Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 11:2

Διότι ο Γαβριήλ, όταν εστάλη στη Μαρία, δεν βρισκόταν και στον ουρανό; Ορθ. Ως προς την ουσία, όχι· ως προς τη διάνοια, ναι. Μακεδ. Το ίδιο λέω και για το Πνεύμα. Ορθ. Και πώς κατανοείς αυτόν που λέει ότι «το Πνεύμα Κυρίου έχει γεμίσει την οικουμένη· και αυτό που συγκρατεί τα πάντα, έχει γνώση κάθε φωνής;» Και τι είναι αυτό που κατέχει τη γνώση του Θεού, παρά μόνο το Πνεύμα, για το οποίο έχει ειπωθεί: «Πνεύμα γνώσεως και ευσεβείας;» Μακεδ. Το Πνεύμα είναι αγιαστικό. Ορθ. Δηλαδή ο Πατέρας δεν αγιάζει; Ή μήπως δεν έχει γραφτεί στα Ευαγγέλια: «Πατέρα, αγίασέ τους μέσα στην αλήθεια σου;» Και μέσω του προφήτη λέει: «Εγώ είμαι ο Κύριος που τους αγιάζω». Μακεδ. Ναι, αγιάζει και ο Πατέρας και ο Υιός. Ορθ. Εάν αγιάζει ο Πατέρας και αγιάζει και ο Υιός, και αγιάζει και το Πνεύμα, άρα είναι της ίδιας φύσεως με τον Πατέρα και τον Υιό· διότι όσων η ενέργεια είναι η ίδια, ίδια είναι και η φύση.

Διότι είναι Πνεύμα σοφίας και συνέσεως, καθώς και τα υπόλοιπα αγαθά χαρίσματα. Διότι, αντιδιαστέλλοντάς την προς κάποια άλλη, αναφέρει στις Παροιμίες: «Η αγαθή σύνεση δίνει χάρη». Επειδή, εάν κάθε σύνεση ήταν αγαθή, δεν θα πρόσθετε τη λέξη «αγαθή».

Ότι υπάρχουν ορισμένα κοινά ονόματα του Πατρός, του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, όπως το Θεός, το Κύριος, Άγιος, Αγαθός, Πνεύμα και κάποια άλλα παρόμοια. Προκειμένου, λοιπόν, σε κάποιο βαθμό να γίνει αντιληπτό, ονομάστηκε Πνεύμα· όπως αναφέρεται: «Πνεύμα είναι ο Θεός, και εκείνοι που τον προσκυνούν, πρέπει να τον προσκυνούν με πνεύμα και αλήθεια». Και πάλι, σχετικά με τον Υιό: «Πνεύμα του προσώπου μας είναι ο Χριστός ο Κύριος». Άγιος είναι ο Πατέρας και άγιος είναι ο Υιός, το δε Πνεύμα δεν είναι κάτι που αγιάζεται, αλλά αυτό που αγιάζει· είναι αγαθό, όπως αγαθός είναι ο Πατέρας και ο εκ του αγαθού αγαθός γεννηθείς Υιός· είναι ευθές Πνεύμα, όπως ευθύς είναι ο Κύριος ο Θεός μας, καθότι είναι η ίδια η αλήθεια και η δικαιοσύνη, εξαιτίας του ατρέπτου της ουσίας του· είναι Παράκλητος, όπως και ο Μονογενής· σύμφωνα με το: «Εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα μου, και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο». Έτσι, το όνομα του Πνεύματος είναι κοινό με τον Πατέρα και τον Υιό, και ένεκα της κατά φύση κοινωνίας και οικειότητας η ονομασία τους είναι ενωμένη. Διότι από πού αλλού έχει ονομαστεί πάλι ηγεμονικό, πάλι Πνεύμα αληθείας, πάλι Πνεύμα σοφίας;

Έχει ειπωθεί δε από κάποιους ότι οι επτά γυναίκες είναι τα επτά πνεύματα, τα οποία λίγο αργότερα ο ίδιος αυτός Προφήτης πρόκειται να απαριθμήσει, ως αναπαυόμενα σε αυτόν που πρόκειται να βλαστήσει από τη ρίζα του Ιεσσαί: πνεύμα σοφίας και συνέσεως, πνεύμα βουλής και ισχύος, πνεύμα γνώσεως και ευσεβείας, πνεύμα φόβου Θεού· τα οποία, εξαιτίας του ότι όλοι παρεξέκλιναν και συνάμα εξαχρειώθηκαν, μη έχοντας σε ποιον να αναπαυθούν ευάρεστα, αφού επιλήφθηκαν της ανθρώπινης φύσης του Κυρίου, επιτελούν τα αναγεγραμμένα.

Διότι αδρανεί το πνεύμα της γνώσεως και της ευσέβειας σε καιρούς κατά τους οποίους δεν υπάρχει εκείνος που έχει σύνεση, δεν υπάρχει εκείνος που αναζητά τον Θεό· και αποτελεί τρόπον τινά όνειδος για τις αρετές το να μην υπάρχει κανείς που να τις εγκολπώνεται, αλλά οιονεί να χηρεύουν εξαιτίας της ελλείψεως μιας ψυχής που να τις υποδέχεται. Διότι το να μην κατορθώσουν να ελκύσουν κανέναν με το οικείο τους κάλλος, αλλά να εναπομείνουν στην ερημία, φαίνεται πως πλήττει τις ίδιες τις αρετές. Εκείνος όμως, ο οποίος πρόκειται να αναδείξει στον εαυτό του κάθε είδος αρετής στην άκρα τελειότητά της, αφαιρεί τον ονειδισμό από αυτές.

Και θα αναπαυθεί επάνω του το Πνεύμα του Θεού, πνεύμα σοφίας και συνέσεως, και τα εξής. Αλίμονο στους ισχυρούς σας που πίνουν κρασί, και στους δυνάστες που αναμειγνύουν το σίκερα. Και στους ιερείς απαγορεύει ο νόμος, όταν εισέρχονται στα άγια, να καταναλώνουν κρασί και σίκερα, όπως και στους ονομαζόμενους Ναζηραίους, σύμφωνα με όσα αναφέρονται στους Αριθμούς, με τον εξής τρόπο: Διότι μίλησε ο Κύριος προς τον Μωυσή, λέγοντας: «Μίλησε στους υιούς του Ισραήλ και πες τους: Άνδρας ή γυναίκα που θα δώσει μεγάλη ευχή να αφιερωθεί με αγνεία στον Κύριο, θα εξαγνιστεί απέχοντας από κρασί και σίκερα». Και στις Παροιμίες ο Σολομών λέει: «Οι δυνάστες είναι οξύθυμοι, ας μην πίνουν κρασί, για να μην ξεχάσουν τη σοφία όταν πιουν». —Διότι πρέπει οι υπηρέτες του θείου λόγου και εκείνοι στους οποίους έχει ανατεθεί η μέριμνα των ανθρώπων, να απέχουν εντελώς από όσα προκαλούν θόλωση στο ηγεμονικό της ψυχής. Επειδή, όταν εισέλθει άφθονος άκρατος οίνος, σαν κάποιος τύραννος που ανέβηκε στην ακρόπολη, από την πιο ψηλή κορυφή προκαλεί ακατάπαυστους θορύβους στην ψυχή, χωρίς να διστάζει μπροστά σε κανένα παράνομο πρόσταγμα, αλλά, αφού υποδουλώσει πρώτα τον ίδιο τον λογισμό, συγχέει και καταρρίπτει όλη την εσωτερική ευταξία που έχει αποκτηθεί μέσω της παιδείας, προκαλώντας απρεπή γέλια, θορυβώδη φωνή, παρορμητικές οργές, αχαλίνωτες επιθυμίες, οίστρο και μανία για κάθε παράνομη ηδονή.

Διότι το Πνεύμα είναι αυτό που πληροί τα σύμπαντα, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Διότι το Πνεύμα του Κυρίου έχει πληρώσει την οικουμένη», λέει ο Σολομών. Γι' αυτό και, επειδή το Πνεύμα γνωρίζεται μέσα από επτά ενέργειες, τις οποίες ανέφερε ο Ησαΐας, επτά οφθαλμούς ονόμασε το Πνεύμα του Κυρίου και ο Ζαχαρίας, λέγοντας τα εξής: «Αυτοί είναι οι οφθαλμοί του Κυρίου που επιβλέπουν τη γη»· και το λεγόμενο: «Τον ουρανό και τη γη εγώ τα πληρώ, λέγει ο Κύριος», σημαίνει την πλήρωση μέσω του θείου Πνεύματος· όπως ακριβώς λέει ο Θεός και μέσω του Ζαχαρία: «Εγώ είμαι ανάμεσά σας, και το Πνεύμα μου παρίσταται στο μέσο σας». Έχουν προαναφερθεί δε και πολλά άλλα παρόμοια, σχετικά με το ότι το Πνεύμα είναι αυτό που πληροί την κτίση. Ποιος, λοιπόν, δεν αντιλαμβάνεται τη θεϊκή δόξα του Πνεύματος, όταν ακούει το: «Πού να πορευθώ μακριά από το Πνεύμά σου;» και πάλι: «Τον ουρανό και τη γη εγώ τα πληρώ, λέγει ο Κύριος»; Βλέπω να συμπίπτει σε ένα και το αυτό η λεγόμενη καθολική παρουσία του Θεού και του Πνεύματος στα πάντα. Εσύ όμως, μην μπορώντας σε τέτοιες περιπτώσεις να νοήσεις ή να αποκαλέσεις το Πνεύμα άκτιστο, λες ότι ο ίδιος ο Θεός ονομάζεται πνεύμα.

Ο δε Υιός είναι πάντοτε Υιός, υπάρχοντας πάντοτε ως μορφή Θεού, όντας ο Υιός φυσική εικόνα του Θεού. Αλλά και το Πνεύμα αποκαλείται εικόνα του Υιού, και δάκτυλος Θεού, και πνεύμα Θεού, και ρήμα και πνεύμα στόματος, και αγαθό πνεύμα, και ευθές, και ηγεμονικό, και πνεύμα δυνάμεως, και Κύριος και Θεός αποκαλείται το πνεύμα του Θεού, όπως άλλωστε και ο Λόγος. Διότι, εάν το Πνεύμα στερεώνει τις δυνάμεις των ουρανών μαζί με τον Θεό και Λόγο, πώς είναι δυνατόν να είναι αλλότριο;

Εάν δε λέγει ο Ιώβ: «Πνεύμα θείο είναι αυτό που με εποίησε»· πού είναι ο Υιός; Εάν δε λέγει ο ίδιος ο Ιώβ: «Υπάρχει πνεύμα στους θνητούς, και η πνοή του Παντοκράτορα είναι αυτή που με διδάσκει»· πού είναι ο Υιός; Εάν δε λέγει ο Δαβίδ: «Θα εξαποστείλεις το Πνεύμα σου, και θα κτισθούν, και θα ανακαινίσεις το πρόσωπο της γης»· πού είναι ο Υιός; Εάν δε λέγει: «Πού να πορευθώ μακριά από το Πνεύμα σου, και από το πρόσωπό σου πού να φύγω;»· πού είναι ο Υιός; Εάν δε λέγει: «Ουαί, τέκνα αποστάτες, αυτά λέγει ο Κύριος: Λάβατε αποφάσεις όχι δι' εμού, και συνάψατε διαθήκες όχι διά του Πνεύματός μου»· πού είναι ο Υιός; Εάν δε λέγει: «Και θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος θα αναβλαστήσει από τη ρίζα του, και θα αναπαυθεί επ' αυτόν Πνεύμα σοφίας και συνέσεως, Πνεύμα βουλής και ισχύος, Πνεύμα γνώσεως και ευσεβείας, και θα τον γεμίσει Πνεύμα φόβου Θεού»· πώς να χωρίσω το Πνεύμα; Εάν δε λέγει: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, για το οποίο με έχρισε, με απέστειλε να ευαγγελιστώ στους φτωχούς, να κηρύξω στους αιχμαλώτους άφεση, και στους τυφλούς ανάβλεψη»· πώς να χωρίσω το Πνεύμα; Και όσα με φιλοπονία είναι δυνατόν να βρει κανείς τόσο από την Παλαιά Γραφή όσο και από την Καινή Διαθήκη περί του Πνεύματος και του Υιού και του Πατρός. Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου· διότι ιδού, θα συλλάβεις στη γαστέρα σου, και θα γεννήσεις υιό.

Αν, βέβαια, επιλέξει κανείς να προσεγγίσει μια βαθύτερη θεωρία, και να εφαρμόσει τη δύναμη των προκειμένων στον ίδιο τον Σατανά και στις αλιτήριες δυνάμεις που βρίσκονται υπό την εξουσία του, ούτε αυτός θα εκτραπεί από τον ορθό σκοπό. Διότι συνετρίβη και χάθηκε το κακοποιό στίφος των δαιμόνων, όπως και μαζί με αυτούς ο ίδιος ο αποστάτης δράκοντας, ο υψηλός και υπερόπτης, ο οποίος παρομοιάζεται με το όρος του Λιβάνου. Επειδή, πριν από την έλευση του Σωτήρος μας, ήταν περίβλεπτος σε όλους και προσκυνούνταν ατόπως παντού, έχοντας σφετεριστεί για τον εαυτό του τη δόξα της θεότητας. <Και θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος θα αναβλαστήσει από τη ρίζα, και θα αναπαυθεί επάνω του πνεύμα Θεού, πνεύμα σοφίας και συνέσεως, πνεύμα βουλής και ισχύος, πνεύμα γνώσεως και ευσεβείας, και θα τον γεμίσει πνεύμα φόβου Θεού.> Ο προφήτης, έχοντας προγνωρίσει τα μέλλοντα μέσω της άνωθεν ελλάμψεως, καθιστά σαφή την προφητεία.

Και βέβαια ο θεσπέσιος Παύλος γράφει σε επιστολή του και λέει: «Χάρις στον Θεό, ο οποίος πάντοτε μας οδηγεί σε θρίαμβο εν Χριστώ, και φανερώνει δι' ημών σε κάθε τόπο την οσμή της γνώσεώς του, διότι είμαστε ευωδία Χριστού για τον Θεό, ανάμεσα σε αυτούς που σώζονται και σε αυτούς που χάνονται· στους μεν είμαστε οσμή θανάτου προς θάνατον, στους δε οσμή ζωής προς ζωήν». Σε αυτήν τη ράβδο, λέει, δηλαδή στο άνθος που επρόκειτο να γεννηθεί από τη ρίζα του Ιεσσαί, θα επαναπαυθεί στους κατάλληλους καιρούς το Πνεύμα του Θεού, το οποίο έχει πολλές ενέργειες. Διότι το ονομάζει Πνεύμα βουλής και συνέσεως, γνώσεως και σοφίας, ευσέβειας και φόβου Θεού. Εμείς όμως λέμε ότι το κήρυγμα της προφητικής μεγαλουργίας δεν μας παρουσιάζει τον Ιησού ως έναν ψιλό άνθρωπο, ο οποίος έπειτα έγινε πνευματοφόρος και μέτοχος των χαρισμάτων του Θεού όπως συμβαίνει με εμάς, αλλά μάλλον φανερώνει τον Λόγο του Θεού που ενανθρώπησε, ο οποίος είναι πλήρης από κάθε αγαθό ως προς τη δική του φύση, οικειώνεται όμως μαζί με την ανθρωπότητα και τα δικά της ιδιώματα.

Έπρεπε λοιπόν, εφόσον ο μονογενής Λόγος του Θεού ταπείνωσε τον εαυτό του προχωρώντας στην κένωση, να μην αρνηθεί τη σμικρότητα που προέρχεται από την κένωση, και αν και είναι πλήρης κατά φύση, να δέχεται εξαιτίας της ανθρώπινης φύσης, όχι τόσο για τον εαυτό του, αλλά για εμάς που βρισκόμαστε σε στέρηση κάθε αγαθού. Ώστε, ακόμα και αν λέγεται κάπου ότι έλαβε το Πνεύμα, καίτοι ο ίδιος είναι ο χορηγός του Αγίου Πνεύματος και δεν το δίνει με το μέτρο αλλά το διανέμει στους άξιους από το δικό του πλήρωμα, το να λαμβάνει ας κατανοείται σύμφωνα με τα μέτρα της κενώσεως, διότι έτσι θα φτάσουμε κατευθείαν στην αλήθεια. Όμως πρόσεξε το εξής: «Διότι θα αναπαυθεί πάνω του», λέει, «το Πνεύμα του Θεού». Διότι αυτό δόθηκε αρχικά στην απαρχή του γένους μας, δηλαδή στον Αδάμ, αλλά αυτός φάνηκε ράθυμος στην τήρηση της εντολής που του δόθηκε, παραμέλησε τα προστάγματα, ξέπεσε στην αμαρτία, και έτσι το Πνεύμα δεν βρήκε ανάπαυση στους ανθρώπους. «Διότι όλοι παρέκκλιναν, εξαχρειώθηκαν μαζί, δεν υπήρχε κανείς που να πράττει την αγαθότητα, δεν υπήρχε ούτε ένας». Έπειτα, ο μονογενής Λόγος του Θεού έγινε άνθρωπος, χωρίς όμως να εγκαταλείψει το να είναι Θεός. Επειδή όμως, αν και έγινε όμοιος με εμάς, παρέμεινε άτρωτος από αμαρτίες, το Άγιο Πνεύμα αναπαύθηκε στην ανθρώπινη φύση, εντός του ως πρώτου, και ως σε μια δεύτερη απαρχή του γένους, προκειμένου να αναπαυθεί και σε εμάς, και να παραμείνει στο εξής κατοικώντας στις διάνοιες αυτών που πιστεύουν.

Διότι ο μόλυβδος είναι σύμβολο τιμωρίας, ενώ ο άργυρος σύμβολο λαμπρότητας. Επτά δε οφθαλμοί αυτής της έμπρακτης πίστης είναι τα επτά χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος, τα οποία απαρίθμησε ο Ησαΐας: πνεύμα σοφίας, πνεύμα συνέσεως, πνεύμα γνώσεως, πνεύμα επιστήμης, πνεύμα βουλής, πνεύμα ισχύος, πνεύμα φόβου του Θεού. Χαρακτηριστικό του μεν φόβου είναι η αποχή από τα κακά, της δε ισχύος η πράξη των καλών· της βουλής η διάκριση των αντιθέτων· της επιστήμης η γνώση των τρόπων που αφορούν τις αρετές· της γνώσεως η θεωρία των νοημάτων που υπάρχουν στις εντολές· της συνέσεως η εναρμόνιση της ψυχής προς τους προαναφερθέντες τρόπους και λόγους.

Και άλλα αναφέρει ο μεγαλοφωνότατος Ησαΐας: «και θα αναπαυθεί επάνω του Πνεύμα Θεού, πνεύμα σοφίας και συνέσεως, πνεύμα βουλής και ισχύος, πνεύμα γνώσεως και ευσεβείας, και θα τον γεμίσει πνεύμα φόβου Θεού», φανερώνοντας ότι μεν αυτό είναι ένα και αδιαίρετο, αλλά διάφορες είναι οι ενέργειές του. Και πάλι: «Ο Ιακώβ ο δούλος μου», και τα εξής, «έδωσα το Πνεύμα μου επάνω του». Και πάλι: «Θα επιθέσω το Πνεύμα μου στο σπέρμα σου». Και πάλι: «Και τώρα ο Κύριος ο παντοκράτωρ απέστειλε εμένα και το Πνεύμα του». Και πάλι: «Αυτή είναι σε αυτούς η από εμένα διαθήκη, είπε ο Κύριος, το δικό μου Πνεύμα το οποίο είναι επάνω σου». Και πάλι: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε», και τα εξής. Και πάλι σε όσα λέγει κατά των Ιουδαίων: «Αυτοί όμως απείθησαν και παρόξυναν το Άγιο Πνεύμα του». Και: «Πού είναι εκείνος που έθεσε μέσα τους το Άγιο Πνεύμα;»

Επιπλέον αυτών, θα βρεις πάλι και άλλες ονομασίες του Αγίου Πνεύματος. Διότι ονομάζεται «Πνεύμα αγιωσύνης», όπως έχει γραφτεί: «κατά Πνεύμα αγιωσύνης». Ονομάζεται επίσης «Πνεύμα υιοθεσίας», όπως λέει ο Παύλος: «διότι δεν λάβατε πνεύμα δουλείας ώστε να φοβάστε πάλι, αλλά λάβατε Πνεύμα υιοθεσίας, με το οποίο κράζουμε: Αββά, ο Πατέρας». Ονομάζεται επίσης «Πνεύμα αποκαλύψεως», καθώς έχει γραφτεί: «να σας δώσει Πνεύμα σοφίας και αποκαλύψεως, ώστε να τον γνωρίσετε πλήρως». Ονομάζεται επίσης «Πνεύμα επαγγελίας», καθώς ο ίδιος λέει: «στο οποίο και εσείς, αφού πιστέψατε, σφραγιστήκατε με το Άγιο Πνεύμα της επαγγελίας». Ονομάζεται επίσης «Πνεύμα χάριτος», όπως όταν λέει πάλι: «και το Πνεύμα της χάριτος εξύβρισε». Και με πολλές άλλες τέτοιες προσηγορίες ονομάζεται. Άκουσες δε σαφώς και στην προηγούμενη κατήχηση ότι στους μεν ψαλμούς άλλοτε ονομάζεται αγαθό και άλλοτε ηγεμονικό, ενώ στον Ησαΐα προσαγορευόταν ως πνεύμα σοφίας και συνέσεως, και βουλής και ισχύος, και γνώσεως και ευσέβειας και φόβου Θεού.

Αλλά και τη δικαίωση αναφέρει ότι προέρχεται και από τους δύο, καθώς και τη χάρη· «αφού δικαιωθήκαμε στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και εν τω Πνεύματι του Θεού μας», το οποίο είναι όμοιο με το να λέει: «έχοντας λοιπόν δικαιωθεί εκ πίστεως, έχουμε ειρήνη με τον Θεό διά του Κυρίου μας Ιησού Χριστού»· «κανείς δεν μπορεί να πει Κύριο τον Ιησού, παρά μόνο εν Πνεύματι Αγίω», και κανείς δεν μπορεί να λάβει το Άγιο Πνεύμα παρά μόνο από τον Κύριο· «υπάρχουν δε διαιρέσεις χαρισμάτων, αλλά είναι το ίδιο Πνεύμα, και υπάρχουν διαιρέσεις διακονιών, αλλά είναι ο ίδιος Κύριος, και υπάρχουν διαιρέσεις ενεργημάτων, αλλά είναι ο ίδιος Θεός που ενεργεί τα πάντα σε όλους» και «από δόξα σε δόξα, ακριβώς όπως από το Πνεύμα του Κυρίου»· και «μη λυπείτε το Πνεύμα το Άγιο, με το οποίο σφραγιστήκατε για την ημέρα της απολυτρώσεως», το οποίο είναι όμοιο με το να λέει: «ή μήπως προκαλούμε σε ζηλοτυπία τον Κύριο; Μήπως είμαστε ισχυρότεροί του;»· «το δε Πνεύμα ρητώς λέει», το οποίο είναι όμοιο με το να λέει: «αυτά λέει ο Κύριος Παντοκράτωρ»· και «το Πνεύμά μου βρίσκεται ανάμεσά σας», όμοιο με το να λέει: «εάν κάποιος μου ανοίξει, θα εισέλθω εγώ και ο Πατέρας και θα κατοικήσουμε μαζί του»· ο δε Ησαΐας λέει: «και επάνω του Πνεύμα Θεού», ενώ ο Χριστός: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε» και «τον Ιησού από τη Ναζαρέτ, τον οποίο έχρισε ο Θεός με Πνεύμα Άγιο» ή «ο Κύριος με απέστειλε και το Πνεύμα του». Είναι δε φανερή και η φωνή των Σεραφείμ, που κράζει: «Άγιος, άγιος, άγιος ο Κύριος Σαβαώθ».

Ω, μακαρία ρίζα· από πού βλάστησε αυτή; Γι' αυτήν ο προφήτης Ησαΐας κελαηδά ως χελιδόνι, βοώντας με πύρινη γλώσσα: Θα αναβλαστήσει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος θα αναβεί από τη ρίζα, και θα αναπαυθεί πάνω της το Πνεύμα του φόβου του Θεού.

Διότι εκείνη που έλεγε «μην με ακούτε», είναι φανερό ότι μιλούσε ανθρώπινα και δεν βρισκόταν εν Αγίω Πνεύματι. Εάν λοιπόν δεν βρισκόταν εξάνωθεν στο Άγιο Πνεύμα, αλλά διακατεχόταν από ανθρώπινο φρόνημα, τότε δεν γνώριζε τίποτα και συνεπώς δεν ήταν προφήτιδα, αφού δεν είχε Άγιο Πνεύμα, αλλά μιλούσε και εκφραζόταν με ανθρώπινο φρόνημα. Εάν πάλι μιλούσε και προφήτευε δια του Αγίου Πνεύματος, ποιο ήταν άραγε το Άγιο Πνεύμα που έλεγε «μην με ακούτε;» Και είναι πολλή η τύφλωση της απάτης, και μέγας είναι ο λόγος του Θεού, ο οποίος με κάθε τρόπο μας συνετίζει ώστε να γνωρίζουμε ποια είναι τα λαληθέντα εκ του Αγίου Πνεύματος, άλλοτε εκ προσώπου του Πατρός, άλλοτε εκ προσώπου του Υιού και άλλοτε εκ προσώπου του Αγίου Πνεύματος. Και εάν το πνεύμα που βρισκόταν στη Μαξιμίλλα ήταν Άγιο Πνεύμα, δεν θα απαγόρευε τα ίδια του τα λόγια· «διότι ένα είναι το Άγιο Πνεύμα, το οποίο διανέμει στον καθένα όπως βούλεται». Εάν δε έχει την εξουσία να διανέμει όπως βούλεται, και ονομάζεται πνεύμα γνώσεως και πνεύμα ευσεβείας, και λέγεται ότι είναι πνεύμα Χριστού και πνεύμα Πατρός, το οποίο εκπορεύεται εκ του Πατρός και λαμβάνει εκ του Υιού, μη όντας ξένο προς τον Πατέρα και τον Υιό, επομένως δεν θα έλεγε «μην με ακούτε».

Ο ίδιος ο Κύριος θα έλθει σε κρίση μαζί με τους πρεσβυτέρους του λαού. Και πάλι: Εκείνη την ημέρα θα επιλάμψει ο Θεός με δόξα πάνω στη γη. Θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος θα αναβλαστήσει από τη ρίζα· και θα επαναπαυθεί επάνω του Πνεύμα Θεού, πνεύμα σοφίας, πνεύμα συνέσεως, πνεύμα βουλής και ισχύος, πνεύμα γνώσεως και ευσεβείας· και θα τον γεμίσει πνεύμα φόβου Θεού.

Στο έβδομο έτος της δουλείας οι Ιουδαίοι απελευθερώνουν τους Εβραίους. Από τη δέκατη πέμπτη έως την εικοστή πρώτη ημέρα, κατά τις οποίες εορταζόταν το Πάσχα των Ιουδαίων, επτά είναι οι ημέρες της εορτής. Επτά έθνη κατέγραψε ο Θεός ως υπόδουλα στους Ιουδαίους: των Χαναναίων, των Χετταίων, των Φερεζαίων, των Γεργεσαίων, των Ευαίων, των Ιεβουσαίων και των Αβραίων. Επτά (έξι) ημέρες παρέμεινε εκτός της σκηνής η αδελφή του Μωυσή, έχοντας απομονωθεί. Με επτά κλήματα δέθηκε ο Σαμψών και τα έκοψε σαν σπάγκο. Είχε επτά ιερούς βοστρύχους μαλλιών· το κούρεμα των οποίων απομάκρυνε την ισχύ και τη δύναμή τους. Επτά είναι οι οφθαλμοί που επιβλέπουν σε όλη τη γη. Επτά δοχεία και επτά λύχνους είδε ο Ζαχαρίας, επειδή επτά είναι τα πνεύματα από τον Θεό. Επτά είναι τα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος: πνεύμα σοφίας, πνεύμα συνέσεως, πνεύμα βουλής, πνεύμα ισχύος, πνεύμα γνώσεως, πνεύμα ευσεβείας, πνεύμα φόβου Θεού. Με επτά στύλους υποστήριξε τη δική της σκηνή η σοφία. Επτά γυναίκες, σύμφωνα με τον Ησαΐα, θα παρακαλέσουν ικετευτικά τον έναν κύριο λέγοντας: Το δικό μας ψωμί θα φάμε και με τα δικά μας ενδύματα θα ντυθούμε. Αρκεί μόνο το όνομά σου να κληθεί πάνω μας· αφαίρεσε τον ονειδισμό μας.

Επειδή μέσω αυτών υποδηλώνεται η έσχατη ερήμωση του τόπου, στη συνέχεια, εφόσον οι άνδρες είχαν εκλείψει και δεν υπήρχαν πλέον επειδή είχαν εξολοθρευθεί 〈από μάχαιρα〉, λέγει ότι 〈επτά γυναίκες θα πιάσουν έναν άνδρα〉, παρακαλώντας τον να φέρουν απλώς το όνομά του και τίποτε περισσότερο, ⌜διότι δεν είχαν ανάγκη από κάτι άλλο, παρά μόνο το 〈όνομά〉 του και να φαίνεται ότι αυτός προΐσταται αυτών, ώστε να μην είναι έρημες και περιφρονημένες λόγω του ότι δεν είχαν κανέναν προστάτη. Γι' αυτό, σαν να βρήκαν κάποιον σπάνιο, ενώ όλοι είχαν χαθεί, του λένε: 〈μόνο το δικό σου όνομα ας κληθεί σε εμάς, αφαίρεσε τον ονειδισμό μας〉.⌝ Αυτή μεν είναι η έννοια του γράμματος, άλλοι όμως είπαν ότι ο πρώτος άνθρωπος είναι ο Σωτήρας, και 〈επτά γυναίκες〉 είναι οι επτά δυνάμεις του Αγίου Πνεύματος, οι οποίες βρέθηκαν γύρω από τον πρώτο άνθρωπο διότι δεν βρήκαν κανέναν άλλον ικανό να τις χωρέσει, και αυτές είναι ‹πνεύμα σοφίας και συνέσεως, βουλής και ισχύος, γνώσεως και ευσεβείας› και πάνω απ' όλα ‹πνεύμα φόβου Θεού›. 〈Εκείνη την ημέρα θα επιλάμψει ο Θεός〉. Διδάσκει ότι κατά τον ένα και τον αυτό χρόνο θα συμβούν και τα πρώτα και τα προκείμενα, αλλά εκείνα μεν ήταν σκυθρωπά, ενώ τα παρόντα είναι πιο χρηστά. Πώς λοιπόν ήταν δυνατόν να εκπληρωθούν και τα της χρηστής επαγγελίας, κατά τον ίδιο χρόνο, στους ίδιους ανθρώπους;

Λοιπόν, το 〈ραβδί ή το κλαδί ή ο βλαστός〉 ήταν ο άνθρωπος του Σωτήρα μας που νοείται κατά σάρκα, ενώ ο Θεός Λόγος που κατοικούσε μέσα του φανερώνεται μέσα από όσα ακολουθούν, με τα οποία έχει ειπωθεί: 〈«και θα αναπαυθεί επάνω του το πνεύμα του Θεού, πνεύμα σοφίας και συνέσεως, πνεύμα βουλής και ισχύος, πνεύμα γνώσεως και ευσεβείας· και θα τον γεμίσει πνεύμα φόβου Θεού»〉· διότι μέσω αυτών υποδηλώνεται «το πλήρωμα της θεότητος» του Μονογενούς του Θεού, για το οποίο λένε οι Ευαγγελιστές: «από το πλήρωμά του εμείς όλοι λάβαμε», και ο Απόστολος: «διότι σε αυτόν ευδόκησε να κατοικήσει σωματικώς όλο το πλήρωμα της θεότητος». Διότι, ενώ από τους υπόλοιπους προφήτες ‹ο καθένας είχε λάβει κάποιο ιδιαίτερο χάρισμα›, και από τους αποστόλους ομοίως ο καθένας μετείχε σε κάποιο μέρος «από το πλήρωμα», αυτός είχε «το πλήρωμα της θεότητος», το οποίο κανένας άνθρωπος δεν μπόρεσε ποτέ να χωρέσει, παρά μόνο εκείνος που προφητεύτηκε ότι 〈θα προέλθει από τη ρίζα του Ιεσσαί〉, στον οποίο κατοίκησε το 〈πνεύμα〉 του Θεού, για το οποίο λέει ο Απόστολος: «ο δε Κύριος είναι το 〈πνεύμα〉», 〈πνεύμα σοφίας και συνέσεως〉, και ‹〈σοφία〉› ήταν ο προϋπάρχων 〈Λόγος〉 του Θεού, ‹μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα›· «διότι τα πάντα με 〈σοφία〉 τα εποίησε», και «ο Θεός με τη 〈σοφία〉 θεμελίωσε τη γη», και κατά τον Απόστολο: «ο Χριστός είναι η δύναμη του Θεού και η 〈σοφία〉 του Θεού».

Αυτό λοιπόν 〈το πνεύμα της σοφίας〉 δεν ερχόταν στον προφητευόμενο για μία ώρα ούτε για μία ημέρα ούτε για κάποιο σύντομο χρονικό διάστημα, αλλά 〈αναπαύθηκε〉 πάνω 〈του〉 σαν σε δικό του ναό, και το ίδιο ήταν 〈πνεύμα βουλής και ισχύος〉. Γι' αυτό στα προηγούμενα ονομαζόταν «〈Μεγάλης βουλής άγγελος〉», και έχει ειπωθεί «Χριστός, Θεού δύναμη και Θεού σοφία». Αλλά το ίδιο έχει ονομαστεί και 〈πνεύμα γνώσεως και ευσέβειας〉 και 〈πνεύμα φόβου Θεού〉. Δεν πρέπει όμως να τα νοούμε αυτά διαιρεμένα ως πολλά πνεύματα, αλλά, όπως ακριβώς κατανοούμε ότι αυτός είναι Λόγος του Θεού και ‹φως› και ‹ζωή και ανάσταση› και άλλα μύρια σύμφωνα με τις διάφορες επινοίες που υπάρχουν για αυτόν, έτσι και 〈πνεύμα σοφίας και συνέσεως και βουλής και ισχύος και γνώσεως και ευσέβειας και φόβου Θεού〉. Και όλα αυτά πρέπει να τα κατανοήσουμε ως έναν και τον αυτόν προϋπάρχοντα Λόγο του Θεού, ο οποίος 〈αναπαύθηκε σε αυτόν που προήλθε από τη ρίζα του Ιεσσαί〉 και που γεννήθηκε «από το σπέρμα του Δαβίδ κατά σάρκα».

Γι' αυτό προστίθεται το: 〈τον αποδέχθηκε η ψυχή μου〉· διότι αυτός μόνο ήταν ο 〈εκλεκτός〉 του Θεού, και αυτόν 〈αποδέχθηκε〉 η λεγόμενη 〈ψυχή〉 του Θεού, ⌜εφόσον η Θεία Γραφή συνηθίζει να χρησιμοποιεί καταχρηστικά το όνομα της 〈ψυχής〉 για τον Θεό, όπως ακριβώς συνηθίζει να αναφέρει ανθρωπομορφικά πόδια και χέρια και δάχτυλα και μάτια του Θεού.⌝ 〈έδωσα το Πνεύμα μου σε αυτόν, κρίση στα έθνη θα προβάλει〉. ⌞Θα διαπιστώσεις δε ότι αυτά συμφωνούν με όσα προφητεύτηκαν προηγουμένως για εκείνον που επρόκειτο να προέλθει «από τη ρίζα του Ιεσσαί». Είναι όμως 〈εκλεκτός〉 όχι με τον ίδιο τρόπο όπως οι απόστολοι, επειδή μόνο για αυτόν έχει ειπωθεί το: «τον οποίο διάλεξε 〈η ψυχή〉 μου», αλλά και επειδή ‹το 〈Πνεύμα〉 του Θεού αναπαύθηκε μόνο σε αυτόν›: «διότι σε αυτόν κατοίκησε όλο το πλήρωμα της θεότητας σωματικώς».⌟ Το 〈Πνεύμα〉 δε που δόθηκε σε αυτόν που προήλθε «〈από〉 τη ρίζα του Ιεσσαί» ήταν ο ίδιος ο Μονογενής Λόγος του Θεού, πράγμα που και ο Απόστολος δήλωνε λέγοντας: «ο δε Κύριος είναι το 〈Πνεύμα〉». ⌜Γι' αυτό, ως ο μόνος που χώρεσε το πατρικό 〈Πνεύμα〉, επιτελεί όλα τα ακόλουθα εξαγγέλλοντας τα περί της καθολικής 〈κρίσεως〉 στα 〈έθνη〉, ώστε να προετοιμαστούν όλοι για τη μέλλουσα 〈κρίση〉 του Θεού.⌝ Γι' αυτό έχει λεχθεί: 〈κρίση στα έθνη θα προβάλει〉. ⌜Έπειτα, επειδή διήλθε τον ανθρώπινο βίο του ήσυχα και πράα, ώστε να μην επιτρέπει ούτε σε εκείνους που θεραπεύονταν από αυτόν να τον κάνουν φανερό σε όλους.⌝ Για τον λόγο αυτό έχει ειπωθεί: 〈δεν θα κραυγάσει ούτε θα υψώσει φωνή, ούτε θα ακουστεί έξω η φωνή του〉, αλλά 〈ούτε τσακισμένο καλάμι θα συντρίψει〉· ⌜διότι έτσι αθόρυβα και ήσυχα θα διέλθει τον βίο του ανάμεσα στους ανθρώπους, ώστε να μη λυπήσει ούτε τον πιο τυχαίο άνθρωπο, τον πιο ταπεινό και αδύναμο από όλους, που παρομοιάζεται με 〈καλάμι〉 εξαιτίας της αδυναμίας του.⌝ αλλά 〈ούτε λινάρι που καπνίζει θα σβήσει〉, ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: 〈ούτε αμυδρό λινάρι θα σβήσει〉, και σύμφωνα με τον Ακύλα: 〈και αμυδρό λινάρι δεν θα σβήσει〉, και σύμφωνα με τον Θεοδοτίωνα: 〈και αμυδρό στουπί δεν θα σβήσει. ⌜Λινάρι〉 δε που σιγοκαίει θα μπορούσες να πεις ότι είναι κάποιος που υπερηφανεύεται από τον σαρκικό του νου και έχει τυφλωθεί από έπαρση, τον οποίο ειπώθηκε ότι ο προφητευόμενος δεν θα εμποδίσει ούτε θα σταματήσει από την αλαζονεία του.

Εκείνος που στην προηγούμενη περικοπή, μετά τις ευαγγελικές επαγγελίες, προς το τέλος του λόγου του ανέφερε: «Εγώ ο Κύριος την κατάλληλη στιγμή θα τους συνάξω», με πολλή συνέπεια μέσω των προκείμενων στίχων αναφωνεί λέγοντας: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε». Έπειτα, το πώς πραγματοποιεί την επισυναγωγή το διδάσκει μέσα από τα όσα ακολουθούν· το πώς, εξάλλου, αυτός που λέει: «Εγώ ο Κύριος την κατάλληλη στιγμή θα τους συνάξω», προσθέτει σαν να είναι κάποιος άλλος από τον ομιλούντα το: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε», θα γινόταν σαφές σε όσους δοξάζουν ότι ο Χριστός του Θεού ούτε ψιλός άνθρωπος είναι, ούτε άσαρκος και ασώματος Λόγος που δεν μετείχε καθόλου στη θνητή φύση. Αντιθέτως, ομολογούν ταυτόχρονα ότι αυτός είναι και Θεός και άνθρωπος· Θεός μεν, κατά το ότι είναι «μονογενής Θεός, ο οποίος βρίσκεται στους κόλπους του Πατρός», άνθρωπος δε, κατά το ότι νοείται πως προήλθε «εκ σπέρματος Δαβίδ κατά σάρκα». Πράγματι, λοιπόν, ο Θεός Λόγος, για τον οποίο κυριολεκτεί η προφητεία, μαζί με τις άλλες επαγγελίες που έχει κάνει, πρόσθεσε και τούτο λέγοντας: «Εγώ ο Κύριος την κατάλληλη στιγμή θα τους συνάξω». Έπειτα, παρουσιάζει τον άνθρωπο τον οποίο προσέλαβε, εισάγοντάς τον να λέει: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε». Πολλές φορές άλλωστε αποδείχθηκε και στα προηγούμενα το πώς έχει αναπαυθεί επάνω σε αυτόν που προέρχεται από τη ρίζα του Ιεσσαί το «Πνεύμα του Θεού και πνεύμα σοφίας και συνέσεως, και πνεύμα βουλής και ισχύος, και πνεύμα γνώσεως και ευσεβείας».

Πολύ εύστοχα, λοιπόν, εξαιτίας του προφητευόμενου Χριστού του Θεού δεν μνημόνευσε απλώς «τον Δαβίδ», αλλά με την προσθήκη «τον υιό του Ιεσσαί»· ώστε να συνδέσουμε με την παρούσα γραφή την προφητεία του Ησαΐα, μέσω της οποίας προφητεύονται παρόμοια πράγματα για τον Χριστό, όπου λέγεται: «Θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος θα αναβλαστήσει από τη ρίζα· και θα αναπαυθεί πάνω του το Πνεύμα του Θεού», και τα εξής· στα οποία προστίθεται: «Και θα υπάρξει η ρίζα του Ιεσσαί, και αυτός που θα εγερθεί για να άρχει των εθνών, σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη». Διότι βλέπεις πώς και εδώ, μέσω της ρίζας του Ιεσσαί, διακηρύσσεται η κλήση των εθνών· ώστε καθόλου μάταια δεν υπάρχει η προσθήκη «του υιού του Ιεσσαί» στην προκείμενη προφητεία. Στο κατάλληλο σημείο δε εδώ, αφού ευαγγελίστηκε η βασιλεία του Χριστού και η κλήση των εθνών, ολοκληρώνεται το δεύτερο μέρος του βιβλίου των Ψαλμών, το οποίο άρχισε από τον τεσσαρακοστό πρώτο και κατέληξε στον προκείμενο.

Του ιδίου. Λ΄. «Η διαθήκη της ζωής και της ειρήνης ήταν μαζί του, και του έδωσα φόβο ώστε να με φοβάται, και να νιώθει δέος ενώπιον του ονόματός μου. Νόμος αλήθειας υπήρχε στο στόμα του, και αδικία δεν βρέθηκε στα χείλη του· πορεύθηκε μαζί μου κατευθύνοντας με ειρήνη, και επέστρεψε πολλούς από την αδικία. Διότι τα χείλη του ιερέα θα διαφυλάξουν τη γνώση, και θα αναζητήσουν τον νόμο από το στόμα του, επειδή είναι άγγελος του Κυρίου του Παντοκράτορα». Και θεωρώντας ότι αυτά αρμόζουν στις μαρτυρίες περί του Χριστού, τα έχουμε εκθέσει· διότι και η διαθήκη της ζωής και της ειρήνης ήταν μαζί του, και το πνεύμα του φόβου, μαζί με τα υπόλοιπα, αναπαύθηκε πάνω του, σύμφωνα με το χωρίο του Ησαΐα: «και θα τον γεμίσει πνεύμα φόβου Θεού»· αλλά και ο νόμος της αλήθειας, και όχι ο τυπικός, υπήρχε στο στόμα του, και αδικία δεν βρέθηκε στα χείλη του· διότι σύμφωνα με τον Ησαΐα «αμαρτία δεν έπραξε, ούτε βρέθηκε δόλος στα χείλη του»· και επειδή συνυπήρχε με την πατρική δύναμη, πορευόταν μαζί του κατευθύνοντας με ειρήνη, οδηγώντας σε επιστροφή πολλούς από εκείνους που παλαιότερα δεν γνώριζαν τον Θεό. Και από αυτόν, επειδή είναι αρχιερέας και διαφυλάσσει τη γνώση για τα πάντα, αναζήτησαν και θα αναζητήσουν τον θείο νόμο όσοι μεριμνούν για την επίγνωσή του· διότι αυτός είναι ο άγγελος της μεγάλης βουλής, ο οποίος διακονεί και διαγγέλλει σε κάθε δημιούργημα το θέλημα του Πατρός.

Για ποιον άλλον αρμόζει να θεωρήσουμε ότι λέει ο Θεός το «αυτός θα με επικαλεστεί: Πατέρας μου είσαι εσύ» και το «κι εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο», παρά για τον Σωτήρα μας, τον μονογενή Υιό Του; Διότι, τι το εξαιρετικό είχε κατορθώσει ο Δαβίδ σε σχέση με τους υπόλοιπους προφήτες και τους δίκαιους άνδρες, ώστε να λέγονται αυτά μόνο για αυτόν, και να προφητεύεται ότι ο ίδιος θα αναστηθεί πάλι ως βασιλιάς και ποιμένας των προβάτων του Θεού; Συνοψίζοντας, λοιπόν, όλα αυτά, και εστιάζοντας στην προφητεία του Ησαΐα, η οποία μετά τον θάνατο του Δαβίδ διακηρύσσει μαζί με τα άλλα για τον Χριστό και το, «Θα βγει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος θα αναβλαστήσει από τη ρίζα, και θα αναπαυθεί επάνω του το πνεύμα του Θεού»· και τα όσα ακολουθούν, δικαιολογημένα έχουμε πειστεί ότι και τα αναφερόμενα εδώ, αν και προφητεύονται ωσάν για τον Δαβίδ, λέγονται για τον Ίδιο. Διότι μόνο ο Χριστός του Θεού, φέροντας μεταφορικά το όνομα του Δαβίδ, έχει αναδειχθεί ως ο καλός ποιμένας, αφού έγινε αρχηγός και σωτήρας του ποιμνίου και της Εκκλησίας του Θεού· ο Οποίος προφητεύεται ότι θα κατασταθεί από τον Πατέρα βασιλιάς σε όλον τον νοητό Ισραήλ, αφού ο Κύριος επαναφέρει από την αιχμαλωσία τον λαό Του.

Η΄. Ιδού, ο δεσπότης Κύριος Σαβαώθ θα συνταράξει τους ενδόξους με ισχύ, και οι υψηλοί στην αλαζονεία θα συντριβούν και θα ταπεινωθούν, και θα πέσουν οι υψηλοί με μάχαιρα, και ο Λίβανος μαζί με τους υψηλούς θα πέσει. Και θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος θα αναβλαστήσει από τη ρίζα, και θα αναπαυθεί επάνω του το Πνεύμα του Θεού, πνεύμα σοφίας και συνέσεως, πνεύμα βουλής και ισχύος, πνεύμα γνώσεως και ευσέβειας θα τον γεμίσει· πνεύμα φόβου Θεού. Δεν θα κρίνει σύμφωνα με τα φαινόμενα, ούτε θα ελέγξει σύμφωνα με όσα ακούγονται, αλλά θα κρίνει τον ταπεινό με δίκαιη κρίση, και θα υπερασπιστεί τους ταπεινούς της γης, και θα πατάξει τη γη με τον λόγο του στόματός του, και με την πνοή των χειλέων του θα θανατώσει τον ασεβή· και θα είναι ζωσμένος την οσφύ του με δικαιοσύνη, και τα πλευρά του περιτυλιγμένα με αλήθεια.

Είπα, όταν έλθει ο βασιλιάς της Βαβυλώνας στην Ιερουσαλήμ και συλλάβει τον βασιλιά της και τους άρχοντές της. Είναι ολοφάνερο λοιπόν το πώς και αυτός ο Λίβανος, μαζί με όσους υψώθηκαν από την αλαζονεία τους, κατέπεσε κατά την παρουσία του Σωτήρα μας που προήλθε από τη ρίζα του Ιεσσαί· στον οποίο και αναπαύθηκε η τελειότητα των χαρισμάτων του Αγίου Πνεύματος, και ο οποίος πρόκειται να έλθει και πάλι κατά τη δεύτερη και ένδοξη παρουσία του, χωρίς να κρίνει σύμφωνα με την εξωτερική δόξα· διότι ο Θεός δεν προσωποληπτεί· αλλά ούτε και θα ελέγξει σύμφωνα με τα λόγια· διότι αυτός ερευνά καρδιές και νεφρούς, και διεισδύει μέχρι τον διαχωρισμό ψυχής και πνεύματος.

Ψ. ΛΑ΄. Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε· ※ ο Κύριος με απέστειλε για να ευαγγελιστώ στους πτωχούς, να θεραπεύσω τους συντετριμμένους στην καρδιά, να κηρύξω στους αιχμαλώτους άφεση και στους τυφλούς ανάβλεψη, να κηρύξω το δεκτό έτος του Κυρίου και την ημέρα της ανταπόδοσης ※ στον Θεό μας· να παρηγορήσω όλους όσους πενθούν, να δοθεί σε όσους πενθούν στη Σιών δόξα αντί για στάχτη, έλαιο ευφροσύνης σε αυτούς που πενθούν, ένδυμα δόξας αντί για πνεύμα ακηδίας· και θα ονομαστούν γενεές δικαιοσύνης, φύτευμα του Κυρίου προς δόξαν. Ο Ιησούς, ο Χριστός του Θεού, ο οποίος προήλθε από τη ρίζα του Ιεσσαί, στον οποίο έχουν αναπαυθεί τα επτά πνεύματα του Θεού, αφού αγάπησε τη δικαιοσύνη και μίσησε την ανομία, εχρίσθη από τον Θεό και Πατέρα Του με το λεγόμενο πνευματικό έλαιο της αγαλλιάσεως. Ο Οποίος, παίρνοντας κάποτε στα χέρια Του τον Ησαΐα κατά τον χρόνο που είχε ενανθρωπήσει, και αφού ανέγνωσε την προκειμένη περικοπή, κλείνοντας το βιβλίο, λέει: «Σήμερα έχει εκπληρωθεί η γραφή αυτή», διότι Αυτός ήταν αληθώς εκείνος που απεστάλη από τον Πατέρα, για να ευαγγελιστεί τη βασιλεία των ουρανών στους πτωχούς τω πνεύματι, προς τους οποίους και έλεγε: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών»· και για να θεραπεύσει τους συντετριμμένους στην καρδιά, για τους οποίους έχει ειπωθεί: «καρδιά συντετριμμένη και ταπεινωμένη ο Θεός δεν θα την καταφρονήσει».

«Θα εμφανιστεί ο Κύριος εναντίον τους και θα εξολοθρεύσει όλους τους θεούς των εθνών, και θα τον προσκυνήσουν, ο καθένας από τον τόπο του, όλα τα νησιά των εθνών». 〈17. Από τον ίδιο〉. «Γι' αυτό, περίμενέ με, λέγει ο Κύριος, έως την ημέρα της αναστάσεώς μου για μαρτυρία. Διότι η κρίση μου είναι να συνάξω τα έθνη, για να συγκεντρώσω βασιλείς, ώστε να εκχέω επάνω τους την οργή μου, όλη την οργή του θυμού μου. Διότι με τη φωτιά του ζήλου μου θα καταναλωθεί όλη η γη, επειδή τότε θα μεταστρέψω στους λαούς τη γλώσσα, στη γενεά τους, ώστε να επικαλούνται όλοι το όνομα του Κυρίου, για να τον δουλεύουν κάτω από έναν ζυγό. Από τα πέρατα των ποταμών της Αιθιοπίας θα μου φέρουν θυσίες». 〈18. Από τον Ζαχαρία〉. «Χαίρε και ευφραίνου, θυγατέρα Σιών, διότι ιδού, έρχομαι και θα κατασκηνώσω ανάμεσά σου, λέγει ο Κύριος· και θα καταφύγουν πολλά έθνη στον Κύριο εκείνη την ημέρα, και θα γίνουν λαός του. Και θα κατασκηνώσουν ανάμεσά σου, και θα γνωρίσεις ότι ο Κύριος ο Παντοκράτωρ με απέστειλε σε εσένα». 〈19. Από τον Ησαΐα〉. «Θα βγει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος από τη ρίζα θα αναβλύσει, και θα αναπαυθεί επάνω του το Πνεύμα του Θεού», και τα εξής. Στα οποία προσθέτει: «Και θα υπάρξει εκείνη την ημέρα η ρίζα του Ιεσσαί και εκείνος που εγείρεται για να άρχει των εθνών· σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη». 20. 〈Από τον ίδιο〉. «

Και ο μεν Μωυσής μάς ευαγγελίζεται όλα αυτά και πολλά άλλα περί του Χριστού· παρόμοια δε με αυτόν και ο Ησαΐας προλέγει ρητώς τα εξής, αναφερόμενος σε κάποιον συγκεκριμένο που πρόκειται να εγερθεί από το σπέρμα και τη διαδοχή του βασιλιά Δαβίδ: «Θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος θα αναβλαστήσει από τη ρίζα· και θα αναπαυθεί πάνω του το Πνεύμα του Θεού, Πνεύμα σοφίας και συνέσεως» και τα λοιπά. Έπειτα, προχωρώντας παρακάτω, προαναγγέλλει με προφητικό τρόπο τη μεταβολή που θα επέλθει μέσω της διδασκαλίας του Χριστού στα αλλόφυλα έθνη, βαρβάρους και Έλληνες, καθώς και στους πιο άγριους και θηριώδεις ανθρώπους, οι οποίοι θα γίνουν πράοι και ήμεροι. Λέει, λοιπόν: «Και θα βοσκήσει ο λύκος μαζί με το αρνί, και η λεοπάρδαλη θα αναπαυθεί μαζί με το ερίφιο, και το μοσχάρι και ο ταύρος και το λιοντάρι θα βοσκήσουν μαζί», και άλλα παρόμοια, τα οποία ευθύς αμέσως διασαφηνίζει και ερμηνεύει λέγοντας: «Και θα υπάρξει εκείνος που θα εγερθεί για να άρχει των εθνών, σε αυτόν τα έθνη θα ελπίσουν».

Ξεκάθαρα, η δύναμη του Σωτήρα μας κυριαρχεί και εξουσιάζει από την ανατολική θάλασσα μέχρι τη δύση του ηλίου, αρχίζοντας να ενεργεί από τον ποταμό, δηλαδή από το μυστήριο του βαπτίσματος (λουτρού), ή και από τότε που, αφού φανερώθηκε για πρώτη φορά στον Ιορδάνη, ξεκίνησε την ευεργεσία του προς τους ανθρώπους. Επεκτεινόμενη λοιπόν από τότε, η βασιλεία του ανάμεσα στους ανθρώπους διαδόθηκε σε όλη την οικουμένη. Και καθώς νοείται ως «Λίβανος» η Ιερουσαλήμ, όπως αποδεικνύεται από πάρα πολλές προφητείες, εξαιτίας του αρχαίου ιερού που υπήρχε σε αυτήν και του θυσιαστηρίου και όσων προσφέρονταν πάνω σε αυτό προς τιμήν του Θεού σαν λιβάνι, προφητεύεται ότι ο «καρπός» του Χριστού, η Εκκλησία που προέρχεται από τα έθνη, θα υψωθεί «πάνω από τον Λίβανο». Αν δε ο φιλομαθής, με την ησυχία του, εξετάσει λεπτομερώς λέξη προς λέξη τον ψαλμό, θα ομολογήσει ότι τα όσα αναφέρονται σε αυτόν αρμόζουν μόνο στον δικό μας Κύριο, και όχι στον παλαιό Σολομώντα ούτε σε κάποιον άλλον από τους βασιλείς μετά από αυτόν, οι οποίοι κυβέρνησαν μόνο το ένα έθνος των Ιουδαίων, και μάλιστα για ελάχιστα χρόνια, και όχι σε καμία άλλη παρά μόνο στην ιουδαϊκή γη. ⟨η΄.⟩ ⟨Από τον Ησαΐα⟩. «Και θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος θα αναβλαστήσει από τη ρίζα. Και θα επαναπαυθεί πάνω του Πνεύμα Θεού, πνεύμα σοφίας και συνέσεως, πνεύμα βουλής και ισχύος, πνεύμα γνώσεως και ευσεβείας· θα τον γεμίσει το πνεύμα του φόβου του Θεού.»

Πλην όμως, είτε πνεύμα δειλίας και θανάτου, είτε φόβου και τρόμου, είτε οποιαδήποτε άλλη τέτοια δύναμη έπεσε επάνω του, σε καμία περίπτωση δεν τον κατέβαλε, διότι, ως γενναίος αθλητής, αποτινάσσοντας τη δειλία του θανάτου με την πεποίθηση της ζωής (αφού ο ίδιος είναι η ζωή), την απέρριψε μακριά. Ομοίως, και το πνεύμα που του επήλθε, το οποίο προκαλεί φόβο ή τρόμο, το εκσφενδόνισε πολύ μακριά μέσω του πνεύματος του θάρρους, της δυνάμεως και της ισχύος, επειδή σύμφωνα με τον Ησαΐα αναπαύθηκε «επ' αυτόν» μαζί με τα άλλα πνεύματα και «πνεύμα βουλής και ισχύος». Έτσι, διεσκόρπισε και το πνεύμα του σκότους με τη δύναμη του δικού του φωτός, επειδή «το φως μέσα στη σκοτία φέγγει, και η σκοτία δεν το κατέλαβε». Παρόμοια με αυτά θα μπορούσε κανείς να βρει και στον εικοστό πρώτο ψαλμό, στον οποίο πάλι λέγονται τα εξής από το ίδιο πρόσωπο: «με περικύκλωσαν πολλοί μόσχοι, ταύροι παχείς με περιέσφιγξαν· άνοιξαν εναντίον μου το στόμα τους, σαν λιοντάρι που αρπάζει και ωρύεται», και πάλι: «διότι με περικύκλωσαν σκύλοι πολλοί, συναγωγή πονηρευομένων με περιέσφιγξαν», και επιπλέον: «λύτρωσε από τη ρομφαία την ψυχή μου, και από το χέρι του σκύλου τη μονογενή μου· σώσε με από το στόμα του λιονταριού, και την ταπείνωσή μου από τα κέρατα των μονοκερώτων».

ΙΣΤ΄. Αλλά και οι παλαιοί προφήτες του Θεού τιμούσαν τον ίδιο με διάφορες θεολογικές εκφράσεις. Διότι ο ένας τον αποκαλούσε πνεύμα του Θεού, λέγοντας: «Θα προέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος θα αναβλαστήσει από τη ρίζα του, και θα αναπαυθεί πάνω του πνεύμα του Θεού, πνεύμα σοφίας και συνέσεως» και τα εξής. Διότι με αυτά τα λόγια φανέρωνε σαφώς αυτόν που προήλθε «από το σπέρμα του Δαβίδ κατά σάρκα» και τον Θεό Λόγο που κατοίκησε μέσα του. Γι' αυτό ο θείος απόστολος άλλοτε μεν έλεγε «ο δε Κύριος είναι το Πνεύμα», και άλλοτε «ο Χριστός είναι η δύναμη του Θεού και η σοφία του Θεού». Αλλά και ένας άλλος προφήτης παρομοίως τον αποκαλεί πνεύμα, λέγοντας: «Πνεύμα προ του προσώπου μας είναι ο Χριστός ο Κύριος». Επίσης, και στο Ευαγγέλιο έχει ειπωθεί σαφώς για αυτόν: «Ιδού ο δούλος μου τον οποίο εξέλεξα, ο αγαπητός μου, στον οποίο ευαρεστήθηκε η ψυχή μου· έδωσα το πνεύμα μου επάνω του, και θα εξαγγείλει κρίση στα έθνη».

Ήταν λοιπόν πάντοτε μεταληπτό, όχι μεταληπτικό· τελειοποιούν, όχι τελειοποιούμενο· πληρούν, όχι πληρούμενο· αγιάζον, όχι αγιαζόμενο· θεούν, όχι θεούμενο· πάντοτε ταυτόσημο με τον εαυτό του και με εκείνους με τους οποίους συντάσσεται· αόρατο, άχρονο, αχώρητο, αναλλοίωτο, άποιο, άποσο, ανείδεο, αναφές, αυτοκίνητο, αεικίνητο, αυτεξούσιο, αυτοδύναμο, παντοδύναμο (αν και ανάγεται προς την πρώτη αιτία, όπως ακριβώς όλα τα χαρακτηριστικά του Μονογενούς, έτσι βέβαια και εκείνα του Πνεύματος)· ζωή και ζωοποιό· φως και χορηγός φωτός· αυτοαγαθό και πηγή αγαθότητας· Πνεύμα ευθές, ηγεμονικό, κύριο, που αποστέλλει, που ξεχωρίζει, που κατασκευάζει ναό για τον εαυτό του, που οδηγεί, που ενεργεί όπως βούλεται, που διανέμει χαρίσματα· Πνεύμα υιοθεσίας, αλήθειας, σοφίας, σύνεσης, γνώσης, ευσέβειας, βουλής, ισχύος, φόβου, από όσα έχουν απαριθμηθεί· μέσω του οποίου γνωρίζεται ο Πατέρας και δοξάζεται ο Υιός, και από τους οποίους μόνους γνωρίζεται· μία η σύνταξη, μία η λατρεία, η προσκύνηση, η δύναμη, η τελειότητα, ο αγιασμός. Γιατί να μακρολογώ; Όλα όσα έχει ο Πατέρας, ανήκουν και στον Υιό, εκτός από την αγεννησία. Όλα όσα έχει ο Υιός, ανήκουν και στο Πνεύμα, εκτός από τη γέννηση. Αυτά τα ιδιώματα δεν προκαλούν διαχωρισμό της ουσίας, σύμφωνα τουλάχιστον με τον δικό μου λόγο, αλλά αποτελούν διακρίσεις γύρω από την ουσία.

ΙΓ΄. Αυτό κηρύχθηκε βέβαια από τους προφήτες, όπως στο χωρίο: «Πνεύμα Κυρίου επ’ εμέ»· και, «Θα αναπαυθούν επάνω του επτά Πνεύματα»· και, «Κατέβηκε Πνεύμα Κυρίου, και τους οδήγησε»· και το Πνεύμα επιστήμης που γέμισε τον Βεσελεήλ, τον αρχιτέκτονα της σκηνής· και το Πνεύμα που παροξύνεται· και το Πνεύμα που ανέλαβε τον Ηλία με άρμα, και το οποίο ζητήθηκε εις διπλούν από τον Ελισσαίο· και με το αγαθό και ηγεμονικό πνεύμα από το οποίο ο Δαβίδ καθοδηγούνταν και στηριζόταν.

Αυτά, λοιπόν, θα μπορούσε να πει κάποιος, υποθέτοντας ότι [η θεότητα του Αγίου Πνεύματος] είναι άγραφη. Ήδη όμως θα έρθει ενώπιόν σου και το πλήθος των μαρτυριών, από τις οποίες θα αποδειχθεί, σε όσους δεν είναι υπερβολικά σκληροτράχηλοι ούτε ξένοι προς το Πνεύμα, ότι η θεότητα του Πνεύματος είναι σαφώς γεγραμμένη. Παρατήρησε το εξής: γεννιέται ο Χριστός, αυτό προτρέχει· βαπτίζεται, δίνει μαρτυρία· πειράζεται, τον οδηγεί· επιτελεί θαύματα, τον συνοδεύει· αναλαμβάνεται, τον διαδέχεται. Διότι, τι δεν μπορεί να πράξει από τα μεγαλειώδη και από όσα δύναται ο Θεός; Και με ποιο από τα ονόματα του Θεού δεν προσωνυμείται, εκτός από την αγεννησία και τη γέννηση; Διότι έπρεπε οι ιδιότητες αυτές να παραμείνουν στον Πατέρα και τον Υιό, ώστε να μην υπάρξει σύγχυση στη θεότητα, η οποία άλλωστε οδηγεί και τα πάντα σε τάξη και ευκοσμία. Εγώ, βέβαια, φρίττω αναλογιζόμενος τον πλούτο των προσωνυμιών και εναντίον πόσων ονομάτων αναισχυντούν εκείνοι που αντιμάχονται το Πνεύμα. Ονομάζεται Πνεύμα Θεού, Πνεύμα Χριστού, νους Χριστού, Πνεύμα Κυρίου, και το ίδιο είναι Κύριος· Πνεύμα υιοθεσίας, αλήθειας, ελευθερίας· Πνεύμα σοφίας, συνέσεως, βουλής, ισχύος, γνώσεως, ευσέβειας, φόβου Θεού· διότι είναι και δημιουργός όλων αυτών· τα πάντα πληροί με την ουσία του, τα πάντα συνέχει· πληροί τον κόσμο κατά την ουσία του, αλλά είναι αχώρητο από τον κόσμο κατά τη δύναμή του· είναι αγαθό, ευθύ, ηγεμονικό, κατά φύση και όχι κατά χάριν· αγιάζει και δεν αγιάζεται, μετρά και δεν μετριέται.

Ποιος είναι αυτός που αγορεύει σε τόσο πολυάριθμο και σπουδαίο ακροατήριο; Ποιος άλλος παρά εκείνος που μαρτυρεί για τον εαυτό του ότι θα λαλήσει σοφία και σύνεση; Και βέβαια αυτά τα λέει εκείνος που κατέχει Πνεύμα σοφίας και συνέσεως, αυτή τη μεγάλη χάρη που κατορθώνεται με την προσοχή και τη μελέτη. Διότι δεν είπε ότι θα ανοίξει το στόμα του προτού κλίνει την ακοή του στον παραβολικό λόγο. «Το στόμα μου», λέει, «θα λαλήσει σοφία και η μελέτη της καρδιάς μου σύνεση». Και πρώτα, «Θα κλίνω το αυτί μου σε παραβολή», και ύστερα «θα ανοίξω με το ψαλτήρι το πρόβλημά μου». Ποια είναι λοιπόν η σύνεση και ποιο το πρόβλημα; Η κτίση του Θεού, λέει, δεν γνωρίζει τη δημιουργία καμιάς πονηρής ημέρας, όπως μαρτυρεί ο λόγος της κοσμογονίας, αλλά η αμαρτία κατέστησε την ημέρα της αγαλλιάσεως ημέρα φόβου και τιμωρίας, την οποία θα ήταν δυνατόν να μη φοβόμαστε, εάν το φίδι που παραμονεύει την πτέρνα μας, το οποίο ονομάζεται ανομία, δεν είχε περικυκλώσει την πορεία της ζωής μας, ορθώνοντας πανταχόθεν με φοβερό τρόπο τα ποικίλα λέπια των παθών στο σύρσιμό του και γινόμενο τραχύ.