Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 10:33

ΒΙΒΛΙΟ Β΄, ΤΟΜΟΙ Ε΄. ΤΟΜΟΣ Α΄. «Ιδού λοιπόν ο Δεσπότης Κύριος Σαβαώθ, θα συνταράξει τους ενδόξους με ισχύ, και οι υψηλοί στην αλαζονεία θα συντριβούν, και θα ταπεινωθούν, και θα πέσουν οι υψηλοί από μάχαιρα, και ο Λίβανος μαζί με τους υψηλούς θα πέσει». Στο μεν προηγούμενο βιβλίο ο λόγος ήταν για τους Ασσυρίους και για αυτόν που διοικούσε τα κράτη των Περσών, ο οποίος εξεστράτευσε μεν κατά της Ιουδαίας και των Ιεροσολύμων, έπαθε δε απροσδόκητα τα αποτελέσματα της θείας οργής. Διότι ο Ισραήλ σώθηκε παραδόξως, χωρίς να τεντώσει τόξο, χωρίς να αρπάξει ασπίδα, χωρίς ιππέα, χωρίς να αντιπαρατάξει με τέχνη δυνάμεις απέναντι στις φάλαγγές του, χωρίς να επικρατήσει έναντι του χεριού των εχθρών με τον νόμο του πολέμου, αλλά με τη δύναμη και τη χάρη του Θεού. Διότι βγήκε άγγελος Κυρίου, λέει, και εξόντωσε σε μία νύχτα από το στρατόπεδο των Ασσυρίων εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες.

Διότι το πάθος του Χριστού έγινε ανατροπή του θανάτου, καθαίρεση του διαβόλου και αναίρεση της αμαρτίας, καθώς Εκείνος υψωνόταν στον σταυρό, κατεβάζοντας και γκρεμίζοντας στη γη το καύχημα του διαβόλου. Στον κατάλληλο καιρό λοιπόν, μετά από εκείνα και τώρα, ο Θεός των όλων εισάγει τον λόγο περί της κατά σάρκα γεννήσεως του Μονογενούς, και προαναγγέλλει το μυστήριο διαμέσου της φωνής των προφητών, ώστε, όταν τα γεγονότα θα έχουν εκπληρωθεί, να γίνει από όλους αναμφίβολα δεκτή η πίστη. Τι λέει λοιπόν; «Ιδού, ο Δεσπότης Κύριος Σαβαώθ θα συνταράξει τους ενδόξους με ισχύ;» Το μυστήριο του Χριστού αναμορφώνει τους ανθρώπους πάνω στη γη σε μια καινότητα ευαγγελικής ζωής, με την ανατροπή βεβαίως των παλαιότερων συνηθειών, και όσων υπήρχαν ως σκιές και τύποι, τα οποία δεν έχουν πλέον τη δύναμη να επικρατούν. Αλλά αυτός ήταν ο σκοπός της άφιξής του σε αυτόν τον κόσμο, και ήλθε για να διακηρύξει, και μάλιστα πρώτα απ' όλα στους απογόνους του Ισραήλ, ότι εκείνα που είχαν επιβληθεί μέχρι τον καιρό της διορθώσεως, δηλαδή ο γραπτός νόμος, καταργείται πλέον τελείως, καθώς η διάνοια των πιστών μεταπλάθεται, όπως είπα, προς τα βελτίω και προς μια πνευματική πολιτεία. Διότι όλα είναι καινούργια εν Χριστώ.

Αλλά, καίτοι έπρεπε να πεισθούν σε Αυτόν, και πριν από όλους τους άλλους οι προεστώτες της συναγωγής των Ιουδαίων, που καυχιούνταν υπέρμετρα για τα προνόμια της ιεροσύνης, αυτοί αντίθετα αντιστάθηκαν με θρασύτητα, αντιπαρατάχθηκαν ανόσια, και μολονότι μιλούσαν συνεχώς για τον νόμο που δόθηκε μέσω του πάνσοφου Μωυσή, ήθελαν να ακυρώσουν, στο μέτρο που εξαρτιόταν από αυτούς, το μυστήριο της ένσαρκης οικονομίας του Μονογενούς. Αλλά ήταν αδύνατο για αυτούς να το πράξουν αυτό· και επειδή αντέταξαν το δικό τους θέλημα στον Σωτήρα των πάντων και Θεό, οι κακοί καταστράφηκαν με κακό τρόπο, αφενός διότι επιτίθεντο ο ένας στον άλλον και συνωμοτούσαν σύμφωνα με τον νόμο του πολέμου, και αφετέρου διότι έπεσαν στα χέρια των Ρωμαίων, οι οποίοι μάλιστα πυρπόλησαν και τον ίδιο τον ναό. Ιδού λοιπόν, ο Δεσπότης Κύριος Σαβαώθ θα συνταράξει τους ενδόξους με ισχύ. Ονομάζει Εκείνον που συνταράσσει Κύριο Σαβαώθ, καταπτοώντας με φόβο τους ακροατές, ώστε να μην υποθέσει τυχόν κανείς ότι Αυτός θα φανεί αδύναμος, ή ότι χρησιμοποιεί μάλλον ανεκπλήρωτες απειλές, και όχι απειλές που οπωσδήποτε θα εκπληρωθούν. Διότι τι θα μείνει ανεκπλήρωτο από όσα επιχειρεί ο Κύριος Σαβαώθ;

Λέει δε ότι θα συντριβούν όσοι είναι αλαζόνες εξαιτίας της ύβρεώς τους. Διότι πράγματι έγιναν υψηλόφρονες λόγω της ύβρεώς τους, όχι μόνο επειδή σκότωσαν αγίους προφήτες και έλεγαν απερίφραστα σε εκείνους που τους έδιναν τις άριστες συμβουλές: «Άλλα να μας λέτε, και να μας αναγγέλλετε κάποια άλλη πλάνη», αλλά και επειδή ακόνισαν τη γλώσσα τους εναντίον του ίδιου του Χριστού, και υψώνοντας το κέρας τους ψηλά, μίλησαν με αδικία εναντίον του Θεού, σύμφωνα με τα γεγραμμένα. Αλλά αυτοί θα ταπεινωθούν, λέει, και θα πέσουν από μαχαίρι.

Διότι ελέχθη σε μεταγενέστερους καιρούς προς τον μακάριο Δαβίδ από τον Θεό που κρατεί τα πάντα: «Από τον καρπό της οσφύος σου θα τοποθετήσω στον θρόνο σου». Επειδή δε ο Παντογνώστης εμφύτευε στους αγίους προφήτες την πρόγνωση των μελλόντων, αναφωνήθηκε εκ των προτέρων και αυτό από αυτούς, ώστε το μυστήριο να μαρτυρείται από παντού και να γίνεται πιστευτό ως γεγονός. Λέει, λοιπόν, ότι θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί και ότι θα αναβλαστήσει άνθος, και δεν είναι άραγε αφού ταραχθούν οι ένδοξοι με δύναμη και ταπεινωθούν οι υψηλοί και πέσει μαζί τους ο Λίβανος, που λέει ότι τότε θα αναφυεί η ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί; Αλλά στα πρώτα δηλωνόταν πιο συνοπτικά η δύναμη όλου του πράγματος. Διότι, το τι επρόκειτο να συμβεί σε αυτούς από τον Ισραήλ που συμπεριφέρθηκαν με ανόσια ύβρη στον Κύριό μας Ιησού Χριστό, το μάθαμε με συντομία· τώρα όμως η διήγηση επιστρέφει σαν στην ίδια την απώτατη αρχή του πράγματος, εννοώ δηλαδή την ενανθρώπηση του Μονογενούς και την κατά θεία οικονομία γέννησή Του κατά σάρκα από γυναίκα. Ονόμαζε λοιπόν «ράβδο» τον Χριστό που προέρχεται κατά σάρκα από τη ρίζα του Ιεσσαί. Και επιπλέον και «άνθος», και μέσω της ράβδου, όπως είναι εύλογο, υποδηλώνεται εμμέσως το ότι κατέχει το βασιλικό αξίωμα. Διότι η ράβδος είναι σύμβολο της βασιλείας.

Συνεπώς, λοιπόν, και για αυτά τα ίδια, μετά τα όσα προαναφέρθηκαν για την καθαίρεση των Ασσυρίων, προφητεύει σημαίνοντας την παντελή τους κατάλυση με τα εξής λόγια: «Ιδού, ο Δεσπότης Κύριος Σαβαώθ θα συνταράξει τους ενδόξους με ισχύ, και οι υψηλοί στην αλαζονεία θα συντριβούν, και οι υψηλοί στην αλαζονεία θα ταπεινωθούν» και τα όσα ακολουθούν. Έπειτα, παρουσιάζοντας τον χρόνο κατά τον οποίο θα συμβούν αυτά, συνδέει πολύ εύστοχα την έλευση του Χριστού στους ανθρώπους. Διότι, επειδή στα προηγούμενα προδίδαξε τα σχετικά με τη γέννησή Του από την Παρθένο και τον τρόπο της γέννησης, καθώς και τις επώνυμες προσηγορίες των δυνάμεων που εννοούνται σε Αυτόν, ακολούθως στο παρόν προαναγγέλλει από ποιο γένος και από ποια φυλή θα προέλθει, και με ποιο τρόπο θα κατορθωθεί η έλευσή Του στους ανθρώπους. Ταυτόχρονα δε, σημαίνει και την καθαίρεση της επιβληθείσας πολυαρχίας, τόσο των άλλων αρχόντων που προηγουμένως δυναστεύαν σε κάθε έθνος μέσω τοπαρχιών και πολυαρχιών, όσο και εκείνων που ηγούνταν μεταξύ των ίδιων των Ιουδαίων, και γενικώς όλων των αρχόντων κάθε έθνους, καθώς και των αοράτων δυνάμεων, δηλαδή των πονηρών πνευμάτων και των δαιμόνων, οι οποίοι από αρχαιοτάτων χρόνων εδραίωναν την πολυθεϊστική πλάνη σε όλα τα έθνη.

Για όλα αυτά λοιπόν, ο προφητικός λόγος απειλεί ότι θα επέλθει καθαίρεση κατά τη θεοφάνεια του Σωτήρα, λέγοντας: 〈ιδού λοιπόν ο δεσπότης Κύριος Σαβαώθ συνταράσσει τους ενδόξους με ισχύ, και οι υψηλοί στην αλαζονεία θα ταπεινωθούν, και θα πέσουν οι υψηλοί με μάχαιρα, ο δε Λίβανος μαζί με τους υψηλούς θα πέσει〉. ⌜Βλέπεις πόσους και πόσες φορές τους ονόμασε 〈υψηλούς〉, των οποίων το σύστημα παρομοιάζει με τον 〈Λίβανο〉 και με τους υψηλότατους κέδρους που βρίσκονται σε αυτόν.⌝ ⌞Γι' αυτό έχει ειπωθεί αλλού: «είδα τον ασεβή να επαίρεται σαν τους κέδρους του 〈Λιβάνου〉», και σε άλλο σημείο πάλι: «φωνή Κυρίου που συντρίβει κέδρους, και θα συντρίψει ο Κύριος τους κέδρους του 〈Λιβάνου〉 και θα τους κατακομματιάσει όπως το μοσχάρι τον 〈Λίβανο〉».⌟ Αυτό λοιπόν υπόσχεται αρχικά ο λόγος ότι θα κάνει ο 〈Κύριος Σαβαώθ〉, εννοώ δηλαδή ότι θα συντρίψει όλες τις εθναρχίες και τις πολυαρχίες ανάμεσα στους ανθρώπους. Επειδή δε σε πολλά σημεία των θείων Γραφών έχει ονομαστεί 〈Λίβανος〉 η Ιερουσαλήμ, όπως πολλές φορές αποδείξαμε, εύλογα σημαίνει και τη δική της πτώση, καθώς και την πτώση των αρχόντων του ιουδαϊκού έθνους που άλλοτε είχαν μεγάλη δύναμη σε αυτήν, λέγοντας: 〈ο δε Λίβανος μαζί με τους υψηλούς θα πέσει〉. ⌜Το πώς όμως θα επέλθει η συντριβή και η πτώση όλων αυτών, το παριστά στη συνέχεια, προφητεύοντας ότι 〈από τη ρίζα του Ιεσσαί θα προέλθει ράβδος〉, η οποία συντρίβοντας θα 〈ταπεινώσει〉 όλους τους προαναφερθέντες 〈υψηλούς〉. Γι' αυτό επισυνάπτεται το: 〈Και θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί〉.

Έχει ειπωθεί, βέβαια, στον Ησαΐα: «Ιδού, λοιπόν, ο Κύριος Σαβαώθ συνταράσσει τους ενδόξους με ισχύ·» και στη συνέχεια: «Ο δε Λίβανος μαζί με τους υψηλούς θα πέσει». Έχει λεχθεί επίσης και στον Ζαχαρία: «Άνοιξε, Λίβανε, τις πύλες σου, και ας καταφάγει φωτιά τους κέδρους σου». Έχει ειπωθεί και στον εικοστό όγδοο ψαλμό: «Θα συντρίψει τους κέδρους του Λιβάνου, και θα τους λεπτύνει όπως το μοσχάρι του Λιβάνου». Αυτές τις εκφράσεις, που είναι ασαφείς, τις αποσαφηνίζει ο λόγος του Ιεζεκιήλ που λέει: «Ο μεγάλος αετός, ο μεγαλοπτέρυγος, με τα πλατιά φτερά, που είναι γεμάτος νύχια, ο οποίος έχει την ηγεμονία να εισέλθει στον Λίβανο, και απέκοψε τα τρυφερά κλαδιά του κέδρου·» στα οποία στη συνέχεια προστίθεται: «Όταν θα έλθει ο βασιλιάς της Βαβυλώνας και θα εισέλθει στην Ιερουσαλήμ, και θα συλλάβει τους άρχοντες». Διότι είναι σαφές ότι μέσω αυτών η προφητεία ερμήνευσε τον μεγάλο μεγαλοπτέρυγο αετό ως τον βασιλιά των Βαβυλωνίων, και τον Λίβανο ως την Ιερουσαλήμ. Θα εφαρμόσεις, λοιπόν, και τα όσα αναφέρονται στους υπόλοιπους προφήτες ως λεχθέντα για τον Λίβανο, στην Ιερουσαλήμ. Αλλά ούτε και κάποιος από τους εκ περιτομής θα μπορούσε να αμφιβάλλει, ώστε να μην ομολογήσει ότι τα όσα έχουν λεχθεί για τον Λίβανο υπαινίσσονται την Ιερουσαλήμ. «Θα υψωθεί» λοιπόν, αναφέρει το παρόν λόγιο, «πάνω από τον Λίβανο ο καρπός του», δηλαδή του προφητευόμενου Σωτήρα.

Η΄. Ιδού, ο δεσπότης Κύριος Σαβαώθ θα συνταράξει τους ενδόξους με ισχύ, και οι υψηλοί στην αλαζονεία θα συντριβούν και θα ταπεινωθούν, και θα πέσουν οι υψηλοί με μάχαιρα, και ο Λίβανος μαζί με τους υψηλούς θα πέσει. Και θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος θα αναβλαστήσει από τη ρίζα, και θα αναπαυθεί επάνω του το Πνεύμα του Θεού, πνεύμα σοφίας και συνέσεως, πνεύμα βουλής και ισχύος, πνεύμα γνώσεως και ευσέβειας θα τον γεμίσει· πνεύμα φόβου Θεού. Δεν θα κρίνει σύμφωνα με τα φαινόμενα, ούτε θα ελέγξει σύμφωνα με όσα ακούγονται, αλλά θα κρίνει τον ταπεινό με δίκαιη κρίση, και θα υπερασπιστεί τους ταπεινούς της γης, και θα πατάξει τη γη με τον λόγο του στόματός του, και με την πνοή των χειλέων του θα θανατώσει τον ασεβή· και θα είναι ζωσμένος την οσφύ του με δικαιοσύνη, και τα πλευρά του περιτυλιγμένα με αλήθεια.

Πολλές φορές, όταν αναφέρεται για κάποια πράγματα ότι θα συμβούν σε μία διακεκριμένη ημέρα, δηλαδή σε μια φανέρωση του χρόνου, συνάγοντας με τη λογική την ακολουθία όσων δηλώνονται, αποδείξαμε ότι αυτά αναφέρονται στην παρουσία του Θεού· κατά την οποία, ενώ ολόκληρο το έθνος των Ιουδαίων θα εκπέσει, οι θείοι λόγοι δηλώνουν ότι θα σωθούν ελάχιστοι, αυτοί που θα εναπομείνουν από αυτούς. Το προκείμενο όμως χωρίο παρουσιάζει ολοκάθαρα και την ημέρα και τον χρόνο που υποδηλώνεται από αυτήν, καθώς και τα γεγονότα που συνέβησαν σε αυτόν· διότι, προφητεύοντας τη γέννηση του Χριστού που πρόκειται να προέλθει από το σπέρμα του Δαβίδ, προαναγγέλλει ταυτόχρονα και την έκπτωση των Ιουδαίων. Λέει λοιπόν τα εξής: «Ιδού, ο Δεσπότης Κύριος Σαβαώθ θα συνταράξει τους ένδοξους με δύναμη, και οι υψηλοί θα ταπεινωθούν, και θα πέσουν οι υψηλοί με μάχαιρα, και ο Λίβανος μαζί με τους υψηλούς θα πέσει».

Εάν δε έπρεπε να μιλήσει για εκείνους που προέρχονται από αυτόν, (λέει): Θα ανατείλουν άστρα από τον Ιακώβ, και ηγέτες από τον Ισραήλ. Ο Ησαΐας αναφέρει: «Ιδού, ο Δεσπότης Κύριος Σαβαώθ θα συνταράξει τους ενδόξους με ισχύ, και οι υπερόπτες στην αλαζονεία θα συντριβούν, και θα ταπεινωθούν οι υψηλοί, και θα πέσουν από μάχαιρα. Ο δε Λίβανος μαζί με τους υψηλούς θα πέσει».

Εμπρός, λοιπόν, ας καταβάλουμε και σήμερα σε εσάς την οφειλή μας, και ας σας οδηγήσουμε στον πλούτο της ταπεινοφροσύνης. Προηγουμένως έλεγε ο προφήτης Ηλίας: «Ιδού, ο Κύριος έρχεται με ισχύ για να συνταράξει τους ενδόξους της γης· και οι υψηλόφρονες από την αλαζονεία θα ταπεινωθούν». Είπαμε, λοιπόν, προηγουμένως ότι, επειδή εξαιτίας της αλαζονείας εξέπεσε ο άνθρωπος, για τον λόγο αυτό ο Χριστός, ο Θεός μας, ερχόμενος, αποκαθιστά μέσω της ταπεινοφροσύνης τον άνθρωπο στην αρχαία ευγένεια, σε εκείνη τη δόξα που είχε ο Αδάμ προτού εκπέσει. Διότι, εξαιτίας της αλαζονείας εκείνου, εισήλθε ο θάνατος στον κόσμο· μέσω όμως της ταπεινοφροσύνης Αυτού, χορηγείται αιώνια ζωή σε όσους πιστεύουν. Γι' αυτό και ο Παύλος λέει: «Όπως ακριβώς στον Αδάμ όλοι πεθαίνουν, έτσι και στον Χριστό όλοι θα ζωοποιηθούν». Άκουσε ο Αδάμ τη γυναίκα, και παρέβη την εντολή του Θεού· ενέδωσε στην παράβαση και στη θανατηφόρο συμβουλή, και περιφρόνησε τη ζωοποιό υπόσχεση. Άκουσε: «Θα γίνετε σαν θεοί», και επάρθηκε στο φρόνημα, υψώθηκε στη διάνοια, γέμισε έπαρση από την αλαζονεία, και κατέπεσε λόγω της παραφροσύνης.

ΣΤΟΙΧΕΙΟ Υ΄. ΤΙΤΛΟΣ Α΄. — Περί του υβριστού. «Αυτούς που συμπεριφέρονται με ύβρη τους ταπείνωσε.» «Κάθε υβριστή ταπείνωσέ τον.» «Ο κακός διαπράττει τα κακά με ύβρη.» «Τους οίκους των υβριστών τους κατακρημνίζει ο Κύριος.» «Η γλώσσα εκείνου που έχει υβριστικό βλέμμα είναι άδικη.» «Όπου εισέλθει η ύβρις, εκεί υπάρχει και η ατιμία.» «Είναι προτιμότερος ο πράος με ταπεινοφροσύνη, παρά αυτός που μοιράζεται λάφυρα με ύβρη.» «Οι υψηλόφρονες λόγω της ύβρεώς τους θα συντριβούν και θα ταπεινωθούν.» Όπως ακριβώς στα ερημικά μέρη η ηχώ επιστρέφει και πάλι ακέραιη σε εκείνον που φώναξε, έτσι και οι ύβρεις επιστρέφουν στον λοίδορο. Ή μάλλον, ο μεν ήχος αποδόθηκε ο ίδιος, ενώ η λοιδορία επανέρχεται αυξημένη.

«Να τηρείς όσα εξέρχονται από τα χείλη σου, και να πράττεις όπως ακριβώς υποσχέθηκες στον Θεό σου, αυτά που είπες με το στόμα σου.» «Επικατάρατος είναι εκείνος που έχει στο ποίμνιό του αρσενικό ζώο, και έχει κάνει τάμα γι' αυτό, αλλά θυσιάζει στον Κύριο ζώο ελαττωματικό.» «Καλύτερο είναι να μην κάνεις τάμα, παρά να τάξεις και να μην το εκπληρώσεις.» ΤΙΤΛΟΣ ΙΑʹ. —Περί υπερηφάνων, και αγέρωχων, και αλαζόνων, και κενοδόξων. «Θα συντρίψω την έπαρση της υπερηφάνειάς σας.» «Οποιοσδήποτε άνθρωπος ενεργήσει με υπεροψία, είτε από τους αυτόχθονες είτε από τους προσήλυτους, αυτός παροργίζει τον Θεό.» «Ο φόβος του Κυρίου θα επιπέσει πάνω σας, και η καύχησή σας θα καταντήσει ίση με τη στάχτη· και το σώμα [σας] πήλινο.» «Αν αρρωστήσει, ας μην ελπίζει ότι θα θεραπευθεί, αλλά θα περιπέσει σε βαριά ασθένεια. Διότι η έπαρση έβλαψε πολλούς.» «Ταπείνωσε κάθε αλαζόνα, και σβήσε τον υπερήφανο· ρίξε αμέσως κάτω τους ασεβείς, και γέμισε τα πρόσωπά τους με ατιμία.» «Εάν υψωθείς σαν τον αετό, και εάν στήσεις τη φωλιά σου ανάμεσα στα άστρα, από εκεί θα σε κατακρημνίσω, λέει ο Κύριος. Αλίμονο σε εκείνον που λέει στην καρδιά του: Ποιος θα με κατεβάσει στη γη;» «Με καταστροφή κατέρριψα τους υπερηφάνους· ερήμωσα τις γωνίες τους.» «Θα καταστρέψω την αλαζονεία των ανόμων, και θα ταπεινώσω την έπαρση των υπερηφάνων, και θα ορίσω ολόκληρη την οικουμένη.» «Ιδού, ο Δεσπότης Κύριος Σαβαώθ συνταράσσει τους ένδοξους της γης με ισχύ, και εκείνοι που είναι υψηλωμένοι από την αλαζονεία θα συντριβούν, και οι υψηλόφρονες θα πέσουν από μάχαιρα.»