Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 12:3

Και φάνηκαν οι πηγές των υδάτων. Μετά την καθαίρεση των εχθρών φάνηκαν οι πηγές των υδάτων· δηλαδή ο σωτήριος λόγος του Ευαγγελίου, ο οποίος έγινε και θεμέλιο της οικουμένης· διότι πάνω σε αυτόν έχουμε οικοδομηθεί. Ή και με αυτόν τον τρόπο: ως πηγές θα νοήσεις τους αγίους προφήτες, καθώς αναβλύζουν τον σωτήριο λόγο. Διότι έτσι έχει γραφτεί για αυτούς: «Και θα αντλήσετε ύδωρ με ευφροσύνη από τις πηγές του σωτηρίου». Ως θεμέλια δε της οικουμένης, τη Γραφή του πάνσοφου Μωυσή. Διότι σε αυτήν, που τέθηκε ως πρώτη κρηπίδα πίστεως και θεογνωσίας, βρήκαμε να κυοφορεί τυπολογικά το μυστήριο του Χριστού, μαζί με τους προφήτες. Το «φάνηκαν», επομένως, νοείται αντί του «φανερώθηκαν». Ή, εναλλακτικά, ως πηγές και θεμέλια της υπ' ουρανόν οικουμένης θα νοήσεις τους αγίους αποστόλους· διότι και αυτοί αναβλύζουν τον σωτήριο λόγο και κατέθεσαν την πίστη ως κρηπίδα για την υπ' ουρανόν.

«Στις εκκλησίες ευλογείτε τον Θεό, τον Κύριο, από τις πηγές του Ισραήλ». Πηγές του Ισραήλ θα μπορούσαν να είναι οι μακάριοι προφήτες, και πριν από αυτούς ο Νόμος. Λέει, λοιπόν, ότι δεν αρμόζει σε εμάς να υμνολογούμε τον Θεό αντλώντας από αλλού παρά από αυτές ακριβώς τις πηγές. Αυτό δε το λέει εξαιτίας των ετεροδόξων συγγραμμάτων των αιρετικών. Διότι μέσα από τις νομικές και τις προφητικές Γραφές ευλογείται ο Κύριος από όσους μπορούν να αντλούν από αυτές, αφού αποτελούν πηγές σωτηρίας, ύδωρ μετ’ ευφροσύνης, για το οποίο έλεγε ο Σωτήρας: «Όποιος όμως πιει από το ύδωρ που εγώ του δίνω, θα έχει μέσα του πηγή ύδατος που θα αναβλύζει εις ζωήν αιώνιον». Πρέπει δε να ελέγχονται όσοι διαχωρίζουν την Παλαιά και τη Νέα Γραφή, καθώς δεν μπορούν να ευλογούν τον Θεό μέσα στις εκκλησίες, μη έχοντας τις πηγές του Ισραήλ ούτε τον Κύριό τους· εφόσον τολμούν να διαιρούν ακόμη και τη θεότητα.

Ακολούθως δε, σύμφωνα με την αίνεση του Κυρίου, αντλεί ύδωρ με ευφροσύνη από τις πηγές του σωτηρίου εκείνος που Τον προσκυνά ορθά. Εάν εγκαλείται ο λαός που έπεσε στην ειδωλολατρία (με το λόγιο «Εμένα εγκατέλειψαν, την πηγή του ζώντος ύδατος»), είναι προφανές ότι εκείνος που πιστεύει στον Θεό και εξαιτίας της πίστεώς του σε Αυτόν ποτίζει την ψυχή του με τα σωτήρια δόγματα, αυτός αντλεί ύδωρ με ευφροσύνη από τις πηγές του Σωτηρίου. Την δε ευφροσύνη, το πόσο μεγάλη γεννάται σε εκείνους που αξιώνονται να αντλούν από εκεί, θα την κατανοήσεις από την εικόνα που έχει χρησιμοποιηθεί από τον Δαβίδ, δηλαδή ότι «Εδίψησε η ψυχή μου για τον Θεό, τον ισχυρό, τον ζώντα».

Διότι η σφοδρότητα της επιθυμίας προκαλεί μια απερίγραπτη ευφροσύνη σε όσους επιτυγχάνουν τα περισπούδαστα. Και εκείνος που μελετά τον νόμο του Κυρίου ημέρα και νύχτα (για τον οποίο έχει λεχθεί ότι «Στόμα δικαίου μελετήσει σοφίαν»), ερευνώντας τις Γραφές και βρίσκοντας τον Κύριο δια της ορθής αναζητήσεως, κατανοώντας το πνευματικό βούλημα των Γραφών μέσα από την ευφροσύνη της ευρέσεώς Του, θα αντλήσει ύδωρ μετ' ευφροσύνης.

Πρέπει να γνωρίζουμε πάλι, ότι με τη λέξη ύδωρ σε αυτά ο Σωτήρας ονομάζει τη χάρη του Αγίου Πνεύματος, της οποίας εάν κάποιος γίνει μέτοχος, θα έχει πλέον μέσα του να αναβλύζει η παροχή των θείων διδαγμάτων, έτσι ώστε να μην έχει πια ανάγκη από τη νουθεσία άλλων, αλλά μάλλον να του αρκεί για να μπορεί εύκολα να καθοδηγεί εκείνους που τυχόν διψούν τον θείο και ουράνιο λόγο. Τέτοιοι ακριβώς ήταν κατά τον παρόντα βίο και ενόσω ζούσαν ακόμη πάνω στη γη, οι άγιοι προφήτες και απόστολοι, καθώς και οι κληρονόμοι του δικού τους λειτουργήματος, για τους οποίους έχει γραφτεί: «Και αντλήσατε ύδωρ μετ' ευφροσύνης από τις πηγές του σωτηρίου». <Δώσε μου αυτό το ύδωρ, για να μη διψώ ούτε να έρχομαι εδώ να αντλώ.

Διότι ποιος λόγος υπάρχει πλέον σε αυτούς για την επίτευξη της αρετής; Ή ποιος είναι ο δοκιμασμένος και εκείνος που έχει ασκηθεί στο να αντιστέκεται στα πάθη της σάρκας, δηλαδή στις επιθέσεις των άτοπων ηδονών; Διότι ο νους όλων τους βρίσκεται εκτεθειμένος σαν μισοβρασμένο τεύτλο, σύμφωνα με τα λόγια του προφήτη. Επειδή δεν μπορεί να λέει: «Όλα τα μπορώ μέσω του Χριστού που με ενδυναμώνει». Έχει δε αφαιρεθεί από αυτούς η ισχύς του άρτου και η ισχύς του ύδατος· άρτου όμως πάλι όχι του αισθητού, αλλά ούτε και υδάτων από αυτά που βρίσκονται σε κοινή χρήση, αλλά μάλλον εκείνου για τον οποίο λέει ο Δαβίδ: «Άρτο του ουρανού τους έδωσε· άρτο αγγέλων έφαγε ο άνθρωπος». Και για τα ύδατα λέμε ότι εννοεί τα νοητά, για τα οποία κάπου λέει ο προφήτης Ησαΐας: «Και θα αντλήσετε ύδωρ με ευφροσύνη από τις πηγές του Σωτήρος». Αλλά και ο ίδιος ο Σωτήρας λέει: «Καθένας που πίνει από το ύδωρ αυτό θα διψάσει πάλι· όποιος όμως πιει από το ύδωρ το οποίο εγώ θα του δώσω, θα γίνει μέσα του πηγή ύδατος που θα αναβλύζει εις ζωήν αιώνιον». Κατανόησε δε με ακρίβεια τα λόγια του προφήτη. Διότι δεν είπε απλώς ότι θα αφαιρεθεί από τους Ιουδαίους ο άρτος και το ύδωρ, αλλά η ισχύς του άρτου και η ισχύς του ύδατος. Και πρέπει εμείς να θεωρήσουμε ότι κάτι τέτοιο θέλει να διδάξει. Διότι εμείς, όταν μελετούμε τους ιερούς λόγους και διαβάζουμε τις θείες Γραφές και έπειτα τις κατανοούμε, δεχόμαστε την ισχύ του νοητού άρτου. «

Επειδή δε γνώρισαν τον αληθινό Θεό, παραμερίζοντας τους ψευδώνυμους θεούς, αυτόν και μόνο υποδεικνύουν λέγοντας: Ιδού ο Θεός μου, ο Σωτήρας μου ο Κύριος. Δεν θα έχω πλέον την πεποίθησή μου σε ξύλα και σε λίθους, λέει, αλλά σε αυτόν και μόνο, και μέσω αυτού θα σωθώ. Και αν εκείνος που παλαιότερα με εξαπάτησε και με συνάρπασε στην πλάνη, έρθει πάλι πειράζοντας και πολεμώντας, θα νικήσω, λέει, διότι η δόξα μου και η αίνεσή μου είναι ο Κύριος. Βλέπεις πώς έχουν γνωρίσει ότι η δοξολογία είναι πράγμα σωτήριο; Διότι «Πρόσφερε», λέει, «στον Θεό θυσία αινέσεως, και απόδωσε στον Ύψιστο τις ευχές σου.» Και, «Θα με επικαλεστείς σε ημέρα της θλίψης σου, και θα σε γλιτώσω, και θα με δοξάσεις.» <Και αντλήστε ύδωρ με ευφροσύνη από τις πηγές του Σωτηρίου.> Είναι μεγαλόδωρος αυτός που τους κάλεσε, έτοιμος για ανταπόδοση ο Θεός που τους διέσωσε, ευεργετεί αυτούς που τον έχουν επιγνώσει, και με θεία και πνευματικά αγαθά κατευφραίνει πλουσίως αυτούς που τον δοξολογούν. Παρατήρησε λοιπόν πώς αυτοί μεν ομολογούσαν λέγοντας: Ιδού ο Θεός μου, ο Σωτήρας μου ο Κύριος, σε αυτόν θα έχω την πεποίθησή μου· Εκείνος δε πάραυτα τους υπόσχεται και πηγές και σωτήριο ύδωρ. Διότι έπρεπε, έπρεπε αυτοί που έτρεξαν από το σκότος προς το φως, αυτοί που κλήθηκαν από την ελληνική αμάθεια στην επίγνωση του αληθινού Θεού, να μη στερηθούν την παιδαγωγία και τον λόγο που τους κατευφραίνει, και που έχει τη δύναμη να τους συγκρατεί στην ευσέβεια. «

«Διότι δεν θα ζήσει», λέγει, «ο άνθρωπος μόνο με άρτο, αλλά με κάθε λόγο που εκπορεύεται από το στόμα του Θεού». Ονομάζει λοιπόν ύδωρ τον ζωοποιό λόγο του Θεού· και πηγές τους αγίους αποστόλους και ευαγγελιστές, και θα πρόσθετα ότι εννοεί και τους ίδιους τους προφήτες· και Σωτήριο τον Χριστό. Εσείς λοιπόν, λέγει, που με τις ομολογίες της πίστεως ευφραίνετε εμένα τον κατά φύσιν και των όλων Θεό, θα λάβετε ως ανταπόδοση θεία και πνευματική ευφροσύνη, αντλώντας τον λόγο που έχει τη δύναμη να σας συνέχει προς τούτο από τις πηγές του Σωτηρίου, δηλαδή του Χριστού. Διότι Αυτός ανέδειξε τους αγίους αποστόλους, για τους οποίους ψάλλει και ο μακάριος Δαβίδ: «Φάνηκαν οι πηγές των υδάτων, και αποκαλύφθηκαν τα θεμέλια της οικουμένης». Διότι πηγές υδάτων είναι οι θεσπέσιοι μαθητές, οι οποίοι αναβλύζουν τους άνωθεν και δια του Πνεύματος λόγους σε όσους βρίσκονται σε όλη την υπ' ουρανόν. Είναι δε ομοίως και θεμέλια του κόσμου. Διότι λίθος εκλεκτός είναι ο Χριστός, ο Οποίος και λέγεται ότι έχει τεθεί από τον Θεό και Πατέρα στα θεμέλια της Σιών, δηλαδή της Εκκλησίας. Διότι πάνω σε Αυτόν έχουμε στηριχθεί και δια της πίστεως εποικοδομούμαστε ως πνευματικός οίκος σε άγιο ναό, σε κατοικητήριο του Θεού εν πνεύματι. Λίθοι δε μετά από Αυτόν, ήτοι θεμέλια της οικουμένης, θα μπορούσαν να ονομάζονται και μάλιστα πολύ εύλογα εκείνοι που Τον διακηρύττουν σε όσους βρίσκονται σε όλη τη γη.

Διότι έτσι είναι γραμμένο: «Και θα αντλήσετε νερό με ευφροσύνη από τις πηγές του σωτηρίου». Το ότι δε κανένα από τα εξαίρετα κατορθώματα της αρετής δεν είναι ανηφορικό ή δύσβατο για όσους έχουν σωθεί δια του Χριστού, θα μπορούσε να το υποδηλώσει η φράση ότι κάθε όρος έχει μετατραπεί σε δρόμο. Διότι φαίνεται μεν κάπως να έχει εξαρθεί και υψωθεί, και να είναι απρόσιτο σε πολλούς το να γίνει κάποιος λαμπρός, όπως για παράδειγμα στην εγκράτεια, στη σωφροσύνη, στη μακροθυμία, στην ανεξικακία, στην πραότητα, στην αγάπη και στα υπόλοιπα· αλλά ο Σωτήρας κατέστησε κάθε δρόμο ομαλό και εύκολο στην πορεία για εμάς, ώστε και αυτό που φαίνεται ότι είναι δυσκολοπερπάτητο και δύσβατο να προσφέρεται καθαρισμένο από εμπόδια σε όσους θέλουν να βαδίσουν μέσω αυτού. Και αυτό, νομίζω, είναι εκείνο που ειπώθηκε σαφώς μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Κάθε φάραγγα θα γεμίσει, και όλα τα στραβά θα γίνουν ίσια, και η τραχιά γη θα γίνει ομαλοί δρόμοι». Και πάλι: «Ο δρόμος των ευσεβών έγινε ίσιος, και είναι προετοιμασμένος ο δρόμος των ευσεβών». Το ότι δε οι κληθέντες έγιναν αναρίθμητοι, και έχουν συγκεντρωθεί από κάθε μέρος της οικουμένης, το φανέρωσε λέγοντας: Ιδού, αυτοί έρχονται από μακριά, και αυτοί από τον βορρά και τη θάλασσα, και άλλοι από τη γη των Περσών. Διότι το «από μακριά» φαίνεται να υποδηλώνει τα νότια μέρη, ο «βορράς» τα βόρεια, και η «θάλασσα» τις χώρες προς τη δύση. Διότι έτσι ακριβώς τα μνημονεύει και ο Ψαλμωδός λέγοντας: «Τον βορρά και τη θάλασσα εσύ τα έκτισες». Και αυτοί από τη γη των Περσών θα μπορούσαν να είναι όσοι έχουν αλιευθεί πνευματικά από την ανατολή.

Αν όμως προχωρήσουν σε μετάνοια και αναβλέψουν προς τον Θεό, και πουν και αυτοί: «Προς εσένα, Κύριε, θα κραυγάσω», θα λάβουν την άφεση των υδάτων, και θα αντλήσουν μαζί με εμάς το νοητό ύδωρ «από τις πηγές του σωτηρίου», και θα ποτιστούν «τον χείμαρρο της τρυφής» από τον Θεό και Πατέρα, και θα έχουν την πηγή της ζωής στις καρδιές τους. Θα παρατεθούν σε αυτούς για τρυφή και τα ωραία της ερήμου, δηλαδή νομή καλή και άφθονη, η οποία θα τους ανατρέφει προς τη θεία και ευαγγελική γνώση, που νοείται εν Χριστώ. <Σαλπίστε με σάλπιγγα στη Σιών, κηρύξτε στο άγιο όρος μου, και θα ταραχθούν όλοι οι κατοικούντες τη γη, διότι έχει φτάσει η ημέρα του Κυρίου, επειδή είναι κοντά ημέρα σκότους και γνόφου, ημέρα νεφέλης και ομίχλης.> Περιγράφεται πάλι παραστατικά σε εμάς το σχήμα του πολέμου. Θα μπορούσε να είναι αληθές και για τα δύο, είτε τυχόν νοηθεί για την ακρίδα και τον βρούχο, είτε επιλέξει κανείς να το εννοήσει για τους ίδιους τους Βαβυλώνιους. Διότι, σαν να έχει ήδη εισέλθει ο πόλεμος εντός των πυλών και να έχει σχεδόν εξαγγελθεί σε όλη τη γη της Σιών, δηλαδή σε όλη την Ιουδαία, λέγει ότι τα πάντα θα γεμίσουν από θόρυβο και τρόμο.

Είναι, λοιπόν, αναγκαίο να θυμόμαστε εμείς που βρισκόμαστε εν Χριστώ μέσω της πίστης, ότι έχουμε απαλλαγεί από τη δουλεία, και όπως από την Αίγυπτο έχουμε μεταβεί στην έρημο, δηλαδή σε μια πλατιά και αληθινά καθαρότατη πολιτεία, αμιγή από το κακό, εννοώ φυσικά την Ευαγγελική· έχουμε πλουτίσει με τον άρτο από τον ουρανό που δίνει ζωή στον κόσμο. Διότι ενδυναμωνόμαστε εν Χριστώ, και έχουμε αποκτήσει ως πηγές αμόλυντων υδάτων τα συγγράμματα των αγίων Αποστόλων· έτσι άλλωστε τα ονόμαζε και ο προφήτης Ησαΐας λέγοντας: «Και αντλήστε νερό με ευφροσύνη από τις πηγές του σωτηρίου». Και ποιες θα μπορούσαν να είναι περισσότερο πηγές του σωτηρίου, παρά οπωσδήποτε εκείνοι που αναβλύζουν σε εμάς τον σωτήριο και ζωοποιό λόγο, που ευαγγελίζονται το μυστήριο του Χριστού και μυσταγωγούν την οικουμένη; <Και έλαβα από τους γιους σας για να γίνουν προφήτες, και από τους νέους σας για αγιασμό· μήπως δεν είναι αυτά έτσι, γιοι του Ισραήλ; λέει ο Κύριος. Και εσείς δίνατε στους αγιασμένους να πιουν κρασί, και στους προφήτες δίνατε εντολή λέγοντας, Μην προφητεύετε.> Είναι μεγάλη αιτία για ονειδισμό και καταδίκη για κάθε κακό το να δείχνεται τρόπον τινά αχαριστία προς τον Θεό, ο οποίος μας χορηγεί τα πάντα, και εκείνα που οδηγούν στη δόξα και εκείνα που συντηρούν τη ζωή.

Όταν σταυρώθηκε ο Χριστός και έδυσε για τους Ιουδαίους, ταυτόχρονα με τον υλικό ήλιο και το αισθητό φως, έδυσε και η νοητή αυγή και ο φωτισμός του Πνεύματος. Διότι στερήθηκαν τον θείο λόγο και την άνωθεν παρηγοριά. Εξέλιπαν ανάμεσά τους οι παρθένες μαζί με τους νεανίσκους, δηλαδή οι καλές και ευδόκιμες ψυχές, των οποίων η μεν αγνότητα συμβολίζεται με την παρθένο, ενώ η ευρωστία και η μέγιστη ανδρεία με τον νεανίσκο. Διότι ποιος είναι άγιος ανάμεσά τους, εφόσον ο νόμος δεν μπορεί να προσφέρει την τελείωση σε τίποτα, ούτε καν τους επαρκεί για την επίτευξη της δικαιοσύνης; Και σε ποιον από αυτούς θα μπορούσε να βρεθεί πνευματική ευρωστία και ισχυρός νους, όταν δεν έχουν γνωρίσει τα λαμπρά κατορθώματα της ευαγγελικής πολιτείας; Ή μήπως δεν είναι όλοι τους νωθροί, βυθισμένοι στις αμαρτίες και παραλυμένοι στον νου; Επομένως, πώς μπορεί αυτό να είναι αμφίβολο; Εξέλιπαν λοιπόν μέσα στη δίψα, και δεν ειπώθηκε σε αυτούς το «Αντλήστε νερό με ευφροσύνη από τις πηγές του σωτηρίου». Απεναντίας μάλιστα, «έδωσε εντολή στα σύννεφα να μη ρίξουν βροχή πάνω τους», επειδή δεν υπάκουσαν στον ίδιο τον Χριστό, ο οποίος αναφωνούσε και έλεγε «Αν κάποιος διψά, ας έρθει σε μένα και ας πιει». Αλλά τον εγκατέλειψαν, αν και είναι «πηγή ζωής, και έσκαψαν για τον εαυτό τους λάκκους ραγισμένους, οι οποίοι δεν θα μπορέσουν να συγκρατήσουν νερό».

Διότι από τις Γραφές του Νόμου και των Προφητών ευλογείται ο Κύριος από εκείνους που μπορούν να αντλούν με ευφροσύνη νερό από αυτές, αφού αποτελούν πηγές σωτηρίας. <Εκεί είναι ο Βενιαμίν, ο νεότερος, σε έκσταση.> (A f. 342 b) Εκεί πού; Μέσα στις Εκκλησίες, ή ανάμεσα σε αυτούς που ψάλλουν. Και ποιος είναι ο Βενιαμίν, παρά ο μακάριος Παύλος, ο οποίος προερχόταν από τη φυλή Βενιαμίν; Το δε «νεότερος», λέγεται επειδή ο Κύριος του εμφανίστηκε τελευταίο σε σχέση με τους άλλους αποστόλους. Το «σε έκσταση» λέγεται εξαιτίας της αρπαγής του έως τον τρίτο ουρανό και εξαιτίας της υπερβολής των αποκαλύψεών του, σύμφωνα με όσα ο ίδιος ανέφερε: «Είτε βρεθήκαμε σε έκσταση, το κάναμε για τον Θεό· είτε σωφρονούμε, το κάνουμε για εσάς»· και επειδή έτυχε μιας πιο θεϊκής αλλοιώσεως. Στο πρόσωπό του επαληθεύεται και το «Το πρωί θα φάει» και το «Το βράδυ θα μοιράσει τροφή». Διότι αυτός που καταδίωκε την Εκκλησία, μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα κήρυξε το Ευαγγέλιο της πίστεως. <Οι άρχοντες του Ιούδα είναι οι ηγεμόνες τους.> (A f. 342 b) Μνημονεύει και τους υπόλοιπους διδασκάλους και αποστόλους της Εκκλησίας, οι οποίοι επιλέχθηκαν σχεδόν από κάθε φυλή του Ισραήλ και αναδείχθηκαν οικουμενικοί φωστήρες, και αναφέρει ότι χειροτονήθηκαν άρχοντες και ηγεμόνες αυτών που ψάλλουν· τόσο από τη φυλή του Ιούδα, όπως οι αδελφοί του Κυρίου, και ο Λευί δηλαδή ο Ματθαίος· όσο και από τις φυλές Ζαβουλών και Νεφθαλείμ, όπως ο Πέτρος και ο Ανδρέας, και οι γιοι του Ζεβεδαίου, και ο Φίλιππος, οι οποίοι κατάγονταν από το χωριό Βηθσαϊδά, και ο Ιάκωβος του Αλφαίου από την Καπερναούμ, ενώ ο Σίμων ο Ζηλωτής ονομάστηκε Κανανίτης.

Αποτελεί συνήθεια της θεόπνευστης Γραφής να παρομοιάζει ενίοτε με πηγές και ποταμούς τους αγίους προφήτες, αποστόλους και ευαγγελιστές, και επιπροσθέτως τους ηγουμένους των αγίων Εκκλησιών, εκείνους που κηρύττουν τον θείο λόγο στους λαούς, είναι βαθύτατοι γνώστες των ιερών δογμάτων και ασκούν μυσταγωγικό έργο. Γι' αυτό άλλωστε είπε γι' αυτούς δια της φωνής του προφήτη Ησαΐα: «Αντλήσατε νερό με ευφροσύνη από τις πηγές του σωτηρίου». Τους ονομάζει δε σωτήριες πηγές, διότι αναβλύζουν στους λαούς που βρίσκονται υπό την πνευματική τους καθοδήγηση τον εξ ουρανού λόγο, τον οποίο λαμβάνουν οι ίδιοι από τον Χριστό. Όπως άλλωστε λένε οι ίδιοι οι άγιοι: «Από το πλήρωμά του όλοι εμείς λάβαμε». [Όταν, λοιπόν, ακούσεις για τους αγίους ποταμούς ότι θα χειροκροτήσουν, για να δηλωθεί ότι θα ευφρανθούν, να κατανοείς ότι θα τερφθούν, θα χαρούν και θα εορτάσουν. Για ποια αιτία; Διότι ο Κύριος έσωσε την υπουράνια κτίση, επειδή ο Μονογενής Λόγος κατέβηκε από τον ουρανό και έγινε όμοιος με εμάς, προκειμένου να καταργήσει τον άρχοντα αυτού του αιώνα, να παραλύσει τη φθορά, να ανατρέψει τον θάνατο, απομακρύνοντας την αμαρτία από τον κόσμο, και να μας καταστήσει καθαρούς δια του βαπτίσματος και να μας αγιάσει δια του Πνεύματος, αναδεικνύοντάς μας υιούς του Θεού.

Διότι η Εκκλησία είναι εξαιρετικά κατάλληλη, και διαθέτει την απαιτούμενη ευρωστία ώστε να μπορεί, λέγω, να αντλεί τον ζωοποιό λόγο από τις πηγές του Σωτηρίου, σύμφωνα με το γεγραμμένο.

Θα μπορούσαν πάλι να νοηθούν ως ληνοί και ποτιστήρια του λογικού ποιμνίου, δηλαδή εμάς, τα συγγράμματα του Μωυσή και τα προφητικά κηρύγματα, που σχεδόν αναβλύζουν σε εμάς τον άνωθεν και από τον Θεό λόγο. Διότι έχει γραφτεί: «Και θα αντλήσετε ύδωρ μετ' ευφροσύνης από τις πηγές του σωτηρίου». Εκεί θα βρούμε τον Εμμανουήλ, τη ράβδο της δυνάμεως, που υπέστη θάνατο για εμάς, και είναι πρωτότοκος εκ των νεκρών, και υψώνεται μέσα στη δόξα, και πληθαίνει τους πιστούς, όπως ακριβώς ανέφερα προηγουμένως. Διότι ολόκληρος ο λόγος των αγίων προφητών, καθώς και του Μωυσή, συγκλίνει στο μυστήριο του Χριστού. Γι' αυτό και ο σοφός Παύλος είπε ότι «Τέλος του νόμου και των προφητών είναι ο Χριστός». Όμως ο Ιακώβ ξεφλούδισε τις ράβδους βγάζοντας λευκές λωρίδες, αφαιρώντας τον χλωρό φλοιό· και έτσι τα ζώα επιθυμούσαν σε αυτές το ποικιλόχρωμο. Διότι ο Χριστός αφαιρεί κατά κάποιον τρόπο τη σκιά του νόμου και το οιονεί καταπέτασμα των προφητικών συγγραμμάτων, και φανερώνοντάς μας τον λόγο που βρίσκεται σε αυτά λευκασμένο και εντελώς καθαρό, προσφέρει πνευματική επωδό· και σχεδόν πείθει εκείνον που θέλει να ποικίλλεται προς την αρετή να την επιθυμεί διακαώς, ασκώντας την με δύο τρόπους, εννοώ με έργα και με λόγια. Γι' αυτό, άλλωστε, οι θεσπέσιοι προφήτες, αναλαμβάνοντας το πρόσωπο εκείνων που έχουν δικαιωθεί μέσω της πίστης, ανακραυγάζουν ξεκάθαρα: «Εξαιτίας του φόβου σου, Κύριε, συλλάβαμε στη γαστέρα, και αισθανθήκαμε ωδίνες, και γεννήσαμε πνεύμα σωτηρίας σου».

Και αυτό, νομίζω, είναι εκείνο που και ο ίδιος ο Σωτήρας είπε στα πλήθη των Ιουδαίων κατά τον καιρό της επίγειας παρουσίας Του: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, ότι όποιος ακούει τον λόγο μου και πιστεύει σε Εκείνον που με έστειλε, έχει ζωή αιώνια, και δεν έρχεται σε κρίση, αλλά έχει μεταβεί από τον θάνατο στη ζωή.» Και πάλι: «Εκείνος που πιστεύει στον Υιό δεν κρίνεται.» Αφού λοιπόν αποδεχθούμε τα δικαιώματα του Χριστού, τότε πια, τότε και στην Ελείμ θα φτάσουμε, που σημαίνει ανάβαση. Διότι αναβιβαζόμαστε από την παλαιά μας νηπιότητα σε έναν άρτιο νου, και αφού φτάσουμε στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού, θα εντρυφήσουμε στις πηγές των νοητών υδάτων. Και αυτές, όντας δώδεκα, διαγράφουν για εμάς τον χορό των αγίων αποστόλων· θα συναντήσουμε όμως και τα εβδομήκοντα στελέχη των φοινίκων. Διότι είναι γραμμένο ότι μετά τους αγίους αποστόλους «ανέδειξε ο Κύριος άλλους εβδομήκοντα.» Το ότι δε οι θεσπέσιοι μαθητές είναι αληθινά πηγές, που αναβλύζουν για εμάς τον θείο, σωτήριο και αναγκαίο για τη ζωή λόγο, θα μπορούσε να το υποδείξει πολύ καλά σε όσους έχουν δικαιωθεί από τον νόμο ο Θεός των όλων, λέγοντας τα εξής: «Αντλήστε νερό με ευφροσύνη από τις πηγές του Σωτηρίου.» Σχετικά δε με κάθε άγιο ο θεσπέσιος Μελωδός αναφέρει: «Ο δίκαιος θα ανθίσει σαν τον φοίνικα.» Και μην απορήσεις. Επειδή και ο ίδιος ο Χριστός κατονομάζεται με αυτήν την ονομασία μέσα στη θεόπνευστη Γραφή.

Ελάτε, πιείτε το ποτήρι της αθανασίας, του οποίου τα προοίμια αφού έλαβε ο Χριστός, αναχώρησε στους ουρανούς. Διότι πάρα πολύ ωραία και ο προφήτης Ησαΐας, προβλέποντας ακριβώς αυτά, είπε: όσοι διψάτε, πηγαίνετε και πιείτε από τις πηγές, και όσοι δεν έχετε χρήματα, αγοράστε χωρίς χρήματα και πιείτε. Και επειδή είδε μυστηριωδώς την ανάσταση του Χριστού ως βαθιά πηγή σαν πηγάδι, ο ίδιος λέει κάπου αλλού: αντλήστε νερό από τις πηγές του σωτηρίου και πιείτε.

Πρέπει να γνωρίζει κανείς ότι ούτε το εβραϊκό κείμενο ούτε η διατύπωση των υπολοίπων ερμηνευτών περιέχει την προσθήκη ότι αυτοί «θα υπακούσουν πρώτοι», παρά μόνο τούτο: ότι και σε αυτούς θα επεκταθεί η χάρη του Χριστού, η οποία κηρύσσεται μέσω των αποστόλων. Οι τρεις ερμήνευσαν ομόφωνα ως εξής: «και θα αναθεματίσει ο Κύριος τη γλώσσα της θάλασσας της Αιγύπτου». Ως «θάλασσα» δε συνηθίζει η Γραφή να ονομάζει το πλήθος των ασεβών ανθρώπων ή και το ρεύμα της κακίας, σαν να είναι γεμάτη από αλμυρά ύδατα. Λέγεται δε ότι ο Κύριος θα «αναθεματίσει», ώστε να μην εδραιώνουν πλέον τη δεισιδαίμονα πλάνη με την αιγυπτιακή «γλώσσα», αλλά να μάθουν να «λαλούν» τα λόγια του Θεού και να «ορκίζονται στο όνομα του Κυρίου». Αξίζει δε να επιστήσουμε την προσοχή μας στο ότι και στα προκείμενα εδάφια ο λόγος μνημονεύει τον Σωτήρα μας «Ιησού», σύμφωνα με το εβραϊκό κείμενο στο εξής: «ιδού ο Θεός ο σωτήρας μου, θα έχω εμπιστοσύνη σε αυτόν». Διότι, αντί για «ο σωτήρας μου», η εβραϊκή λέξη περιέχει το «ησουαθί», και πάλι στο «από τις πηγές του σωτηρίου», αντί για «του σωτηρίου», έχει ειπωθεί «ησουά». Όπως ακριβώς ο λόγος στα προηγούμενα δεν μνημόνευσε ονομαστικά και χωρίς λόγο την «Ιδουμαία» και τον «Μωάβ» και τους «υιούς Αμμών», αλλά επειδή ήταν έθνη εξαιρετικά δεισιδαίμονα, εχθρικά και αντίθετα προς τον Θεό των προφητών, γι' αυτό και προφητεύει ως κάτι το παράδοξο το ότι αυτά ακριβώς τα έθνη θα αποδεχθούν τη διδασκαλία του Χριστού.

Το δε «ὠργίσθης μοι» φανερώνει την εξομολόγηση των προηγούμενων αμαρτημάτων, εξαιτίας των οποίων οι Αιγύπτιοι ήταν άξιοι της οργής του Θεού πριν από τη σωτήρια κλήση τους. Το δε «ἀπέστρεψας τὸν θυμόν σου καὶ ἠλέησάς με» σημαίνει την άφεση των αμαρτιών που τους δωρήθηκε μετά την κλήση. Διότι «η χάρη και η αλήθεια που ήλθε δια του Ιησού Χριστού» δώρισε και στους ίδιους τους Αιγυπτίους και σε όλους όσοι αποδέχθηκαν τον Υιό του Θεού τη λύση των δεσμών και τη συγχώρεση των αμαρτιών. Στη συνέχεια αυτών προσθέτει: «καὶ ἀντλήσετε ὕδωρ μετ᾽ εὐφροσύνης ἐκ τῶν πηγῶν τοῦ σωτηρίου». Και πάλι όμως εδώ πρέπει να εκλάβουμε αλληγορικά το «νερό» και τις «πηγές του σωτηρίου»· θα τα κατανοήσεις δε αυτά ακούγοντας τον ίδιο τον Σωτήρα να λέει: «εάν κάποιος διψά, ας έλθει προς εμένα και ας πίνει. Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, καθώς είπε η Γραφή, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλιά του». Επομένως, «πηγές σωτηρίου» ήταν οι ευαγγελικοί λόγοι που εκχέονται ως βροχή από το Άγιο Πνεύμα, όπως ακριβώς οι προφητικοί λόγοι ονομάζονταν «πηγές» του Ισραήλ από τη Γραφή που λέει: «στις εκκλησίες ευλογείτε τον Θεό, τον Κύριο από τις πηγές του Ισραήλ». Αλλά βέβαια, προφητεύεται ότι από τις πηγές του σωτήριου λόγου θα πιουν οι Αιγύπτιοι και εκείνοι που τους διακόνησαν το σωτήριο ποτό.

Στη συνέχεια αυτών αναφέρεται: «και θα πιουν οι Αιγύπτιοι νερό που βρίσκεται κοντά στη θάλασσα», αντί του οποίου ο μεν Ακύλας λέει: «και θα απορροφηθούν τα νερά από τη θάλασσα», ο δε Σύμμαχος: «και θα εξαφανιστούν τα νερά από τη θάλασσα». Αλληγορικά, λοιπόν, ο λόγος με τη λέξη «θάλασσα» στα χωρία αυτά υπαινίσσεται το ταραχώδες πλήθος των Αιγυπτίων. Τους προσφέρεις, δηλαδή, ένα ασυνήθιστο ποτό· διότι, αφού δεν υπάρχει πλέον ο ποταμός ούτε άλλο αιγυπτιακό νερό, αλλά ούτε και το θαλασσινό είναι κατάλληλο για πόση, λέει ότι αυτοί «θα πιουν» νέο και ασυνήθιστο (ξένο) νερό. Και αυτό ήταν το νερό «από τις πηγές του σωτηρίου», το οποίο τους χορηγείται από τον Κύριο. Όπως λοιπόν δηλωνόταν και λίγο πιο πριν στο χωρίο: «Αλίμονο στο πλήθος των πολλών εθνών· σαν θάλασσα που κυματίζει, και ο όγκος των πολλών εθνών θα ηχήσει σαν νερό. Σαν πολύ νερό τα πολλά έθνη», στα οποία παρέβαλε το ταραχώδες των εθνών με νερά και με «θάλασσα που κυματίζει». Η δε φράση: «και ο ποταμός θα εκλείψει» σημαίνει πιθανότατα ότι δεν θα υφίσταται πλέον το βασίλειό τους. Το ότι όμως ο λόγος που λέει πως ο ποταμός των Αιγυπτίων «θα εκλείψει» υποδήλωνε το βασίλειό τους, το αποδείξαμε ήδη προηγουμένως στην προφητεία σχετικά με αυτόν που πρόκειται να προέλθει «από τη ρίζα του Ιεσσαί». Μέσω αυτής λεγόταν: «Και ο Κύριος θα απλώσει το χέρι του επί του ποταμού με βίαιο άνεμο και θα τον χτυπήσει σε επτά φάραγγες, ώστε να τον διασχίζουν με τα υποδήματά τους».

Αφού προφήτευσε αυτά για τους αποστόλους, ο λόγος στη συνέχεια, ξεκινώντας από άλλη αρχή, προσθέτει σχετικά με την επιστροφή των εθνών: 〈οι φτωχοί και οι ενδεείς θα ζητήσουν νερό, και δεν θα υπάρχει, η γλώσσα τους ξεράθηκε από τη δίψα〉. Αλλά αυτά βέβαια τα είχαν πάθει στο παρελθόν, ενώ τώρα λέει: 〈εγώ ο Κύριος ο Θεός, θα τους εισακούσω, εγώ ο Θεός του Ισραήλ, και δεν θα τους εγκαταλείψω, αλλά θα ανοίξω πάνω στα βουνά ποταμούς και στη μέση των πεδιάδων πηγές, θα μετατρέψω την έρημο σε λίμνες υδάτων και τη διψασμένη γη σε υδραγωγεία〉. Το πώς δε αυτά εκπληρώθηκαν και ακόμη και τώρα ενεργούνται μέσα στις Εκκλησίες του Θεού, οι οποίες ιδρύθηκαν σε κάθε τόπο από τους αποστόλους του Σωτήρα μας, θα το κατανοήσεις αν στρέψεις τον νου σου. Οι ψυχές λοιπόν ανάμεσα στα έθνη, που παλαιότερα βρίσκονταν σε απόλυτη φτώχεια και στερούνταν τη γνώση του Θεού, μην έχοντας ούτε μια σταγόνα ζωοποιού ποτού, με αποτέλεσμα η γλώσσα τους και ο λόγος που προφερόταν από αυτήν να έχουν ξηρανθεί επειδή δεν μετείχαν σε καμία ικμάδα σωτήριου λόγου, έτυχαν παράδοξης ευεργεσίας, αφού γέμισαν μέσω της ουράνιας χάρης από 〈πηγές〉 και 〈ποταμούς〉 και κάθε λογής ζωοποιά ύδατα, απολαμβάνοντας έτσι το ύδωρ για το οποίο λέχθηκε πιο πάνω: «και θα πιουν νερό από τις 〈πηγές〉 της σωτηρίας».

Θα ρεύσουν δε και «ποταμοί» θείων λογίων από τη διδασκαλία του Αγίου Πνεύματος στην άλλοτε «άνυδρη» γη, όπως ακριβώς και επί Μωυσή «έρρευσαν στην έρημο ποταμοί», αλλά εκεί μεν επρόκειτο για σωματικό νερό, που ήταν ρευστή και φθαρτή ουσία, ενώ τώρα πρόκειται για την ένθεη χορηγία του λογικού και πνευματικού ύδατος. Όταν λοιπόν ανοιχθεί «οδός στην έρημο» και «ποταμοί» από τις δικές μου πηγές κατακλύσουν την «άνυδρη» χώρα, πηγές για τις οποίες ελέχθη προηγουμένως: «και θα πιείτε ύδωρ από τις πηγές του σωτηρίου», τότε ακριβώς «τα θηρία του αγρού», δηλαδή οι εξαγριωμένες ψυχές, θα μεταβληθούν από τη θηριώδη κατάσταση, αφού αλλοιωθούν από τη δύναμη του ποταμού, ώστε αυτοί οι ίδιοι οι άλλοτε «θήρες να με ευλογήσουν», πράγμα που δεν έχει γίνει ποτέ από αιώνος· διότι ούτε επί του προτέρου λαού ούτε στην Αίγυπτο ούτε κατά την έξοδο από την Αίγυπτο ούτε κατά την παραμονή στη Βαβυλώνα ιστορείται να έχει συμβεί τέτοιο γεγονός. Και αν υπήρχαν κάποιες «σειρήνες» που έθελγαν με ηδονή και δαιμονικό άσμα τις ψυχές των ανθρώπων μέσα στα πλάσματα των ποιητών, τα στολισμένα με την ωραιότητα των λέξεων, αλλά και αυτές θα μεταβληθούν και «θα με ευλογήσουν». Ακόμη δε «και οι θυγατέρες των στρουθών» ή, κατά τους υπόλοιπους ερμηνευτές, «και οι στρουθοκάμηλοι», ζώο που ζει σε ερήμους και ακατοίκητες χώρες, και αυτό, αφού ημερευθεί, θα μάθει «να ευλογεί εμένα» τον Θεό.

Έτσι λοιπόν, τρεφόμενοι πνευματικά, δεν θα πεινάσουν ούτε θα διψάσουν, ούτε θα τους χτυπήσει ο καύσωνας ούτε ο ήλιος. Αποκαλεί δε «καύσωνα» και «ήλιο» τη φλόγα του θνητού βίου και την πρόσκαιρη απόλαυση του φωτός που νομίζεται τέτοιο στους ανθρώπους. Αλλά λέει ότι ούτε αυτά θα τους αγγίξουν, «αλλά εκείνος που τους ελεεί θα τους παρηγορήσει και θα τους οδηγήσει μέσα από πηγές υδάτων»· είναι δε πολλές οι «πηγές του Ισραήλ» και οι «πηγές του σωτηρίου», άλλες της Παλαιάς και άλλες της Καινής Διαθήκης. «Και θα μετατρέψω», λέει, «κάθε βουνό σε δρόμο», ώστε τίποτα να μην είναι για αυτούς ανηφορικό, δύσβατο και τραχύ, αλλά υπόσχεται ότι πάλι θα καταστήσει γι' αυτούς «κάθε μονοπάτι σε βοσκότοπο». Ήδη και προηγουμένως έχουμε πει ότι αρμόζει να εννοούμε τη Σιών και την Ιερουσαλήμ με τρεις τρόπους: κατά τον έναν τρόπο ταπεινά και ιουδαϊκά, κατά τον δεύτερο ως ολόκληρο το θεοσεβές πολίτευμα που νοείται ως σύνολο ψυχών, και κατά τον πλέον υψηλό τρόπο ως την επουράνια αγγελική πολιτεία, για την οποία λέει ο Απόστολος: «η δε άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη, η οποία είναι μητέρα μας», και: «προσεγγίσατε το όρος Σιών και την πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ».

Σε αυτούς μας παραπέμπει και η προφητική φωνή, λέγοντας: «Αντλήστε ύδωρ με ευφροσύνη από τις πηγές του σωτηρίου». Μνημονεύεται ο Πέτρος, η κεφαλή των αποστόλων, και μαζί του αφενός συνδοξάζονται τα υπόλοιπα μέλη της Εκκλησίας, αφετέρου στηρίζεται η Εκκλησία του Θεού.

Και θα πεις την ημέρα εκείνη: Θα σε δοξολογήσω, Κύριε ... ιδού ο Θεός ο σωτήρας μου, ... και θα αντλήσετε ύδωρ με χαρά από τις πηγές της σωτηρίας. Και θα πεις την ημέρα εκείνη: Υμνείτε τον Κύριο, διαλαλείτε το όνομά του, αναγγείλετε στα έθνη τα ένδοξα έργα του. Να θυμάστε ότι υψώθηκε το όνομά του. Υμνήστε το όνομα του Κυρίου, διότι επιτέλεσε έργα υψηλά ... αγαλλιάσθε και ευφραίνεσθε οι κατοικούντες στη Σιών, διότι υψώθηκε ο Άγιος του Ισραήλ στο μέσο της.

ΤΙΤΛΟΣ Δʹ. — Περί βαπτίσματος και της προφητείας για το θείο λουτρό. «Προσέλθετε σε αυτόν και φωτιστείτε, και τα πρόσωπά σας δεν πρόκειται να ντροπιαστούν.» «Οι διψασμένοι, πορευτείτε προς το νερό, και όσοι δεν έχετε χρήματα, πηγαίνετε, αγοράστε και πιείτε κρασί χωρίς χρήματα και χωρίς αντίτιμο.» «Αντλήστε νερό με χαρά από τις πηγές της σωτηρίας.» «Λουστείτε, γίνετε καθαροί.» «Ελάτε σε εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω.» «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω: εάν κάποιος δεν γεννηθεί από νερό και Πνεύμα, δεν πρόκειται να εισέλθει στη βασιλεία του Θεού.» «Στις ημέρες του Νώε, όταν κατασκευαζόταν η κιβωτός, στην οποία λίγες, δηλαδή οκτώ, ψυχές διασώθηκαν μέσα από το νερό. Το αντίτυπο αυτού, το βάπτισμα, σώζει και εμάς τώρα, το οποίο δεν είναι η αποβολή του ρύπου της σάρκας, αλλά το αίτημα μιας αγαθής συνείδησης προς τον Θεό, δια της αναστάσεως του Ιησού Χριστού.» «Είναι αδύνατον αυτούς που φωτίστηκαν μία φορά, και γεύτηκαν την επουράνια δωρεά, και έγιναν μέτοχοι του Αγίου Πνεύματος, και γεύτηκαν τον καλό λόγο του Θεού και τις δυνάμεις του μελλοντικού αιώνα, και ύστερα ξέπεσαν, να τους ανακαινίσει κανείς πάλι προς μετάνοια, εφόσον σταυρώνουν ξανά μέσα τους τον Υιό του Θεού και τον διαπομπεύουν.» Καιρός βαπτίσματος είναι ολόκληρος ο βίος των ανθρώπων.

Την ευχή που συντάχθηκε από τις δωρεές σου, Κύριε, και από τις πηγές του σωτηρίου σου, χαρίτωσέ την ακόμη περισσότερο με τη χάρη σου, Κύριε Σωτήρα μου, και κατάστησέ την ίαμα και προστασία από κάθε θλίψη, για εκείνους που σε ικετεύουν μέσω αυτής, Κύριε Σωτήρα μου. Αμήν.

Έτσι και αυτός που κάποτε χώλαινε στην εγκάρδια πορεία του, αφού ισιώσει τα ίχνη και τα μονοπάτια του, φλεγόμενος για την τριπόθητη αγάπη του Σωτήρα, αναπηδά ορμητικά σαν το πιο διψασμένο ελάφι. Ψάλλει λοιπόν: «Όπως επιποθεί το ελάφι τις πηγές των υδάτων, έτσι επιποθεί η ψυχή μου τον Θεό, τον ισχυρό, τον ζωντανό». Με λίγα λόγια λοιπόν, αυτοί που διψούν σπεύδουν προς την πηγή της ζωής και της αθανασίας, τον Χριστό, ο οποίος καλεί τους πάντες και ανακράζει ρητά: «Όποιος διψά ας έρθει σε μένα και ας πιει», παραγγέλλοντας να αντλήσουν ύδωρ από τις πηγές της σωτηρίας. Από εκεί η ψυχή που διψά για τον Θεό ποτίζεται με τη σωτηρία και τρέφεται, και έτσι αναδεικνύεται θαλερή και εύκοσμη, στολισμένη με τον καλύτερο τρόπο, ανθισμένη και λαμπρή με ευσέβεια, με δικαιοσύνη και με κάθε αρετή. Αυτά, λοιπόν, ισχύουν για τις ψυχές που έχουν δεχθεί την ελευθερία από την απιστία, ευρισκόμενες σε τέτοια και τόσο θεοπρεπή κατάσταση, αντάξια της δωρεάς και της αφθονίας –ή ορθότερα, για να πούμε το πιο δίκαιο, της φιλανθρωπίας– Εκείνου που τις ευεργετεί.

Αλλά θα ανατείλει σε αυτές τις ημέρες κέρας για όλον τον οίκο του Ισραήλ...» «και για εσάς που φοβάστε το όνομά του θα ανατείλει ήλιος δικαιοσύνης», όπως λέει ο Μαλαχίας· «Και θα εξέλθετε» από τη σκιά του νόμου «και θα σκιρτήσετε σαν μοσχάρια που έχουν λυθεί από τα δεσμά» της παλαιάς διαθήκης. Και ατενίζοντας προς τον Υιό του Θεού, θα βροντοφωνάξετε και εσείς αυτά μαζί με τον Ησαΐα: «Ιδού, ο Θεός μου, ο σωτήρας μου Κύριος, και θα έχω πεποίθηση σε αυτόν και θα σωθώ από αυτόν και δεν θα φοβηθώ, διότι η δόξα μου και η αίνεσή μου είναι ο Κύριος και έγινε σωτήρας μου.» Και έτσι θα αντλήσετε ύδωρ ένθεης διδασκαλίας από τις σωτήριες πηγές και τους λόγους του ευαγγελίου του Χριστού και με πολλή ευχαριστία θα υμνήσετε και εσείς τον Κύριο και θα έχετε στο στόμα σας το όνομά του και θα αναγγείλετε στους γιους σας και σε όλη τη γη τα ένδοξα έργα του, τα σημεία και τα τέρατα· και έτσι, όταν ενωθείτε με τη μία Εκκλησία του Χριστού, θα είμαστε ένας λαός του Θεού και το υπόλειμμα του Ισραήλ θα σωθεί, σύμφωνα με τη φωνή του Παύλου, του συγγενούς σας και δούλου του Χριστού του Θεού.

57. Εάν σε πεδινό όρος του κόσμου τούτου και της Εκκλησίας του Χριστού, υψώσεις σημείο νέας άνωθεν γνώσης, και υψώσεις τη φωνή σου, σύμφωνα με εκείνον που έχει μιλήσει, από τη σοφία που σου δόθηκε από τον Θεό, προτρέποντας με τον λόγο και διδάσκοντας τους αδελφούς σου, διανοίγοντας τον νου τους στη θεία Γραφή για την κατανόηση των θαυμαστών δωρεών του Θεού, και προάγοντάς τους στην τήρηση των εντολών του, μην φοβηθείς εκείνους που φθονούν τη δύναμη των λόγων σου και διαστρεβλώνουν κάθε θεία Γραφή, όντες άδειοι και σαρωμένοι και έτοιμοι για κατοικία του διαβόλου. Διότι ο Θεός καταγράφει τα λόγια των χειλιών σου στο βιβλίο των ζώντων, και δεν θα πάθεις καμία βλάβη από τέτοιους ανθρώπους, όπως ούτε ο Πέτρος από τον Σίμωνα. Θα πεις μάλλον και εσύ μαζί με τον προφήτη, εκείνη την ημέρα κατά την οποία θα βλέπεις τέτοιους ανθρώπους να στήνουν παγίδες στον δρόμο σου: «Ιδού ο Θεός μου, ο Κύριος είναι Σωτήρας μου, και θα ελπίζω σε αυτόν, και θα σωθώ από αυτόν, και δεν θα φοβηθώ. Διότι η δόξα μου και ο ύμνος μου είναι ο Κύριος, και έγινε Σωτήρας μου· και δεν θα παύσω να αναγγέλλω τα ένδοξα έργα του σε όλη τη γη.» 58. Εάν διαπίστωσες ότι η ορμή της ενέργειας των παθών είναι μέσα σου ανενεργή, και η κατάνυξη από ταπεινοφροσύνη αναβλύζει από τα μάτια σου, μάθε ότι ήλθε η βασιλεία του Θεού σε εσένα, και κυοφόρησες το Άγιο Πνεύμα.

Πάλι δε τον αρχιερέα Ιωάννη, ο οποίος κηρύττει δύο φύσεις, αλλά έναν Υιό, και λέει «άλλο η σκηνή και άλλο αυτό που κατοικεί μέσα της, άλλο ο ναός και άλλο ο Θεός που ενοικεί» —πρόσεξε τα λεγόμενα: δεν είπε «άλλος και άλλος», σαν να επρόκειτο για δύο Χριστούς ή δύο ναούς, αλλά «άλλο και άλλο», αναφερόμενος σε δύο φύσεις— όταν λοιπόν είπε «εσκήνωσεν εν ημίν» και κήρυξε δύο φύσεις, τότε πρόσθεσε «και εθεασάμεθα την δόξαν αυτού, δόξαν ως μονογενούς»· δεν είπε «δόξα δύο υιών», αλλά «μονογενούς» —όταν λοιπόν ο ιερός Ιωάννης απέστειλε εγγράφως αυτά και όσα άλλα είναι εφάμιλλά τους, ο θείος Κύριλλος μαρτυρεί την ορθότητα των δογμάτων σε όσα ειπώθηκαν, και αρχίζοντας τους επαίνους και τη λεκτική του φιλοφρόνηση (διότι τίποτα δεν συγκρίνεται με το να τον ακούει κανείς) λέει τα εξής με τα ίδια του τα λόγια: «Ο μακάριος προφήτης Ησαΐας, προαναγγέλλοντας την ευφράδεια των εν Χριστώ διδασκάλων, έλεγε: αντλήστε νερό με χαρά από τις πηγές του σωτηρίου. Ιδού λοιπόν, αντλήσαμε για εσάς νερό από αγία πηγή, εννοώ από τον προαναφερθέντα διδάσκαλο· ο οποίος, καταυγασμένος από τις δαδουχίες του Πνεύματος, μας αποσαφήνισε το μέγα και σεπτό μυστήριο της σωτηρίας».

Αφού λοιπόν ο ιερός Ιωάννης έγραψε αυτά και άλλα παρόμοια, επιβεβαιώνει την ορθότητα των δογμάτων σε όσα ελέχθησαν, και αρχίζοντας τη δική του διδασκαλία λέει τα εξής: «Ο μακάριος προφήτης Ησαΐας, προαναγγέλλοντας την ευφράδεια των εν Χριστώ διδασκάλων, έλεγε: αντλήστε νερό με ευφροσύνη από τις πηγές της σωτηρίας. Ιδού λοιπόν αντλήσαμε για εμάς νερό από αγία πηγή, εννοώ από τον προηγούμενο Διδάσκαλο, ο οποίος, λαμπρυσμένος από τις λάμψεις του Πνεύματος, μας διασαφήνισε το μέγα και σεπτό μυστήριο του Σωτήρος». Έτσι τον ιερό Ιωάννη, ο οποίος αναλύει διεξοδικά τις δύο φύσεις, ο θερμός εραστής της αλήθειας Κύριλλος τον αποκαλεί αγία πηγή, γεμάτο από τη φωτοχυσία του παναγίου Πνεύματος και λαμπρό εξηγητή του σεπτού και μεγάλου μυστηρίου του Χριστού.

Διεφθαρμένος, λοιπόν, από αυτούς που ικανοποιούσαν κάθε του χατίρι, ο Σφενδοπλόκος ελάχιστη προσοχή έδινε στα λόγια του Μεθοδίου, και απεναντίας του συμπεριφερόταν ως εχθρό· διότι, όπως λέγεται, η θεοσέβεια είναι βδέλυγμα στον αμαρτωλό. Και όμως, τι το ευχάριστο δεν έλεγε και με τι το φοβερό δεν απειλούσε ο μέγας άνδρας τον άρχοντα; Από τη μια, αποδεικνύοντας την ορθότητα του δόγματος μέσα από τις θείες Γραφές και προτρέποντάς τον να τις προσέχει ως χορηγούς ζωής και πηγές σωτηρίας· διότι και ο Κύριος δίδαξε ότι στην έρευνα των Γραφών βρίσκεται η ζωή, και ο Ησαΐας δίνει την εντολή να αντλούμε νερό όχι από τον βούρκο των αιρέσεων, αλλά από τις πηγές της σωτηρίας. Από την άλλη, τον φοβέριζε ότι, αν προσχωρούσε στους αιρετικούς, θα κατέστρεφε και τον εαυτό του και όλους τους υπηκόους του, καθώς θα γινόταν ευάλωτος και εύκολα υποχείριο στους εχθρούς· διότι η ασέβεια, έστω κι αν ανθίσει για λίγο, με την πάροδο του χρόνου καταρρέει από μόνη της, για να μη διδαχθούν οι ευσεβείς την κακία. Και αυτά, έλεγε, επρόκειτο να συμβούν στον άρχοντα μετά την τελευτή του, όπως ακριβώς και έγιναν σύμφωνα με τις προρρήσεις του αγίου.