Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 10:34

ΒΙΒΛΙΟ Β΄, ΤΟΜΟΙ Ε΄. ΤΟΜΟΣ Α΄. «Ιδού λοιπόν ο Δεσπότης Κύριος Σαβαώθ, θα συνταράξει τους ενδόξους με ισχύ, και οι υψηλοί στην αλαζονεία θα συντριβούν, και θα ταπεινωθούν, και θα πέσουν οι υψηλοί από μάχαιρα, και ο Λίβανος μαζί με τους υψηλούς θα πέσει». Στο μεν προηγούμενο βιβλίο ο λόγος ήταν για τους Ασσυρίους και για αυτόν που διοικούσε τα κράτη των Περσών, ο οποίος εξεστράτευσε μεν κατά της Ιουδαίας και των Ιεροσολύμων, έπαθε δε απροσδόκητα τα αποτελέσματα της θείας οργής. Διότι ο Ισραήλ σώθηκε παραδόξως, χωρίς να τεντώσει τόξο, χωρίς να αρπάξει ασπίδα, χωρίς ιππέα, χωρίς να αντιπαρατάξει με τέχνη δυνάμεις απέναντι στις φάλαγγές του, χωρίς να επικρατήσει έναντι του χεριού των εχθρών με τον νόμο του πολέμου, αλλά με τη δύναμη και τη χάρη του Θεού. Διότι βγήκε άγγελος Κυρίου, λέει, και εξόντωσε σε μία νύχτα από το στρατόπεδο των Ασσυρίων εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες.

Λέει δε ότι θα συντριβούν όσοι είναι αλαζόνες εξαιτίας της ύβρεώς τους. Διότι πράγματι έγιναν υψηλόφρονες λόγω της ύβρεώς τους, όχι μόνο επειδή σκότωσαν αγίους προφήτες και έλεγαν απερίφραστα σε εκείνους που τους έδιναν τις άριστες συμβουλές: «Άλλα να μας λέτε, και να μας αναγγέλλετε κάποια άλλη πλάνη», αλλά και επειδή ακόνισαν τη γλώσσα τους εναντίον του ίδιου του Χριστού, και υψώνοντας το κέρας τους ψηλά, μίλησαν με αδικία εναντίον του Θεού, σύμφωνα με τα γεγραμμένα. Αλλά αυτοί θα ταπεινωθούν, λέει, και θα πέσουν από μαχαίρι.

Διότι έχουν καταστραφεί, όπως είπα, επειδή αφενός ο Θεός επιφέρει σε αυτούς δριμύτατη οργή και τους εξολοθρεύει σαν με κοφτερή μάχαιρα, και τους αποκόπτει από τα καυχήματα της δικαιοσύνης και τους καθαιρεί από την ηγεσία των λαών, ή αλλιώς, λέει ότι θα πέσουν από μάχαιρα, δηλαδή των εχθρών, όπως ακριβώς είπα προηγουμένως. Αλλά και ο Λίβανος, λέει, θα πέσει μαζί με τους υψηλούς. Ως Λίβανο εδώ κατά πάσα πιθανότητα ονομάζει τον ναό, ο οποίος έχει κατεδαφιστεί και έχει πυρποληθεί, και έχει πέσει μαζί με εκείνους που είναι υπερήφανοι. Διότι πραγματικά αλαζονικό υπήρξε το πλήθος των ιερέων, αλλά και ο ίδιος ο Ισραήλ μαζί τους, καθώς ατίμασε τον Σωτήρα και λυτρωτή των όλων.

Διότι ελέχθη σε μεταγενέστερους καιρούς προς τον μακάριο Δαβίδ από τον Θεό που κρατεί τα πάντα: «Από τον καρπό της οσφύος σου θα τοποθετήσω στον θρόνο σου». Επειδή δε ο Παντογνώστης εμφύτευε στους αγίους προφήτες την πρόγνωση των μελλόντων, αναφωνήθηκε εκ των προτέρων και αυτό από αυτούς, ώστε το μυστήριο να μαρτυρείται από παντού και να γίνεται πιστευτό ως γεγονός. Λέει, λοιπόν, ότι θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί και ότι θα αναβλαστήσει άνθος, και δεν είναι άραγε αφού ταραχθούν οι ένδοξοι με δύναμη και ταπεινωθούν οι υψηλοί και πέσει μαζί τους ο Λίβανος, που λέει ότι τότε θα αναφυεί η ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί; Αλλά στα πρώτα δηλωνόταν πιο συνοπτικά η δύναμη όλου του πράγματος. Διότι, το τι επρόκειτο να συμβεί σε αυτούς από τον Ισραήλ που συμπεριφέρθηκαν με ανόσια ύβρη στον Κύριό μας Ιησού Χριστό, το μάθαμε με συντομία· τώρα όμως η διήγηση επιστρέφει σαν στην ίδια την απώτατη αρχή του πράγματος, εννοώ δηλαδή την ενανθρώπηση του Μονογενούς και την κατά θεία οικονομία γέννησή Του κατά σάρκα από γυναίκα. Ονόμαζε λοιπόν «ράβδο» τον Χριστό που προέρχεται κατά σάρκα από τη ρίζα του Ιεσσαί. Και επιπλέον και «άνθος», και μέσω της ράβδου, όπως είναι εύλογο, υποδηλώνεται εμμέσως το ότι κατέχει το βασιλικό αξίωμα. Διότι η ράβδος είναι σύμβολο της βασιλείας.

Για όλα αυτά λοιπόν, ο προφητικός λόγος απειλεί ότι θα επέλθει καθαίρεση κατά τη θεοφάνεια του Σωτήρα, λέγοντας: 〈ιδού λοιπόν ο δεσπότης Κύριος Σαβαώθ συνταράσσει τους ενδόξους με ισχύ, και οι υψηλοί στην αλαζονεία θα ταπεινωθούν, και θα πέσουν οι υψηλοί με μάχαιρα, ο δε Λίβανος μαζί με τους υψηλούς θα πέσει〉. ⌜Βλέπεις πόσους και πόσες φορές τους ονόμασε 〈υψηλούς〉, των οποίων το σύστημα παρομοιάζει με τον 〈Λίβανο〉 και με τους υψηλότατους κέδρους που βρίσκονται σε αυτόν.⌝ ⌞Γι' αυτό έχει ειπωθεί αλλού: «είδα τον ασεβή να επαίρεται σαν τους κέδρους του 〈Λιβάνου〉», και σε άλλο σημείο πάλι: «φωνή Κυρίου που συντρίβει κέδρους, και θα συντρίψει ο Κύριος τους κέδρους του 〈Λιβάνου〉 και θα τους κατακομματιάσει όπως το μοσχάρι τον 〈Λίβανο〉».⌟ Αυτό λοιπόν υπόσχεται αρχικά ο λόγος ότι θα κάνει ο 〈Κύριος Σαβαώθ〉, εννοώ δηλαδή ότι θα συντρίψει όλες τις εθναρχίες και τις πολυαρχίες ανάμεσα στους ανθρώπους. Επειδή δε σε πολλά σημεία των θείων Γραφών έχει ονομαστεί 〈Λίβανος〉 η Ιερουσαλήμ, όπως πολλές φορές αποδείξαμε, εύλογα σημαίνει και τη δική της πτώση, καθώς και την πτώση των αρχόντων του ιουδαϊκού έθνους που άλλοτε είχαν μεγάλη δύναμη σε αυτήν, λέγοντας: 〈ο δε Λίβανος μαζί με τους υψηλούς θα πέσει〉. ⌜Το πώς όμως θα επέλθει η συντριβή και η πτώση όλων αυτών, το παριστά στη συνέχεια, προφητεύοντας ότι 〈από τη ρίζα του Ιεσσαί θα προέλθει ράβδος〉, η οποία συντρίβοντας θα 〈ταπεινώσει〉 όλους τους προαναφερθέντες 〈υψηλούς〉. Γι' αυτό επισυνάπτεται το: 〈Και θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί〉.

Έχει ειπωθεί, βέβαια, στον Ησαΐα: «Ιδού, λοιπόν, ο Κύριος Σαβαώθ συνταράσσει τους ενδόξους με ισχύ·» και στη συνέχεια: «Ο δε Λίβανος μαζί με τους υψηλούς θα πέσει». Έχει λεχθεί επίσης και στον Ζαχαρία: «Άνοιξε, Λίβανε, τις πύλες σου, και ας καταφάγει φωτιά τους κέδρους σου». Έχει ειπωθεί και στον εικοστό όγδοο ψαλμό: «Θα συντρίψει τους κέδρους του Λιβάνου, και θα τους λεπτύνει όπως το μοσχάρι του Λιβάνου». Αυτές τις εκφράσεις, που είναι ασαφείς, τις αποσαφηνίζει ο λόγος του Ιεζεκιήλ που λέει: «Ο μεγάλος αετός, ο μεγαλοπτέρυγος, με τα πλατιά φτερά, που είναι γεμάτος νύχια, ο οποίος έχει την ηγεμονία να εισέλθει στον Λίβανο, και απέκοψε τα τρυφερά κλαδιά του κέδρου·» στα οποία στη συνέχεια προστίθεται: «Όταν θα έλθει ο βασιλιάς της Βαβυλώνας και θα εισέλθει στην Ιερουσαλήμ, και θα συλλάβει τους άρχοντες». Διότι είναι σαφές ότι μέσω αυτών η προφητεία ερμήνευσε τον μεγάλο μεγαλοπτέρυγο αετό ως τον βασιλιά των Βαβυλωνίων, και τον Λίβανο ως την Ιερουσαλήμ. Θα εφαρμόσεις, λοιπόν, και τα όσα αναφέρονται στους υπόλοιπους προφήτες ως λεχθέντα για τον Λίβανο, στην Ιερουσαλήμ. Αλλά ούτε και κάποιος από τους εκ περιτομής θα μπορούσε να αμφιβάλλει, ώστε να μην ομολογήσει ότι τα όσα έχουν λεχθεί για τον Λίβανο υπαινίσσονται την Ιερουσαλήμ. «Θα υψωθεί» λοιπόν, αναφέρει το παρόν λόγιο, «πάνω από τον Λίβανο ο καρπός του», δηλαδή του προφητευόμενου Σωτήρα.

Η΄. Ιδού, ο δεσπότης Κύριος Σαβαώθ θα συνταράξει τους ενδόξους με ισχύ, και οι υψηλοί στην αλαζονεία θα συντριβούν και θα ταπεινωθούν, και θα πέσουν οι υψηλοί με μάχαιρα, και ο Λίβανος μαζί με τους υψηλούς θα πέσει. Και θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος θα αναβλαστήσει από τη ρίζα, και θα αναπαυθεί επάνω του το Πνεύμα του Θεού, πνεύμα σοφίας και συνέσεως, πνεύμα βουλής και ισχύος, πνεύμα γνώσεως και ευσέβειας θα τον γεμίσει· πνεύμα φόβου Θεού. Δεν θα κρίνει σύμφωνα με τα φαινόμενα, ούτε θα ελέγξει σύμφωνα με όσα ακούγονται, αλλά θα κρίνει τον ταπεινό με δίκαιη κρίση, και θα υπερασπιστεί τους ταπεινούς της γης, και θα πατάξει τη γη με τον λόγο του στόματός του, και με την πνοή των χειλέων του θα θανατώσει τον ασεβή· και θα είναι ζωσμένος την οσφύ του με δικαιοσύνη, και τα πλευρά του περιτυλιγμένα με αλήθεια.

Εάν, όμως, κάποιος δυσπιστεί απέναντι σε αυτά, ας πει εάν είναι δυνατόν να διασωθεί αλλιώς το γράμμα του κειμένου σύμφωνα με την προφανή έννοια· διότι γιατί ή πώς ο Λίβανος θα πέσει μαζί με τους υψηλούς; Ας μην ερμηνεύσει αλληγορικά ούτε τη ράβδο ούτε το άνθος που βγαίνει από αυτήν, αλλά ας αποδείξει πώς λέγεται ότι θα βγει μια υλική ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί και τι είδους άνθος θα αναβλαστήσει από αυτήν. Εάν, πάλι, αυτά αναγκάζουν ακόμη και τον πολύ σκληρόκαρδο να αναχθεί στην πνευματική κατανόηση, δες μήπως και τα υπόλοιπα ορθώς παρουσιάζονται από εμάς ως έχοντα εκπληρωθεί πνευματικά κατά την παρουσία του Σωτήρος μας. Τα οποία μάλιστα έγιναν, σύμφωνα με την προφητεία, αφού ο Κύριος Σαβαώθ κατετάραξε τους άλλοτε ένδοξους του παλαιού λαού· αυτούς για τους οποίους προφητεύει ότι, αφού υψώθηκαν λόγω της ύβρεώς τους εναντίον του Σωτήρος μας, θα συντριβούν, θα ταπεινωθούν και θα πέσουν. Μαζί με αυτούς ο λόγος λέει ότι θα πέσει και ο Λίβανος· διότι έτσι συνηθίζει να ονομάζει την Ιερουσαλήμ και τη λατρεία που τελούνταν παλαιότερα σε αυτήν με σωματικό τρόπο· όπως είναι φανερό από τον Ιεζεκιήλ, όπου είναι γραμμένο με αυτόν τον τρόπο: «Ο αετός ο μέγας, ο μεγαλοπτέρυγος, με το μακρύ άνοιγμα φτερών, ο γεμάτος νύχια, ο οποίος έχει την αρχηγία για να εισέλθει στον Λίβανο, και πήρε τα εκλεκτά της κέδρου». Επεξηγώντας λοιπόν την παραβολή, ο ίδιος ο προφητικός λόγος διδάσκει σαφώς ότι ο Λίβανος είναι η Ιερουσαλήμ, λέγοντας: «Υιέ ανθρώπου, πες στον οίκο τον παραπικραίνοντα: Δεν γνωρίζετε τι ήταν αυτά;»

Ανέβλυσε δε νερό στην έρημο κατά την παρουσία του Χριστού, και χείμαρρος σε γη διψασμένη, καθώς ο πόσιμος και ζωοποιός λόγος ανέβλυσε στην άλλοτε έρημη και διψασμένη γη, δηλαδή στην εξ εθνών Εκκλησία, στην οποία, ενώ προηγουμένως ήταν άνυδρη και κατάξηρη, ξαφνικά ξεχείλισε σαν βροχή μια πηγή από το ύδωρ των λόγων του Ιησού, ζωντανό ύδωρ που αναβλύζει εις ζωήν αιώνιον· ποτιζόμενη από αυτήν την πηγή, λέγεται ότι η άλλοτε έρημος θα ανθίσει σαν τον κρίνο, και λαμβάνει την προσταγή να ευφραίνεται και να αγαλλιά. Προστίθεται δε και η αιτία της ευφροσύνης και της αγαλλίασης, επειδή, λέγει, της δόθηκε η δόξα του Λιβάνου, δηλαδή της Ιερουσαλήμ· για την οποία στις προηγούμενες προφητείες λεγόταν ότι και ο Λίβανος μαζί με τους υψηλούς (του) θα πέσει. Με την πτώση του, η δόξα που υπήρχε προηγουμένως σε αυτόν δόθηκε στη νυν ευαγγελιζόμενη έρημο, δηλαδή στην εξ εθνών Εκκλησία, (δόθηκε) μαζί με την πρότερη τιμή του λεγόμενου Καρμήλου, δηλαδή προφανώς του προηγούμενου λαού.

Πολλές φορές, όταν αναφέρεται για κάποια πράγματα ότι θα συμβούν σε μία διακεκριμένη ημέρα, δηλαδή σε μια φανέρωση του χρόνου, συνάγοντας με τη λογική την ακολουθία όσων δηλώνονται, αποδείξαμε ότι αυτά αναφέρονται στην παρουσία του Θεού· κατά την οποία, ενώ ολόκληρο το έθνος των Ιουδαίων θα εκπέσει, οι θείοι λόγοι δηλώνουν ότι θα σωθούν ελάχιστοι, αυτοί που θα εναπομείνουν από αυτούς. Το προκείμενο όμως χωρίο παρουσιάζει ολοκάθαρα και την ημέρα και τον χρόνο που υποδηλώνεται από αυτήν, καθώς και τα γεγονότα που συνέβησαν σε αυτόν· διότι, προφητεύοντας τη γέννηση του Χριστού που πρόκειται να προέλθει από το σπέρμα του Δαβίδ, προαναγγέλλει ταυτόχρονα και την έκπτωση των Ιουδαίων. Λέει λοιπόν τα εξής: «Ιδού, ο Δεσπότης Κύριος Σαβαώθ θα συνταράξει τους ένδοξους με δύναμη, και οι υψηλοί θα ταπεινωθούν, και θα πέσουν οι υψηλοί με μάχαιρα, και ο Λίβανος μαζί με τους υψηλούς θα πέσει».

Επειδή λοιπόν το σώμα του Χριστού συμπληρώνεται μέσω του καθενός από τα μέλη (διότι τα πολλά μέλη γίνονται ένα σώμα, καθώς λέει ο απόστολος), για τον λόγο αυτόν ονόμασε ολόκληρο το κάλλος του νυμφίου «εκλεκτό Λίβανο», ξεχωρίζοντας τη διαφορά του από τον απορριπτέο Λίβανο με τον προσδιορισμό «εκλεκτός». Διότι εκείνος είναι ο Λίβανος ο οποίος, σύμφωνα με τον Ησαΐα, θα πέσει μαζί με τους υψηλούς, όταν από τη ρίζα του Ιεσσαί ανατείλει το άνθος και βλαστήσει η ράβδος της εξουσίας, μέσω της οποίας η φύση του λέοντα, της πάρδαλης και των ασπίδων μεταβάλλεται προς το τιθασό και το ήμερο, ώστε το λιοντάρι να συζεί με το μοσχάρι και η πάρδαλη να συναναπαύεται με το ερίφιο, ενώ σε αυτά θα επιστατεί εκείνο το παιδί, το νήπιο που γεννήθηκε για εμάς, του οποίου το χέρι εισέρχεται στη φωλιά των ασπίδων, αγγίζοντας τους απογόνους της ασπίδας και αμβλύνοντας το δηλητήριό τους· και όταν γίνονται αυτά, λέει ο προφήτης ότι «και ο Λίβανος μαζί με τους υψηλούς θα πέσει». Όσα δε μηνύει η προφητεία μέσω αυτών των αινιγμάτων, επειδή είναι προφανή σε όλους, θα ήταν περιττό να τα εκθέσουμε με κάθε λεπτομέρεια. Διότι, ποιος δεν γνωρίζει το παιδί που γεννήθηκε για εμάς, το οποίο αγγίζει με το χέρι του τις ασπίδες, και του οποίου η επιστασία καθιστά τα δηλητηριώδη θηρία ομόσκηνα με τα ήμερα, προκαλώντας τη λήθη της φυσικής τους πικρίας;

Εάν δε έπρεπε να μιλήσει για εκείνους που προέρχονται από αυτόν, (λέει): Θα ανατείλουν άστρα από τον Ιακώβ, και ηγέτες από τον Ισραήλ. Ο Ησαΐας αναφέρει: «Ιδού, ο Δεσπότης Κύριος Σαβαώθ θα συνταράξει τους ενδόξους με ισχύ, και οι υπερόπτες στην αλαζονεία θα συντριβούν, και θα ταπεινωθούν οι υψηλοί, και θα πέσουν από μάχαιρα. Ο δε Λίβανος μαζί με τους υψηλούς θα πέσει».