Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 14:15

Διότι, όσον αφορά τα λόγια της υπεροψίας, και το θεομίσητο φρόνημα, το οποίο είναι γεμάτο από άκρατη αλαζονεία: Φαινόταν σε σένα, λέει, ότι ελάχιστα υποχωρούσες στα ύψη της θείας υπεροχής, και ίσως περίμενες ότι και ο ίδιος ο ουρανός θα ήταν με κάποιον τρόπο προσβάσιμος σε σένα, και ότι ο δικός σου θρόνος θα ανταγωνιζόταν τους υπέρτατους θρόνους· νόμισες από άγνοια ότι είσαι κάποιος ισόθεος και ανώτερος από την κτίση· θεωρούσες ότι βρίσκεσαι πάνω από τα σύννεφα, και ότι κάθεσαι πάνω στα ίδια τα άστρα. Αλλά συνελήφθης να τρέφεις μάταια τέτοια φρονήματα. Η έκβαση των πραγμάτων απέδειξε την επιπολαιότητα των σχεδίων σου· διότι θα κατεβείς στον άδη, και στα θεμέλια της γης. Και αυτά τα λέει, ίσως για να υποδηλώσει τον κατώτατο χώρο, δηλαδή το εξώτερον σκότος. Θα προκαλείς δε την έκπληξη σε όσους σε βλέπουν, λέει, και πολύ δικαιολογημένα. Διότι κυρίως οι απότομες και απροσδόκητες μεταβολές καταπλήσσουν όσους τις παρατηρούν.

Ξέπεσε όμως και συντρίφθηκε, επειδή σκέφτηκε υπεροπτικά και τόλμησε να αρπάξει την τιμή και τη δόξα που αρμόζει μόνο στην ύψιστη φύση, τουλάχιστον στο μέτρο της δύναμης των εγχειρημάτων του και του νου που διέθετε. Αλλά, όπως λέει ο προφήτης: «Κατέβηκε στον άδη και στα θεμέλια της γης αυτός που άλλοτε συγκλόνιζε όλη τη γη, που έκανε την οικουμένη σαν έρημο»· διότι κατέστησε την υφήλιο έρημη από την αληθινή θεογνωσία, χωρίς να έχει απολύτως κανέναν εργάτη της αρετής. Και δεν ελευθέρωσε όσους βρίσκονταν στην αιχμαλωσία. Αυτό όμως το χάρισε ο Κύριος σε εκείνους που Τον εμπιστεύτηκαν, λέγοντας «σε εκείνους που βρίσκονται στα δεσμά: Βγείτε, και σε εκείνους που βρίσκονται στο σκοτάδι: Φανερωθείτε». Και μάλιστα και σε όσους βρέθηκαν υπό τη θεία οργή επειδή συμπεριφέρθηκαν υβριστικά απέναντι στους θείους νόμους, συγχωρώντας αμνησίκακα τα εγκλήματα και απαλλάσσοντας από την καταδίκη εκείνους που εξαιτίας της ανθρώπινης ασθένειας παρασύρθηκαν σε πολλά πταίσματα. <Όλοι οι βασιλιάδες των εθνών κοιμήθηκαν με τιμή, ο καθένας στον οίκο του, εσύ όμως θα ριχτείς στα βουνά σαν αποτρόπαιος νεκρός, μαζί με πολλούς νεκρούς τρυπημένους με μαχαίρια, που κατεβαίνουν στον άδη.> Μέσα από τα γεγονότα, λέει, αποδεικνύει ενίοτε ότι η συμφορά του ήταν βαρύτερη· και είναι αληθινό αυτό που είπα: ότι δεν έτυχε της ίδιας μεταχείρισης με τους άλλους, αυτός που ήταν τόσο περίβλεπτος και αλαζόνας και με ασύγκριτες υπεροχές, που φαινόταν να έχει εξυψωθεί στα ύψη.

Απάντηση σε αυτό. Άραγε λοιπόν θα είναι επιτρεπτό και στους αγγέλους ή και σε άλλες λογικές δυνάμεις, για τις οποίες έχει ειπωθεί στους Ψαλμούς: «Ευλογείτε τον Κύριο, όλοι οι άγγελοί του, οι λειτουργοί του που κάνετε το θέλημά του», να χρησιμοποιούν τα λόγια του Σωτήρα, ώστε ο καθένας να πει: «Εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα, και ο Πατέρας είναι μέσα σε μένα» και «Όποιος είδε εμένα, είδε τον Πατέρα»; Καίτοι είναι σε όλους φανερό, ότι όλα όσα θέλει ο Θεός, αυτά οπωσδήποτε τα θέλουν και οι Άγγελοι, και οι Αρχάγγελοι, και οι Θρόνοι, και οι Κυριότητες, και οι Εξουσίες, και κανένα από αυτά δεν βρίσκεται να διαφωνεί με τη θεία βούληση. Διότι δεν θα μπορούσε να παραμείνει στη δική του τάξη, αν δεν είχε αυτόν τον σκοπό. Επειδή εκείνος που ζήτησε κάτι διαφορετικό από το θέλημα του Θεού, άκουσε: Τώρα όμως θα κατέβεις στον άδη, και στα θεμέλια της γης. Αν λοιπόν καθένα από αυτά που προαναφέρθηκαν θέλει όσα θέλει ο Θεός, και στέκεται σταθερό σε αυτό, και διασώζει τη δική του αρχή, και πουθενά δεν φαίνεται να έχει χρησιμοποιήσει τα λόγια του Υιού, τότε δεν είναι η συμφωνία της γνώμης, ούτε το να θέλουν τα ίδια πράγματα, που αποδεικνύει τον Υιό μέσα στον Πατέρα και τον Πατέρα πάλι μέσα στον Υιό, αλλά η απαράλλακτη ομοιότητα της ουσίας, και η ταυτότητα της κατά φύση ιδιότητας.

Ακολουθεί η λύση. Αυτά αφού τα είπε και ο πατέρας των χριστομάχων και χορηγός της φλυαρίας τους, ο διάβολος, άκουσε τα εξής: «Τώρα όμως θα κατέβεις στον άδη και στα θεμέλια της γης.» Διότι, όπως εκείνος τόλμησε να πει: «Θα ανεβώ πάνω από τα σύννεφα και θα γίνω όμοιος με τον Ύψιστο»· με τον ίδιο ακριβώς τρόπο και αυτοί, υπερβαίνοντας κατά πολύ τα όρια της ανθρώπινης φύσης και ξεπερνώντας το μέτρο της ουσίας, δεν φοβούνται να λένε: Θα γίνουμε όμοιοι με τον Ύψιστο. Όπως λοιπόν λέει την αλήθεια ο Λόγος του Θεού όταν αναφωνεί ότι «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα», εξαιτίας του απαράλλακτου της ουσίας, έτσι και οι χριστομάχοι, λέγοντας την αλήθεια, θα μπορούσαν να πουν: Εμείς και ο πατέρας μας ο διάβολος είμαστε ένα, εξαιτίας του απαράλλακτου της γνώμης. Φτάνουν μάλιστα σε τέτοιο σημείο μωρίας ώστε να νομίζουν ότι, επειδή έχουν λάβει κατά χάριν το να ονομάζονται θεοί, μπορούν να είναι όμοιοι κατά τη φύση με Εκείνον που τους δώρισε τη χάρη. Και ενώ έχουν ονομαστεί υιοί, κατά μίμηση του κατά φύσιν Υιού, πιστεύουν ότι είναι ίσοι με Εκείνον που τους ανύψωσε στην υιοθεσία, και ο οποίος το δικό Του κατά φύσιν αξίωμα τους το προσέφερε κατά χάριν, από πολλή φιλανθρωπία.

Διότι οι μεν απέδωσαν το χρέος (της ζωής) εν ησυχία, ήρεμα και πράα, στη δική τους εστία, εσύ όμως, αφού σου αφαιρέθηκε η ζωή από το μαχαίρι των εχθρών, 〈θα ριφθείς νεκρός〉 και άταφος, εκτεθειμένος ως βορά στα θηρία και τα πτηνά. Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι μέχρι αυτά τα σημεία έφτασε ο δέκατος έβδομος τόμος των εξηγητικών υπομνημάτων του Ωριγένη στον προφήτη. Το νόημα δε των όσων ειπώθηκαν, ο Σύμμαχος το ερμήνευσε με τον εξής τρόπο: 〈Και εσύ πληγώθηκες όπως εμείς, και εξισώθηκες με εμάς. Γκρεμίστηκε στον άδη η υπερηφάνειά σου, θανατώθηκε το στόμα σου, από κάτω σου θα στρωθούν έρποντα ζωύφια και το σκέπασμά σου θα είναι σκουλήκια. Πώς έπεσες από τον ουρανό, εωσφόρε, άστρο της αυγής; Κατακόπηκες στη γη, εσύ που πλήγωνες τα έθνη. Εσύ όμως είπες στην καρδιά σου: Θα ανεβώ στον ουρανό, πάνω από τα άστρα του ουρανού θα υψώσω τον θρόνο μου και θα καθίσω στο όρος της σύναξης, στα πέρατα του βορρά, θα ανεβώ πάνω σε υψηλή νεφέλη, θα γίνω όμοιος με τον Ύψιστο. Αλλά στον άδη θα κατέβεις, στα βάθη του λάκκου. Εκείνοι που θα σε δουν θα σκύψουν (από πάνω σου), θα συλλογιστούν για εσένα: Αυτός είναι ο άνδρας που τάραξε τη γη και συντάραξε τα βασίλεια; Που έκανε την οικουμένη σαν έρημο και κατέστρεψε τις πόλεις της, που δεν άφησε ελεύθερους τους αιχμαλώτους του (να επιστρέψουν) στα σπίτια τους; Όλοι οι βασιλιάδες των εθνών αναπαύτηκαν με τιμή, ο καθένας στον δικό του οίκο. Εσύ όμως θα ριφθείς μακριά από τον τάφο σου σαν βδελυρό έκτρωμα, σκεπασμένος με σφαγιασμένους, κατατρυπημένους από μαχαίρι, που κατεβαίνουν στα θεμέλια του λάκκου〉.

Και τι φρονούσε για τον εαυτό του, όταν αλαζονευόταν με τέτοια λόγια, άκουσέ το από την ίδια προφητεία, η οποία πάλι λέει για αυτόν τα εξής: «Πώς εξέπεσε από τον ουρανό ο εωσφόρος, που ανατέλλει το πρωί; Συνετρίβη στη γη αυτός που εξέπεμπε μηνύματα προς όλα τα έθνη. Εσύ δε είπες μέσα στον νου σου: Θα αναβώ στον ουρανό, πάνω από τα άστρα του ουρανού θα στήσω τον θρόνο μου. Θα αναβώ πάνω από τα σύννεφα, θα γίνω όμοιος με τον Ύψιστο. Τώρα όμως θα κατεβείς στον άδη και στα θεμέλια της γης». Ταυτόχρονα, λοιπόν, μέσω αυτών των λόγων φανερώνονται πάρα πολλά: η φρενοβλάβεια του δαίμονα, η πτώση του από την ανώτερη κατάσταση σε χειρότερη, και το τέλος αυτής της έκπτωσης. Αφού απείλησε με δεινά όλα τα έθνη, βρήκε από την άλλη πλευρά τους ανθρώπους εύκολα θύματα στις μεθοδεύσεις του, καθώς διέθεταν, από δική τους κρίση και με την αυτεξούσια προαίρεσή τους, μια εύκολη ροπή προς την πτώση στο κακό. Συγκλόνιζε, λοιπόν, τις πόλεις απομακρύνοντάς τες από την ανώτερη κατάσταση της αρετής, και με τα δολώματα της ηδονής κατέβαζε τις ψυχές των πολλών σε κάθε είδος φαυλότητας. Χωρίς να παραλείψει κανένα μέσο δόλου, προέβαλλε —μέσω της έντεχνης απάτης των δαιμόνων, με αισχρούς μύθους περί θεών και με ακόλαστες διηγήσεις— όσα ήταν αρεστά και προκαλούσαν ηδονή σε όσους έπεφταν στην παγίδα του.

Ολόκληρη η γη βοά με ευφροσύνη, και τα δέντρα του Λιβάνου ευφράνθηκαν για σένα, καθώς και η κέδρος του Λιβάνου: Από τότε που εσύ κοιμήθηκες, δεν ανέβηκε πια αυτός που μας κόβει. Ο άδης από κάτω πικράθηκε όταν σε συνάντησε· ξεσηκώθηκαν μαζί σου όλοι οι γίγαντες που κυβέρνησαν τη γη, αυτοί που σήκωσαν από τους θρόνους τους όλους τους βασιλιάδες των εθνών. Όλοι θα αποκριθούν και θα σου πουν: Και εσύ αλώθηκες... ...και το σκέπασμά σου είναι σκουλήκι. Πώς έπεσε από τον ουρανό ο εωσφόρος, που ανέτελλε το πρωί; Συντρίφτηκε στη γη αυτός που έστελνε εντολές προς όλα τα έθνη. Εσύ δε είπες στον λογισμό σου: Στον ουρανό θα ανεβώ... τώρα όμως θα κατέβεις στον άδη και στα θεμέλια της γης. Αυτοί που θα σε δουν θα απορήσουν μαζί σου και θα πουν: Αυτός είναι ο άνθρωπος που τάραζε τη γη, που συγκλόνιζε βασιλιάδες, ... και κατέστρεψε τις πόλεις του, που δεν ελευθέρωσε τους αιχμαλώτους. Όλοι οι βασιλιάδες των εθνών κοιμήθηκαν με τιμή, ... εσύ όμως θα ριχτείς στα βουνά ως βδελυρός νεκρός, μαζί με πολλούς νεκρούς που κατατρυπήθηκαν από μαχαίρια και κατεβαίνουν στον άδη. Όπως ένα ένδυμα λερωμένο με αίμα δεν μπορεί να είναι καθαρό, έτσι ούτε και εσύ θα είσαι καθαρός ... σπέρμα πονηρό. Ετοίμασε για σφαγή τα παιδιά σου εξαιτίας των αμαρτιών του πατέρα σου, για να μην αναστηθούν ... και γεμίσουν τη γη με πόλεις ... και θα καταστήσω τη Βαβυλωνία έρημη ώστε να κατοικείται από σκαντζόχοιρους, και θα καταντήσει ένα τίποτα· και θα τη μετατρέψω σε βούρκο πηλού για καταστροφή.

Διότι, αφού εκπορθήσει πρώτα αυτές τις πόλεις, θα προκαλέσει φόβο στις υπόλοιπες, όπως λέει ο Ησαΐας: «Ντρέψου, Σιδώνα, είπε η θάλασσα. Και η δύναμη της θάλασσας είπε: δεν ένιωσα ωδίνες ούτε γέννησα, ούτε ανέθρεψα νέους ούτε μεγάλωσα παρθένες. Όταν δε αυτό ακουστεί στην Αίγυπτο, θα τους πιάσει οδύνη για την Τύρο». Εφόσον αυτά θα γίνουν έτσι, αγαπητέ, και τα τρία κέρατα θα αποκοπούν από αυτόν, μετά από αυτά θα αρχίσει να παρουσιάζει τον εαυτό του ως Θεό, όπως προείπε ο Ιεζεκιήλ: «Επειδή υψώθηκε η καρδιά σου, και είπες: εγώ είμαι Θεός». Και ο Ησαΐας ομοίως: «Εσύ δε είπες στην καρδιά σου: θα ανεβώ στον ουρανό, πάνω από τα άστρα του ουρανού θα θέσω τον θρόνο μου, θα γίνω όμοιος με τον Ύψιστο. Τώρα όμως θα καταβείς στον άδη και στα θεμέλια της γης». Ωσαύτως δε και ο Ιεζεκιήλ: «Μήπως θα πεις σε αυτούς που θα σε φονεύσουν ότι εγώ είμαι Θεός; Ενώ εσύ είσαι άνθρωπος και όχι Θεός». Αφού λοιπόν έχουν καταδειχθεί από αυτά τα ρητά τόσο η φυλή όσο και η ανάδειξή του και η εξόντωσή του, ενώ το όνομά του έχει υποδηλωθεί μυστικώς, ας δούμε και τη δράση του.

Είναι δυνατόν να το πούμε και εμείς, αλλά για να μην τα μαθαίνετε όλα από εμάς, αλλά να ερευνάτε και εσείς οι ίδιοι τους θησαυρούς της Θείας Γραφής με φροντίδα και αγρύπνια, μελετήστε το χωρίο του προφήτη και θα μάθετε ποιος ήταν ο βασιλιάς, σε ποιο έθνος ανήκε και πότε έζησε. Διότι λέει: «Δώσε αφορμή στον σοφό, και θα γίνει σοφότερος». Επειδή λοιπόν αυτός ο βασιλιάς, ο οποίος ήταν λαμπρός και περιφανής, διέθετε τεράστιο πλούτο, είχε διατρέξει ολόκληρη την οικουμένη και είχε επεκτείνει τη βασιλεία του, αρπάχθηκε ξαφνικά και πέθανε· γνωρίζοντας ο προφήτης τη μεταβλητότητα των ανθρώπων, είπε: «Πώς έπεσε από τον ουρανό ο Εωσφόρος, που ανατέλλει το πρωί, αυτός που συνταράσσει βασιλιάδες, που μετέτρεψε ολόκληρη την οικουμένη σε έρημο;» Και απευθυνόμενος σε αυτόν και χλευάζοντάς τον, λέει: «Εσύ όμως είπες: Στον ουρανό θα αναβώ, πάνω από τα άστρα του ουρανού θα τοποθετήσω τον θρόνο μου και θα γίνω όμοιος με τον Ύψιστο. Τώρα όμως θα καταβείς στον άδη, από κάτω σου θα στρώσουν σήψη και το σκέπασμά σου θα είναι τα σκουλήκια». Βλέπεις ότι, όπως ακριβώς ανέφερα, για τον λόγο αυτόν ο Θεός οικονόμησε να έχει το σώμα μας τέτοια κατάληξη, ώστε αυτή να αποτελεί φάρμακο ενάντια στην αλαζονεία; Βλέποντάς τον λοιπόν να έχει κυριευθεί από την αλαζονεία, τον νουθετεί με όσα ακολουθούν μετά τον θάνατο, υπενθυμίζοντάς του τα σκουλήκια, τη δυσωδία, τα υγρά της σήψης, έτσι ώστε, αναλογιζόμενος αυτά, να μετριάσει την έπαρσή του, και να μην προσηλώνεται στα παρόντα φουσκώνοντας από υπερηφάνεια, αλλά να σκεφτεί το τέλος στο οποίο πρόκειται να καταλήξει και τη μεταβολή που θα υποστεί.

Διότι ο μεν Αδάμ, επειδή νόμισε ότι θα γίνει θεός και ότι θα έχει τους οφθαλμούς του ανεωγμένους και θα πλουτίσει από τη γνώση του καλού και του κακού, αποδείχθηκε θνητός και πολυπαθής, και απέκτησε μια φύση σχεδόν τυφλή και γεμάτη από κάθε είδους άγνοια. Εκείνος δε, που τοποθέτησε με τη φαντασία του τον θρόνο του στον ουρανό και νόμισε ότι θα γίνει όμοιος με τον Ύψιστο, δίκαια ρίφθηκε κάτω από τη γη και βυθίστηκε στα μύχια του Ταρτάρου, και η απληστία έγινε γι' αυτούς αιτία έκπτωσης από την αρμονική κατάσταση στην οποία βρίσκονταν. Αποτελεί δε γνώρισμα της ιατρικής σοφίας το να προσφέρει κανείς στα αντίθετα τα αντίθετα ιάματα.

Αυτός ο δαίμονας, ο σκοτεινός σαν Αιγύπτιος, που είναι συνάμα θηλύφρων και θηλύμορφος, μετά την κώφωση του Λοξία και του τρίποδα, και την ανείπωτη σιγή της δρυός στη Δωδώνη, και την ατέλειωτη σιωπή του Κασταλικού νάματος, και την αμύκητη πτώση του Ροδίου ταύρου που του ήταν άγνωστη, και το σβήσιμο, να το πούμε έτσι, όλων των ελληνικών μαντείων, καθώς και την ατελεύτητη εκπύρωση του Ασκληπιού, και την παντελή και ανίατη λώβη των ιατρών που τον ακολουθούσαν, παρίστανε τερατωδώς με φάσματα ότι προφητεύει και θεραπεύει νόσους, ή μάλλον ότι λέει ψευδή λόγια και προκαλεί νόσους. Διότι πώς, αυτός που είναι ψεύτης από την αρχή και λαλεί το ψεύδος από τα δικά του, και δεν έχει σταθεί καθόλου στην αλήθεια, θα μπορούσε να φθέγξει την αλήθεια; Ή πώς, αυτός που δεν φύλαξε το δικό του αξίωμα που είχε κάποτε, αλλά ρίχτηκε σαν βδελυρός νεκρός, βρύοντας από σκουλήκια, και έχοντας για στρώμα του τη σήψη, αυτός που υπέστη την ολοκληρωτική πτώση και νοσεί από τη μεγάλη ασθένεια —διότι αυτοί, για να μιλήσουμε προφητικά, «ασθένησαν και έπεσαν»—, και ο οποίος έχει περιβληθεί την ανίατη νέκρωση κάθε αγαθού, πώς θα μπορούσε να προσφέρει ρώμη σε άλλους; Ή πώς θα μπορούσε να βοηθήσει κάποιους που νοσούν, αυτός που δεν μπορεί να βοηθήσει ούτε τον εαυτό του; Διότι, ό,τι έχει κάποιος εκ φύσεως έχοντάς το λάχει, ή έχοντάς το λάβει από άλλον και διατηρήσει αμείωτο, ίσως να μπορούσε να το μεταδώσει και σε άλλους· αλλά αυτός που δεν έχει, πώς θα μπορέσει να δώσει σε άλλους;