Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 10:3

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι΄ Αλίμονο σε εκείνους που γράφουν πονηρία. Διότι, όταν γράφουν, γράφουν πονηρία, διαστρέφοντας την κρίση των φτωχών, αρπάζοντας το δίκαιο των πενήτων του λαού μου, ώστε να αποτελεί γι’ αυτούς η χήρα αντικείμενο αρπαγής και το ορφανό αντικείμενο λεηλασίας. Και τι θα κάνουν κατά την ημέρα της επισκοπής; Διότι η θλίψη σας θα έλθει από μακριά. Και σε ποιον θα καταφύγετε για να βοηθηθείτε; Και πού θα εγκαταλείψετε τη δόξα σας, για να μην περιπέσετε σε αιχμαλωσία; Και θα πέσουν κάτω από τους σφαγμένους. — Παρ’ όλα αυτά δεν αποστράφηκε η οργή, αλλά το χέρι είναι ακόμη υψωμένο.

Τέτοια είναι η αίρεση των Ανομοίων που έχει αναφυεί στις μέρες μας, οι οποίοι υπόσχονται συγχώρηση των αμαρτιών και σε πόρνους και σε μοιχούς και σε αρσενοκοίτες και σε ανδραποδιστές και σε επίορκους και σε ψεύτες, αρκεί μόνο να τους κάνουν να συμπορεύονται στη βλασφημία εναντίον του Μονογενούς. Προς αυτούς απευθύνεται ο λόγος (της Γραφής): Τι θα κάνουν κατά την ημέρα της επισκοπής; —Ως «ημέρα» εννοεί την εξ ουρανών επιφάνεια του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, κατά την οποία θα έλθει στον κόσμο, αποδίδοντας στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του· κατά την οποία θα υποστούν τη θλίψη που έρχεται εναντίον τους από μακριά, επειδή συγγράφουν την πονηρία. Σε ποιον λοιπόν θα καταφύγετε για να βρείτε βοήθεια; Διότι γράψατε εναντίον του Θεού, Αυτού που κρίνει ζώντες και νεκρούς. Κατηγορία εναντίον σας θα είναι τα ίδια σας τα γραπτά.

Έπειτα λέγει: Πού θα εγκαταλείψετε τη δόξα σας; Εσείς που επιζητείτε την επίδειξη, που προσκολλάστε στην ανθρώπινη τιμή και επιθυμήσατε να γίνετε αιρεσιάρχες για να αποκτήσετε όνομα, και για τον λόγο αυτόν λαλήσατε αδικία προς το ύψος, πού θα εγκαταλείψετε τη δόξα σας τότε, κατά την ημέρα της κρίσεως; Οι τέτοιοι, λέγει, θα πέσουν κάτω από τους θανατωμένους. Τώρα είσαι προστάτης των εξαπατημένων και θαυμάζεσαι από αυτούς, περιφέροντας το όνομα του διδασκάλου και του καθηγητού, απολαμβάνοντας τον σεβασμό και τους μακαρισμούς τους. Τότε όμως θα είσαι πιο ατιμασμένος και από αυτούς τους ίδιους, από εκείνους δηλαδή που έχουν φονευθεί από εσένα. Διότι φόνος της ψυχής είναι η αποδοχή της ψευδούς δοξασίας. Θα έχεις πέσει, λοιπόν, κάτω από αυτούς, και το βάρος εκείνων που θανατώθηκαν από εσένα θα επικαθήσει επάνω σου.

Ήδη δε κάποιοι πλαστογραφούν τα έγγραφα των συμβολαίων και παραποιούν τους χαρακτήρες των γραμμάτων σε τίτλους ιδιοκτησίας αγρών, σε διαθήκες, υποθήκες και σε ποικίλες συναλλαγές, συντάσσοντας όλα όσα αντλούν την ισχύ τους μέσω της έγγραφης απόδειξης· και οι άνθρωποι αυτοί γράφουν πονηριά, διαστρέφοντας τη δίκαιη κρίση εις βάρος των πτωχών και καταρπάζοντας τα υπάρχοντα των πενήτων του λαού, με αποτέλεσμα η χήρα να γίνεται γι' αυτούς βορά και το ορφανό αντικείμενο κέρδους. Αυτά είναι παρόμοια με όσα αποκομίζουν οι νικητές από τις λεηλασίες των πολέμων, προς τους οποίους υπενθυμίζει ο λόγος (της Γραφής): Τι θα κάνουν κατά την ημέρα της επισκοπής;

Την ημέρα της κρίσεως και της δίκαιης ανταπόδοσης για τα αμαρτήματα του καθενός την ονόμασε ημέρα επισκοπής, με την οποία τους απειλεί λέγοντας ότι η θλίψη σας θα έλθει από μακριά. Ας κατανοήσουμε δε τι εννοεί λέγοντας «από μακριά», ως εξής. Η σωτηρία μας δεν έρχεται από μακριά, αλλά βρίσκεται κοντά μας· διότι λέει: «Εγώ είμαι Θεός που πλησιάζω»· και «Θα τους πλησιάσω περισσότερο από ό,τι ο χιτώνας στο σώμα τους»· και πάλι: «Η εντολή αυτή που σου δίνω σήμερα δεν είναι δυσβάσταχτη, ούτε βρίσκεται μακριά από εσένα. Δεν βρίσκεται ψηλά στον ουρανό, ώστε να λες: "Ποιος θα ανεβεί για εμάς στον ουρανό και θα την πάρει για εμάς;" Ούτε βρίσκεται πέρα από τη θάλασσα, ώστε να λες: "Ποιος θα διασχίσει για εμάς τη θάλασσα απέναντι και θα την πάρει για εμάς, ώστε, αφού την ακούσουμε, να την εφαρμόσουμε;" Κοντά σου είναι ο λόγος, στο στόμα σου και στην καρδιά σου». Και ο Κύριός μας, επίσης, λέει: «Η βασιλεία του Θεού είναι μέσα σας». Τα ανώτερα, λοιπόν, και εκείνα μέσω των οποίων επέρχεται η σωτηρία, βρίσκονται κοντά μας και μέσα μας· τα αντίθετα, όμως, έρχονται σε εμάς από μακριά, καθώς βρίσκονται έξω από εμάς.

Διότι συντάσσοντας γραπτά, γράφουν πονηρία, εκτρέποντας την κρίση των φτωχών και αρπάζοντας τα δικαιώματα των πενήτων του λαού μου, ώστε να γίνει γι' αυτούς η χήρα αντικείμενο αρπαγής και το ορφανό λάφυρο. Και τι θα κάνουν κατά την ημέρα της θείας επισκοπής;

Διότι η θλίψη θα έρθει σε εσάς από μακριά· και σε ποιον θα καταφύγετε για να βοηθηθείτε; Και πού θα αφήσετε τη δόξα σας, για να μην πέσετε σε συμφορά; Όταν ο προφητικός λόγος μας εξηγεί εκτενέστερα τις συμφορές των Ιουδαίων και τις μελλοντικές καταστροφές από το χέρι των εχθρών, τότε ακριβώς πολύ σοφά και με πνεύμα οικονομίας παραθέτει τις αιτίες για τις οποίες έχει λυπηθεί ο Θεός των όλων, και προσπαθεί να διδάξει ότι εκδόθηκε εναντίον τους δίκαιη απόφαση που τους καλεί σε κρίση. Διότι δεν απλώνονται άδικα τα δίχτυα για τα πτηνά, σύμφωνα με το γεγραμμένο. Αλίμονο λοιπόν, λέει, σε αυτούς που γράφουν πονηρία. Διότι, γράφοντας, γράφουν πονηρία, διαστρέφοντας την κρίση των φτωχών, και αρπάζοντας τα δικαιώματα των πενήτων του λαού μου. Επειδή μεταξύ των Ιουδαίων υπήρχαν οι ονομαζόμενοι γραμματείς. Και το έργο τους ήταν να καθιστούν σαφή τον σκοπό του νόμου για κάθε ζήτημα σε εκείνους που επιθυμούσαν να μάθουν, και να υποδεικνύουν αυτά σε εκείνους που είχαν αναλάβει την ευθύνη να δικάζουν τον λαό.

Είναι γραμμένο ότι, «Τα χείλη του ιερέα θα διαφυλάξουν την κρίση, και τον νόμο θα αναζητήσουν από το στόμα του.» Νικημένοι λοιπόν από τα αισχρά κέρδη, συνέτασσαν άδικα γραπτά, καπηλευόμενοι ανόσια τα προστάγματα του θείου νόμου, και σαν να ανέμειγνυαν το κρασί με το νερό, καθιστώντας κίβδηλο το καθαρό ασήμι, για να αδικήσουν τη χήρα και να αρπάξουν τα δίκαια των φτωχών, υποβάλλοντας το ορφανό στα δεινά της πλεονεξίας, σαν κάποια λεία ριγμένη έτοιμη σε εκείνους που θέλουν να πλουτίσουν. Αλλά αυτοί, λέει, τι θα κάνουν κατά την ημέρα της επισκοπής; Και ως ημέρα επισκοπής εννοεί τον καιρό του πολέμου, κατά τον οποίο ο Θεός επισκέφθηκε αυτούς που γράφουν πονηρίες και διαστρέφουν τις ορθές κρίσεις του νόμου. Διότι, λέει, ποιος πλούτος θα σας βοηθήσει; Και με ποιον τρόπο θα σας ωφελήσει η συσσώρευση αυτών που έχετε συγκεντρώσει από πλεονεξία; Αδικήσατε, καταστρέψατε τον νόμο, καταπατήσατε τον σκοπό του νομοθέτη. Έπειτα πού άραγε θα βαδίσετε; Και τι κάνοντας ή λέγοντας θα διαφύγετε την ημέρα της επισκοπής; Διότι η θλίψη θα έρθει σε εσάς από μακριά. Επειδή οι Ιουδαίοι πολεμούσαν μεν πολλές φορές εναντίον των γειτονικών εθνών, αναφέρομαι στους Ιδουμαίους και τους Ελαμίτες, τους Μωαβίτες, και τους Σύριους, και αυτούς που ονομάζονται Φιλισταίοι· και συνέβαινε να αναδεικνύονται και ανώτεροι από πολλούς, επικρατώντας στις μάχες.

Αλλά τώρα, λέει, η θλίψη θα σας έρθει από μακριά· δηλαδή, η μάχη σας δεν θα είναι εναντίον των Ιδουμαίων, ούτε ο πόλεμος εναντίον των Μωαβιτών· αλλά ούτε και εναντίον κάποιων από τους γειτονικούς λαούς, τους οποίους κάποιες φορές έχετε καταβάλει και, εξασφαλίζοντας την καλύτερη έκβαση στη μάχη, στεφανωθήκατε με το στεφάνι της δόξας· αλλά τώρα η θλίψη θα σας έρθει από μακριά. Φαίνεται δε ότι με αυτά υποδηλώνει είτε την επιδρομή των Ασσυρίων, είτε εκείνη των Ρωμαίων. Διότι και οι μεν και οι δε προέρχονται από μακριά.

Όταν όμως επέλθει η θλίψη, πού θα εγκαταλείψετε τη δόξα σας, ώστε να μην περιπέσετε στην επιφερόμενη τιμωρία; Διότι, λέγει, πολλές φορές επιδείξατε ανδρεία απέναντι στους εχθρούς, και αντιστεκόμενοι σε όσους σας επιτίθονταν, σώσατε τις πόλεις και τις χώρες σας. Τώρα, όμως, αυτή τη δόξα πού θα την αφήσετε; Διότι θα πέσετε όλοι, καθώς με κανέναν τρόπο δεν θα σας ωφελήσει η ανδρεία που δείξατε απέναντι στους άλλους. Τι, λοιπόν, θα κάνετε για να μην περιπέσετε στην επιφερόμενη τιμωρία; Και εννοεί ως επαγωγή τη συμφορά που επιφέρθηκε σε αυτούς εξαιτίας της θείας οργής, καθώς και τη συμφορά του πολέμου. Διότι, όταν ο Θεός επιβάλλει δίκαιες τιμωρίες σε όσους αμαρτάνουν, ποιος μπορεί να τις αποτρέψει; Ή ποιος τρόπος θα βοηθήσει όσους υπόκεινται σε ποινή και τιμωρία; Απολύτως κανένας. Γι' αυτόν τον λόγο και ο θεσπέσιος Δαβίδ ψάλλει και λέει: «Κύριε, μη με ελέγξεις με τον θυμό σου και μη με παιδεύσεις με την οργή σου». Και πάλι: «Εσύ είσαι φοβερός, και ποιος θα μπορέσει να σου αντισταθεί; Από τότε ξεκινά η οργή σου». Κανείς, λοιπόν, δεν μπορεί να αποτρέψει τη θεία οργή. Την καταπραΰνει, ωστόσο, κατά κάποιον τρόπο η μετάνοια· μάλλον δε, δεν θα προκαλούνταν καν εξ αρχής, εάν κάποιος επιθυμούσε να ζει ορθά και σύμφωνα με τον νόμο, και σύμφωνα με όσα ορίζουν τα δικά Του προστάγματα. Παρ' όλα αυτά, δεν αποστράφηκε ο θυμός, αλλά το χέρι είναι ακόμη υψωμένο. Ουαί στους Ασσυρίους, που είναι η ράβδος του θυμού μου, και η οργή μου βρίσκεται στα χέρια τους.

Και αν μάλιστα καταλήξουν πέντε, πολλοί από την παράταξη των Ιουδαίων θα τραπούν σε φυγή· και θα υπομείνουν τόσο φανερή την ταλαιπωρία, ώστε να γίνει περίοπτη, και σε κανέναν απολύτως άγνωστη, αλλά να φαίνεται έτσι ακριβώς όπως αν κάποιος έστηνε ιστό σε όρος, ή και σημαία σε βουνό. Και σημαία και ιστό ονομάζει το ξύλο που υψώνεται σε βουνά ή λοφίσκους, το οποίο φέρει κάποια σημάδια, μέσω του οποίου όσοι έλαχαν να ηγούνται δίνουν σήμα στα στρατεύματα είτε ότι νίκησαν και τα της μάχης πηγαίνουν ίσως καλά γι' αυτούς, είτε ότι πρέπει να συγκεντρωθούν γύρω τους για να ακούσουν κάτι από τα ιερά. <Και πάλι θα περιμένει ο Θεός για να σας σπλαχνιστεί· και γι' αυτό θα υψωθεί για να σας ελεήσει, διότι κριτής είναι ο Κύριος ο Θεός σας. Και πού θα αφήσετε τη δόξα σας;> Πάλι διατήρησε ελπίδα για όσους προέρχονται από τον Ισραήλ. Διότι έχει σωθεί το υπόλειμμα. Διότι δεν θα οδηγηθεί σε απώλεια σύρριζα, λέει, ο αγαπημένος, ούτε βέβαια θα ξεχάσει να σπλαχνιστεί ο Θεός, όπως λέει ο μακάριος Δαβίδ, αλλά το όνομά Του θα είναι δεδοξασμένο και υψηλό, όταν σας ελεήσει. Αλλά θα πεις: Καίτοι πώς δεν ήταν γνώρισμα του αγαθού το να μην επιφέρει καθόλου την τιμωρία;

Αλλά είναι επακόλουθο να κατανοήσουμε ότι, εκτός από αγαθός, είναι και κριτής. Έργο δε εκείνου που κρίνει ορθά και αμερόληπτα είναι να επιμερίζει τις ποινές ανάλογα με τα σφάλματα του καθενός. Ίδιον δε του αγαθού πάλι είναι να μεταπλάθει προς το καλύτερο με ένα ήμερο νεύμα όσους έχουν τιμωρηθεί. «Εσείς δε», λέει, «πού θα εγκαταλείψετε τη δόξα σας;». Αντί δε του «θα εγκαταλείψετε», εννοεί «θα εγκαταλειφθεί». Διότι η θεόπνευστη Γραφή ενίοτε δεν ακριβολογεί ως προς τις λέξεις. Τους ονειδίζει λοιπόν, επειδή τη δική τους δόξα, το να είναι και να ονομάζονται του Θεού –διότι αποτελούσαν δικό Του κλήρο– δεν την υπολόγισαν καθόλου. Διότι την εγκατέλειψαν εκπίπτοντας στα αισχρότερα, και λατρεύοντας τα έργα των ίδιων τους των χεριών, και απειθώντας μεν στους αγίους προφήτες, αψηφώντας δε και αυτήν τη σωτηρία που προέρχεται από τον Θεό, και έχοντας στηρίξει την ελπίδα τους, που είναι ψευδής και ανόητη, στους ανθρώπους. Επειδή κατέβηκαν, όπως είπα, στη χώρα των Αιγυπτίων. «Μακάριοι είναι όλοι όσοι εμμένουν σε Αυτόν, διότι άγιος λαός θα κατοικήσει στη Σιών, και η Ιερουσαλήμ έκλαψε με κλαυθμό: Ελέησέ με. Θα σε ελεήσει· όταν είδε τη φωνή της κραυγής σου, σε εισάκουσε». Αφού ονόμασε δόξα του Ισραήλ τον Σωτήρα των πάντων Θεό, αποδεικνύει ότι η απροθυμία του να απομακρυνθεί κανείς από Αυτόν, και αντίθετα η σταθερή προσκόλληση σε Αυτόν μέσω της απόλυτης ευπειθείας και υποταγής, καθιστά τους ανθρώπους με κάθε τρόπο και οπωσδήποτε μακάριους.

Έτσι και τώρα, ο Θεός υπόσχεται να διαλύσει τη μοχθηρή συμφωνία εκείνων που κατηγορούνται από την προφητεία, παρόμοια με όσα έχει καταγραφεί στα Ευαγγέλια να λέει ο Σωτήρας: «Μη νομίσετε ότι ήλθα να φέρω ειρήνη στη γη· δεν ήλθα να φέρω ειρήνη στη γη, αλλά μάχαιρα. Διότι ήλθα να διχάσω τον άνθρωπο κατά του πατέρα του και τη θυγατέρα κατά της μητέρας της και τη νύφη κατά της πεθεράς της». Ως προς τον αποκαλούμενο Ισραήλ, εννοώ τον ιουδαϊκό λαό που κυβερνιόταν στη Σαμάρεια, ο παρών λόγος προσάπτει και αυτές τις κατηγορίες επιπλέον των προηγουμένων, αναφέροντας ότι, από έριδα και φιλονικία προς εκείνους που έγραφαν τις αληθινές προφητείες του Θεού, αυτοί συνέτασσαν ψευδοπροφητείες. Υπήρχαν, λοιπόν, πάρα πολλοί ψευδοπροφήτες, όσοι στον Ισραήλ διακήρυτταν και έγραφαν τα αντίθετα από τους αληθινούς προφήτες του Θεού. Οι ίδιοι μάλιστα παρήγαγαν συγγράμματα παράνομα και γεμάτα από κάθε είδους πονηρία. ... (ενώ όφειλαν) να προσέχουν τη θεία γραφή του νόμου και να κρίνουν σύμφωνα με αυτήν, εκείνοι, σαν να θέσπιζαν αντίθετους νόμους, καταδυνάστευαν τους ελεεινούς πένητες, και ασκώντας βία αδικούσαν τα εντελώς απροστάτευτα ορφανά και τις χήρες. Τέτοιους θα μπορούσες να χαρακτηρίσεις και εκείνους που μέσω μοχθηρών συγγραμμάτων διαστρέφουν ακόμη και σήμερα τις ψυχές των πιο άδολων, προς τους οποίους ο προφητικός λόγος απευθύνει απειλή λέγοντας: «Και τι θα πράξουν κατά την ημέρα της επισκοπής;»

κατά την οποία η «θλίψη» και η εναντίον τους οργή «θα έλθει από μακριά»· διότι, ενώ αυτή βρισκόταν μακριά επειδή απομακρυνόταν από εμένα τον Θεό, εσείς, ω άνθρωποι, προς τους οποίους λέγονται αυτά, σαν να ασκείτε βία εναντίον του εαυτού σας την ελκύετε πάνω σας, και όταν αυτή επέλθει, «σε ποιον θα καταφύγετε για να βοηθηθείτε;». Έπειτα, όπως συνηθίζει, προσθέτει: «παρ' όλα αυτά δεν αποστράφηκε η οργή του, αλλά το χέρι του παραμένει ακόμη υψωμένο»· διότι, εφόσον επέμεναν στα ίδια ατοπήματα για τα οποία κατηγορούνταν μέσω του λόγου, ήταν φυσικό επόμενο να καταστεί και η εναντίον τους οργή μόνιμη. Και βέβαια μέχρι αυτό το σημείο σταμάτησε τις εναντίον του λαού κατηγορίες, μετά την οποία, σύμφωνα με όσα τους είχαν απειληθεί μέσω της προφητείας, ύστερα από λίγο καιρό οι Ασσύριοι, φθάνοντας από μακριά, πολιορκούν τη Σαμάρεια και λεηλατούν ολόκληρη τη χώρα τους, και απάγουν εννέα ολόκληρες φυλές του ιουδαϊκού έθνους ως αιχμαλώτους στη χώρα των Ασσυρίων. Και αυτό το πράττουν επί του Εζεκία, βασιλέως της Ιερουσαλήμ, κατά την εποχή του οποίου η βασιλεία του Ισραήλ που είχε συσταθεί στη Σαμάρεια καταλύθηκε ολοκληρωτικά, και μετά την κατάλυσή της, μόνο δυόμισι φυλές του έθνους απέμειναν, κυβερνώμενες από τους διαδόχους του Δαβίδ στην Ιερουσαλήμ.

«Και τι θα κάνει», για να επαναλάβω τα λόγια του ίδιου, «κατά την ημέρα της επισκοπής», όχι μόνο αυτής που θα του επιβληθεί όταν ο Κύριος των ανταποδόσεων «θα έλθει τέτοιος», σύμφωνα με τους αψευδείς θεολόγους, «όπως φάνηκε στους μαθητές στο όρος ή όπως παρουσιάστηκε όταν η θεότητα υπερνικούσε τη σάρκα», την οποία θεότητα αυτός, ω της ασέβειας, συγκαταλέγει στα κτίσματα, αλλά και της επισκοπής που ασκείται τώρα από εμάς, σύμφωνα με τις σεπτές και πατερικές διδασκαλίες και την επίγνωση της αλήθειας που μας χορηγήθηκε από τη χάρη του Χριστού.

Επειδή, λοιπόν, και τώρα εντοπίστηκαν στη Θεσσαλονίκη και παραδόθηκαν σε εμάς τα πονηρά συγγράμματα του Ακινδύνου, ο οποίος, μετά τη φυγή εκείνου του Βαρλαάμ, έχει τεθεί επικεφαλής της αίρεσής του, πρέπει να τα φέρουμε και αυτά στο φως, αντιπαραθέτοντας εγγράφως τη φανέρωση της αλήθειας, έτσι ώστε, όπως ακριβώς φέτος, λέγοντας ασεβή πράγματα σε μεγάλη σύνοδο ελέγχθηκε από εμάς που του αντισταθήκαμε κατά πρόσωπο, έτσι και τώρα που τα παραδίδει γραπτώς, αφού καταντροπιαστεί από τα δικά μας υπέρ της αλήθειας συγγράμματα, να εμποδιστεί, τουλάχιστον στο μέτρο που εξαρτάται από εμάς, από το να διαδίδει την κακοδοξία του. Αλλά από πού να κάνω την αρχή απέναντι σε αυτόν που ελέγχθηκε πρόσφατα συνοδικά και ο οποίος όχι μόνο δεν επέλεξε καθόλου να αλλάξει προς το καλύτερο, αλλά επιχειρεί μέσω μακροσκελών γραμμάτων να επικυρώσει την ασέβεια; Από πού αλλού παρά από τη φωνή του μεγαλοφωνότατου Ησαΐα; «Ουαί σε αυτούς που γράφουν πονηρία, διότι γράφοντας γράφουν πονηρία· και τι θα κάνουν κατά την ημέρα της επισκοπής;» Και δεν εννοώ μόνο την επισκοπή που θα τους επιβληθεί όταν ο Κύριος των εκδικήσεων «θα έρθει» έτσι, σύμφωνα με τους αψευδείς θεολόγους, «όπως ακριβώς εμφανίστηκε ή επιδείχθηκε στους μαθητές στο όρος, με τη θεότητα να υπερνικά τη σάρκα», αλλά και τον έλεγχο που ασκείται τώρα από εμάς, σύμφωνα με τις σεπτές και πατερικές διδασκαλίες και με την επίγνωση της αλήθειας που μας χορηγήθηκε από τη χάρη του Θεού.

«Διότι η θλίψη μας θα έρθει από μακριά, και σε ποιον θα καταφύγετε για να βοηθηθείτε;» «Γιατί εσείς αδικείτε τον λαό μου και ντροπιάζετε το πρόσωπο των φτωχών; λέει ο Κύριος.» «Αλίμονο σε εκείνους που αποκαλούν το κακό καλό, και το καλό κακό· σε αυτούς που θέτουν το φως ως σκοτάδι, και το σκοτάδι ως φως· σε αυτούς που θέτουν το πικρό ως γλυκό, και το γλυκό ως πικρό.» «Στα χέρια σου βρέθηκαν αίματα αθώων ψυχών.» «Δεν εκδίκασαν δίκαια την υπόθεση του ορφανού, και την υπόθεση της χήρας δεν έκριναν. Μήπως για αυτά δεν θα ζητήσω λόγο, λέει ο Κύριος; Ή την ψυχή ενός τέτοιου έθνους δεν θα την εκδικηθώ;» «Τα μάτια τους δεν είναι καλά, ούτε η καρδιά τους ευθεία, αλλά στρέφονται προς την πλεονεξία, και προς την έκχυση του αθώου αίματος, και προς τη συκοφαντία, και στο να διαπράττουν αδικίες και φόνους.» «Ταπείνωσες τον υψηλό, και ύψωσες τον ταπεινό.

Αυτά ανταποδίδεις στον Κύριό σου, «κακά αντί αγαθών;» «Και τι θα κάνεις», ταλαίπωρε, «κατά την ημέρα της επισκοπής του», όταν θα έλθει με την πατρική δόξα για να κρίνει τον κόσμο και να αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με την πράξη του; Μήπως θα μπορέσεις και τότε να πεις «δεν γνωρίζουμε από πού είναι»; Και δεν θα τον αναγνωρίσεις τότε ως σεσαρκωμένο Θεό, που έχει την εξουσία της ζωής και του θανάτου, και ως δίκαιο κριτή ζώντων και νεκρών, ο οποίος διατηρεί τα σύμβολα του πάθους του σώα και ακέραια, υποδεικνύοντάς σου αναμφισβήτητα τον σταυρό και τα καρφιά και τα σημάδια τους στα χέρια και στα πόδια και στην άχραντη πλευρά, το ακάνθινο στεφάνι, το εμπαικτικό, προς έλεγχο του προσώπου σου;