Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 11:15

Το όνομα Αμμών ερμηνεύεται «λαός μεθ' ημών». Πιθανώς να υπακούσουν πρώτοι στον λόγο εκείνοι που έχουν μικρότερη την κακία, παρά εκείνοι που την έχουν μεγαλύτερη και περισσότερο διαδεδομένη. Έπειτα προσθέτει: Και θα ερημώσει ο Κύριος τη θάλασσα της Αιγύπτου.

Όπως ο Ιεζεκιήλ αναφέρει ότι υπάρχουν ποταμοί της Αιγύπτου, για τους οποίους ο Φαραώ αλαζονεύεται ότι έχει δημιουργήσει, έτσι και ο Ησαΐας ονομάζει θάλασσα της Αιγύπτου εκείνην που ο αγαθός Θεός πρόκειται να ερημώσει. Διότι αποτελεί ευεργεσία η ερήμωση που επιφέρεται στα μοχθηρά πράγματα στον ευπρόσδεκτο καιρό. Και όπως ακριβώς «θα ερημώσει ο Κύριος τη θάλασσα της Αιγύπτου, και θα επιβάλει [την ισχύ Του] πάνω στον ποταμό με βίαιο άνεμο», έτσι «και θα πατάξει τις επτά φάραγγες της Αιγύπτου». —Και τότε θα διασχίσει κανείς τον ποταμό της Αιγύπτου υποδεδεμένος (φορώντας τα υποδήματά του). Αυτό υποδηλώνει την πενιχρότητα του νερού που θα έχει απομείνει στο ποτάμιο ύδωρ· διότι θα είναι τόσο λίγο (ή και θα αποξηρανθεί παντελώς), ώστε να μην απομείνει ούτε ικμάδα, εξαιτίας της οποίας θα αναγκαζόταν κάποιος να βγάλει τα υποδήματά του για να εισέλθει στον ποταμό. Ή ίσως, επειδή στον Μωυσή και στον Ιησού [του Ναυή] ειπώθηκε να λύσουν το υπόδημα του ποδιού τους, επειδή η γη πάνω στην οποία στέκονταν ήταν άγια, ενώ η Αίγυπτος δεν είναι τέτοια, αλλά είναι βέβηλη, προστάζονται να πατούν τον ποταμό υποδεδεμένοι και να μην αποθέτουν τα υποδήματά τους.

Αφού απέβαλαν εκείνη την παλαιά ομίχλη και αποκήρυξαν οριστικά τη λατρεία της κτίσης, προσκύνησαν τον Χριστό, και αυτούς που παλαιότερα ήταν άσπονδοι εχθροί τους, εννοώ τους προερχόμενους από τον Ισραήλ, τους έκαναν μυσταγωγούς και καθοδηγητές της οδού που φέρει προς τη σωτηρία. <Και θα ερημώσει ο Κύριος τη θάλασσα της Αιγύπτου, και θα επιβάλει το χέρι του πάνω στον ποταμό με βίαιο άνεμο, και θα πλήξει επτά φάραγγες, ώστε να τον διασχίζει κανείς με τα υποδήματά του.>

Όταν λοιπόν ο Καίσαρας Αύγουστος, έχοντας κυριαρχήσει στην Ιουδαία, έφτασε στη χώρα των Αιγυπτίων, οι κάτοικοί της νόμιζαν ότι, ακόμη και αν επέλεγαν να παραμείνουν ήσυχοι και να απέχουν από τον πόλεμο και τα όπλα, η χώρα θα παρέμενε απόρθητη για αυτόν επειδή ήταν ζωσμένη από λίμνες και ποταμούς. Επειδή όμως ο Θεός, που κυβερνά τα πάντα, έκρινε σωστό να υποτάξει και αυτήν μαζί με τις άλλες στα σκήπτρα των Ρωμαίων, σπρώχνοντας με έναν σφοδρότατο νότιο άνεμο τα νερά του ποταμού προς τη θάλασσα, κατέστησε όλη τη χώρα βατή, έτσι ώστε εκείνοι που ήθελαν να διασχίσουν τις λίμνες και αυτά τα ίδια τα φαράγγια, δηλαδή τις επτά εκβολές του ποταμού, να μην χρειαστεί, τρόπον τινά, ούτε να βγάλουν τα υποδήματά τους από τα πόδια τους. Καθώς λοιπόν ο Θεός εξομάλυνε το πέρασμα για τη στρατιά των Ρωμαίων, οι Αιγύπτιοι νικήθηκαν. Αυτό πάλι μας το διδάσκει ο προφήτης λέγοντας: «Αυτά λέει ο Κύριος Σαβαώθ: Και θα πιούν οι Αιγύπτιοι νερό που βρίσκεται κοντά στη θάλασσα. Ο ποταμός όμως θα στερέψει και θα ξηρανθεί, και θα εκλείψουν οι ποταμοί και οι διώρυγες του ποταμού. Και θα ξηρανθεί κάθε συγκέντρωση νερού, και σε κάθε έλος θα στεγνώσει το καλάμι και ο πάπυρος, και κάθε χλωρό χόρτο γύρω από τον ποταμό, και οτιδήποτε σπέρνεται κοντά στον ποταμό θα ξηρανθεί καταστρεφόμενο από τον άνεμο». —Θα ερημώσει λοιπόν, λέει, ο Κύριος τη θάλασσα της Αιγύπτου. Είναι δε συνήθεια της Αγίας Γραφής να ονομάζει θάλασσες ακόμη και αυτές τις λίμνες. Και θα απλώσει το χέρι του πάνω στον ποταμό με βίαιο άνεμο.

Διότι λέμε ότι έργο του χεριού, δηλαδή της θείας δύναμης, υπήρξε η επέλευση του σφοδρότατου ανέμου ενάντια στα ύδατα. Διότι πάταξε τις επτά φάραγγες, δηλαδή τα στόματα, και τις κατέστησε τόσο ξηρές, ώστε να μπορεί κανείς να τις διασχίσει με τα υποδήματά του.

Πρέπει να γνωρίζει κανείς ότι ούτε το εβραϊκό κείμενο ούτε η διατύπωση των υπολοίπων ερμηνευτών περιέχει την προσθήκη ότι αυτοί «θα υπακούσουν πρώτοι», παρά μόνο τούτο: ότι και σε αυτούς θα επεκταθεί η χάρη του Χριστού, η οποία κηρύσσεται μέσω των αποστόλων. Οι τρεις ερμήνευσαν ομόφωνα ως εξής: «και θα αναθεματίσει ο Κύριος τη γλώσσα της θάλασσας της Αιγύπτου». Ως «θάλασσα» δε συνηθίζει η Γραφή να ονομάζει το πλήθος των ασεβών ανθρώπων ή και το ρεύμα της κακίας, σαν να είναι γεμάτη από αλμυρά ύδατα. Λέγεται δε ότι ο Κύριος θα «αναθεματίσει», ώστε να μην εδραιώνουν πλέον τη δεισιδαίμονα πλάνη με την αιγυπτιακή «γλώσσα», αλλά να μάθουν να «λαλούν» τα λόγια του Θεού και να «ορκίζονται στο όνομα του Κυρίου». Αξίζει δε να επιστήσουμε την προσοχή μας στο ότι και στα προκείμενα εδάφια ο λόγος μνημονεύει τον Σωτήρα μας «Ιησού», σύμφωνα με το εβραϊκό κείμενο στο εξής: «ιδού ο Θεός ο σωτήρας μου, θα έχω εμπιστοσύνη σε αυτόν». Διότι, αντί για «ο σωτήρας μου», η εβραϊκή λέξη περιέχει το «ησουαθί», και πάλι στο «από τις πηγές του σωτηρίου», αντί για «του σωτηρίου», έχει ειπωθεί «ησουά». Όπως ακριβώς ο λόγος στα προηγούμενα δεν μνημόνευσε ονομαστικά και χωρίς λόγο την «Ιδουμαία» και τον «Μωάβ» και τους «υιούς Αμμών», αλλά επειδή ήταν έθνη εξαιρετικά δεισιδαίμονα, εχθρικά και αντίθετα προς τον Θεό των προφητών, γι' αυτό και προφητεύει ως κάτι το παράδοξο το ότι αυτά ακριβώς τα έθνη θα αποδεχθούν τη διδασκαλία του Χριστού.

Και σε εκείνους μεν την εποχή του Μωυσή η θάλασσα χωρίστηκε με τρόπο αισθητό, και το νερό του ποταμού της Αιγύπτου μεταβλήθηκε σε αίμα· η προσθήκη, όμως, των αγαθών κατά τους χρόνους που υποδηλώνονται απειλεί την αιγυπτιακή θάλασσα με ερήμωση, και τον ποταμό τους με παντελή έκλειψη, προκειμένου, χωρίς κανένα εμπόδιο, οι κήρυκες του σωτηρίου Ευαγγελίου να περιέλθουν τις χώρες των Αιγυπτίων και να επιφέρουν την ανατροπή της πολυθεϊστικής τους δεισιδαιμονίας, καθώς και να μεταδώσουν τη γνώση του επί πάντων Θεού και του Χριστού Του, ο οποίος προήλθε «εκ ρίζης Ιεσσαί». Πρέπει δε να παρατηρηθεί πώς αναφέρεται ότι ο Κύριος θα ερημώσει όχι τη χώρα της Αιγύπτου, αλλά τη «θάλασσά» της, υποδηλώνοντας έτσι το πλήθος της ειδωλολατρίας. Εάν, λοιπόν, τα πλήθη της κακίας του βίου παρομοιάζονται με θάλασσα, δες αν δεν υπονοείται ευλόγως η γλώσσα των άθεων και ασεβών ανδρών, οι οποίοι παλαιότερα αγνοούσαν τον Θεό, όπως ακριβώς το φανέρωσε ο Φαραώ λέγοντας: «δεν γνωρίζω τον Κύριο και τον Ισραήλ δεν τον εξαποστέλλω». Αυτό ακριβώς προφητεύει ο λόγος στη συνέχειά του ότι πρόκειται να συμβεί. Και έτσι «αναθεματίστηκε η γλώσσα της αιγυπτιακής θάλασσας», ώστε να σιγήσουν τα χρηστήρια και τα μαντεία των πονηρών δαιμόνων που παλαιότερα κραύγαζαν από αυτήν· και να καταλυθούν επίσης οι κακοτεχνίες τους μέσω των γοήτων ανδρών. Όλα αυτά, βέβαια, εκπληρώθηκαν στην πράξη μετά το ευαγγελικό κήρυγμα που κηρύχθηκε στους ίδιους τους Αιγυπτίους.

Από εκείνους, λοιπόν, και μέχρι εμάς τους ίδιους, κάθε δύναμη των θεωρούμενων ως θεών από τους Αιγυπτίους έσβησε, και για όλους τους άθεους και ασεβείς άνδρες σε ολόκληρη την οικουμένη, οι οποίοι μιμούνται τους Αιγυπτίους με τον ίδιο τρόπο της ειδωλολατρίας, η άλλοτε πλημμυρούσα και κυματώδης θάλασσα υπέστη την έσχατη ερήμωση. Λέγεται ότι ο Κύριος 〈θα ερημώσει τη θάλασσα της Αιγύπτου〉, δηλαδή το πλήθος της ειδωλολατρίας, και όχι μόνο 〈θα ερημώσει τη θάλασσα〉, αλλά και 〈θα επιβάλει το χέρι του επί τον ποταμό〉 της ίδιας της βασιλείας των Αιγυπτίων που υφίστατο ανέκαθεν, καθώς με αυτόν τον τρόπο υποδηλώνεται το 〈βίαιο πνεύμα〉, που νοείται ως ο άρχοντας των Ρωμαίων ο οποίος κατέλυσε πρώτος τη βασιλεία των Αιγυπτίων. Διαλύθηκε, λοιπόν, αυτός ο ίδιος ο 〈ποταμός αφού πατάχθηκε〉, ή σαν να ταπεινώθηκε σε βαθιές κοιλάδες και μετατράπηκε 〈σε επτά φάραγγες〉. Αυτό ακριβώς θα το κατανοήσεις εάν στρέψεις τον νου σου στο γεγονός ότι, ενώ παλαιότερα ένα μέγιστο ρεύμα 〈ενός ποταμού〉, μέσω του οποίου υποδηλωνόταν το βασίλειο της Αιγύπτου, κυριαρχούσε σε όλα τα εκεί έθνη, όταν αυτό 〈πατάχθηκε〉 και καταλύθηκε, ορισμένοι τοπικοί άρχοντες ηγήθηκαν αυτών κατά καιρούς· άλλοι διοικώντας τις περιοχές των Λιβύων, άλλοι ξεχωριστά των Θηβαίων, και άλλοι την ίδια την Αίγυπτο και την Αλεξάνδρεια.

Και από αυτούς, άλλοι μεν έχουν τιμηθεί με ηγεμονικά αξιώματα, έχοντας επιφορτιστεί με τη φροντίδα των δημοσίων και πολιτικών υποθέσεων, άλλοι δε πάλι διοικούν ξεχωριστά τα στρατιωτικά τάγματα, και όλοι αυτοί βέβαια προάγονται στα προαναφερθέντα αξιώματα από την ανώτερη εξουσία. Και έπειτα, καθώς ιδιωτεύουν, ευλόγως παρομοιάστηκαν με «φάραγγες» σε αντιπαραβολή με τον «ποταμό» που άλλοτε πλημμύριζε ανάμεσά τους, εννοώ δηλαδή το βασίλειο, το οποίο κατέκλυζε μαζικά με ένα ρεύμα ολόκληρη την Αίγυπτο και τα έθνη γύρω από αυτήν, με μία βασιλική δύναμη που κυριαρχούσε στα πάντα. Έτσι, λοιπόν, «πατάχθηκε» και ο αιγυπτιακός «ποταμός», και στη θέση του δημιουργήθηκαν επιμέρους «φάραγγες», ώστε να είναι στο εξής βατή η Αίγυπτος για όσους κηρύττουν το Ευαγγέλιο του Χριστού, χωρίς κανείς να στέκεται εμπόδιο μπροστά τους ούτε να τους εμποδίζει να εισέλθουν.

Στη συνέχεια αυτών αναφέρεται: «και θα πιουν οι Αιγύπτιοι νερό που βρίσκεται κοντά στη θάλασσα», αντί του οποίου ο μεν Ακύλας λέει: «και θα απορροφηθούν τα νερά από τη θάλασσα», ο δε Σύμμαχος: «και θα εξαφανιστούν τα νερά από τη θάλασσα». Αλληγορικά, λοιπόν, ο λόγος με τη λέξη «θάλασσα» στα χωρία αυτά υπαινίσσεται το ταραχώδες πλήθος των Αιγυπτίων. Τους προσφέρεις, δηλαδή, ένα ασυνήθιστο ποτό· διότι, αφού δεν υπάρχει πλέον ο ποταμός ούτε άλλο αιγυπτιακό νερό, αλλά ούτε και το θαλασσινό είναι κατάλληλο για πόση, λέει ότι αυτοί «θα πιουν» νέο και ασυνήθιστο (ξένο) νερό. Και αυτό ήταν το νερό «από τις πηγές του σωτηρίου», το οποίο τους χορηγείται από τον Κύριο. Όπως λοιπόν δηλωνόταν και λίγο πιο πριν στο χωρίο: «Αλίμονο στο πλήθος των πολλών εθνών· σαν θάλασσα που κυματίζει, και ο όγκος των πολλών εθνών θα ηχήσει σαν νερό. Σαν πολύ νερό τα πολλά έθνη», στα οποία παρέβαλε το ταραχώδες των εθνών με νερά και με «θάλασσα που κυματίζει». Η δε φράση: «και ο ποταμός θα εκλείψει» σημαίνει πιθανότατα ότι δεν θα υφίσταται πλέον το βασίλειό τους. Το ότι όμως ο λόγος που λέει πως ο ποταμός των Αιγυπτίων «θα εκλείψει» υποδήλωνε το βασίλειό τους, το αποδείξαμε ήδη προηγουμένως στην προφητεία σχετικά με αυτόν που πρόκειται να προέλθει «από τη ρίζα του Ιεσσαί». Μέσω αυτής λεγόταν: «Και ο Κύριος θα απλώσει το χέρι του επί του ποταμού με βίαιο άνεμο και θα τον χτυπήσει σε επτά φάραγγες, ώστε να τον διασχίζουν με τα υποδήματά τους».