Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 11:3

Έχει ειπωθεί δε από κάποιους ότι οι επτά γυναίκες είναι τα επτά πνεύματα, τα οποία λίγο αργότερα ο ίδιος αυτός Προφήτης πρόκειται να απαριθμήσει, ως αναπαυόμενα σε αυτόν που πρόκειται να βλαστήσει από τη ρίζα του Ιεσσαί: πνεύμα σοφίας και συνέσεως, πνεύμα βουλής και ισχύος, πνεύμα γνώσεως και ευσεβείας, πνεύμα φόβου Θεού· τα οποία, εξαιτίας του ότι όλοι παρεξέκλιναν και συνάμα εξαχρειώθηκαν, μη έχοντας σε ποιον να αναπαυθούν ευάρεστα, αφού επιλήφθηκαν της ανθρώπινης φύσης του Κυρίου, επιτελούν τα αναγεγραμμένα.

Εάν δε λέγει ο Ιώβ: «Πνεύμα θείο είναι αυτό που με εποίησε»· πού είναι ο Υιός; Εάν δε λέγει ο ίδιος ο Ιώβ: «Υπάρχει πνεύμα στους θνητούς, και η πνοή του Παντοκράτορα είναι αυτή που με διδάσκει»· πού είναι ο Υιός; Εάν δε λέγει ο Δαβίδ: «Θα εξαποστείλεις το Πνεύμα σου, και θα κτισθούν, και θα ανακαινίσεις το πρόσωπο της γης»· πού είναι ο Υιός; Εάν δε λέγει: «Πού να πορευθώ μακριά από το Πνεύμα σου, και από το πρόσωπό σου πού να φύγω;»· πού είναι ο Υιός; Εάν δε λέγει: «Ουαί, τέκνα αποστάτες, αυτά λέγει ο Κύριος: Λάβατε αποφάσεις όχι δι' εμού, και συνάψατε διαθήκες όχι διά του Πνεύματός μου»· πού είναι ο Υιός; Εάν δε λέγει: «Και θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος θα αναβλαστήσει από τη ρίζα του, και θα αναπαυθεί επ' αυτόν Πνεύμα σοφίας και συνέσεως, Πνεύμα βουλής και ισχύος, Πνεύμα γνώσεως και ευσεβείας, και θα τον γεμίσει Πνεύμα φόβου Θεού»· πώς να χωρίσω το Πνεύμα; Εάν δε λέγει: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, για το οποίο με έχρισε, με απέστειλε να ευαγγελιστώ στους φτωχούς, να κηρύξω στους αιχμαλώτους άφεση, και στους τυφλούς ανάβλεψη»· πώς να χωρίσω το Πνεύμα; Και όσα με φιλοπονία είναι δυνατόν να βρει κανείς τόσο από την Παλαιά Γραφή όσο και από την Καινή Διαθήκη περί του Πνεύματος και του Υιού και του Πατρός. Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου· διότι ιδού, θα συλλάβεις στη γαστέρα σου, και θα γεννήσεις υιό.

Το ότι δε η χάρη που επενεργούσε σε αυτόν δεν ήταν μερική, όπως στους αγίους το Πνεύμα που λέγεται ότι επαναπαύεται, αλλά ήταν το πλήρωμα της θεότητας, το οποίο κατοικούσε στη δική του σάρκα ως σε δικό του ναό, και μάλιστα όχι σε άψυχη, αλλά εμψυχωμένη με νοερή ψυχή, θα το αποσαφηνίσει ο προφήτης λέγοντας: «Θα τον γεμίσει πνεύμα φόβου Θεού». Και στο ένα Πνεύμα έδωσε πολυειδή ενέργεια. Διότι δεν είναι άλλο το Πνεύμα της σοφίας, και άλλο της συνέσεως, ή της βουλής, και της ισχύος, και των υπολοίπων, αλλά όπως ακριβώς ένας είναι ο εκ του Θεού Πατρός Λόγος, αλλά ονομάζεται και ως ενέργεια με πολλούς τρόπους· διότι είναι ζωή, και φως, και δύναμη· έτσι θα κατανοήσεις και για το Άγιο Πνεύμα· διότι, παρότι είναι ένα, νοείται με πολλούς τρόπους, και έτσι ενεργεί. Γι' αυτό άλλωστε και ο σοφότατος Παύλος, απαριθμώντας μας τα είδη των διαφόρων χαρισμάτων, λέει: «Όλα αυτά τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα, το οποίο διανέμει στον καθένα ξεχωριστά, όπως βούλεται». <Δεν θα κρίνει με βάση τη φαινομενική εντύπωση, ούτε θα ελέγξει με βάση την ακοή, αλλά θα κρίνει τον ταπεινό με δικαιοσύνη, και θα αποδώσει δίκαιο στους ταπεινούς της γης, και θα πατάξει τη γη με τον λόγο του στόματός του, και με το πνεύμα των χειλέων του θα εξολοθρεύσει τον ασεβή.>

Διότι, όπως ακριβώς αν κάποιος, επιθυμώντας να περιγράψει έναν από εμάς σε όσους δεν τον γνωρίζουν, τον ζωγραφίζει με τον λόγο του σύμφωνα με τα όσα γνωρίζει για αυτόν, και λέει για αυτόν ότι δεν έχει πυκνή κώμη, αλλά είναι μετρίως αραιόμαλλος, και ότι το βλέμμα του είναι φωτεινό και υπομειδιών, ότι έχει λεπτή μύτη, και αναφέρει λεπτομερώς τα υπόλοιπα μέρη του σώματος, με τον ίδιο, νομίζω, τρόπο και ο μακάριος προφήτης, επειδή ο λόγος του αφορά τον Λόγο που ενανθρώπησε για εμάς, απαριθμεί για τον λόγο αυτόν τα σημεία της θεοπρεπούς υπεροχής και βεβαίως της εξουσίας Του, και μάλιστα λέει για Αυτόν: «Δεν θα κρίνει σύμφωνα με την ανθρώπινη δόξα, ούτε θα ελέγξει σύμφωνα με τα λόγια». Αυτό είναι γνώρισμα θεοπρεπές και προσιδιάζει στην ύψιστη φύση. Διότι το να μην αποβλέπει κανείς στη δόξα των ανθρώπων και να προβαίνει σε κρίση ορθή, αδιάστροφη και παντελώς αλάνθαστη για τον καθένα, πώς θα ήταν δυνατόν να μην αρμόζει στη βασιλική φύση των συμπάντων;

Διότι δεν ξέρει να προσωποληπτεί, ούτε βέβαια θεωρεί άξιο τιμής ή λόγου εκείνον που είναι στολισμένος με τα ενδύματα του πλούτου ή με αξιώματα και θέλει να αδικεί κάποιους, αλλά τον καταδικάζει οπωσδήποτε και ανακηρύσσει καταραμένο τον εργάτη της ανομίας. «Δεν θα ελέγξει σύμφωνα με τα λόγια»· είναι αναγκαίο να εξηγήσουμε διεξοδικά πώς πρέπει να νοηθεί και αυτό. Διότι πάρα πολλοί από τους ανθρώπους θεωρούν άξιους τιμής όσους θέλουν να τους επαινούν, ακόμη και αν δεν έχουν αγαθό χαρακτήρα, και τους απονέμουν ως αμοιβή για την κολακεία τους την περιποίηση κάποιες φορές, και περιορίζουν τους ελέγχους εναντίον τους. Όμως κανείς δεν θα δει τον Κύριο και Θεό μας Ιησού Χριστό να έχει πράξει κάτι τέτοιο.

Γι' αυτό, λοιπόν, ακόμη και εκείνους που επέλεγαν να χρησιμοποιούν ωραία λόγια, χωρίς όμως να είναι πράγματι αγαθοί, με αυστηρούς ελέγχους πολλές φορές τους μετέστρεφε ώστε να επιλέξουν να ζουν με μεγαλύτερη σωφροσύνη. Διότι κάποτε τον πλησίασαν μερικοί από τους λεγόμενους Ηρωδιανούς, οι οποίοι ήταν πράκτορες των τελωνών, και εξυφαίνοντας εναντίον του έναν πικρό δόλο, έλεγαν: «Διδάσκαλε, γνωρίζουμε ότι διδάσκεις την οδό του Θεού με αλήθεια και δεν υπολογίζεις κανέναν. Διότι δεν βλέπεις σε πρόσωπο ανθρώπων. Επιτρέπεται να δώσουμε φόρους στον Καίσαρα ή όχι;» Εκείνος τότε τους απάντησε: «Γιατί με πειράζετε, υποκριτές; Επιδείξτε μου το νόμισμα του φόρου». Πρόσεξε, λοιπόν, πώς τους ελέγχει ενώ τον κολακεύουν και αποδιώχνει αυτούς που του μιλούν κολακευτικά. Τους ήλεγξε, μάλιστα, όχι με βάση την ομιλία τους· διότι αυτοί περίμεναν ότι θα επαινεθούν, ειρωνευόμενοι ίσως, εφαρμόζοντας ωστόσο μια ευφυή και εξαιρετικά εύγλωττη κομψολογία, ενώ εκείνος απροσδόκητα τους αποκάλεσε πειραστές και υποκριτές. Επομένως, δεν θα κρίνει με βάση την εξωτερική εμφάνιση, δηλαδή δεν θα είναι προσωπολήπτης κριτής, ούτε βέβαια θα ελέγξει σύμφωνα με τα λόγια. Διότι δεν θα ανεχθεί, λέει, αυτούς που επέλεξαν να σκέφτονται ανόσια, αλλά περιβάλλουν τον εαυτό τους με την κομψολογία ως προσωπείο απάτης και δόλου. Αυτό ακριβώς λέει ξεκάθαρα: «Δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών ο καθένας που μου λέει, Κύριε, Κύριε, αλλά εκείνος που κάνει το θέλημα του Πατέρα μου του εν τοις ουρανοίς».

Διότι ο μόλυβδος είναι σύμβολο τιμωρίας, ενώ ο άργυρος σύμβολο λαμπρότητας. Επτά δε οφθαλμοί αυτής της έμπρακτης πίστης είναι τα επτά χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος, τα οποία απαρίθμησε ο Ησαΐας: πνεύμα σοφίας, πνεύμα συνέσεως, πνεύμα γνώσεως, πνεύμα επιστήμης, πνεύμα βουλής, πνεύμα ισχύος, πνεύμα φόβου του Θεού. Χαρακτηριστικό του μεν φόβου είναι η αποχή από τα κακά, της δε ισχύος η πράξη των καλών· της βουλής η διάκριση των αντιθέτων· της επιστήμης η γνώση των τρόπων που αφορούν τις αρετές· της γνώσεως η θεωρία των νοημάτων που υπάρχουν στις εντολές· της συνέσεως η εναρμόνιση της ψυχής προς τους προαναφερθέντες τρόπους και λόγους.

Αλλά θα πει ίσως κάποιος από τους παρόντες: είμαι φτωχός, ή ίσως και τότε να βρεθώ άρρωστος στο κρεβάτι, ή μια απλή γυναίκα που θα βρεθώ στον μύλο. Μήπως λοιπόν θα περιφρονηθούμε; Πάρε θάρρος, άνθρωπε. Ο Κριτής είναι απροσωπόληπτος. Δεν θα κρίνει σύμφωνα με τη δόξα, ούτε θα ελέγξει σύμφωνα με την ευγλωττία. Δεν προτιμά τους μορφωμένους από τους αμόρφωτους ούτε τους πλουσίους από τους φτωχούς. Ακόμη κι αν βρίσκεσαι στον αγρό, σε παραλαμβάνουν οι άγγελοι. Μην νομίσεις ότι παραλαμβάνει τους γαιοκτήμονες και εγκαταλείπει εσένα τον γεωργό. Ακόμη κι αν είσαι δούλος, ακόμη κι αν είσαι φτωχός, μην αγωνιάς καθόλου. Αυτός που πήρε μορφή δούλου δεν περιφρονεί τους δούλους. Ακόμη κι αν κείτεσαι άρρωστος στο κρεβάτι, έχει γραφτεί: τότε δύο θα βρίσκονται σε ένα κρεβάτι, ο ένας παραλαμβάνεται και ο άλλος αφήνεται. Ακόμη κι αν από ανάγκη παραδοθείς στον μύλο άνδρας ή γυναίκα, ακόμη κι αν έχεις παιδιά και δουλεύεις συνεχώς στον μύλο, δεν σε παραβλέπει Αυτός που απελευθερώνει τους δεσμώτες με δύναμη. Αυτός που ανέδειξε τον Ιωσήφ στη βασιλεία μέσα από τη δουλεία και τη φυλακή, λυτρώνει κι εσένα από τις θλίψεις για τη βασιλεία των ουρανών. Μόνο έχε θάρρος, μόνο εργάσου, μόνο αγωνίσου με προθυμία. Διότι τίποτα δεν χάνεται.

Επιπλέον αυτών, θα βρεις πάλι και άλλες ονομασίες του Αγίου Πνεύματος. Διότι ονομάζεται «Πνεύμα αγιωσύνης», όπως έχει γραφτεί: «κατά Πνεύμα αγιωσύνης». Ονομάζεται επίσης «Πνεύμα υιοθεσίας», όπως λέει ο Παύλος: «διότι δεν λάβατε πνεύμα δουλείας ώστε να φοβάστε πάλι, αλλά λάβατε Πνεύμα υιοθεσίας, με το οποίο κράζουμε: Αββά, ο Πατέρας». Ονομάζεται επίσης «Πνεύμα αποκαλύψεως», καθώς έχει γραφτεί: «να σας δώσει Πνεύμα σοφίας και αποκαλύψεως, ώστε να τον γνωρίσετε πλήρως». Ονομάζεται επίσης «Πνεύμα επαγγελίας», καθώς ο ίδιος λέει: «στο οποίο και εσείς, αφού πιστέψατε, σφραγιστήκατε με το Άγιο Πνεύμα της επαγγελίας». Ονομάζεται επίσης «Πνεύμα χάριτος», όπως όταν λέει πάλι: «και το Πνεύμα της χάριτος εξύβρισε». Και με πολλές άλλες τέτοιες προσηγορίες ονομάζεται. Άκουσες δε σαφώς και στην προηγούμενη κατήχηση ότι στους μεν ψαλμούς άλλοτε ονομάζεται αγαθό και άλλοτε ηγεμονικό, ενώ στον Ησαΐα προσαγορευόταν ως πνεύμα σοφίας και συνέσεως, και βουλής και ισχύος, και γνώσεως και ευσέβειας και φόβου Θεού.

Ω, μακαρία ρίζα· από πού βλάστησε αυτή; Γι' αυτήν ο προφήτης Ησαΐας κελαηδά ως χελιδόνι, βοώντας με πύρινη γλώσσα: Θα αναβλαστήσει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος θα αναβεί από τη ρίζα, και θα αναπαυθεί πάνω της το Πνεύμα του φόβου του Θεού.

Ο ίδιος ο Κύριος θα έλθει σε κρίση μαζί με τους πρεσβυτέρους του λαού. Και πάλι: Εκείνη την ημέρα θα επιλάμψει ο Θεός με δόξα πάνω στη γη. Θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος θα αναβλαστήσει από τη ρίζα· και θα επαναπαυθεί επάνω του Πνεύμα Θεού, πνεύμα σοφίας, πνεύμα συνέσεως, πνεύμα βουλής και ισχύος, πνεύμα γνώσεως και ευσεβείας· και θα τον γεμίσει πνεύμα φόβου Θεού.

Και ο Δαβίδ στον 〈μθ〉 ψαλμό λέγει: Ο Θεός μας (έρχεται) και δεν θα σιωπήσει· πυρ θα καίει ενώπιόν του και γύρω του σφοδρή καταιγίδα. 〈ρα〉 Ότι το σημείο του Χριστού θα είναι φανερό — ο Ησαΐας λέγει: Τότε θα φανεί το σημείο του Υιού του Ανθρώπου, και αφού συγκεντρώσει (τα πλήθη) δεν θα κρίνει σύμφωνα με τα φαινόμενα ούτε θα ελέγξει σύμφωνα με τα λεγόμενα. 〈ρβ〉 Ότι η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος — ο Δανιήλ λέγει: Η βασιλεία του δεν θα καταστραφεί και δεν θα μεταβιβαστεί σε άλλον λαό.

Του ιδίου. Λ΄. «Η διαθήκη της ζωής και της ειρήνης ήταν μαζί του, και του έδωσα φόβο ώστε να με φοβάται, και να νιώθει δέος ενώπιον του ονόματός μου. Νόμος αλήθειας υπήρχε στο στόμα του, και αδικία δεν βρέθηκε στα χείλη του· πορεύθηκε μαζί μου κατευθύνοντας με ειρήνη, και επέστρεψε πολλούς από την αδικία. Διότι τα χείλη του ιερέα θα διαφυλάξουν τη γνώση, και θα αναζητήσουν τον νόμο από το στόμα του, επειδή είναι άγγελος του Κυρίου του Παντοκράτορα». Και θεωρώντας ότι αυτά αρμόζουν στις μαρτυρίες περί του Χριστού, τα έχουμε εκθέσει· διότι και η διαθήκη της ζωής και της ειρήνης ήταν μαζί του, και το πνεύμα του φόβου, μαζί με τα υπόλοιπα, αναπαύθηκε πάνω του, σύμφωνα με το χωρίο του Ησαΐα: «και θα τον γεμίσει πνεύμα φόβου Θεού»· αλλά και ο νόμος της αλήθειας, και όχι ο τυπικός, υπήρχε στο στόμα του, και αδικία δεν βρέθηκε στα χείλη του· διότι σύμφωνα με τον Ησαΐα «αμαρτία δεν έπραξε, ούτε βρέθηκε δόλος στα χείλη του»· και επειδή συνυπήρχε με την πατρική δύναμη, πορευόταν μαζί του κατευθύνοντας με ειρήνη, οδηγώντας σε επιστροφή πολλούς από εκείνους που παλαιότερα δεν γνώριζαν τον Θεό. Και από αυτόν, επειδή είναι αρχιερέας και διαφυλάσσει τη γνώση για τα πάντα, αναζήτησαν και θα αναζητήσουν τον θείο νόμο όσοι μεριμνούν για την επίγνωσή του· διότι αυτός είναι ο άγγελος της μεγάλης βουλής, ο οποίος διακονεί και διαγγέλλει σε κάθε δημιούργημα το θέλημα του Πατρός.

Η΄. Ιδού, ο δεσπότης Κύριος Σαβαώθ θα συνταράξει τους ενδόξους με ισχύ, και οι υψηλοί στην αλαζονεία θα συντριβούν και θα ταπεινωθούν, και θα πέσουν οι υψηλοί με μάχαιρα, και ο Λίβανος μαζί με τους υψηλούς θα πέσει. Και θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος θα αναβλαστήσει από τη ρίζα, και θα αναπαυθεί επάνω του το Πνεύμα του Θεού, πνεύμα σοφίας και συνέσεως, πνεύμα βουλής και ισχύος, πνεύμα γνώσεως και ευσέβειας θα τον γεμίσει· πνεύμα φόβου Θεού. Δεν θα κρίνει σύμφωνα με τα φαινόμενα, ούτε θα ελέγξει σύμφωνα με όσα ακούγονται, αλλά θα κρίνει τον ταπεινό με δίκαιη κρίση, και θα υπερασπιστεί τους ταπεινούς της γης, και θα πατάξει τη γη με τον λόγο του στόματός του, και με την πνοή των χειλέων του θα θανατώσει τον ασεβή· και θα είναι ζωσμένος την οσφύ του με δικαιοσύνη, και τα πλευρά του περιτυλιγμένα με αλήθεια.

Είπα, όταν έλθει ο βασιλιάς της Βαβυλώνας στην Ιερουσαλήμ και συλλάβει τον βασιλιά της και τους άρχοντές της. Είναι ολοφάνερο λοιπόν το πώς και αυτός ο Λίβανος, μαζί με όσους υψώθηκαν από την αλαζονεία τους, κατέπεσε κατά την παρουσία του Σωτήρα μας που προήλθε από τη ρίζα του Ιεσσαί· στον οποίο και αναπαύθηκε η τελειότητα των χαρισμάτων του Αγίου Πνεύματος, και ο οποίος πρόκειται να έλθει και πάλι κατά τη δεύτερη και ένδοξη παρουσία του, χωρίς να κρίνει σύμφωνα με την εξωτερική δόξα· διότι ο Θεός δεν προσωποληπτεί· αλλά ούτε και θα ελέγξει σύμφωνα με τα λόγια· διότι αυτός ερευνά καρδιές και νεφρούς, και διεισδύει μέχρι τον διαχωρισμό ψυχής και πνεύματος.

Ξεκάθαρα, η δύναμη του Σωτήρα μας κυριαρχεί και εξουσιάζει από την ανατολική θάλασσα μέχρι τη δύση του ηλίου, αρχίζοντας να ενεργεί από τον ποταμό, δηλαδή από το μυστήριο του βαπτίσματος (λουτρού), ή και από τότε που, αφού φανερώθηκε για πρώτη φορά στον Ιορδάνη, ξεκίνησε την ευεργεσία του προς τους ανθρώπους. Επεκτεινόμενη λοιπόν από τότε, η βασιλεία του ανάμεσα στους ανθρώπους διαδόθηκε σε όλη την οικουμένη. Και καθώς νοείται ως «Λίβανος» η Ιερουσαλήμ, όπως αποδεικνύεται από πάρα πολλές προφητείες, εξαιτίας του αρχαίου ιερού που υπήρχε σε αυτήν και του θυσιαστηρίου και όσων προσφέρονταν πάνω σε αυτό προς τιμήν του Θεού σαν λιβάνι, προφητεύεται ότι ο «καρπός» του Χριστού, η Εκκλησία που προέρχεται από τα έθνη, θα υψωθεί «πάνω από τον Λίβανο». Αν δε ο φιλομαθής, με την ησυχία του, εξετάσει λεπτομερώς λέξη προς λέξη τον ψαλμό, θα ομολογήσει ότι τα όσα αναφέρονται σε αυτόν αρμόζουν μόνο στον δικό μας Κύριο, και όχι στον παλαιό Σολομώντα ούτε σε κάποιον άλλον από τους βασιλείς μετά από αυτόν, οι οποίοι κυβέρνησαν μόνο το ένα έθνος των Ιουδαίων, και μάλιστα για ελάχιστα χρόνια, και όχι σε καμία άλλη παρά μόνο στην ιουδαϊκή γη. ⟨η΄.⟩ ⟨Από τον Ησαΐα⟩. «Και θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος θα αναβλαστήσει από τη ρίζα. Και θα επαναπαυθεί πάνω του Πνεύμα Θεού, πνεύμα σοφίας και συνέσεως, πνεύμα βουλής και ισχύος, πνεύμα γνώσεως και ευσεβείας· θα τον γεμίσει το πνεύμα του φόβου του Θεού.»

«Δεν θα κρίνει σύμφωνα με τη δόξα, ούτε θα ελέγξει σύμφωνα με τα λόγια, αλλά θα κρίνει τον ταπεινό με δικαιοσύνη, και θα αποδώσει το δίκαιο στους ταπεινούς της γης. Και θα είναι ζωσμένος την οσφύ του με δικαιοσύνη, και θα έχει περιζωσμένες τις πλευρές του με αλήθεια. Και θα βόσκει ο λύκος μαζί με το αρνί, και η λεοπάρδαλη θα αναπαύεται μαζί με το κατσίκι, και το μοσχάρι και το λιοντάρι θα βόσκουν μαζί. Και θα υπάρξει η ρίζα του Ιεσσαί και αυτός που θα εγερθεί για να άρχει στα έθνη· σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη. Και η ανάπαυσή του θα είναι τιμή». Ο Ιεσσαί που αναφέρεται εδώ ήταν ο πατέρας του Δαβίδ. Όπως λοιπόν στις προηγούμενες προφητείες λεγόταν ότι θα προέλθει από τον καρπό και το σπέρμα του Δαβίδ, και πάλι από το σπέρμα του Σολομώντα, με τον ίδιο τρόπο και εδώ, πάρα πολλά χρόνια μετά την τελευτή όχι μόνο του Δαβίδ αλλά και του Σολομώντα, προφητεύεται ότι κάποιος θα προέλθει από τη ρίζα του Ιεσσαί, και προφανώς και από τη ρίζα του Δαβίδ. Αυτός δε ο λόγος θα λύσει την αμφιβολία που υπήρχε προηγουμένως στους Ιουδαίους σχετικά με τον Σολομώντα. Διότι, πολύ καιρό μετά τον θάνατο του Σολομώντα, ο Ησαΐας προφητεύει αυτά για κάποιον άλλον που επρόκειτο να αναφανεί από τη ρίζα του Ιεσσαί και από το σπέρμα του Δαβίδ.

Ήταν λοιπόν πάντοτε μεταληπτό, όχι μεταληπτικό· τελειοποιούν, όχι τελειοποιούμενο· πληρούν, όχι πληρούμενο· αγιάζον, όχι αγιαζόμενο· θεούν, όχι θεούμενο· πάντοτε ταυτόσημο με τον εαυτό του και με εκείνους με τους οποίους συντάσσεται· αόρατο, άχρονο, αχώρητο, αναλλοίωτο, άποιο, άποσο, ανείδεο, αναφές, αυτοκίνητο, αεικίνητο, αυτεξούσιο, αυτοδύναμο, παντοδύναμο (αν και ανάγεται προς την πρώτη αιτία, όπως ακριβώς όλα τα χαρακτηριστικά του Μονογενούς, έτσι βέβαια και εκείνα του Πνεύματος)· ζωή και ζωοποιό· φως και χορηγός φωτός· αυτοαγαθό και πηγή αγαθότητας· Πνεύμα ευθές, ηγεμονικό, κύριο, που αποστέλλει, που ξεχωρίζει, που κατασκευάζει ναό για τον εαυτό του, που οδηγεί, που ενεργεί όπως βούλεται, που διανέμει χαρίσματα· Πνεύμα υιοθεσίας, αλήθειας, σοφίας, σύνεσης, γνώσης, ευσέβειας, βουλής, ισχύος, φόβου, από όσα έχουν απαριθμηθεί· μέσω του οποίου γνωρίζεται ο Πατέρας και δοξάζεται ο Υιός, και από τους οποίους μόνους γνωρίζεται· μία η σύνταξη, μία η λατρεία, η προσκύνηση, η δύναμη, η τελειότητα, ο αγιασμός. Γιατί να μακρολογώ; Όλα όσα έχει ο Πατέρας, ανήκουν και στον Υιό, εκτός από την αγεννησία. Όλα όσα έχει ο Υιός, ανήκουν και στο Πνεύμα, εκτός από τη γέννηση. Αυτά τα ιδιώματα δεν προκαλούν διαχωρισμό της ουσίας, σύμφωνα τουλάχιστον με τον δικό μου λόγο, αλλά αποτελούν διακρίσεις γύρω από την ουσία.

Ακόμη και αν ακούσεις για λύχνους, οι οποίοι ανυψώνονται πολυσχιδώς από μία λυχνία, ώστε να είναι άφθονο και δαψιλές το φως που λάμπει από παντού, δεν θα έσφαλλες αν αναλογιζόσουν ότι οι πολυειδείς αναλαμπές του Πνεύματος διαπρέπουν σε αυτήν τη σκηνή, όπως αναφέρει ο Ησαΐας, ο οποίος διαιρεί σε επτά μέρη τις λάμψεις του Πνεύματος.

«Και θα βγει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος θα αναβλαστήσει από τη ρίζα του, και θα αναπαυθεί πάνω του Πνεύμα Θεού, πνεύμα σοφίας και συνέσεως, πνεύμα βουλής και ισχύος, πνεύμα γνώσεως και ευσεβείας· θα τον γεμίσει πνεύμα φόβου Θεού. Δεν θα κρίνει με βάση την εξωτερική δόξα, ούτε θα ελέγξει σύμφωνα με τις φήμες· αλλά θα κρίνει τον ταπεινό με δικαιοσύνη, και θα ελέγξει τους ένδοξους της γης, και θα πατάξει τη γη με τον λόγο του στόματός του, και με Πνεύμα μέσα από τα χείλη του θα εξολοθρεύσει τον ασεβή· και θα είναι ζωσμένος στη μέση του με δικαιοσύνη, και θα έχει αλειμμένες τις πλευρές του με αλήθεια». Και λίγο πιο κάτω: «Και κατά την ημέρα εκείνη θα υπάρχει η ρίζα του Ιεσσαί, και αυτός που θα εγερθεί για να άρχει στα έθνη· σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη, και η ανάπαυσή του θα είναι τιμή». Ο Δαβίδ αναφέρει: «Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει στον αιώνα του αιώνα· ράβδος ευθύτητας είναι η ράβδος της βασιλείας σου. Αγάπησας τη δικαιοσύνη και μίσησας την ανομία, γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Βλέπεις ότι ο Θεός χρίεται από τον Θεό· διότι με την ενανθρώπησή του έγινε «αρχιερέας και απόστολος της ομολογίας μας». Και λίγο πιο κάτω: «Και εσύ, Κύριε, θεμελίωσες τη γη, και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί. Αυτοί θα καταστραφούν, εσύ όμως διαμένεις· και όλοι θα παλιώσουν σαν ένδυμα, και θα τους τυλίξεις σαν πανωφόρι, και θα αλλαχθούν.»

Ακόμη, εφόσον επτά πνεύματα σύμφωνα με την προφητεία του Ησαΐα αναπαύονται στην ανθρώπινη φύση του Χριστού, ποιος θα αμφισβητήσει ότι είναι ένα το πνεύμα που τον συνοδεύει; Διότι αυτό το προανήγγειλε και ο Ησαΐας· λέγοντας δηλαδή, «θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος θα βλαστήσει από αυτήν και θα αναπαυθεί επάνω του το πνεύμα του Θεού», δηλαδή ένα πνεύμα κατά την ουσία, και έπειτα παραθέτει τις επτά ενέργειες του πνεύματος: «πνεύμα σοφίας και συνέσεως, πνεύμα βουλής και ισχύος, πνεύμα γνώσεως και ευσεβείας, πνεύμα φόβου Θεού», τον οποίο φόβο ο Μέγας Βασίλειος, ονομάζοντάς τον ασφάλεια, μας δίδαξε ότι συνυπάρχει αιώνια με το πνεύμα του Θεού.

Ο προφήτης Ησαΐας βέβαια, κατά την απαρίθμηση αυτών των πνευμάτων, υποδεικνύοντας τον θείο χαρακτήρα αυτού του φόβου και ελέγχοντας προφητικά εκείνους που, σαν τον Ακίνδυνο, υποβιβάζουν μέσω αυτού το Άγιο Πνεύμα σε κτίσμα, ενώ στα άλλα χαρίσματα του Πνεύματος αρκέστηκε στη φράση ότι θα αναπαυθεί πάνω σε αυτόν για τον οποίο προφητεύει, τον φόβο τον συμπεριέλαβε με μια προσθήκη, λέγοντας: «και θα τον γεμίσει πνεύμα φόβου Θεού». Το πνεύμα λοιπόν που τον γέμισε, το άνθος στο οποίο κατοίκησε όλο το πλήρωμα της θεότητας, είναι κτίσμα; Τι ασέβεια! Ο προφήτης, δε, με αυτή την προσθήκη φανέρωσε σε όσους έχουν νου και τι ακριβώς είναι αυτό το πνεύμα του Θεού. Διότι, αφού είπε «και θα τον γεμίσει», δηλαδή τον Κύριο, «πνεύμα φόβου Θεού», πρόσθεσε: «δεν θα κρίνει με βάση την εξωτερική δόξα, ούτε θα ελέγξει με βάση τα λόγια». Άραγε δεν είναι αυτό που απέδειξε τότε τον Χριστό ως εξαιρετικά φοβερό, το ότι δηλαδή, γνωρίζοντας τις καρδιές εκείνων που τον συναντούσαν, έλεγε στους ένδοξους τότε Φαρισαίους: και εσείς «τι διαλογίζεστε μέσα στις καρδιές σας;»;

Ιππολύτου. Τη νέα Ιερουσαλήμ και την αγία σάρκα. Με τους «επτά στύλους» υπέδειξε την επτάδα του Αγίου Πνεύματος που αναπαύεται πάνω της, καθώς μαρτυρεί ο Ησαΐας λέγοντας: «Και θα αναπαυθεί πάνω του Πνεύμα του Θεού, πνεύμα σοφίας και συνέσεως, πνεύμα βουλής και ισχύος, πνεύμα γνώσεως και ευσεβείας, θα τον γεμίσει πνεύμα φόβου του Θεού».

Εγκώμιο στον επίσκοπο Διόδωρο, ο οποίος προηγήθηκε και εγκωμίασε. Α'. Αυτός ο σοφός και γενναίος δάσκαλος, αφού ξεπέρασε πρόσφατα την αρρώστια του σώματός του και ανέβηκε σε αυτόν τον θρόνο, ξεκίνησε τα προοίμια του λόγου του αναφερόμενος σε εμένα, αποκαλώντας με Ιωάννη Βαπτιστή, και φωνή της Εκκλησίας, και ράβδο του Μωυσή, και πολλά άλλα μαζί με αυτά. Και εκείνος μεν με επαινούσε τότε, ενώ εσείς ανακραυγάζατε επιδοκιμάζοντας· εγώ όμως, καθισμένος μακριά, αναστέναξα πικρά. Διότι αυτός μεν με επαινούσε, επιδεικνύοντας την πατρική του στοργή, εσείς δε ανακραυγάζατε, φανερώνοντας την αδελφική σας αγάπη, ενώ εγώ αναστέναζα, πιεζόμενος από το βάρος των επαίνων. Επειδή το μέγεθος των εγκωμίων συνηθίζει να τύπτει τη συνείδηση όχι λιγότερο από ό,τι τα αμαρτήματα· και όταν κάποιος, που δεν αναγνωρίζει στον εαυτό του κανένα καλό, ακούει άλλους να λένε πολλά και μεγάλα αγαθά για εκείνον, αναλογιζόμενος την τωρινή του υπόληψη και την Ημέρα που μέλλει να έρθει, κατά την οποία τα πάντα θα παρουσιαστούν γυμνά και εκτεθειμένα· και σκεπτόμενος ότι ο Κριτής εκείνης της ημέρας δεν θα δικάσει με βάση την εντύπωση των πολλών, αλλά από την ίδια την αλήθεια των πραγμάτων (διότι δεν θα κρίνει σύμφωνα με τη φαινόμενη δόξα, λέγει, ούτε θα ελέγξει σύμφωνα με όσα λέγονται)· έχοντας, λοιπόν, στον νου μου όλα αυτά, οδυνώμαι από τους επαίνους και από την καλή γνώμη των πολλών, βλέποντας πόσο μεγάλη είναι η απόσταση ανάμεσα σε αυτήν την γνώμη και στη μέλλουσα κρίση.

Διότι η σοφία οικοδόμησε για τον εαυτό της οίκο και έστησε επτά στύλους, που αποτελούν τον κατάλογο των επτά χαρισμάτων του Πνεύματος. Θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί και άνθος θα αναφυεί από τη ράβδο, και θα αναπαυθεί επάνω του πνεύμα σοφίας και συνέσεως, πνεύμα βουλής και ισχύος, πνεύμα γνώσεως και ευσεβείας, και πνεύμα φόβου Θεού θα τον γεμίσει.

Τα δε κρέατα 〈ψημένα στη φωτιά〉· διότι είναι πύρινο το λογικό σώμα του Χριστού· 〈«Φωτιά ήρθα να ρίξω στη γη, και τι άλλο θα ήθελα αν έχει κιόλας ανάψει;»〉. 〈Όχι ωμό〉 το κρέας, για να είναι ο λόγος εύκολος στην επεξεργασία του, προσιτός και ευπρόσδεκτος· 〈ούτε βρασμένο σε νερό〉, για να μην είναι ο λόγος υγρός, ούτε υδαρής, ούτε χαλαρός. 〈Κεφάλι μαζί με τα πόδια και τα εντόσθια〉, 〈**〉 ως αόρατη βουλή, τα πόδια ως άνθρωπος. 〈Κεφάλι μαζί με τα πόδια και τα εντόσθια〉, αρχή και μέση και τέλος, συγκρατώντας, συσφίγγοντας και συνενώνοντας τα πάντα μέσα Του με άλυτους δεσμούς, έχοντας γίνει αληθινά 〈«μεσίτης Θεού και ανθρώπων»〉. 〈Κεφάλι μαζί με τα πόδια και τα εντόσθια〉, Θεός, Λόγος και άνθρωπος στη γη. 〈Κεφάλι μαζί με τα πόδια και τα εντόσθια〉, σε ύψος και βάθος και πλάτος 〈**〉 και στα ριζώματα της γης. 〈Κεφάλι μαζί με τα πόδια και τα εντόσθια〉, νόμος και λόγος και απόστολοι, ο νόμος ως αρχή και ο λόγος ως βουλή και οι απόστολοι ως πόδια· 〈«Πόσο ωραία είναι τα πόδια εκείνων που ευαγγελίζονται τα αγαθά»〉. 〈Οστό δε δεν θα τσακίσετε από αυτόν〉, για να γίνει γνωστή η ανάσταση με το σώμα· διότι λέει, 〈«Βάλε τα δάχτυλά σου στα σημάδια των καρφιών, για να γνωρίσεις ότι το πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά»〉. 〈Άζυμα μαζί με πικρά χόρτα θα φάτε〉· διότι πικρά είναι για σένα, ή πικρών έργων τα μυστήρια· 〈«Η γη σας είναι έρημη, οι πόλεις σας καμένες από τη φωτιά, τη χώρα σας την καταβροχθίζουν ξένοι μπροστά σας, και έχει ερημωθεί, κατεστραμμένη από ξένους λαούς»〉. 〈Θα φάτε με σπουδή〉 το πάσχα· διότι πρέπει να αγρυπνεί και να νήφει καθένας που πρόκειται να προσέλθει στο μεγάλο σώμα. 〈Οι οσφύες σας περιεζωσμένες〉· ας παύσουν οι ανεξέλεγκτες πηγές της γενέσεως, 〈οι〉 σαρκικές περιπλοκές και οι ρυπαρές ηδονές. 〈Τα υποδήματά σας στα πόδια σας〉· βάσεις που ορθοτομούν, στηρίγματα που δεν χωλαίνουν· διότι είναι ριζώματα της αλήθειας. 〈Τα υποδήματά σας στα πόδια σας〉, τα οποία ο Μωυσής μεν έβγαλε, ο Ιησούς όμως φόρεσε· διότι λέει, 〈«Λύσε το υπόδημα των ποδιών σου»〉, για να δηλωθεί το παροδικό του νόμου, 〈«Του οποίου δεν είμαι ικανός να λύσω το λουρί των υποδημάτων Του»〉, για να φανερωθεί το πανταχόθεν περιεσφιγμένο του Λόγου. 〈Τα ραβδιά σας στα χέρια σας〉, τα σημεία της θείας δυνάμεως, τα στηρίγματα της λογικής ισχύος, η ράβδος μέσω του Μωυσή, η ράβδος μέσω του Ααρών, η καρυΐνη ράβδος, η ράβδος που έσχισε τα βάθη της θάλασσας, 〈η ράβδος〉 που γλύκανε την πικρία των πηγών, η ράβδος επί της οποίας αναπαύθηκαν τα επτά άγια πνεύματα του Θεού· 〈«Πνεύμα σοφίας και συνέσεως, πνεύμα βουλής και ισχύος, 〈πνεύμα γνώσεως και ευσεβείας〉, πνεύμα φόβου Θεού θα τον γεμίσει»〉.

Πνεύμα γνώσεως έχει λάβει αυτός που πράττει με γνώση, και με Πνεύμα ευσέβειας πλουτίζει εκείνος που είναι θεοσεβής στα λόγια και στα έργα. Διότι φως της ψυχής είναι η αληθινή γνώση, και από τη φύση κάθε γνώσης, έργο της είναι η επιβεβαίωση. Μερικές φορές όμως, αυτός που διδάσκει δεν γνωρίζει να δώσει συμβουλή, διότι δεν έλαβε το σχετικό χάρισμα. Επειδή κανείς δεν λαμβάνει τα πάντα, ώστε να μην νομίσει ότι έχει τη χάρη εκ φύσεως. Λαμβάνει κάποιος τη χάρη της διδασκαλίας, και για να μην υπερηφανευτεί, βρίσκεται να αδυνατεί στη λήψη αποφάσεων σε πρακτικά ζητήματα. Άλλος, ενώ δεν μπορεί να διδάξει, συμβουλεύει ορθά. Και βρίσκεται έτσι αυτός που δανείζει σε άλλους, να δανείζεται ο ίδιος από αλλού. Πνεύμα βουλής δίνεται σε εκείνον που συμβουλεύει, και Πνεύμα ισχύος σε εκείνον που δέχεται τη συμβουλή. Διότι, όπως ακριβώς λαμβάνει χάρη ο σύμβουλος για να πει κάτι ωφέλιμο, έτσι λαμβάνει χάρη ισχύος και εκείνος που δέχεται τη συμβουλή για να πράξει το ωφέλιμο. Το Πνεύμα του φόβου του Θεού: καθένα από αυτά τα χαρίσματα δίνεται ανάλογα με την εκάστοτε ανάγκη. Αλλού ο Θεός υπόσχεται να δώσει χάρη φιλανθρωπίας, και λέει: «Θα εκχύσω στον οίκο του Δαβίδ Πνεύμα χάριτος και οικτιρμού», δηλαδή δωρεά φιλανθρωπίας. Πάλι, δωρίζεται χάρισμα ταπεινοφροσύνης, γι' αυτό και οι τρεις παίδες προσευχόμενοι αποκαλούσαν τους εαυτούς τους αμαρτωλούς ενώπιον του Θεού, μολονότι είχαν καταπατήσει τις φλόγες ως δίκαιοι. Και χόρευαν ως άγιοι, και εξομολογούνταν ως αμαρτωλοί.

Κρατώντας, λοιπόν, στο χέρι του τον λίθο ο Κύριος, μας διδάσκει να έχουμε έμπρακτη πίστη σε αυτόν, στολισμένη με τους επτά οφθαλμούς του Κυρίου, δηλαδή με τις επτά ενέργειες του Αγίου Πνεύματος. Και θα επαναπαυθούν, λέει, πάνω του επτά πνεύματα: πνεύμα σοφίας, πνεύμα συνέσεως, πνεύμα γνώσεως, πνεύμα επιστήμης, πνεύμα βουλής, πνεύμα ισχύος, πνεύμα φόβου Θεού.

Το πνεύμα του φόβου του Θεού είναι η αποχή από τα έμπρακτα κακά· το πνεύμα της ισχύος είναι η πρόθυμη ορμή και κίνηση προς την ενέργεια και την πράξη των εντολών· το πνεύμα της βουλής είναι η έξη της διακρίσεως, σύμφωνα με την οποία εκτελούμε έλλογα τις θείες εντολές και διαχωρίζουμε τα χειρότερα από τα καλύτερα· το πνεύμα της επιστήμης είναι η αλάνθαστη γνώση των τρόπων της ενάρετης πράξεως, ενεργώντας σύμφωνα με τους οποίους δεν εκπίπτουμε διόλου από την ορθή κρίση του λόγου· το πνεύμα της γνώσεως είναι η περιεκτική σύλληψη των νοημάτων (λόγων) που ενυπάρχουν στις εντολές, σύμφωνα με τα οποία συγκροτούνται οι τρόποι των αρετών· πνεύμα συνέσεως είναι η συγκατάθεση ή, ορθότερα, η μεταποίηση σύμφωνα με τους τρόπους και τους λόγους των αρετών, δια της οποίας επιτυγχάνεται η σύγκραση των φυσικών δυνάμεων με τους τρόπους και τους λόγους των εντολών· τέλος, πνεύμα σοφίας είναι η ανάταση και η ένωση προς την αιτία των πνευματικότερων λόγων που βρίσκονται στις εντολές, δια της οποίας, αφού μυηθούμε κατά τρόπο ακατάληπτο –στον βαθμό που επιτρέπεται στους ανθρώπους– στους απλούς λόγους των όντων που ενυπάρχουν στον Θεό, εκφέρουμε στους άλλους ανθρώπους με ποικίλους τρόπους την αλήθεια των πάντων, σαν από κάποια πηγή που αναβλύζει μέσα από την καρδιά, ανεβαίνοντας με οδό και τάξη από τα έσχατα του Θεού, τα οποία είναι άμεσα προσιτά σε εμάς, προς τα πρώτα, τα οποία απέχουν μεν από εμάς, βρίσκονται όμως άμεσα κοντά στον Θεό.

Ίσως αυτήν την αγία Εκκλησία να προανήγγειλε τυπικώς ο νόμος όταν πρόσταξε να κατασκευαστεί μια ολόχρυση λυχνία, εξολοκλήρου συμπαγής και τορευτή, αφενός για να υποδείξει ότι δεν έχει κανένα κενό και δεν είναι άμοιρη της δυνάμεως του Λόγου, και αφετέρου ότι είναι παντελώς απαλλαγμένη από κάθε υλικό περιττό στοιχείο και δεν έχει τίποτε το επίγειο. Αυτήν ακριβώς, ενατενίζοντάς την θαυμαστά με κάποια παραλλαγή, ο μέγας Ζαχαρίας λέει για το λαμπάδιο: «και επτά λύχνοι επάνω της». Τους επτά λύχνους εδώ πρέπει να τους εκλάβουμε με διαφορετικό τρόπο από εκείνον που ο λόγος εξέθεσε νωρίτερα σχετικά με τον λύχνο του Ευαγγελίου· διότι δεν είναι πάντοτε απαραίτητο να νοούνται με έναν και τον αυτόν τρόπο όλα όσα έχουν την ίδια λεκτική έκφραση, αλλά καθένα από τα λεγόμενα πρέπει να νοείται σύμφωνα με την υποκείμενη έννοια, δηλαδή στο συγκεκριμένο χωρίο της Αγίας Γραφής, εάν πρόκειται να προσεγγίσουμε ορθά τον σκοπό των γεγραμμένων. Υποθέτω, λοιπόν, ότι με τη λέξη λύχνους εδώ η Αγία Γραφή εννοεί τις ενέργειες του Αγίου Πνεύματος, δηλαδή τα χαρίσματα του Πνεύματος, τα οποία ο Λόγος, ως κεφαλή ολοκλήρου του σώματος, έχει τη φυσική ιδιότητα να δωρίζει στην Εκκλησία· διότι λέγει: «και θα αναπαυθεί επ' αυτόν πνεύμα Θεού, πνεύμα σοφίας και συνέσεως, πνεύμα βουλής και ισχύος, πνεύμα γνώσεως και ευσεβείας· θα τον γεμίσει το πνεύμα του φόβου του Θεού».

Την μεν λοιπόν κάθαρση, σε όσους είναι άξιοι της καθαρότητας των αρετών, την επιτελεί το Άγιο Πνεύμα διαμέσου του φόβου, της ευσέβειας και της γνώσης· τον δε φωτισμό της γνώσης των όντων, σύμφωνα με τους λόγους της δημιουργίας βάσει των οποίων υπάρχουν, τον δωρίζει διαμέσου της ισχύος, της βουλής και της σύνεσης σε όσους είναι άξιοι φωτός· την δε τελειότητα την χαρίζει σε όσους είναι άξιοι της θεώσεως διαμέσου της ολόφωτης, απλής και ολοκληρωμένης σοφίας, ανάγοντάς τους άμεσα προς την αιτία των όντων με κάθε τρόπο, όσο είναι δυνατόν στον άνθρωπο, ώστε να αναγνωρίζονται μόνο από τα θεία ιδιώματα της αγαθότητας. Σύμφωνα με την οποία, γνωρίζοντας τον εαυτό τους από τον Θεό και τον Θεό από τον εαυτό τους, χωρίς να υπάρχει τίποτα ενδιάμεσο που να παρεμβάλλεται σαν τείχος —διότι μεταξύ της σοφίας και του Θεού δεν υπάρχει τίποτα ενδιάμεσο—, θα αποκτήσουν την αναλλοίωτη ατρεψία, αφού θα έχουν διαβεί ολοκληρωτικά όλα τα ενδιάμεσα, στα οποία υπήρχε κάποτε ο κίνδυνος της πλάνης ως προς τη γνώση, και αφού θα έχουν αναχθεί κατά χάριν προς την ίδια την άπειρη, και στο άπειρο, και απειράκις άπειρα κατά φύση ακρότητα που βρίσκεται πέρα από όλα, διαμέσου της αφασίας, της άρρητης σιγής και της αγνωσίας, με τρόπο ανέκφραστο και απερινόητο.

Έτσι, λοιπόν, σύμφωνα με τον τρόπο που εξηγήθηκε, θα κατανοήσει τη λυχνία που φάνηκε και το λαμπάδι εκείνος που χαίρεται με τις νοητές θεωρίες της Αγίας Γραφής· και τους επτά λύχνους θα τους εκλάβει ως τη διαίρεση των διαφόρων χαρισμάτων του Πνεύματος σύμφωνα με την εξήγηση που δόθηκε προηγουμένως, η οποία μυστικά καταλάμπει και αναπαύεται σε εκείνον που έχει τελειωθεί κατά Χριστόν μέσω της αρετής και της γνώσης, επειδή ο λόγος γνωρίζει ως Χριστό εκείνον που ζει κατά Χριστόν και διακρίνεται από τους ίδιους τρόπους και λόγους, όσο είναι θεμιτό για τον άνθρωπο, καθώς μάλιστα έχει και ο ίδιος σοφία και σύνεση, βουλή και ισχύ, γνώση και ευσέβεια και φόβο Θεού, μέσω των οποίων, σαν μέσα από νοητούς οφθαλμούς, λέγεται ότι ο Θεός επιβλέπει όλη τη γη της καρδιάς του καθενός· διότι επτά είναι αυτοί οι οφθαλμοί του Κυρίου, λέει, οι οποίοι επιβλέπουν σε όλη τη γη.

Έπειτα δώρισε σε εμάς, ως βασιλιάς μεγαλόδωρος, κάποιο από τα επτά εκείνα και σεπτά χαρίσματά σου, είτε «πνεύμα σοφίας και συνέσεως» είτε «πνεύμα βουλής και ισχύος» είτε γέμισέ μας με πνεύμα «γνώσεως και ευσεβείας» είτε με πνεύμα «φόβου Θεού», είτε και με αμφότερα, ως βασιλιάς υπερβολικά πλούσιος και μεγαλόδωρος, ώστε και σε εμάς τους ταπεινούς και αμαρτωλούς και ανάξιους δούλους σου να δοξαστεί, μαζί με τον Πατέρα και τον Υιό, το δεδοξασμένο και πανάγιο όνομά σου, στο οποίο ανήκει κάθε δόξα, τιμή και προσκύνηση, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων· αμήν.

Γι' αυτόν τον λόγο, στη βουλή που με ευαρεστεί συνέδεσα την ασφάλεια· «δική μου είναι η βουλή και η ασφάλεια». Διότι η βουλή είναι θείο δώρο και ένα από τα επτά χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος, η τρίτη δωρεά. Επειδή πρώτη είναι η σοφία, δεύτερη η σύνεση, τρίτη η βουλή, για την οποία μιλάμε τώρα, τέταρτη η ισχύς, πέμπτη η γνώση, έκτη η ευσέβεια, και έβδομη δωρεά ο φόβος του Θεού. «Δική μου είναι η βουλή και η ασφάλεια, δική μου η φρόνηση, δική μου και η ισχύς»· «εγώ αγαπώ εκείνους που με αγαπούν, και εκείνοι που με αναζητούν θα βρουν» χάρη.

Και πώς, λέει, είναι Θεός ο Λόγος, εφόσον και αυτός συστέλλεται και κυριεύεται από κάποιο πνεύμα φόβου Θεού; Δεν μιλάει για τη θεότητα του Λόγου, αλλά για την παθητή και δούλη σάρκα, την οποία προσέλαβε από εμάς. Διότι, όντας γεμάτη και καθοδηγούμενη από το πνεύμα του φόβου του Θεού, δεν ανεχόταν να πράξει κάτι εμπαθές, γι' αυτό και λέει: «αμαρτία δεν έπραξε, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του», και αυτό σημαίνει το χωρίο «θα τον γεμίσει πνεύμα φόβου Θεού».

Διότι ο Χριστός τα είχε αυτά και πριν από τη σάρκωση· αλλά επειδή καταδέχθηκε να περιβληθεί και σάρκα για χάρη μας, μέσα σε αυτήν λοιπόν την πανάγια σάρκα αναπαύθηκαν και τα προαναφερθέντα χαρίσματα, δηλαδή η σοφία, η σύνεση, η βουλή, η ισχύς, η γνώση, η ευσέβεια και ο φόβος της θεότητας του Λόγου· γέμισε τη σάρκα που προσέλαβε με κάθε αγαθό· γι' αυτό και πρόσθεσε·

Πρόσεξε πώς προμαρτύρησε ότι αυτός είναι απροσωπόληπτος κριτής. Διότι ούτε με βάση τη δόξα έκρινε τους γραμματείς και τους Φαρισαίους, ούτε με βάση τα λόγια τους έλεγξε αυτούς που επιχειρούσαν να τον πειράξουν, αλλά τη μία έλεγε, «γιατί με πειράζετε, υποκριτές;», και την άλλη, «αλίμονο σε εσάς, γραμματείς και Φαρισαίοι, υποκριτές».

Ποιον δε ονόμασε Θεό, το φανέρωσε λέγοντας προηγουμένως: «Έρχεται ώρα κατά την οποία ούτε εδώ ούτε εκεί θα προσκυνήσουν τον Πατέρα»· υπάρχει δε περίπτωση όπου και ο Υιός [ονομάζεται πνεύμα], όπως στο: «Πνεύμα προ του προσώπου ημών είναι ο Χριστός ο Κύριος»· πνεύμα δε άγιο [ονομάζεται] και ο Άγγελος, επειδή αντλεί από εκεί την αγιότητα· επιπλέον δε και η ψυχή του δικαίου· οπωσδήποτε άγιο πνεύμα είναι και αυτό που αντιδιαστέλλεται προς το γράμμα, και διαφορετικό εκείνο [που αντιδιαστέλλεται] προς το πνεύμα της δουλείας, το οποίο και έχει ονομαστεί πνεύμα υιοθεσίας· έχουν δε απαριθμηθεί και από τον Ησαΐα επτά κάποια πνεύματα, ούτε κι εκείνα βέβαια της αγιωνύμου [ουσίας]· και γενικώς καθένα από τα πνευματικά χαρίσματα ονομάζεται άγιο πνεύμα· όπως ακριβώς και τώρα ο Σωτήρας, αφού μετέδωσε με το εμφύσημα στους Αποστόλους το χάρισμα της αφέσεως των αμαρτιών, το ονόμασε αυτό άγιο πνεύμα.

Το ότι, όμως, «από την οποία είχαν εξέλθει επτά δαιμόνια», μερικοί το κατανοούν ως «πολλά». Διότι στην Αγία Γραφή το επτά εκλαμβάνεται αντί του «πολλά». Ίσως δε να έλεγε κάποιος, ότι όπως υπάρχουν επτά πνεύματα της αρετής, έτσι υπάρχουν στον αντίποδα επτά πνεύματα της κακίας. Όπως, δηλαδή, υπάρχει πνεύμα φόβου Θεού, υπάρχει από την αντίθετη πλευρά πνεύμα αφοβίας Θεού, υπάρχει πνεύμα συνέσεως, υπάρχει αντίστροφα πνεύμα ασυνεσίας, και ούτω καθεξής. Εάν, λοιπόν, δεν εκδιωχθούν αυτά τα επτά πνεύματα της κακίας από την ψυχή, δεν μπορεί κάποιος να ακολουθήσει τον Χριστό. Διότι πρέπει να εκβάλει κανείς πρώτα τον Σατανά, και έπειτα να εγκατοικήσει μέσα του ο Χριστός. «Καθώς δε συγκεντρωνόταν μεγάλο πλήθος και έρχονταν προς αυτόν άνθρωποι από κάθε πόλη, είπε με παραβολή·