Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 11:9

Ο Κύριος, αφού προετοίμασε τους αγίους αποστόλους, τους εξαπέστειλε, ώστε να εκδιώξουν τους δαίμονες και να οδηγήσουν τα έθνη στην επίγνωση του Θεού. Ο Κύριος θα κατοικήσει τον κατακλυσμό. Ως κατακλυσμό εννοεί το πλήθος αυτών που πίστεψαν, σύμφωνα με το ρητό, ότι η σύμπασα γη γέμισε από τη γνώση του Κυρίου, όπως το πολύ νερό κατακαλύπτει τη θάλασσα.

Διότι λέγω πάλι το ίδιο, επαναλαμβάνοντας τα προηγούμενα, ότι ο Σωτήρας το έπραξε αυτό, ώστε, όπως ακριβώς γεμίζει τα πάντα από παντού με την παρουσία Του, έτσι να γεμίσει και τα πάντα με τη γνώση περί Αυτού, όπως λέει και η Θεία Γραφή: «Γέμισε η σύμπασα από τη γνώση του Κυρίου.» Διότι, είτε κάποιος επιθυμεί να ατενίσει τον ουρανό, βλέπει τον δικό του διάκοσμο· είτε, αν δεν μπορεί να ατενίσει τον ουρανό, αλλά στρέφει το βλέμμα του μόνο στους ανθρώπους, βλέπει μέσα από τα έργα Του την ασύγκριτη δύναμή Του σε σύγκριση με τους ανθρώπους, και αναγνωρίζει ότι Αυτός είναι ο μόνος Θεός Λόγος ανάμεσα στους ανθρώπους. Είτε πάλι κάποιος έχει στραφεί στους δαίμονες και είναι γεμάτος τρόμο γι' αυτούς, βλέπει Αυτόν να τους εκδιώκει, και συμπεραίνει ότι Αυτός είναι ο δεσπότης τους· είτε έχει βυθιστεί στη φύση των υδάτων και θεωρεί ότι αυτά είναι Θεός, όπως οι Αιγύπτιοι που λατρεύουν το νερό, βλέπει αυτήν τη φύση να μεταβάλλεται από Αυτόν, και γνωρίζει ότι ο Κύριος είναι ο Κτίστης τους.

Διότι δεν θα μπορέσουν, λέει, να καταστρέψουν κανέναν πάνω στο άγιο όρος μου. Άγιο όρος ονομάζει την Εκκλησία, επειδή έχει τεθεί ψηλά όσον αφορά τη δόξα, και λόγω του εξυψωμένου χαρακτήρα των δογμάτων που υπάρχουν σε αυτήν. Διότι τίποτα το χαμηλό δεν υπάρχει σε εμάς. Επειδή δεν συνηθίζουμε να αποδίδουμε στην κτίση σεβασμό ίσο με τον Κτίστη, αγνοώντας τον Κτίστη και Ποιητή· ούτε βέβαια καταβιβάζουμε τον δημιουργό των πάντων Θεό Λόγο από την πρέπουσα σε αυτόν δόξα, συγκαταλέγοντάς τον στα κτίσματα. Και λέει ότι η σύμπασα θα γεμίσει από τη γνώση του Κυρίου, και έτσι θα είναι πλήρης από την ευσέβεια προς αυτόν, ακριβώς όπως η πλατιά και ευρύχωρη θάλασσα είναι γεμάτη από τα δικά της ύδατα. Θα μπορούσε κανείς να διαπιστώσει ότι και αυτό είναι αληθινό. Διότι πού ακριβώς ή ανάμεσα σε ποιους δεν ονομάζεται ο Χριστός; Ή ποιο γένος ανθρώπων δεν του έχει υποταχθεί; Διότι σε αυτόν θα κάμψει κάθε γόνυ, και κάθε γλώσσα θα ομολογήσει, σύμφωνα με το γεγραμμένο, ότι Κύριος είναι ο Ιησούς Χριστός εις δόξαν Θεού Πατρός. <Και κατά την ημέρα εκείνη θα υπάρχει η ρίζα του Ιεσσαί και εκείνος που εγείρεται για να εξουσιάζει τα έθνη, σε αυτόν θα ελπίσουν, και η ανάπαυσή του θα είναι τιμή.> Αναλάμπει σιγά σιγά η θεωρία όσων έχουν ειπωθεί αμυδρά, και όσα εξέφρασε μέσα από αινίγματα, αυτά τα διασαφηνίζει απολύτως σε όσους αγαπούν να ακούν.

Το ότι δε επρόκειτο ο λόγος να αυξηθεί αλματωδώς, αν και στις αρχές των ευαγγελικών κηρυγμάτων ήταν μικρός, είναι εύκολο να το δει κανείς, αφού ο Θεός το είχε προαναγγείλει μέσω της φωνής του Ησαΐα λέγοντας: «Γέμισε το σύμπαν από τη γνώση του Κυρίου, όπως το πολύ νερό που κατακαλύπτει τη θάλασσα». Διότι δίκην θαλάσσης έχει εκχυθεί παντού το σωτήριο κήρυγμα, και έχει πανίσχυρη την ορμή του. Και αυτό πάλι μας το διασαφηνίζει ο Θεός των όλων, λέγοντας μέσω προφητικής φωνής: «Και θα κυλήσει σαν νερό η κρίση, και η δικαιοσύνη σαν χείμαρρος αδιάβατος». Διότι κρίση και δικαιοσύνη ονομάζει το ευαγγελικό κήρυγμα. Έτσι βεβαίωνε ότι αυτό θα κατακλύσει τα πάντα κάτω από τον ουρανό, σαν νερό και χείμαρρος, του οποίου τις ορμές δεν θα μπορούσε κανείς να ανακόψει, καθώς ξεχύνεται ορμητικά. <Είναι όμοια με προζύμι κ.λπ.> (A φ. 194 β, B φ. 135). Ο ίδιος λόγος θα μπορούσε να λεχθεί και για το ότι η βασιλεία του Θεού έχει παρομοιαστεί με προζύμι. Διότι το προζύμι είναι μικρό, όμως καταλαμβάνει αβίαστα όλο το φύραμα και του μεταδίδει γρήγορα τη δική του ποιότητα. Κάτι τέτοιο απεργάζεται μέσα μας και ο θείος λόγος. Διότι, όταν εισέλθει μέσα μας, μας καθιστά αγίους και άμωμους, και έχοντας διεισδύσει στον νου και την καρδιά, μας αναδεικνύει πνευματικούς, ώστε, όπως λέει ο Παύλος, ολόκληρο το πνεύμα μας, το σώμα και η ψυχή να διατηρηθούν άμεμπτα κατά την ημέρα του Κυρίου Ιησού Χριστού.

Το ότι, εξάλλου, σε όσους έχουν αξιωθεί την αγία ζωή θα προσφερθεί πλουσιοπάροχα η δυνατότητα να συμμετάσχουν στη χορηγία του Αγίου Πνεύματος και να ξεδιψάσουν από τα ζωοποιά ύδατα, το υποδηλώνει λέγοντας ότι, από το νερό που προσδοκάται στους καθορισμένους καιρούς να εξέλθει από την Ιερουσαλήμ, το μισό θα κατευθυνθεί προς την πρώτη θάλασσα και το άλλο μισό προς την έσχατη θάλασσα. Και τι σημαίνει άραγε αυτό; Η θεία γραφή συχνά παρομοιάζει με θάλασσες και ύδατα τα πολλά έθνη των ανθρώπων και το αναρίθμητο πλήθος. Έτσι λέει κάπου μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Διότι η σύμπασα γέμισε από τη γνώση του Κυρίου, όπως το πολύ νερό κατασκεπάζει τις θάλασσες». Είπε κάπου επίσης και ο θεσπέσιος Δανιήλ, προορώντας όσα πρόκειται να συμβούν στους έσχατους καιρούς σε όλη την οικουμένη: «Εγώ ο Δανιήλ έβλεπα, και ιδού, οι τέσσερις άνεμοι του ουρανού όρμησαν στη μεγάλη θάλασσα, και τέσσερα μεγάλα θηρία ανέβαιναν από τη θάλασσα, διαφορετικά το ένα από το άλλο». Κάνοντας δε αυτό ακριβώς σαφέστερο, ο μακάριος Δαβίδ ψάλλει λέγοντας: «Αυτή είναι η θάλασσα η μεγάλη και ευρύχωρη, εκεί υπάρχουν ερπετά που δεν έχουν αριθμό, ζώα μικρά μαζί με μεγάλα· εκεί διαπλέουν πλοία, και αυτός ο δράκοντας που έπλασες για να τον εμπαίζεις». Διότι, ποιον δράκοντα θα μπορούσαμε να πούμε ότι υπάρχει στην αισθητή θάλασσα, ο οποίος πλάστηκε για να εμπαίζεται από τον Θεό που κυριαρχεί στα πάντα;

Για να μην νομίσει λοιπόν κανείς ότι το αναφερόμενο εδώ 〈άγιο όρος〉 είναι αυτό που βρίσκεται σε κάποια γωνιά της Παλαιστίνης και θεωρείται ως τέτοιο από τους Ιουδαίους, αποσαφηνίζει το νόημα προσθέτοντας στη συνέχεια: 〈ότι η σύμπασα γέμισε από τη γνώση του Κυρίου, όπως ακριβώς το άφθονο νερό θα κατασκεπάσει τις θάλασσες〉, υποδηλώνοντας με αυτόν τον τρόπο την Εκκλησία του Θεού που έχει ιδρυθεί σε όλη την οικουμένη και την ευσεβή γνώση που κηρύσσεται σε αυτήν, η οποία, σαν μεγάλο ρεύμα, κατακλύζει όλη την αλμύρα της κακίας του βίου και καθαρίζει κάθε ρύπο της ψυχής.⌝ ⌜〈Θα συμβεί〉 δε, λέει, κατά 〈την ημέρα εκείνη〉, δηλαδή προφανώς κατά τον προφητευόμενο χρόνο, αυτός ο ίδιος που πρόκειται 〈να εγερθεί〉 «από τη ρίζα του 〈Ιεσσαί»〉, μετά το 〈να εγερθεί〉, δηλαδή προφανώς μετά την εκ νεκρών ανάστασή του,⌝ ‹να γίνει άρχοντας και ηγέτης των 〈εθνών›, και σε αυτόν τα έθνη θα ελπίσουν〉· ⌜διότι δεν θα είναι βασιλιάς των Ιουδαίων, ούτε θα κυβερνήσει κάποια μικρή γωνιά, όπως ο ίδιος ο Δαβίδ και οι διάδοχοί του, αλλά θα εξουσιάσει τα πέρατα της γης.⌝ 〈και σε αυτόν τα έθνη θα ελπίσουν〉 ⌜εκπληρώνοντας και εκείνη την προφητεία που ειπώθηκε από τον Μωυσή: «Δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα ούτε ηγέτης από τη γενιά του, έως ότου έλθει εκείνος για τον οποίο προορίζεται, και αυτός θα είναι η προσδοκία των 〈εθνών〉».⌝ Στο τέλος δε όλου του λόγου προσθέτει: 〈και η ανάπαυσή του θα είναι τιμή〉, ή κατά τον Ακύλα και τον Σύμμαχο: 〈και η ανάπαυσή του θα είναι δόξα〉, με απόλυτη συνέπεια· διότι, αφού δίδαξε την πρώτη αρχή της γεννήσεώς του ανάμεσα στους ανθρώπους και αφού ανέλυσε όλα τα ενδιάμεσα, παρουσιάζει και ποιο θα είναι το τέλος του, λέγοντας: 〈και η ανάπαυσή του θα είναι τιμή και δόξα〉. ⌜Δεν περιγράφει καθόλου τον θάνατό του, αλλά τον ονομάζει 〈ανάπαυση〉, 〈δόξα〉 και 〈τιμή〉· διότι αυτό ήταν το τέλος της θείας οικονομίας του Σωτήρος μας για τους ανθρώπους.

Εδώ με τον Λίβανο υπονοεί την Ιερουσαλήμ, όπως αποδείξαμε σε άλλα σημεία, για την οποία ο λόγος απειλεί ότι θα πέσει μαζί με όλα τα σεπτά και ένδοξα που υπάρχουν σε αυτήν. Και αφού προανήγγειλε απειλητικά αυτά, προσθέτει στη συνέχεια: «και θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος θα αναβλαστήσει από τη ρίζα», και τα εξής, παρουσιάζοντας σαφέστατα τη γέννηση του Χριστού από τη ρίζα του Ιεσσαί (και αυτός ήταν ο πατέρας του Δαβίδ). Εξαιτίας αυτής της γέννησης αναγγέλλει την κλήση των εθνών, πρώτα με αινιγματικό και προφητικό τρόπο· διότι το «θα βοσκήσει ο λύκος μαζί με το αρνί, και η λεοπάρδαλη θα αναπαυθεί μαζί με το κατσίκι», και τα παρόμοια, δεν υποδήλωναν τίποτε άλλο παρά τη μεταβολή των εθνών, τα οποία είχαν άγριο και σκληρό χαρακτήρα και δεν διέφεραν σε τίποτα από τα θηρία, προς έναν ευσεβή, ήμερο και κοινωνικό τρόπο ζωής. Αυτό ακριβώς διδάσκει αργότερα πιο ξεκάθαρα, λέγοντας: «γέμισε η σύμπασα από τη γνώση του Κυρίου, όπως το άφθονο νερό καλύπτει τις θάλασσες». Και επιπλέον, ο ίδιος ο προφητικός λόγος, ερμηνεύοντας τον εαυτό του, προσθέτει: «Και κατά την ημέρα εκείνη θα υπάρχει η ρίζα του Ιεσσαί και εκείνος που θα εγερθεί για να εξουσιάσει τα έθνη, σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη. Και η ανάπαυσή του θα είναι τιμή».

«Δεν θα κρίνει σύμφωνα με τη δόξα, ούτε θα ελέγξει σύμφωνα με τα λόγια, αλλά θα κρίνει τον ταπεινό με δικαιοσύνη, και θα αποδώσει το δίκαιο στους ταπεινούς της γης. Και θα είναι ζωσμένος την οσφύ του με δικαιοσύνη, και θα έχει περιζωσμένες τις πλευρές του με αλήθεια. Και θα βόσκει ο λύκος μαζί με το αρνί, και η λεοπάρδαλη θα αναπαύεται μαζί με το κατσίκι, και το μοσχάρι και το λιοντάρι θα βόσκουν μαζί. Και θα υπάρξει η ρίζα του Ιεσσαί και αυτός που θα εγερθεί για να άρχει στα έθνη· σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη. Και η ανάπαυσή του θα είναι τιμή». Ο Ιεσσαί που αναφέρεται εδώ ήταν ο πατέρας του Δαβίδ. Όπως λοιπόν στις προηγούμενες προφητείες λεγόταν ότι θα προέλθει από τον καρπό και το σπέρμα του Δαβίδ, και πάλι από το σπέρμα του Σολομώντα, με τον ίδιο τρόπο και εδώ, πάρα πολλά χρόνια μετά την τελευτή όχι μόνο του Δαβίδ αλλά και του Σολομώντα, προφητεύεται ότι κάποιος θα προέλθει από τη ρίζα του Ιεσσαί, και προφανώς και από τη ρίζα του Δαβίδ. Αυτός δε ο λόγος θα λύσει την αμφιβολία που υπήρχε προηγουμένως στους Ιουδαίους σχετικά με τον Σολομώντα. Διότι, πολύ καιρό μετά τον θάνατο του Σολομώντα, ο Ησαΐας προφητεύει αυτά για κάποιον άλλον που επρόκειτο να αναφανεί από τη ρίζα του Ιεσσαί και από το σπέρμα του Δαβίδ.

Βλέπετε τους δεσμευμένους άξονες των ιουδαϊκών αρμάτων, όπως ακριβώς άλλοτε τα άρματα των Αιγυπτίων στα νερά της Ερυθράς Θάλασσας. Αλλά ας απλωθεί, αντί για ράβδο, στη θάλασσα του λόγου η δύναμη και η βοήθεια του αληθινού νομοθέτη και βασιλιά της δόξης Χριστού, και ας οδηγήσει τον λαό Του σε ευθεία οδό πνευματικής αναγωγής και θεωρίας, για να πορευτεί σε πόλη κατοικίας της γνώσης και της αλήθειας, και ας σκεπάσει το ακαταμάχητο τους εναντίους της θείας δόξης· από την οποία έχει γεμίσει ολόκληρη η γη, με τη γνώση του Κυρίου, όπως λέει η Γραφή, σαν το άφθονο νερό που καλύπτει τις θάλασσες.

Και ο Δαβίδ, «Θα αναγγείλουν τη δικαιοσύνη του σε λαό που πρόκειται να γεννηθεί, τον οποίο δημιούργησε ο Κύριος». Και το γεγονός ότι ο Δαβίδ λέει, «Ο Θεός εγκαθιστά τους μονοτρόπους σε οίκο», σημαίνει το ασύμμικτο όσων βρίσκονται υπό τον νόμο σε σχέση με τα Έθνη. Ο Ησαΐας, «Θα γεμίσει όλη η γη από τη γνώση του Κυρίου, όπως το πολύ νερό κατακαλύπτει τη θάλασσα». Ο Δαβίδ, «Θα θυμηθούν και θα επιστρέψουν προς τον Κύριο όλα τα πέρατα της γης, και θα προσκυνήσουν ενώπιόν του όλες οι πατριές των εθνών, διότι του Κυρίου είναι η βασιλεία, και αυτός δεσπόζει επί των εθνών». Είναι δε καλό και το να ρωτήσουμε τους Ιουδαίους, ποιος επικρατεί άραγε τώρα, μήπως ο Μωσαϊκός νόμος, του οποίου τώρα γίνεται παράβαση, και όχι τήρηση, επειδή δεν υπάρχει ούτε ο ναός, ούτε ο τόπος, ούτε προφήτης που να προαναγγέλλει κάτι από τα μελλοντικά, ούτε η κιβωτός, στην οποία βρίσκονταν οι πλάκες και ο Δεκάλογος, εκεί όπου έπρεπε να εκπληρώνονται οι τρεις εορτές, και πουθενά αλλού. Και, «Ότι θα αφαιρεθεί από τους Ιουδαίους η βασιλεία του Θεού, και θα δοθεί σε έθνος που θα παράγει τους καρπούς της». Αυτό θα ήταν το έθνος των Χριστιανών, το οποίο επιδεικνύει τους προσήκοντες καρπούς της κατά Θεόν πολιτείας. Ο Δαβίδ, «Εξομολόγηση και μεγαλοπρέπεια είναι το έργο του, και η δικαιοσύνη του μένει στον αιώνα του αιώνος».

Και πάλι: Θα υπάρξει η ρίζα του Ιεσσαί και εκείνος που εγείρεται για να κυβερνήσει τα έθνη· σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη. Και πάλι: Θα γεμίσει η γη από τη γνώση του Κυρίου, όπως το πολύ νερό κατασκεπάζει τις θάλασσες. Και ο Δαβίδ πάλι έλεγε: Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με ήχο σάλπιγγας· και πάλι: Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου.

Εδώ δείχνει ότι μας αξιώνει για υψηλότερα και πνευματικά αγαθά. Διότι, λέγει, «σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους, και στα πέρατα της οικουμένης τα λόγια τους». Δηλαδή, «δεν θα πει πλέον ο καθένας στον πλησίον του: Γνώρισε τον Κύριο». Και πάλι, «θα γεμίσει η γη από τη γνώση του Κυρίου, όπως το πολύ νερό κατακαλύπτει τις θάλασσες».

Εγώ, καθώς επιγνώσθηκα, παρηγορήθηκα. Έδωσες πλουσιότερη τη δωρεά. Διότι αυτός είναι που ενεργεί «αφθονότερα από όσα ζητάμε ή σκεπτόμαστε». Πληθύνθηκε σε όλη τη γη η επίγνωση του Κυρίου μέσω εσάς που ικετεύετε, όπως το πολύ νερό κατακαλύπτει τις θάλασσες, ή μάλλον σκεπάζει τα γεννήματα. Και τα πράγματα βοούν πριν από τα λόγια. Επομένως, εσείς που λάβατε από εμένα τα μεγάλα, χαρίστε έστω και τα μικρά στους φτωχούς. Εγώ τα μεγάλα χαρίζω, δώσε εσύ τα μικρά από τα μεγάλα που έλαβες από εμένα· τα δικά μου δώσε σε εμένα· εγώ το λογίζομαι ως χάρη, και εγώ θα τα ανταποδώσω με μεγάλη αύξηση. Διότι για τον λόγο αυτόν σε κάλεσα, λέγει, για να τα δώσεις και σε άλλους, ώστε εσύ να τα κατέχεις με μεγαλύτερη ασφάλεια· διότι, έτσι όπως τα κρατάς μόνος σου, ουσιαστικά δεν τα κατέχεις, όταν όμως τα δώσεις σε άλλους για χάρη μου, τότε εγώ θα τα πολλαπλασιάσω με κάθε αύξηση.

Αλλά τώρα δεν συμβαίνει έτσι· αντίθετα, όταν ήλθε ο μονογενής Υιός, παντού το όνομά Του έγινε θαυμαστό μαζί με τον Χριστό. «Από την ανατολή του ηλίου», λέγει, «μέχρι τη δύση το όνομά μου έχει δοξαστεί ανάμεσα στα έθνη». Και πάλι: «Σε κάθε τόπο προσφέρεται θυμίαμα στο όνομά μου, και θυσία καθαρή. Εσείς όμως το βεβηλώνετε». Και άλλος: «Γέμισε ολόκληρη η γη από τη γνώση του Κυρίου». Και πάλι: «Θα έλθουν λέγοντας: Ψεύτικα είδωλα απέκτησαν οι πατέρες μας».

Τελικά, λοιπόν, εκπληρώθηκε το προφητικό λόγιο που λέει: Και θα γεμίσει όλη η γη από τη γνώση του Κυρίου, όπως το άφθονο νερό καλύπτει τις θάλασσες· δηλαδή τα πλήθη των εθνών, τα οποία η προφητική χάρη αποκαλεί μεταφορικά θάλασσες. Αλλά δεν άντεξε ο μισόκαλος και φιλοπόνηρος δαίμονας να βλέπει το πλήθος των σωζομένων να προοδεύει καθημερινά.

Ζώντας ανάμεσα στην αθεΐα των Περσών και σε βασιλείς που εξέδιδαν άδικες διαταγές, Ιάκωβε, έλαμπες σαν ρόδο μέσα στα αγκάθια, επιδεικνύοντας το ωραίο χρώμα της πίστεως. Θ. Γέμισε όλη η γη από τη γνώση του Κυρίου, από τότε που οι βασιλείς των Περσών τον προσκύνησαν κατά τη γέννησή του, και Πέρσες μάρτυρες διατράνωσαν το μέγα μυστήριο με τα έργα τους.

Το ότι ο πανάγαθος Θεός, όπως είπαμε, έδωσε πλήθος μαρτυριών για αυτήν την αιτία, ας το κατανοήσουμε αναλογιζόμενοι ποια και πόσα μαρτύρησε εκ των προτέρων ο χορός των προφητών για αυτό το μυστήριο. «Και θα υπάρξει», λέει ο Ησαΐας, «εκείνη την ημέρα η ρίζα του Ιεσσαί και αυτός που θα εγερθεί για να εξουσιάζει τα έθνη»· «δεν θα κρίνει σύμφωνα με τα φαινόμενα ούτε θα ελέγξει σύμφωνα με τα όσα ακούγονται, αλλά θα κρίνει με δικαιοσύνη την υπόθεση του ταπεινού και θα ελέγξει με ευθύτητα τους ένδοξους της γης, και θα πατάξει τη γη με τον λόγο του στόματός του και με το πνεύμα των χειλέων του θα εξολοθρεύσει τον ασεβή» και «ότι γέμισε ολόκληρη η γη από τη γνώση του Κυρίου, όπως το πολύ νερό καλύπτει τις θάλασσες». «Και εσύ, Βηθλεέμ», λέει ο Μιχαίας, «οίκος του Εφραθά, δεν είσαι καθόλου μικρή ώστε να συγκαταλέγεσαι ανάμεσα στις χιλιάδες του Ιούδα· διότι από εσένα θα εξέλθει για χάρη μου ηγέτης, για να γίνει άρχοντας στον Ισραήλ». Και πάλι ο Ησαΐας: «Ιδού, η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό και θα καλέσει το όνομά του Εμμανουήλ» και «διότι παιδί γεννήθηκε για εμάς, υιός δόθηκε σε εμάς, του οποίου η εξουσία βρίσκεται στον ώμο του, και το όνομά του καλείται άγγελος της μεγάλης βουλής» και τα εξής.

Να γίνεστε σαν τα παιδιά, και υπενθυμίζοντάς τους αυτό, «παιδιά», λέει, «μήπως έχετε κάτι για προσφάγι;». Και εκείνοι σαν παιδιά «του αποκρίθηκαν: Όχι». Γι' αυτό και το παιδί, το αποστολικό νήπιο, «στην τρύπα», δηλαδή την ιουδαϊκή οικία, «το χέρι», δηλαδή τον Χριστό, «θα βάλει». Διότι πνευματικό χέρι είναι ο Υιός, για τον οποίο έχει γραφτεί: «γιατί αποστρέφεις το χέρι σου και τη δεξιά σου στο μέσο του κόλπου σου ως το τέλος;», και ότι «η δεξιά σου, Κύριε,» λέει, «έχει δοξαστεί». Γι' αυτό και το προλεχθέν νήπιο θα βάλει το προλεχθέν χέρι στην προλεχθείσα τρύπα, «και δεν θα κακοποιήσουν, ούτε θα μπορέσουν να καταστρέψουν κανέναν πάνω στο άγιο όρος μου». Και ήθελαν οι Ιουδαίοι μέσω της κακώσεως και του ατιμωτικού θανάτου να εξαλείψουν τη μνήμη του Χριστού και να εμποδίσουν το αποστολικό κήρυγμα. Συνέβη όμως το αντίθετο, «διότι γέμισε», λέει, «ολόκληρη η γη με τη γνώση του Κυρίου, όπως το πολύ νερό θα κατακαλύψει τις θάλασσες. Και κατά την ημέρα εκείνη θα υπάρχει η ρίζα του Ιεσσαί και αυτός που ανίσταται για να εξουσιάζει τα έθνη, σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη και η ανάπαυσή του θα είναι τιμή», δηλαδή η ανάπαυσή του στον τάφο θα γίνει τιμή. πράγμα το οποίο και έγινε.

Διότι γέμισε όλη η γη από τη γνώση του Κυρίου· και είναι πλήρης ο ουρανός και η γη από τη δόξα του. Διότι παντού σε ολόκληρη την οικουμένη υμνούνται τα της ευσεβούς μας πίστεως. Τα όσα δε προσθέτει ο προφήτης μετά από αυτά, μας προαναγγέλλουν την ανέκφραστη φιλανθρωπία του Θεού και τον ανεξιχνίαστο πλούτο της χρηστότητάς του: Θα είμαι ίλεως στις αδικίες τους.