Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 10:23

Ονομάστηκε δε κάλαμος οξυγράφου γραμματέως, επειδή λέγει κάτι και ευθύς πραγματοποιείται, όπως στο: «Λέγω, καθαρίσου», και αμέσως καθαρίστηκε· «Νεανίσκε, σε σένα λέγω, σήκω», και αμέσως σηκώθηκε. Αλλά και διότι, ως κάλαμος, εγγράφει ταχέως στις καρδιές μας το βούλημα του Πατρός. Και βούλημα του Πατρός, λέγει ο ίδιος, είναι: «Να μην απολέσω τίποτε από ό,τι μου έχει δώσει». Είναι δε οξύς (ταχύς) ο κάλαμος του Πατρός. Διότι ο μεν νόμος του Μωυσή, μέσω των περιπλοκών του γράμματος, φανέρωνε αμυδρά τα ωφέλιμα· ο δε κοινός Σωτήρας φανέρωσε συνοπτικά το θέλημα του Πατρός. Διότι είναι Άγγελος της Μεγάλης Βουλής. «Και λόγο συντετμημένο (συνοπτικό)», λέγει, «θα εφαρμόσει ο Κύριος σε ολόκληρη την οικουμένη».

Και εάν ο λαός του Ισραήλ γίνει σαν την άμμο της θάλασσας, το υπόλειμμά τους θα σωθεί. Διότι ο Κύριος θα εκπληρώσει και θα συντομεύσει τον λόγο Του με δικαιοσύνη, επειδή συνοπτικό λόγο θα εφαρμόσει ο Κύριος σε ολόκληρη την οικουμένη. Αλλάζοντας λίγες λέξεις, ο Απόστολος χρησιμοποίησε αυτό το ρητό στην προς Ρωμαίους Επιστολή. Εάν δε κάποιος αναζητεί την αιτία για την οποία άλλα μεν παρέλειψε, άλλα δε άλλαξε ο Απόστολος, ας γνωρίζει τούτο: ότι, όντας Εβραίος, δεν δεσμεύθηκε από τις εκδόσεις που χρησιμοποιούμε εμείς· αλλά, ερμηνεύοντας το ρητό όπως το αντιλήφθηκε, έτσι ακριβώς το απέδωσε. Διότι φαίνεται πως και οι άλλοι μεταφραστές μάλλον συμπίπτουν με την αποστολική διατύπωση. Το νόημα, πάντως, του ρητού είναι το εξής: Πιο πάνω ειπώθηκε ότι ακόμη και ένα μικρό παιδί θα μπορέσει να καταγράψει αυτούς που διασώζονται από την αμαρτία. Εδώ, ας μην παραξενεύεται κανείς (λέγει) εάν σε λίγους πρόκειται να περιοριστεί ο τόσο μεγάλος αριθμός του Ισραήλ. Μην προσέχεις το πλήθος αυτών που ονομάζονται θεοσεβείς· επειδή σε πολλούς υπάρχει μεν το όνομα του Χριστού, αλλά σε λίγους η μαρτυρία των έργων επιβεβαιώνει την ονομασία αυτή. Εάν ο λαός του Ισραήλ γίνει σαν την άμμο της θάλασσας, το υπόλειμμά τους θα σωθεί.

Έχει λεχθεί βέβαια για τον παλαιό λαό, ότι η σωτηρία δεν βρίσκεται στο πλήθος, αλλά στο υπόλειμμα, το οποίο σώζεται κατ' εκλογήν χάριτος. Ποιος είναι όμως ο τρόπος της σωτηρίας; «Εκπληρώνοντας», λέει, «και συντέμνοντας τον λόγο εν δικαιοσύνη». Διότι εκείνος που έχει περικλείσει ολόκληρο το νομικό γράμμα και την προφητική διάταξη στη βραχυλογία του Ευαγγελίου και πράττει αυτό που του έχει υποδειχθεί από τον Κύριο, αυτός θα σωθεί. Διότι, «θα αγαπήσεις τον Κύριο τον Θεό σου και θα αγαπήσεις τον πλησίον σου όπως τον εαυτό σου». Σε αυτές τις δύο εντολές στηρίζεται όλος ο νόμος και οι Προφήτες. Εκείνος, λοιπόν, που εκπληρώνει τον λόγο, που τον κάνει πράξη και τον συντομεύει και, τρόπον τινά, ανακεφαλαιώνει την έκτασή του στις πιο σύντομες εντολές, αυτός αποτελεί το κατάλειμμα που σώζεται. «Όλα», λέει, «όσα θέλετε να σας κάνουν οι άνθρωποι, τα ίδια να κάνετε και εσείς σε αυτούς. Διότι αυτός είναι ο νόμος και οι Προφήτες». —Βλέπεις, σύμφωνα με τη φυσική έννοια, ολόκληρο τον λόγο να εκπληρώνεται και να συντομεύεται εν δικαιοσύνη; «Διότι λόγο συντετμημένο θα κάνει ο Κύριος σε ολόκληρη την οικουμένη». Ο Απόστολος, ωστόσο, είπε: «Θα κάνει ο Κύριος πάνω στη γη». Σε συμφωνία δε με αυτόν, ο Σύμμαχος και ο Θεοδοτίων αναφέρουν: «Στο μέσο όλης της γης».

«Διότι λόγον που συντελεί και συντέμνει εν δικαιοσύνη, επειδή λόγο συντετμημένο θα εφαρμόσει ο Θεός σε ολόκληρη την οικουμένη.» Το ότι, δηλαδή, για όσους έχουν επιλέξει να απειθούν και νοσούν βαριά από τη σκληρότητα και τη δυσπείθεια δεν θα υπάρξει κανένας λόγος προστασίας από τον Θεό, ενώ αντίθετα σώζει και αξιώνει κάθε ευσπλαγχνίας τον ευπειθή και πειθήνιο, μας το καθιστά απολύτως σαφές μέσα από αυτά. Διότι έφτασε ο Ασσύριος εναντίον ολόκληρου του ιουδαϊκού έθνους, και σκοπός του ήταν να μην λυπηθεί κανέναν, αλλά να αφανίσει ολοκληρωτικά ολόκληρη τη χώρα, να την αδειάσει από τους άνδρες της και να την αφήσει έρημη από κατοίκους. Και βέβαια εξολόθρευσε τη Σαμάρεια και μαζί με αυτήν συναφάνισε αναρίθμητες πόλεις της Ιουδαίας· όμως ο Θεός, παραδόξως, έσωσε εκείνους που βρίσκονταν στα Ιεροσόλυμα. Ποια είναι, λοιπόν, η αιτία για αυτό; Ναι, λέει, επειδή δεν είχε ασεβήσει ολόκληρος ο Ισραήλ, αλλά υπήρχαν προφανώς κάπου και μερικοί οι οποίοι δυσανασχετούσαν υπερβολικά με όσους ασεβούσαν εις βάρος του Θεού, για αυτόν ακριβώς τον λόγο εκδόθηκε όσια και δικαιότατη απόφαση, η οποία επέβαλε την τιμωρία μόνο εναντίον εκείνων που είχαν αμαρτήσει. Και ότι αυτός ο λόγος είναι αληθινός θα το διαπιστώσουμε αβίαστα και από τα όσα έχουν γραφτεί στον προφήτη Ιεζεκιήλ. Διότι είπε ότι είδε κάποιους από τον Ισραήλ να προσκυνούν τον ήλιο, και άκουσε τον Θεό να λέει για αυτούς: «Είδες, υιέ ανθρώπου; Μήπως θεωρεί μικρό ο οίκος Ισραήλ το να διαπράττει τις ανομίες που έχουν διαπράξει εδώ; Διότι γέμισαν τη γη με ανομία. Και στράφηκαν ξανά στο να με παροργίσουν.»

Και αυτό συνέβη βέβαια κατά τους χρόνους του Εζεκία. Διότι καταστράφηκε, όπως είπα, η Σαμάρεια, και μαζί της αφανίστηκαν πάρα πολλές πόλεις της Ιουδαίας. Πραγματοποιήθηκε δε αυτό και κατά τους έσχατους καιρούς του αιώνος, όταν έλαμψε σε εμάς ο Μονογενής ενσαρκωμένος. Διότι τότε ακριβώς, τότε ο Θεός εφάρμοσε τον συνοπτικό λόγο εν δικαιοσύνη σε ολόκληρη την οικουμένη. Διότι ο νόμος που δόθηκε μέσω του Μωυσή προχωρεί μέσα από μακρούς κύκλους και κάνει δυσχερή τη φανέρωση του ωφέλιμου, υποδεικνύοντας μόλις και μετά βίας μέσα από αινίγματα και σκιές εκείνο που οδηγεί στην ωφέλεια. Αντιθέτως, ο σωτήριος και ευαγγελικός λόγος σε εμάς είναι βραχύς και τρόπον τινά συντετμημένος, δηλαδή σύντομος, έχοντας γυμνή την αλήθεια και καθιστώντας εναργή την οδό της ζωής, χωρίς να υπάρχει δυσχέρεια και χωρίς να έχει προστεθεί καμία ασάφεια στα κηρύγματα. Διότι, όπως είπα, το πράγμα της αλήθειας είναι απλό. Και τότε λοιπόν σώθηκε το υπόλειμμα του Ισραήλ, δηλαδή εκείνοι που τίμησαν με την πίστη τους την επιφάνειά Του, ενώ το υπόλοιπο πλήθος υπέστη την αποστροφή. Διότι συμπεριφέρθηκαν με αυθάδεια απέναντι στον Σωτήρα και Κύριο των όλων, αφού προηγουμένως είχαν σκοτώσει προφήτες και είχαν λιθοβολήσει τους απεσταλμένους· και ποιο άτοπο άραγε δεν διέπραξαν; Γι' αυτό, τα εξής λέει ο Κύριος Σαβαώθ: Μη φοβάσαι, λαέ μου, εσείς που κατοικείτε στη Σιών, από τους Ασσυρίους, διότι θα σε χτυπήσει με ράβδο. Διότι εγώ επιφέρω πληγή εναντίον σου, για να δεις την οδό της Αιγύπτου.

Όταν λοιπόν ο «λαός του Ισραήλ», λέει, αυξηθεί σε αναρίθμητο πλήθος, αλλά καταστεί άχρηστος ως προς την κατά Θεόν καρποφορία, τότε το μεν πλήθος τους θα χαθεί, και μόνο «το υπόλειμμά τους θα σωθεί», καθώς ο λόγος υποδηλώνει το άχρηστο πλήθος του έθνους, εκείνων δηλαδή που, μετά την επιστροφή από τη Βαβυλώνα, κατοίκησαν τη χώρα μέχρι τους ρωμαϊκούς χρόνους· διότι αυτοί ήταν «ως η άμμος της θάλασσας», από τους οποίους μόνο «διασώθηκε το υπόλειμμα», δηλαδή εκείνοι από αυτούς που πίστεψαν στον Χριστό του Θεού, οι μαθητές του, οι απόστολοι και οι ευαγγελιστές. Και αυτό θα συμβεί, λέει, όταν «ο Κύριος θα εφαρμόσει συντετμημένο λόγο σε ολόκληρη την οικουμένη», με τα οποία λόγια σαφώς υπονόησε «το Ευαγγέλιο» της Καινής Διαθήκης που κηρύχθηκε «σε ολόκληρη την οικουμένη». «Συντετμημένος» δε ήταν ο ευαγγελικός «λόγος», επειδή δεν περιείχε τα παραγγέλματα του Μωυσή. Αυτά τα προαναφερθέντα λόγια τα μνημονεύει και ο Απόστολος λέγοντας με αυτόν τον τρόπο: «Ο Ησαΐας δε αναφωνεί υπέρ του Ισραήλ: Εάν ο αριθμός των υιών Ισραήλ είναι ως η άμμος της θάλασσας, το υπόλειμμα θα σωθεί· διότι ο Κύριος θα εφαρμόσει πάνω στη γη λόγο συντελεσμένο και συντετμημένο. Και καθώς έχει προείπει ο Ησαΐας: Εάν ο Κύριος Σαβαώθ δεν μας άφηνε σπέρμα, θα είχαμε γίνει σαν τα Σόδομα και θα είχαμε ομοιωθεί με τα Γόμορρα». Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι μέχρι αυτό το σημείο έφτασε ο δωδέκατος τόμος των εξηγητικών υπομνημάτων του Ωριγένη στον προφήτη.

Αν, όμως, κάποιος σκανδαλίζεται από τέτοιου είδους αλληγορίες, είναι καιρός αυτός να μην αντιλαμβάνεται πνευματικά ούτε τις αναφερόμενες μύγες ή τις μέλισσες, ούτε το ξυράφι, ούτε τα γένια, ούτε τις τρίχες των ποδιών, και να ξεπέφτει σε παράλογες και ασύστατες μυθολογίες. Εάν όμως είναι ανάγκη αυτά να μην τα δεχόμαστε με άλλον τρόπο παρά μόνο μέσα από την πνευματική θεωρία, είναι φανερό ότι και τα επόμενα πρέπει να τα αντιληφθούμε με παρόμοιο τρόπο. 〈μʹ.〉 «Εκείνη την ημέρα θα σβήσουν τα όρη και οι βουνοί και οι δρυμοί, και θα καταφαγωθούν από την ψυχή μέχρι τις σάρκες· και αυτός που φεύγει θα είναι σαν εκείνον που προσπαθεί να ξεφύγει από φλόγα που καίει· και όσοι απομείνουν από αυτούς θα είναι μετρημένοι, ώστε ένα μικρό παιδί θα μπορεί να τους καταγράψει. Και θα συμβεί εκείνη την ημέρα να μην αυξηθεί πλέον το υπόλειμμα του Ισραήλ, και οι διασωθέντες του Ιακώβ δεν θα στηρίζονται πλέον σε εκείνους που τους αδίκησαν, αλλά θα στηρίζονται στον Θεό, τον Άγιο του Ισραήλ, με αλήθεια, και το υπόλειμμα του Ισραήλ θα επιστρέψει στον ισχυρό Θεό. Και εάν ο αριθμός των υιών του Ισραήλ γίνει σαν την άμμο της θάλασσας, μόνο το υπόλειμμά τους θα σωθεί. Διότι ο Θεός θα εκπληρώσει την απόφασή Του και θα τη συντομεύσει με δικαιοσύνη, επειδή ο Θεός θα εκτελέσει συνοπτική απόφαση σε ολόκληρη την οικουμένη».

Διότι, επειδή δόθηκαν δύο επαγγελίες μέσω του χρησμού στον Αβραάμ σχετικά με τους απογόνους του, ότι δηλαδή θα είναι σαν τα άστρα του ουρανού και σαν την άμμο της θάλασσας (όπου αφενός οι θεοφιλείς λάμπουν παρόμοια με τους ουράνιους φωστήρες, όπως ήταν οι παλαιοί προφήτες και οι απόστολοι του Σωτήρα μας, για τους οποίους έδωσε μαρτυρία λέγοντας: «Εσείς είστε το φως του κόσμου»· ενώ αφετέρου οι γήινοι και χαμαιπετείς παρομοιάζονται με την άμμο της γης), εύλογα σε αυτά προσθέτει ο προφητικός λόγος: όταν ολόκληρο το πλήθος των υιών του Ισραήλ, αφού εκπέσει από την αξία και το μεγαλείο της αρετής και γίνει καθ' ολοκληρίαν χαμαιπετές, παρομοιαστεί με την άμμο της θάλασσας, τότε ακριβώς μόνο το υπόλειμμά τους θα σωθεί. Περί αυτού του υπολείμματος έχουμε πραγματευθεί εκτενώς. Και λέει ότι αυτά θα συμβούν, όταν ο ίδιος ο Κύριος θα εφαρμόσει σε ολόκληρη την οικουμένη λόγο συνοπτικό και οριστικό, παριστώντας εναργώς το ευαγγελικό κήρυγμα, στο οποίο, αφού καταργηθεί ολόκληρη η εποχή του Μωυσή με τις εικόνες, τα σύμβολα και τις σωματικές λατρείες, ο σύντομος λόγος του Ευαγγελίου, παραδιδόμενος σε όλους τους ανθρώπους, επιβεβαίωσε την αλήθεια της προφητείας. 〈〈μαʹ〉.〉 «Και κατά την ημέρα εκείνη θα υπάρχει η ρίζα του Ιεσσαί και εκείνος που εγείρεται για να εξουσιάζει τα έθνη· σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη. Και η ανάπαυσή του θα είναι τιμή».

ΣΤΗΝ ΙΔΙΑ ΤΗΝ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ Στην οποία αποδεικνύεται ότι, αν και το θειότατο φως της είναι άκτιστο, εντούτοις δεν είναι η ουσία του Θεού. Ο προφήτης Ησαΐας προφήτευσε για το Ευαγγέλιο ότι «ο Κύριος θα δώσει σύντομο λόγο πάνω στη γη». Σύντομος δε είναι ο λόγος που με λίγες λέξεις εμπεριέχει πολύ νόημα. Επομένως, ας επανεξετάσουμε σήμερα τα ευαγγελικά λόγια που εξετάσαμε προηγουμένως, και ας προσθέσουμε όσα λείπουν, για να εμφορηθούμε ακόμη περισσότερο από το άχραντο νόημα που εναπόκειται σε αυτά και να καταληφθούμε όλοι από τη θεία κατοχή. «Εκείνο τον καιρό, παραλαμβάνει ο Ιησούς τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη και τους ανεβάζει σε ένα ψηλό βουνό ιδιαιτέρως, και μεταμορφώθηκε μπροστά τους και έλαμψε το πρόσωπό του σαν τον ήλιο». Ιδού τώρα καιρός ευπρόσδεκτος, ιδού τώρα ημέρα σωτηρίας, αδελφοί, ημέρα θεία και καινή και αιώνια, η οποία δεν μετριέται με χρονικά διαστήματα, ούτε αυξάνεται και μειώνεται, ούτε διακόπτεται από τη νύχτα. Διότι είναι ημέρα του ήλιου της δικαιοσύνης, στον οποίο δεν υπάρχει παραλλαγή ή σκιά μεταβολής. Αυτός, από τότε που, με την ευδοκία του Πατρός και τη συνέργεια του Αγίου Πνεύματος, έλαμψε φιλάνθρωπα πάνω μας και μας έβγαλε από το σκοτάδι στο θαυμαστό του φως, συνεχίζει να λάμπει διαρκώς πάνω από τα κεφάλια μας, όντας ήλιος αβασίλευτος.

ΟΜΙΛΙΑ ΣΤΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΤΗΣ ΔΕΥΤΕΡΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ ΤΟΥ ΛΟΥΚΑ ΠΟΥ ΛΕΕΙ «ΟΠΩΣ ΘΕΛΕΤΕ ΝΑ ΣΑΣ ΚΑΝΟΥΝ ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ, ΕΤΣΙ ΚΑΙ ΕΣΕΙΣ ΝΑ ΚΑΝΕΤΕ ΣΕ ΑΥΤΟΥΣ», Στην οποία περιέχεται και λόγος κατά των τοκογλύφων. «Αυτός που έπλασε ξεχωριστά τις καρδιές μας, που κατανοεί όλα τα έργα μας», αφού εμφανίστηκε σε εμάς με σάρκα και καταδέχτηκε να γίνει διδάσκαλός μας, αυτά ζητά από εμάς τώρα, αναπλάθοντας όσα είχαν φθαρεί, τα οποία εξ αρχής κατά την πλάση είχε τοποθετήσει στις ψυχές μας. Διότι κατάλληλα προς τη μελλοντική διδασκαλία μάς έπλασε στην αρχή, και αργότερα παραδίδει διδασκαλία κατάλληλη προς την αρχική πλάση, χωρίς να κάνει τίποτα άλλο παρά να καθαρίζει ξανά την ομορφιά του πλάσματος, η οποία είχε σκοτεινιάσει με την αποδοχή της αμαρτίας. Και αυτό το αποδεικνύει περισσότερο από όλα η σημερινή φωνή του Ευαγγελίου που αναγνώστηκε και την οποία προτείνουμε προς διασαφήνιση: «Όπως ακριβώς θέλετε», λέει, «να σας κάνουν οι άνθρωποι, το ίδιο να κάνετε κι εσείς σε αυτούς». Πολύ σωστά προείπε ο προφήτης Ησαΐας ότι «συνοπτικό λόγο θα δώσει ο Κύριος πάνω στη γη». Διότι με αυτόν τον έναν και σύντομο λόγο συμπεριέλαβε κάθε αρετή, κάθε εντολή, και σχεδόν κάθε αγαθή πράξη και σκέψη.

«Μήκος» η Γραφή ονόμασε τον τρόπο της θείας οικονομίας, τόσο εξαιτίας του ύψους όσο και επειδή το μυστήριο της θείας ενανθρωπήσεως βρίσκεται πάνω από κάθε φύση. Και τον ονόμασε «πετόμενο», αφενός επειδή δεν περιέχει τίποτα το επίγειο, και αφετέρου λόγω της ταχείας και οξείας κίνησής του και, για να μιλήσουμε συνοπτικά, λόγω του ότι ο λόγος είναι συντετμημένος, περικλείοντας ολόκληρη τη σωτηρία των όντων αποκλειστικά στην καρδιά όσων σώζονται, η οποία συγκρατείται μόνο με την πίστη και την αγαθή συνείδηση. Διότι τίποτα δεν είναι ταχύτερο από το να πιστεύει κανείς, και τίποτα δεν είναι ευκολότερο από το να ομολογεί με το στόμα του τη χάρη για ό,τι πίστεψε· επειδή το πρώτο φανερώνει τη ζωντανή αγάπη εκείνου που πίστεψε προς τον Δημιουργό του, ενώ το δεύτερο τη θεοφιλή διάθεση προς τον πλησίον. Η αγάπη όμως και η γνήσια διάθεση, δηλαδή η πίστη και η αγαθή συνείδηση, είναι ολοφάνερα έργο της αφανούς κίνησης της καρδιάς, και δεν έχουν απολύτως καμία ανάγκη από εξωτερική ύλη για να γεννηθούν· διότι «συνοπτικό λόγο», λέει, «θα εφαρμόσει ο Κύριος πάνω στη γη».