Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 14:17

ΣΤΗ ΜΑΡΤΥΡΑ ΙΟΥΛΙΤΤΑ, {και στα υπολειπόμενα της προλεχθείσας ομιλίας περί ευχαριστίας.} Το θέμα της εκκλησιαστικής μας συνάξεως είναι το κήρυγμα που γίνεται προς τιμήν της μακαρίας μάρτυρος. Διότι σας προαναγγείλαμε αυτή την ημέρα ως ημέρα που φέρει την ανάμνηση της μεγάλης αθλήσεως, την οποία με γυναικείο σώμα διεξήγαγε η μακαριωτάτη μεταξύ των γυναικών Ιουλίττα με τρόπο ανδρειότατο, προκαλώντας τεράστια έκπληξη στους τότε παρόντες στο θέαμα, αλλά και σε όσους μεταγενέστερα την άκουσαν από τις διηγήσεις των αυτοπτών μαρτύρων· αν βέβαια είναι πρέπον να ονομάζουμε γυναίκα αυτήν που με το μεγαλείο της ψυχής της απέκρυψε την ασθένεια της γυναικείας φύσεως. Από αυτήν νομίζω ότι πλήχθηκε καίρια ο κοινός μας αντίπαλος, μην αντέχοντας την ήττα από γυναίκες. Αυτός, που υπερηφανευόταν για τα μεγάλα εκείνα κατορθώματα, ότι δηλαδή θα συνταράξει ολόκληρη την οικουμένη, και ότι θα την καταλάβει σαν φωλιά πουλιών, και θα την αρπάξει σαν εγκαταλελειμμένα αυγά, και ότι θα ερημώσει πόλεις, φάνηκε να νικιέται από τη γυναικεία αρετή. Την οποία, όταν επιχείρησε στον καιρό του πειρασμού να δοκιμάσει, θεωρώντας ότι δεν θα μπορέσει λόγω της φυσικής της ασθένειας να διατηρήσει μέχρι τέλους την ευσέβειά της προς τον Θεό, διαπίστωσε στην πράξη ότι αναδείχθηκε πιο ανδρεία από τη φύση της, και τόσο πολύ περιγέλασε τις απειλές του, όσο ακριβώς εκείνος προσδοκούσε ότι αυτή θα πτοηθεί μπροστά στα μαρτύρια.

Ποιο είναι λοιπόν το θαύμα, και πώς θα μπορούσε να γίνει λόγος γι' αυτόν; Διότι θα πουν: Αυτός είναι ο άνθρωπος; Τον ονομάζουν άνθρωπο μετά βίας τώρα που έπαθε συμφορές· ίσως επειδή παλαιότερα φοβούνταν να το πουν αυτό. Αυτός λοιπόν είναι ο άνθρωπος, που εξοργίζει όλη τη γη, που συνταράσσει βασιλιάδες, που μετέτρεψε ολόκληρη την οικουμένη σε έρημο και κατεδάφισε τις πόλεις; Δικαίως απορούν, πώς ένας άνθρωπος ερέθισε όλη την υφήλιο, συγκλόνισε βασιλιάδες, κατέστησε την οικουμένη έρημη από τους κατοίκους της και κατεδάφισε τις πόλεις. Και τι άλλο λέει επιπλέον από αυτά; Εκείνους που βρίσκονταν σε επαγωγή δεν τους ελευθέρωσε; Επειδή όμως μερικά από τα αντίγραφα γράφουν: Εκείνους που βρίσκονταν σε απαγωγή, αν κάποιος θέλει να το εννοήσει έτσι, θα πούμε ότι η λέξη της απαγωγής υποδηλώνει την αιχμαλωσία και τον εκτοπισμό εκείνων που προέρχονταν από τον Ισραήλ. Διότι μεταφέρθηκαν από την Ιουδαία στη χώρα των Ασσυρίων. Αν όμως το ιερό κείμενο γράφει αυτούς που βρίσκονταν σε επαγωγή, εσύ θα κατανοήσεις εξίσου ότι εννοεί αυτούς που βρίσκονταν υπό την επέλευση του θυμού του Κυρίου. Διότι επήλθε εναντίον τους οργή εξαιτίας της μεγάλης τους αμαρτίας. Ο Ναβουχοδονόσορ δεν τους έλυσε, δηλαδή, δεν τους απάλλαξε από την ταλαιπωρία.

Ξέπεσε όμως και συντρίφθηκε, επειδή σκέφτηκε υπεροπτικά και τόλμησε να αρπάξει την τιμή και τη δόξα που αρμόζει μόνο στην ύψιστη φύση, τουλάχιστον στο μέτρο της δύναμης των εγχειρημάτων του και του νου που διέθετε. Αλλά, όπως λέει ο προφήτης: «Κατέβηκε στον άδη και στα θεμέλια της γης αυτός που άλλοτε συγκλόνιζε όλη τη γη, που έκανε την οικουμένη σαν έρημο»· διότι κατέστησε την υφήλιο έρημη από την αληθινή θεογνωσία, χωρίς να έχει απολύτως κανέναν εργάτη της αρετής. Και δεν ελευθέρωσε όσους βρίσκονταν στην αιχμαλωσία. Αυτό όμως το χάρισε ο Κύριος σε εκείνους που Τον εμπιστεύτηκαν, λέγοντας «σε εκείνους που βρίσκονται στα δεσμά: Βγείτε, και σε εκείνους που βρίσκονται στο σκοτάδι: Φανερωθείτε». Και μάλιστα και σε όσους βρέθηκαν υπό τη θεία οργή επειδή συμπεριφέρθηκαν υβριστικά απέναντι στους θείους νόμους, συγχωρώντας αμνησίκακα τα εγκλήματα και απαλλάσσοντας από την καταδίκη εκείνους που εξαιτίας της ανθρώπινης ασθένειας παρασύρθηκαν σε πολλά πταίσματα. <Όλοι οι βασιλιάδες των εθνών κοιμήθηκαν με τιμή, ο καθένας στον οίκο του, εσύ όμως θα ριχτείς στα βουνά σαν αποτρόπαιος νεκρός, μαζί με πολλούς νεκρούς τρυπημένους με μαχαίρια, που κατεβαίνουν στον άδη.> Μέσα από τα γεγονότα, λέει, αποδεικνύει ενίοτε ότι η συμφορά του ήταν βαρύτερη· και είναι αληθινό αυτό που είπα: ότι δεν έτυχε της ίδιας μεταχείρισης με τους άλλους, αυτός που ήταν τόσο περίβλεπτος και αλαζόνας και με ασύγκριτες υπεροχές, που φαινόταν να έχει εξυψωθεί στα ύψη.

Διότι οι μεν απέδωσαν το χρέος (της ζωής) εν ησυχία, ήρεμα και πράα, στη δική τους εστία, εσύ όμως, αφού σου αφαιρέθηκε η ζωή από το μαχαίρι των εχθρών, 〈θα ριφθείς νεκρός〉 και άταφος, εκτεθειμένος ως βορά στα θηρία και τα πτηνά. Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι μέχρι αυτά τα σημεία έφτασε ο δέκατος έβδομος τόμος των εξηγητικών υπομνημάτων του Ωριγένη στον προφήτη. Το νόημα δε των όσων ειπώθηκαν, ο Σύμμαχος το ερμήνευσε με τον εξής τρόπο: 〈Και εσύ πληγώθηκες όπως εμείς, και εξισώθηκες με εμάς. Γκρεμίστηκε στον άδη η υπερηφάνειά σου, θανατώθηκε το στόμα σου, από κάτω σου θα στρωθούν έρποντα ζωύφια και το σκέπασμά σου θα είναι σκουλήκια. Πώς έπεσες από τον ουρανό, εωσφόρε, άστρο της αυγής; Κατακόπηκες στη γη, εσύ που πλήγωνες τα έθνη. Εσύ όμως είπες στην καρδιά σου: Θα ανεβώ στον ουρανό, πάνω από τα άστρα του ουρανού θα υψώσω τον θρόνο μου και θα καθίσω στο όρος της σύναξης, στα πέρατα του βορρά, θα ανεβώ πάνω σε υψηλή νεφέλη, θα γίνω όμοιος με τον Ύψιστο. Αλλά στον άδη θα κατέβεις, στα βάθη του λάκκου. Εκείνοι που θα σε δουν θα σκύψουν (από πάνω σου), θα συλλογιστούν για εσένα: Αυτός είναι ο άνδρας που τάραξε τη γη και συντάραξε τα βασίλεια; Που έκανε την οικουμένη σαν έρημο και κατέστρεψε τις πόλεις της, που δεν άφησε ελεύθερους τους αιχμαλώτους του (να επιστρέψουν) στα σπίτια τους; Όλοι οι βασιλιάδες των εθνών αναπαύτηκαν με τιμή, ο καθένας στον δικό του οίκο. Εσύ όμως θα ριφθείς μακριά από τον τάφο σου σαν βδελυρό έκτρωμα, σκεπασμένος με σφαγιασμένους, κατατρυπημένους από μαχαίρι, που κατεβαίνουν στα θεμέλια του λάκκου〉.

Στη συνέχεια αυτών, σύμφωνα με τους Εβδομήκοντα, αναφέρεται: «Όπως ακριβώς ένα ιμάτιο λερωμένο με αίμα δεν θα είναι καθαρό, έτσι ούτε και εσύ θα είσαι καθαρός, διότι κατέστρεψες τη γη μου και σκότωσες τον λαό μου» και τα όσα ακολουθούν. Αντ' αυτού, ο Σύμμαχος απέδωσε το κείμενο περίπου ως εξής: «Ως δύσοσμο σώμα δεν θα έχεις κοινή ταφή μαζί τους, διότι κατέστρεψες τη γη σου, σκότωσες τον λαό σου· δεν θα μνημονεύεται εις τον αιώνα το κακοποιό σπέρμα. Ετοίμασε για τους γιους του σφαγή εξαιτίας της ανομίας των πατέρων τους, ώστε να μην εγερθούν και κληρονομήσουν τη γη και γεμίσουν το πρόσωπο της οικουμένης με πόλεις». Αυτά έχουν ειπωθεί σύμφωνα με τον Σύμμαχο, ενώ τα κείμενα του Ακύλα και του Θεοδοτίωνα, που συμφωνούν με αυτά, υποβάλλουν ένα βαθύτερο νόημα· διότι λέει ότι ο ίδιος ο βασιλιάς της Βαβυλώνας «κατέστρεψε τη δική του γη». Λέει λοιπόν: «επειδή κατέστρεψες τη γη σου», και διδάσκει ότι «σκότωσε τον δικό του λαό», αλλά και ότι «ετοίμασε τους γιους του για σφαγή». Και πιο πάνω πάλι, κατά τον Σύμμαχο, λεγόταν: αυτός «που κατέστησε την οικουμένη σαν έρημο και κατέστρεψε τις πόλεις του, μη απολύοντας τους δεσμίους του». Το πότε όμως ο Βαβυλώνιος «κατέστρεψε τις δικές του πόλεις», και ποιους «δικούς του δεσμίους δεν απέλυσε», και πώς «κατέστρεψε τη δική του γη και σκότωσε τον δικό του λαό, και ετοίμασε τους δικούς του γιους για σφαγή», είναι ένα ζήτημα που οφείλει να εξεταστεί.

Ολόκληρη η γη βοά με ευφροσύνη, και τα δέντρα του Λιβάνου ευφράνθηκαν για σένα, καθώς και η κέδρος του Λιβάνου: Από τότε που εσύ κοιμήθηκες, δεν ανέβηκε πια αυτός που μας κόβει. Ο άδης από κάτω πικράθηκε όταν σε συνάντησε· ξεσηκώθηκαν μαζί σου όλοι οι γίγαντες που κυβέρνησαν τη γη, αυτοί που σήκωσαν από τους θρόνους τους όλους τους βασιλιάδες των εθνών. Όλοι θα αποκριθούν και θα σου πουν: Και εσύ αλώθηκες... ...και το σκέπασμά σου είναι σκουλήκι. Πώς έπεσε από τον ουρανό ο εωσφόρος, που ανέτελλε το πρωί; Συντρίφτηκε στη γη αυτός που έστελνε εντολές προς όλα τα έθνη. Εσύ δε είπες στον λογισμό σου: Στον ουρανό θα ανεβώ... τώρα όμως θα κατέβεις στον άδη και στα θεμέλια της γης. Αυτοί που θα σε δουν θα απορήσουν μαζί σου και θα πουν: Αυτός είναι ο άνθρωπος που τάραζε τη γη, που συγκλόνιζε βασιλιάδες, ... και κατέστρεψε τις πόλεις του, που δεν ελευθέρωσε τους αιχμαλώτους. Όλοι οι βασιλιάδες των εθνών κοιμήθηκαν με τιμή, ... εσύ όμως θα ριχτείς στα βουνά ως βδελυρός νεκρός, μαζί με πολλούς νεκρούς που κατατρυπήθηκαν από μαχαίρια και κατεβαίνουν στον άδη. Όπως ένα ένδυμα λερωμένο με αίμα δεν μπορεί να είναι καθαρό, έτσι ούτε και εσύ θα είσαι καθαρός ... σπέρμα πονηρό. Ετοίμασε για σφαγή τα παιδιά σου εξαιτίας των αμαρτιών του πατέρα σου, για να μην αναστηθούν ... και γεμίσουν τη γη με πόλεις ... και θα καταστήσω τη Βαβυλωνία έρημη ώστε να κατοικείται από σκαντζόχοιρους, και θα καταντήσει ένα τίποτα· και θα τη μετατρέψω σε βούρκο πηλού για καταστροφή.

Είναι δυνατόν να το πούμε και εμείς, αλλά για να μην τα μαθαίνετε όλα από εμάς, αλλά να ερευνάτε και εσείς οι ίδιοι τους θησαυρούς της Θείας Γραφής με φροντίδα και αγρύπνια, μελετήστε το χωρίο του προφήτη και θα μάθετε ποιος ήταν ο βασιλιάς, σε ποιο έθνος ανήκε και πότε έζησε. Διότι λέει: «Δώσε αφορμή στον σοφό, και θα γίνει σοφότερος». Επειδή λοιπόν αυτός ο βασιλιάς, ο οποίος ήταν λαμπρός και περιφανής, διέθετε τεράστιο πλούτο, είχε διατρέξει ολόκληρη την οικουμένη και είχε επεκτείνει τη βασιλεία του, αρπάχθηκε ξαφνικά και πέθανε· γνωρίζοντας ο προφήτης τη μεταβλητότητα των ανθρώπων, είπε: «Πώς έπεσε από τον ουρανό ο Εωσφόρος, που ανατέλλει το πρωί, αυτός που συνταράσσει βασιλιάδες, που μετέτρεψε ολόκληρη την οικουμένη σε έρημο;» Και απευθυνόμενος σε αυτόν και χλευάζοντάς τον, λέει: «Εσύ όμως είπες: Στον ουρανό θα αναβώ, πάνω από τα άστρα του ουρανού θα τοποθετήσω τον θρόνο μου και θα γίνω όμοιος με τον Ύψιστο. Τώρα όμως θα καταβείς στον άδη, από κάτω σου θα στρώσουν σήψη και το σκέπασμά σου θα είναι τα σκουλήκια». Βλέπεις ότι, όπως ακριβώς ανέφερα, για τον λόγο αυτόν ο Θεός οικονόμησε να έχει το σώμα μας τέτοια κατάληξη, ώστε αυτή να αποτελεί φάρμακο ενάντια στην αλαζονεία; Βλέποντάς τον λοιπόν να έχει κυριευθεί από την αλαζονεία, τον νουθετεί με όσα ακολουθούν μετά τον θάνατο, υπενθυμίζοντάς του τα σκουλήκια, τη δυσωδία, τα υγρά της σήψης, έτσι ώστε, αναλογιζόμενος αυτά, να μετριάσει την έπαρσή του, και να μην προσηλώνεται στα παρόντα φουσκώνοντας από υπερηφάνεια, αλλά να σκεφτεί το τέλος στο οποίο πρόκειται να καταλήξει και τη μεταβολή που θα υποστεί.

Τις δε πόλεις του κατέστρεψε και τους δικούς σου αιχμαλώτους απελευθέρωσε· όλοι οι βασιλείς της γης αναπαύθηκαν με τιμή, ο καθένας στον οίκο του. Εσύ όμως θα ριφθείς στα όρη ως νεκρός βδελυρός, μαζί με πολλούς που κατατρυπήθηκαν και θανατώθηκαν από μαχαίρια, οι οποίοι κατεβαίνουν στον άδη». Για να γνωρίσουν όλοι ότι ο Κύριος είναι κραταιός και ισχυρός βασιλεύς, ο οποίος μεταβάλλει τους βασιλείς της γης· σε Αυτόν υπάρχει η σοφία και η δύναμη· σε Αυτόν ανήκει το κράτος και η ισχύς, αυτός που ανυψώνει τους ταπεινούς και εγείρει τους χαμένους, εγκαθιστώντας βασιλείς σε θρόνους· που μεταβάλλει βασιλείς, καθώς και τις καρδιές των αρχόντων της γης.

Αυτός ο δαίμονας, ο σκοτεινός σαν Αιγύπτιος, που είναι συνάμα θηλύφρων και θηλύμορφος, μετά την κώφωση του Λοξία και του τρίποδα, και την ανείπωτη σιγή της δρυός στη Δωδώνη, και την ατέλειωτη σιωπή του Κασταλικού νάματος, και την αμύκητη πτώση του Ροδίου ταύρου που του ήταν άγνωστη, και το σβήσιμο, να το πούμε έτσι, όλων των ελληνικών μαντείων, καθώς και την ατελεύτητη εκπύρωση του Ασκληπιού, και την παντελή και ανίατη λώβη των ιατρών που τον ακολουθούσαν, παρίστανε τερατωδώς με φάσματα ότι προφητεύει και θεραπεύει νόσους, ή μάλλον ότι λέει ψευδή λόγια και προκαλεί νόσους. Διότι πώς, αυτός που είναι ψεύτης από την αρχή και λαλεί το ψεύδος από τα δικά του, και δεν έχει σταθεί καθόλου στην αλήθεια, θα μπορούσε να φθέγξει την αλήθεια; Ή πώς, αυτός που δεν φύλαξε το δικό του αξίωμα που είχε κάποτε, αλλά ρίχτηκε σαν βδελυρός νεκρός, βρύοντας από σκουλήκια, και έχοντας για στρώμα του τη σήψη, αυτός που υπέστη την ολοκληρωτική πτώση και νοσεί από τη μεγάλη ασθένεια —διότι αυτοί, για να μιλήσουμε προφητικά, «ασθένησαν και έπεσαν»—, και ο οποίος έχει περιβληθεί την ανίατη νέκρωση κάθε αγαθού, πώς θα μπορούσε να προσφέρει ρώμη σε άλλους; Ή πώς θα μπορούσε να βοηθήσει κάποιους που νοσούν, αυτός που δεν μπορεί να βοηθήσει ούτε τον εαυτό του; Διότι, ό,τι έχει κάποιος εκ φύσεως έχοντάς το λάχει, ή έχοντάς το λάβει από άλλον και διατηρήσει αμείωτο, ίσως να μπορούσε να το μεταδώσει και σε άλλους· αλλά αυτός που δεν έχει, πώς θα μπορέσει να δώσει σε άλλους;