Ισραήλ. Και το υπόλειμμα του Ιακώβ θα στηριχθεί στον ισχυρό Θεό. Διότι δεν θα έχουν πλέον θάρρος σε ξύλα και πέτρες, αλλά μάλλον θα κάνουν δύναμή τους Εκείνον, ο οποίος υπήρξε πάντοτε βοηθός και υπερασπιστής τους, όπλο και ακατάλυτο τείχος. <Και εάν ο λαός του Ισραήλ γίνει σαν την άμμο της θάλασσας, το υπόλειμμα θα σωθεί.>

«Διότι λόγον που συντελεί και συντέμνει εν δικαιοσύνη, επειδή λόγο συντετμημένο θα εφαρμόσει ο Θεός σε ολόκληρη την οικουμένη.» Το ότι, δηλαδή, για όσους έχουν επιλέξει να απειθούν και νοσούν βαριά από τη σκληρότητα και τη δυσπείθεια δεν θα υπάρξει κανένας λόγος προστασίας από τον Θεό, ενώ αντίθετα σώζει και αξιώνει κάθε ευσπλαγχνίας τον ευπειθή και πειθήνιο, μας το καθιστά απολύτως σαφές μέσα από αυτά. Διότι έφτασε ο Ασσύριος εναντίον ολόκληρου του ιουδαϊκού έθνους, και σκοπός του ήταν να μην λυπηθεί κανέναν, αλλά να αφανίσει ολοκληρωτικά ολόκληρη τη χώρα, να την αδειάσει από τους άνδρες της και να την αφήσει έρημη από κατοίκους. Και βέβαια εξολόθρευσε τη Σαμάρεια και μαζί με αυτήν συναφάνισε αναρίθμητες πόλεις της Ιουδαίας· όμως ο Θεός, παραδόξως, έσωσε εκείνους που βρίσκονταν στα Ιεροσόλυμα. Ποια είναι, λοιπόν, η αιτία για αυτό; Ναι, λέει, επειδή δεν είχε ασεβήσει ολόκληρος ο Ισραήλ, αλλά υπήρχαν προφανώς κάπου και μερικοί οι οποίοι δυσανασχετούσαν υπερβολικά με όσους ασεβούσαν εις βάρος του Θεού, για αυτόν ακριβώς τον λόγο εκδόθηκε όσια και δικαιότατη απόφαση, η οποία επέβαλε την τιμωρία μόνο εναντίον εκείνων που είχαν αμαρτήσει. Και ότι αυτός ο λόγος είναι αληθινός θα το διαπιστώσουμε αβίαστα και από τα όσα έχουν γραφτεί στον προφήτη Ιεζεκιήλ. Διότι είπε ότι είδε κάποιους από τον Ισραήλ να προσκυνούν τον ήλιο, και άκουσε τον Θεό να λέει για αυτούς: «Είδες, υιέ ανθρώπου; Μήπως θεωρεί μικρό ο οίκος Ισραήλ το να διαπράττει τις ανομίες που έχουν διαπράξει εδώ; Διότι γέμισαν τη γη με ανομία. Και στράφηκαν ξανά στο να με παροργίσουν.»

Έπειτα λέει ότι είδε έναν άνδρα που φορούσε ποδήρη χιτώνα και ήταν ζωσμένος· και προς αυτόν είπε ο Θεός των όλων: «Πέρασε μέσα από την Ιερουσαλήμ και βάλε το σημάδι στα μέτωπα των ανθρώπων που στενάζουν και οδύρονται για όλες τις ανομίες που γίνονται μέσα σε αυτήν. Και στους άλλους είπε, ενώ εγώ άκουγα: Πηγαίνετε στην πόλη πίσω από αυτόν, και χτυπάτε, και ας μην τους λυπηθούν τα μάτια σας. Και να μην ελεήσετε κανέναν, γέροντα και νέο, παρθένο και νήπια, και γυναίκες να σκοτώσετε μέχρι εξαλείψεως. Σε όσους όμως υπάρχει το σημάδι, μην πλησιάσετε.» Παρατήρησε, λοιπόν, πώς ο Θεός σφραγίζει με τη δική Του χάρη τον ευσεβή και γνήσιο πιστό, εκείνον που αγανακτεί και θρηνεί για όσα άλλοι τολμούν να πράξουν προσβάλλοντάς Τον. Επομένως, ακόμα και αν το πλήθος των Ισραηλιτών είναι μεγάλο και παρομοιάζεται με την άμμο που βρίσκεται στις ακτές, μόνο το υπόλειμμα θα σωθεί.

Και αυτό συνέβη βέβαια κατά τους χρόνους του Εζεκία. Διότι καταστράφηκε, όπως είπα, η Σαμάρεια, και μαζί της αφανίστηκαν πάρα πολλές πόλεις της Ιουδαίας. Πραγματοποιήθηκε δε αυτό και κατά τους έσχατους καιρούς του αιώνος, όταν έλαμψε σε εμάς ο Μονογενής ενσαρκωμένος. Διότι τότε ακριβώς, τότε ο Θεός εφάρμοσε τον συνοπτικό λόγο εν δικαιοσύνη σε ολόκληρη την οικουμένη. Διότι ο νόμος που δόθηκε μέσω του Μωυσή προχωρεί μέσα από μακρούς κύκλους και κάνει δυσχερή τη φανέρωση του ωφέλιμου, υποδεικνύοντας μόλις και μετά βίας μέσα από αινίγματα και σκιές εκείνο που οδηγεί στην ωφέλεια. Αντιθέτως, ο σωτήριος και ευαγγελικός λόγος σε εμάς είναι βραχύς και τρόπον τινά συντετμημένος, δηλαδή σύντομος, έχοντας γυμνή την αλήθεια και καθιστώντας εναργή την οδό της ζωής, χωρίς να υπάρχει δυσχέρεια και χωρίς να έχει προστεθεί καμία ασάφεια στα κηρύγματα. Διότι, όπως είπα, το πράγμα της αλήθειας είναι απλό. Και τότε λοιπόν σώθηκε το υπόλειμμα του Ισραήλ, δηλαδή εκείνοι που τίμησαν με την πίστη τους την επιφάνειά Του, ενώ το υπόλοιπο πλήθος υπέστη την αποστροφή. Διότι συμπεριφέρθηκαν με αυθάδεια απέναντι στον Σωτήρα και Κύριο των όλων, αφού προηγουμένως είχαν σκοτώσει προφήτες και είχαν λιθοβολήσει τους απεσταλμένους· και ποιο άτοπο άραγε δεν διέπραξαν; Γι' αυτό, τα εξής λέει ο Κύριος Σαβαώθ: Μη φοβάσαι, λαέ μου, εσείς που κατοικείτε στη Σιών, από τους Ασσυρίους, διότι θα σε χτυπήσει με ράβδο. Διότι εγώ επιφέρω πληγή εναντίον σου, για να δεις την οδό της Αιγύπτου.

Τότε, λοιπόν, λέει, θα υπάρχει δίοδος στην Αίγυπτο για τον λαό μου που έχει απομείνει. Και ποιος ήταν αυτός; Αυτοί από τον Ισραήλ που πίστεψαν, για τους οποίους και ο προφήτης Ησαΐας λέει: «Αν ο αριθμός των υιών του Ισραήλ είναι σαν την άμμο της θάλασσας, το υπόλειμμα θα σωθεί». Ως απαρχή δε αυτού του υπολείμματος είναι οι μακάριοι μαθητές και όσοι είναι μαζί τους, ένας από τους οποίους υπήρξε και ο θεσπέσιος Μάρκος. Αλλά και θα είναι, λέει, όπως η ημέρα που εξήλθαν από τη γη της Αιγύπτου· δηλαδή, όσοι κατάγονται εξ αίματος από τον Ισραήλ, αφού διακηρύξουν τον θείο και ουράνιο λόγο σε αυτούς που βρίσκονται στην Αίγυπτο, θα χαρούν πάρα πολύ, όπως ακριβώς βέβαια χάρηκαν και εκείνη την ημέρα, που εξήλθαν από τη γη της Αιγύπτου. Διότι και πάλι αυτοί απομακρύνονταν από τη δουλεία στην Αίγυπτο. Έχοντας γίνει δε ιερουργοί των θείων κηρυγμάτων και γνήσιοι οικονόμοι των ευαγγελικών θεσπισμάτων, δεν απάλλασσαν τους Αιγυπτίους από σαρκική δουλεία, αλλά βγάζοντάς τους από το χέρι του διαβόλου, τους καθιστούσαν ελεύθερους. Και με τη μεσιτεία μεν του πάνσοφου Μωυσή, ο ποταμός μεταβαλλόταν σε αίμα· τώρα δε έγινε γι' αυτούς εν Χριστώ το ύδωρ σωτήριο. Διότι έχουμε σωθεί μέσω του αγίου βαπτίσματος. Πνίγονταν τότε στην Ερυθρά θάλασσα καθώς επιτίθεντο όσοι καταδίωκαν τον Ισραήλ· διδάχθηκαν δε μέσω των αγίων αποστόλων να διαπλέουν τον κλύδωνα του παρόντος βίου και να αναδεικνύονται ανώτεροι από τα κοσμικά κύματα· έπεφτε πάνω τους τότε το χαλάζι φοβερό και σφοδρότατο.

Διότι ως άνθος, το οποίο είναι περίοπτο σαν να βρίσκεται σε βουνό, θα κατανοήσεις πολύ καλά είτε τον Ισραήλ είτε εκείνους που έλαχαν να ηγούνται. Αλλά θα γίνει, λέει, σαν το πρώιμο σύκο. Διότι, ενώ πρόκειται να ωριμάσουν οι καρποί στη συκιά, αν τυχόν κάποιος προηγηθεί από τους άλλους και γίνει έτσι φαγώσιμος, εκείνος που τον βλέπει ορμά με προθυμία και λαχταρά να τον καταπιεί, και ίσως μάλιστα, λόγω της διακαούς ορμής του και της υπερβολικής του όρεξης για αυτό, κατηγορεί το χέρι του που αργοπορεί να εκταθεί, και ανοίγοντας διάπλατα το στόμα του, ορμά στα κλαδιά. Έτσι θα γίνει, λέει, ο Ισραήλ για εκείνους που τον αρπάζουν. Διότι καταβροχθίστηκε, όπως είπα, από τους Ρωμαίους, και έγινε γλυκιά τροφή για εκείνους που τον κυρίευσαν. <Εκείνη την ημέρα ο Κύριος Σαβαώθ θα είναι ο στέφανος της ελπίδας, ο πλεγμένος με δόξα, για το υπόλειμμα του λαού μου. Θα καταλειφθούν με πνεύμα κρίσεως για κρίση, εμποδίζοντας τη δύναμη της εξολόθρευσης.> Το τι και πώς θα συμβεί στους κυριοκτόνους, μας το διασαφήνισε ο λόγος με αυτά. Στη συνέχεια όμως παραθέτει την εξήγηση σχετικά με εκείνους που έχουν πιστέψει. Διότι ο Ισραήλ δεν χάθηκε ολοκληρωτικά. Αλλά διασώθηκε το υπόλειμμα, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη.

Και στους Ιουδαίους έλεγε ο Χριστός, άλλοτε μεν: «Ακόμη για λίγο χρόνο είμαι μαζί σας», και άλλοτε: «Ιδού, αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας»· ενώ για όσους προέρχονται από τα έθνη έλεγε: «Τα πρόβατα τα δικά μου ακούν τη φωνή μου, και εγώ τα γνωρίζω, και με ακολουθούν· και εγώ τους δίνω ζωή αιώνια». <Και ο αριθμός των υιών Ισραήλ ήταν σαν την άμμο της θάλασσας, η οποία δεν θα μπορέσει να μετρηθεί ούτε να εξαριθμηθεί.> Αυτό μας το εξηγεί με διαφορετικό τρόπο ο μακάριος Ησαΐας: «Και εάν, λέει, ο λαός του Ισραήλ γίνει σαν την άμμο της θάλασσας, το υπόλειμμα θα σωθεί· διότι ο Θεός θα εκπληρώσει τον λόγο του και θα τον συντομεύσει με δικαιοσύνη, διότι συντετμημένο λόγο θα εφαρμόσει ο Θεός σε ολόκληρη την οικουμένη». Αλλά, λοιπόν, είτε κατανοηθεί έτσι ενδεχομένως είτε με άλλον τρόπο, μολονότι ο Ισραήλ είναι πολυάριθμος και αναρίθμητος και ισόποσος με την άμμο της θάλασσας, δεν υπάρχει πολύς υπολογισμός για αυτούς από τον Θεό, εφόσον επέλεξαν την ασέβεια· ενώ αντίθετα, έστω και ένας δίκαιος και ευσεβής αξιώνεται ξεχωριστά της δικής Του αγάπης και ευσπλαχνίας. Επιβλέπει, άλλωστε, ακόμη και σε έναν ταπεινό και ήσυχο και σε αυτόν που τρέμει τους λόγους Του. Και δεν περιορίζεται μόνο σε αυτό η χάρη προς τους αγαθούς και επιεικείς, και σε όσους Τον φοβούνται και Τον υπηρετούν με γνησιότητα, αλλά είναι σε θέση να ωφελήσουν και άλλους, και να απαλλάξουν εκείνους που έχουν σφάλει από την ποινή που ενίοτε επικρέμαται εναντίον τους.

Γι' αυτό τα εξής λέει ο Κύριος ο Θεός: Η Τύρος και ολόγυρα η γη σου θα ερημωθεί, και θα καταρρίψει από σένα την ισχύ σου, και θα διαρπαγούν οι χώρες σου. Τη φράση «η Τύρος και ολόγυρα» θα την κατανοήσεις κάπως έτσι: από την Τύρο, λέει, και από την ολόγυρα και γειτονική γη θα ερημωθεί η χώρα σου, καθώς θα την καταδράμουν, όπως είπα, τα ληστρικά στίφη. Διότι τότε θα καταρρίψουν την ισχύ σου, που σημαίνει: όλη η δύναμή σου θα συντριβεί, και σχεδόν θα ατονήσει τσακισμένη. Επομένως, αν τυχόν η εβραϊκή έκδοση λέει «Αναγγείλατε στις χώρες των Αζωτίων», και αν η μετάφραση των Εβδομήκοντα έχει πάλι το «στους Ασσυρίους», τα λεγόμενα αληθεύουν και ως προς τα δύο. Διότι δεν λεηλάτησαν μόνο οι Ασσύριοι, αλλά και οι Σύροι και οι Αζώτιοι που εφορμούσαν κατά πλήθη, και αδικούσαν με τρόπο ληστρικό τον Ισραήλ. <Αυτά λέει ο Κύριος: Όπως όταν ο ποιμένας αποσπάσει από το στόμα του λέοντος δύο σκέλη ή τον λοβό του αυτιού, έτσι θα αποσπαστούν και θα διασωθούν οι υιοί του Ισραήλ που κατοικούν στη Σαμάρεια, απέναντι από τη φυλή, και στη Δαμασκό.> Παρατήρησε προσεκτικά παντού, και θα θαυμάσεις σφόδρα τη νηφαλιότητα της προφητείας. Διότι, επειδή ο Ισραήλ δεν καταστράφηκε εντελώς, αλλά διασώθηκε «το υπόλειμμα» σύμφωνα με τη φωνή του Ησαΐα, ώστε να μη φανεί ότι η ίδια η Αλήθεια λέει ψέματα, προσθέτει οπωσδήποτε στις προαγορεύσεις των δεινών το έλεος που πηγάζει από την αγαθότητα.

Διότι, πράγματι, πριν από την κλήση των εθνών, οι θεσπέσιοι μαθητές κατήχησαν αυτούς που βρίσκονταν σε ολόκληρη την Ιουδαία. Διότι, ακόμη και αν ενδεχομένως δεν πίστεψαν όλοι, ωστόσο αποδέχτηκαν τον λόγο περί του Χριστού. «Διασώθηκε δε το υπόλειμμα», σύμφωνα με τις Γραφές. Το ότι εξάλλου οι Ιουδαίοι προηγήθηκαν στην πίστη από τους προερχόμενους από τα έθνη, είναι βεβαίως ολοφάνερο, και σε κανέναν δεν είναι ασαφές. Λαμβάνοντας λοιπόν η Λεία τους μανδραγόρες, γέννησε δύο υιούς, τον Ισάχαρ και τον Ζαβουλών.

Επειδή όμως έχει πωρωθεί, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, και καθυβρίζοντας την κλήση Εκείνου που τον καλεί σε σωτηρία παρέμεινε απειθής, τοποθετήθηκε στα αριστερά, υστερώντας σε δόξα. Και ευλογείται μεν και υψώνεται και αυτός, ως προς το μέρος τουλάχιστον που έχει σωθεί· και αυτό είναι το υπόλειμμα, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη. Υπερέχει όμως κατά πολύ ο προερχόμενος από τα έθνη, και απλώνεται σε συνάξεις λαών, και είναι μεγαλύτερος από τον Ισραήλ, αποκτώντας την υπεροχή με το αμέτρητο πλήθος εκείνων που πίστεψαν. Διότι με μία και ίση χάρη έχουμε στεφανωθεί προς αγιασμό, τόσο εκείνοι από τον Ισραήλ όσο βεβαίως και εκείνοι από τα έθνη που πίστεψαν, και δικαιώθηκαν εν Χριστώ· δι' Ού και μεθ' Ού η δόξα ανήκει στον Θεό και Πατέρα μαζί με το Άγιο Πνεύμα εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Και προσθέτει: 〈και εάν ο λαός του Ισραήλ γίνει σαν την άμμο της θάλασσας, το υπόλειμμα αυτών θα σωθεί· διότι θα ολοκληρώσει τον λόγο του και θα τον συντομεύσει με δικαιοσύνη, επειδή λόγο συντετμημένο θα εφαρμόσει ο Κύριος σε όλη την οικουμένη〉. Το μεν πρώτο, λοιπόν, φανέρωνε αυτούς που απέμειναν, δηλαδή αυτούς που επέστρεψαν από την αιχμαλωσία, ενώ το δεύτερο, όπου ο λόγος αναφέρει αορίστως με υποδιαστολή το: 〈και εάν ο λαός του Ισραήλ γίνει σαν την άμμο της θάλασσας, το υπόλειμμα θα σωθεί〉, παρουσιάζει διαφορετικό νόημα· διότι η 〈άμμος της θάλασσας〉 έχει μεν αναρίθμητο πλήθος, κατά τα άλλα όμως τυγχάνει άχρηστη για την γεωργία.

Όταν λοιπόν ο «λαός του Ισραήλ», λέει, αυξηθεί σε αναρίθμητο πλήθος, αλλά καταστεί άχρηστος ως προς την κατά Θεόν καρποφορία, τότε το μεν πλήθος τους θα χαθεί, και μόνο «το υπόλειμμά τους θα σωθεί», καθώς ο λόγος υποδηλώνει το άχρηστο πλήθος του έθνους, εκείνων δηλαδή που, μετά την επιστροφή από τη Βαβυλώνα, κατοίκησαν τη χώρα μέχρι τους ρωμαϊκούς χρόνους· διότι αυτοί ήταν «ως η άμμος της θάλασσας», από τους οποίους μόνο «διασώθηκε το υπόλειμμα», δηλαδή εκείνοι από αυτούς που πίστεψαν στον Χριστό του Θεού, οι μαθητές του, οι απόστολοι και οι ευαγγελιστές. Και αυτό θα συμβεί, λέει, όταν «ο Κύριος θα εφαρμόσει συντετμημένο λόγο σε ολόκληρη την οικουμένη», με τα οποία λόγια σαφώς υπονόησε «το Ευαγγέλιο» της Καινής Διαθήκης που κηρύχθηκε «σε ολόκληρη την οικουμένη». «Συντετμημένος» δε ήταν ο ευαγγελικός «λόγος», επειδή δεν περιείχε τα παραγγέλματα του Μωυσή. Αυτά τα προαναφερθέντα λόγια τα μνημονεύει και ο Απόστολος λέγοντας με αυτόν τον τρόπο: «Ο Ησαΐας δε αναφωνεί υπέρ του Ισραήλ: Εάν ο αριθμός των υιών Ισραήλ είναι ως η άμμος της θάλασσας, το υπόλειμμα θα σωθεί· διότι ο Κύριος θα εφαρμόσει πάνω στη γη λόγο συντελεσμένο και συντετμημένο. Και καθώς έχει προείπει ο Ησαΐας: Εάν ο Κύριος Σαβαώθ δεν μας άφηνε σπέρμα, θα είχαμε γίνει σαν τα Σόδομα και θα είχαμε ομοιωθεί με τα Γόμορρα». Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι μέχρι αυτό το σημείο έφτασε ο δωδέκατος τόμος των εξηγητικών υπομνημάτων του Ωριγένη στον προφήτη.

Αν, όμως, κάποιος σκανδαλίζεται από τέτοιου είδους αλληγορίες, είναι καιρός αυτός να μην αντιλαμβάνεται πνευματικά ούτε τις αναφερόμενες μύγες ή τις μέλισσες, ούτε το ξυράφι, ούτε τα γένια, ούτε τις τρίχες των ποδιών, και να ξεπέφτει σε παράλογες και ασύστατες μυθολογίες. Εάν όμως είναι ανάγκη αυτά να μην τα δεχόμαστε με άλλον τρόπο παρά μόνο μέσα από την πνευματική θεωρία, είναι φανερό ότι και τα επόμενα πρέπει να τα αντιληφθούμε με παρόμοιο τρόπο. 〈μʹ.〉 «Εκείνη την ημέρα θα σβήσουν τα όρη και οι βουνοί και οι δρυμοί, και θα καταφαγωθούν από την ψυχή μέχρι τις σάρκες· και αυτός που φεύγει θα είναι σαν εκείνον που προσπαθεί να ξεφύγει από φλόγα που καίει· και όσοι απομείνουν από αυτούς θα είναι μετρημένοι, ώστε ένα μικρό παιδί θα μπορεί να τους καταγράψει. Και θα συμβεί εκείνη την ημέρα να μην αυξηθεί πλέον το υπόλειμμα του Ισραήλ, και οι διασωθέντες του Ιακώβ δεν θα στηρίζονται πλέον σε εκείνους που τους αδίκησαν, αλλά θα στηρίζονται στον Θεό, τον Άγιο του Ισραήλ, με αλήθεια, και το υπόλειμμα του Ισραήλ θα επιστρέψει στον ισχυρό Θεό. Και εάν ο αριθμός των υιών του Ισραήλ γίνει σαν την άμμο της θάλασσας, μόνο το υπόλειμμά τους θα σωθεί. Διότι ο Θεός θα εκπληρώσει την απόφασή Του και θα τη συντομεύσει με δικαιοσύνη, επειδή ο Θεός θα εκτελέσει συνοπτική απόφαση σε ολόκληρη την οικουμένη».

Διότι, επειδή δόθηκαν δύο επαγγελίες μέσω του χρησμού στον Αβραάμ σχετικά με τους απογόνους του, ότι δηλαδή θα είναι σαν τα άστρα του ουρανού και σαν την άμμο της θάλασσας (όπου αφενός οι θεοφιλείς λάμπουν παρόμοια με τους ουράνιους φωστήρες, όπως ήταν οι παλαιοί προφήτες και οι απόστολοι του Σωτήρα μας, για τους οποίους έδωσε μαρτυρία λέγοντας: «Εσείς είστε το φως του κόσμου»· ενώ αφετέρου οι γήινοι και χαμαιπετείς παρομοιάζονται με την άμμο της γης), εύλογα σε αυτά προσθέτει ο προφητικός λόγος: όταν ολόκληρο το πλήθος των υιών του Ισραήλ, αφού εκπέσει από την αξία και το μεγαλείο της αρετής και γίνει καθ' ολοκληρίαν χαμαιπετές, παρομοιαστεί με την άμμο της θάλασσας, τότε ακριβώς μόνο το υπόλειμμά τους θα σωθεί. Περί αυτού του υπολείμματος έχουμε πραγματευθεί εκτενώς. Και λέει ότι αυτά θα συμβούν, όταν ο ίδιος ο Κύριος θα εφαρμόσει σε ολόκληρη την οικουμένη λόγο συνοπτικό και οριστικό, παριστώντας εναργώς το ευαγγελικό κήρυγμα, στο οποίο, αφού καταργηθεί ολόκληρη η εποχή του Μωυσή με τις εικόνες, τα σύμβολα και τις σωματικές λατρείες, ο σύντομος λόγος του Ευαγγελίου, παραδιδόμενος σε όλους τους ανθρώπους, επιβεβαίωσε την αλήθεια της προφητείας. 〈〈μαʹ〉.〉 «Και κατά την ημέρα εκείνη θα υπάρχει η ρίζα του Ιεσσαί και εκείνος που εγείρεται για να εξουσιάζει τα έθνη· σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη. Και η ανάπαυσή του θα είναι τιμή».

Ιδού, αυτά έχουν σφραγιστεί από εμένα, και αυτός είναι ένας απαράβατος νόμος ανταπόδοσης. Εσύ όμως ας ήσουν προσκολλημένος στους τοίχους, και στις πλάκες, και στις κομψές ψηφίδες, και στους μακρούς δρόμους και περιδρόμους, και ας έλαμπες και περίλαμπες από τον χρυσό, τον οποίο αλλού μεν σκόρπιζες σαν το νερό, αλλού δε θησαύριζες σαν την άμμο· αγνοώντας ότι είναι ανώτερη η πίστη στο ύπαιθρο από την πολυτελή ασέβεια, και ότι είναι περισσότεροι για τον Θεό οι τρεις που έχουν συναχθεί στο όνομα του Κυρίου, παρά οι πολλές μυριάδες εκείνων που αρνούνται τη Θεότητα. Ή μήπως θα προτιμήσεις όλους τους Χαναναίους από τον έναν Αβραάμ; ή και τους Σοδομίτες από τον έναν Λωτ; ή και τους Μαδιανίτες από τον Μωυσή, που ήταν πάροικοι και ξένοι; Τι θα πεις και για τους τριακόσιους του Γεδεών, οι οποίοι διέπρεψαν με ανδρεία, έναντι των χιλιάδων που έστρεψαν τα νώτα; τι θα πεις και για τους οικέτες του Αβραάμ, που ήταν λίγο περισσότεροι σε αριθμό από τους προηγούμενους, έναντι των πολλών βασιλέων και των μυριάδων του στρατού, τους οποίους, αν και ήταν λίγοι, καταδίωξαν και έτρεψαν σε φυγή; Εκείνο όμως πώς το εννοείς, ότι «Εάν γίνει ο αριθμός των υιών του Ισραήλ σαν την άμμο της θάλασσας, το υπόλειμμα θα σωθεί»; Τι θα πεις και για το, «Άφησα για τον εαυτό μου επτά χιλιάδες άνδρες, οι οποίοι δεν έκαμψαν το γόνυ στον Βάαλ»; Δεν έχουν έτσι τα πράγματα, δεν είναι έτσι. Δεν ευαρεστήθηκε ο Θεός με τους πολλούς.

Έπειτα, για να μη νομίσεις ότι υπολογίζει μόνο το πλήθος, λέει: «Εάν ο αριθμός του Ισραήλ είναι όπως η άμμος της θάλασσας, το υπόλειμμα θα σωθεί». Πώς λοιπόν έσωσε τους Νινευίτες; Επειδή δεν ήταν μόνο πλήθος, αλλά πλήθος με αρετή· διότι μετανόησε ο καθένας από την πονηρή του οδό. Και σώζοντάς τους, έλεγε ότι δεν γνώριζαν το δεξί ή το αριστερό.

Τα ίδια τα γεγονότα επιβεβαιώνουν την προφητεία. Διότι εκείνοι που θεωρούνται άρχοντες και διδάσκαλοί τους, έχουν καταστεί εντελώς ανάξιοι λόγου, και όσοι παλαιότερα ήταν περιφανείς και περίβλεπτοι, είναι πλέον εντελώς άσημοι και καταφρονούνται από τους ίδιους. Διότι, έστω κι αν σωματικά οι Ιουδαίοι πληθύνονται, σύμφωνα με το «Και ήταν ο αριθμός των υιών του Ισραήλ σαν την άμμο της θάλασσας», εντούτοις το Άγιο Πνεύμα δεν τους αναδεικνύει όλους άξιους. Λέει, δηλαδή, μέσω του προφήτη Ησαΐα: «Εάν γίνουν οι υιοί του Ισραήλ σαν την άμμο της θάλασσας, μόνο το υπόλειμμα θα σωθεί»· αυτό ακριβώς που λέει τώρα, ότι «Ολιγόστεψαν και καταστράφηκαν από κακή θλίψη και ταλαιπωρία». Αλλά αυτά τα έπαθαν οι πολλοί· ενώ όσοι υπερείχαν στα αξιώματα και στη γνώση παραδόθηκαν στην εξουθένωση, τους οποίους ακριβώς «Τους περιπλάνησε ο Θεός σε άβατο, και όχι σε δρόμο». «Και τους περιπλάνησε σε άβατο, και όχι σε δρόμο». Ο δε Σύμμαχος το αποδίδει ως εξής: «Και θα τους περιπλανήσει σε ματαιότητα της διανοίας». Ο Θεός, όμως, δεν επιφέρει την πλάνη, αλλά αφήνει ακυβέρνητους εκείνους που δεν τον υπακούν. Και οι ακυβέρνητοι, καθώς περιφέρονται εδώ και εκεί, πλανώνται. Αυτό έχουν πάθει και οι Ιουδαίοι· διότι, έχοντας εγκαταλείψει την ευθεία οδό, ακολουθούν τους δικούς τους λογισμούς. «Και βοήθησε τον πένητα βγάζοντάς τον από τη φτώχεια, και έθεσε τις πατριές σαν πρόβατα». Ο δε Σύμμαχος λέει: «Και θα οχυρώσεις τον πένητα από την κακοπάθεια». Ως πένητα αναφέρει τον λαό που προέρχεται από τα έθνη. «Και έθεσε τις πατριές σαν πρόβατα». Ο δε Ακύλας λέει: «Και θα θέσει τις συγγένειες σαν ποίμνιο».

Αλλά θα ανατείλει σε αυτές τις ημέρες κέρας για όλον τον οίκο του Ισραήλ...» «και για εσάς που φοβάστε το όνομά του θα ανατείλει ήλιος δικαιοσύνης», όπως λέει ο Μαλαχίας· «Και θα εξέλθετε» από τη σκιά του νόμου «και θα σκιρτήσετε σαν μοσχάρια που έχουν λυθεί από τα δεσμά» της παλαιάς διαθήκης. Και ατενίζοντας προς τον Υιό του Θεού, θα βροντοφωνάξετε και εσείς αυτά μαζί με τον Ησαΐα: «Ιδού, ο Θεός μου, ο σωτήρας μου Κύριος, και θα έχω πεποίθηση σε αυτόν και θα σωθώ από αυτόν και δεν θα φοβηθώ, διότι η δόξα μου και η αίνεσή μου είναι ο Κύριος και έγινε σωτήρας μου.» Και έτσι θα αντλήσετε ύδωρ ένθεης διδασκαλίας από τις σωτήριες πηγές και τους λόγους του ευαγγελίου του Χριστού και με πολλή ευχαριστία θα υμνήσετε και εσείς τον Κύριο και θα έχετε στο στόμα σας το όνομά του και θα αναγγείλετε στους γιους σας και σε όλη τη γη τα ένδοξα έργα του, τα σημεία και τα τέρατα· και έτσι, όταν ενωθείτε με τη μία Εκκλησία του Χριστού, θα είμαστε ένας λαός του Θεού και το υπόλειμμα του Ισραήλ θα σωθεί, σύμφωνα με τη φωνή του Παύλου, του συγγενούς σας και δούλου του Χριστού του Θεού.