Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 14:27

Έτσι λοιπόν, όσο μπόρεσα, εγώ έγραψα, εσείς όμως, αγαπητοί, δεχθείτε αυτά όχι ως να περιέχουν την τέλεια ερμηνεία περί της θεότητας του Λόγου, αλλά μόνο ως ελέγχοντα την ασέβεια των χριστομάχων, και ως παρέχοντα και δίδοντα σε όσους το επιθυμούν αφορμή για την ευσέβεια της υγιούς εν Χριστώ πίστεως. Εάν δε κάτι έχει παραλειφθεί (νομίζω μάλιστα ότι τα πάντα έχουν παραλειφθεί), να με συγχωρήσετε με καθαρή συνείδηση και να αποδεχθείτε μόνο το τολμηρό της προθέσεώς μου υπέρ της ευσεβείας. Διότι για την πλήρη καταδίκη της αιρέσεως των Αρειανών είναι επαρκής η κρίση που εξέδωσε ο Κύριος με τον θάνατο του Αρείου, την οποία ήδη έχετε πληροφορηθεί νωρίτερα και από άλλους. «Διότι, αυτά που ο άγιος Θεός αποφάσισε, ποιος θα τα ματαιώσει;» Και εκείνον που ο Κύριος καταδίκασε, ποιος θα τον δικαιώσει; Διότι ποιος, μετά από ένα τέτοιο σημείο που συνέβη, δεν γνωρίζει πλέον ότι η αίρεση είναι θεομίσητη, έστω και αν έχει ανθρώπους ως προστάτες της; Αφού, λοιπόν, διαβάσετε την επιστολή, να προσεύχεστε και να προτρέπετε ο ένας τον άλλον να το πράττει αυτό υπέρ ημών, και αμέσως να μας τη στείλετε πίσω. Και σε κανέναν απολύτως μην δώσετε αντίγραφο, ούτε να την αντιγράψετε για τους εαυτούς σας, αλλά αρκεστείτε, ως δόκιμοι τραπεζίτες, στην ανάγνωσή της, έστω κι αν θελήσετε να τη διαβάσετε πολλές φορές. Διότι δεν είναι ασφαλή για τους μεταγενέστερους τα γράμματα από εμάς τους τραυλίζοντες και αδαείς. Ασπαστείτε αλλήλους εν αγάπη και όλους όσους έρχονται προς εσάς εν ευσεβεία και πίστει. «

Διότι, αυτά που ο άγιος Θεός έχει αποφασίσει, ποιος θα τα ματαιώσει; Και αυτόν που ο Θεός κατέκρινε, ποιος θα τον δικαιώσει; Εκείνοι λοιπόν, ως υπερασπιστές των δικών τους φαντασιώσεων, ας γράφουν ό,τι θέλουν· εσείς όμως, αδελφοί, επειδή βαστάζετε τα σκεύη του Κυρίου και υπερασπίζεστε τα δόγματα της Εκκλησίας, σας παρακαλώ, να γίνετε εξεταστές του ζητήματος· και εάν μεν γράφουν άλλα λόγια εκτός από τα προαναφερθέντα του Αρείου, αμέσως να τους καταδικάσετε ως υποκριτές, οι οποίοι κρύβουν μεν το δηλητήριο του φρονήματός τους, κολακεύουν δε σαν το φίδι με τα λόγια των χειλέων τους. Διότι, γράφοντας αυτά, έχουν μαζί τους εκείνους που είχαν εκδιωχθεί τότε μαζί με τον Άρειο, δηλαδή τον Σεκούνδο τον Πενταπολίτη, και τους κληρικούς που κάποτε είχαν ελεγχθεί στην Αλεξάνδρεια, και σε αυτούς γράφουν στην Αλεξάνδρεια· και το αξιοπερίεργο είναι ότι εμάς και εκείνους που ήταν μαζί μας, μας έκαναν να διωχθούμε, μολονότι ο ευσεβέστατος βασιλιάς Κωνσταντίνος μάς είχε αποστείλει με ειρήνη στην πατρίδα και στην εκκλησία, μεριμνώντας για την ομόνοια των λαών· σε αυτούς όμως φρόντισαν να παραδοθούν τώρα οι εκκλησίες, και απέδειξαν σε όλους ότι εξαιτίας τους στήθηκε εξαρχής όλη η επιβουλή εναντίον μας και εναντίον των άλλων.

Ποιος, λοιπόν, δεν θα απορούσε βλέποντας να φιλονικούν άδικα αυτούς, τους οποίους ο Κύριος καταδίκασε, και βλέποντάς τους να υπερασπίζονται την αίρεση την οποία ο Κύριος ήλεγξε ως ακοινώνητη, μη επιτρέποντας στον αρχηγό της να εισέλθει στην Εκκλησία, και να μη φοβούνται τα γεγραμμένα, αλλά να επιχειρούν τα αδύνατα; «Διότι όσα ο Θεός αποφάσισε, ποιος θα τα ανατρέψει;» Και αυτόν που ο Θεός καταδίκασε, ποιος θα τον δικαιώσει; Εκείνοι, λοιπόν, ας γράφουν ό,τι θέλουν υπερασπιζόμενοι τις δικές τους επινοήσεις· εσείς όμως, αδελφοί, ως «βαστάζοντες τα σκεύη του Κυρίου» και υπερασπιζόμενοι τα δόγματα της αλήθειας, σας παρακαλώ, γίνετε εξεταστές της υποθέσεως. Και αν μεν γράφουν διαφορετικά λόγια από τα προαναφερθέντα του Αρείου, εξαιτίας αυτού να τους καταδικάσετε ως υποκριτές, οι οποίοι κρύβουν το δηλητήριο του φρονήματός τους, ενώ κολακεύουν σαν το φίδι με τα λόγια των χειλιών τους. Διότι, ενώ γράφουν αυτά, έχουν μαζί τους εκείνους που εκδιώχθηκαν τότε μαζί με τον Άρειο, τον Σεκούνδο τον Πενταπολίτη και τους κληρικούς που κάποτε ελέγχθηκαν στην Αλεξάνδρεια, και προς αυτούς απευθύνονται γράφοντας στην Αλεξάνδρεια.

Αυτή είναι η βουλή την οποία αποφάσισε ο Κύριος για ολόκληρη την οικουμένη, και αυτή είναι η υψωμένη χείρα πάνω σε όλα τα έθνη της οικουμένης. Διότι όσα ο άγιος Θεός αποφάσισε, ποιος θα τα ματαιώσει; Και την υψωμένη χείρα του ποιος θα την αποτρέψει;

Σαφώς καταδεικνύει ότι αυτά λέγονται για εκείνους που βρίσκονται σε όλη την οικουμένη και σε όλα τα έθνη, εφόσον κανείς δεν μπορεί να ματαιώσει αυτό που ο άγιος Θεός έχει βουληθεί, και κανείς δεν είναι ικανός να αποστρέψει το υπέρμαχο χέρι του Θεού από τη γη Του και από τα όρη Του. —Συγχρόνως δε, παρατήρησε τη λέξη, η οποία δεν σημαίνει μόνο το σπάνιο (όπως σε πολλά σημεία έχουμε αποδείξει), όπως στο «Ποιος είναι σοφός και θα τα κατανοήσει αυτά;» και στο «Ποιος είναι πιστός και φρόνιμος οικονόμος;». Διότι εδώ το «Ποιος θα ματαιώσει;» ισοδυναμεί με το «Κανείς». Επειδή δεν είναι καν θεμιτό να διανοηθεί κανείς ότι υπάρχει κάποιος που δύναται να ματαιώσει τη βουλή του Κυρίου.

Όσοι λοιπόν, λέει, τα λένε αυτά με αλαζονεία και υψηλοφροσύνη στην καρδιά, θα γνωρίσουν, δηλαδή θα μάθουν πάλι, πού τελικά θα οδηγήσει η σκέψη τους, και ότι το σχέδιό τους θα καταλήξει και πάλι σε όλεθρο. Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι, μετά την καταστροφή του Σενναχηρείμ, στα χρόνια του Ιερεμία, ο Ναβουχοδονόσορ πολέμησε την Ιουδαία και την κυρίευσε ολόκληρη κατά κράτος και λεηλάτησε τη Σαμάρεια, καθώς και την ίδια την Ιερουσαλήμ. Επομένως λέει ο προφήτης Ιερεμίας: «Επικατάρατος εκείνος που στηρίζει την ελπίδα του σε άνθρωπο. Και στηρίζει τη σάρκα του βραχίονά του». Διότι κανείς δεν πρόκειται να διασώσει αυτόν που έχει περιπέσει στη θεία οργή. «Διότι το υψωμένο χέρι ποιος θα το αποτρέψει;» σύμφωνα με το γεγραμμένο; <Και θα συντρίψει ο Θεός εκείνους που επαναστατούν εναντίον του όρους Σιών και θα σκορπίσει τους εχθρούς: τη Συρία από την ανατολή του ηλίου, και τους Έλληνες από τη δύση του ηλίου, αυτούς που καταβροχθίζουν τον Ισραήλ με όλο τους το στόμα.> Όταν ο Θεός πλήττει εξαιτίας πολλών αμαρτιών, επιφέρει τη θεραπεία σε αυτούς που έχουν υποφέρει, ώστε να καθίσταται φανερό ότι με κάθε τρόπο τους καλεί σε μετάνοια, δηλαδή τόσο μέσω του πόνου όσο και μέσω της παρηγοριάς. Κάτι τέτοιο επαγγέλλεται και τώρα σε αυτούς που υπέστησαν τη λεηλασία. Το προκείμενο χωρίο επιδέχεται ιστορική ερμηνεία, την οποία είναι αναγκαίο, όπως είπα, να εκθέσω με συντομία.

Και έχει προστάξει, σαν να πρέπει να απελπιστούν για τη σωτηρία τους και να μην επιχειρούν ανώφελα πράγματα, χωρίς να σχεδιάζουν αντίσταση, εφόσον εναντίον τους έχει εξοπλιστεί η θεία οργή και τους έχει επιβληθεί η συντριβή με άνωθεν απόφαση. Το γεγονός αυτό είναι εντελώς ακαταμάχητο· διότι «Ποιος θα αποστρέψει το υψωμένο χέρι;» σύμφωνα με τα όσα έχουν γραφεί. Και πάλι: «Εάν κλείσει εναντίον ανθρώπου, ποιος θα ανοίξει;» Διότι ποια δύναμη, ή και τίνος η δύναμη γενικά θα πολεμήσει τον Θεό; Γι' αυτό λέει ότι κάθε χέρι θα παραλύσει και κάθε ανθρώπινη ψυχή θα δειλιάσει· διότι, όταν ο Παντοδύναμος Θεός συνταράσσει και ρίχνει στη δειλία τις ψυχές των ανθρώπων, ποιος θα ενσταλάξει θάρρος, δηλαδή θα τους αναδείξει γενναίους και ικανούς για αντίσταση; Λέει δε ότι θα ταραχθούν οι πρέσβεις και θα περιπέσουν σε ωδίνες σαν γυναίκα που γεννά, και θα θρηνήσουν για τη συμφορά τους ο ένας μαζί με τον άλλον, και μάλιστα θα βγουν εκτός εαυτού, και το πρόσωπό τους θα μεταβληθεί σαν φλόγα.

Έπειτα, αφού την περικύκλωσε ολόκληρη με τα στρατεύματα των Βαβυλωνίων, φλυάρησε υπέρμετρα κατά της δόξας του Θεού· και άφηνε να ακουστεί φωνή που ταίριαζε σε βαρβαρικό φρόνημα: «Ας μην σας απατά, έλεγε, ο Εζεκίας λέγοντας ότι θα σας γλιτώσει ο Θεός από τα χέρια των Ασσυρίων.» Ζητώντας δε να επιβάλει ζυγό δουλείας σε αυτούς που ήταν ανέκαθεν ελεύθεροι, και αποδίδοντας μεγάλο κύρος, δηλαδή δόξα, στον εαυτό του και στον δικό του κύριο, περιέπεσε σε απροσδόκητη συμφορά. «Διότι, όταν σηκώθηκαν το πρωί, λέει, βρήκαν όλα τα σώματα νεκρά.» Και γνώρισε από την πείρα του ότι είναι παντοδύναμος αυτός που προστατεύει τους αγίους, και ότι τίποτε δεν μπορεί να αντισταθεί στα θεία του προστάγματα. <Αυτή είναι η βουλή που αποφάσισε ο Κύριος για όλη την οικουμένη· και αυτή είναι η υψηλή χείρα επί πάντα τα έθνη όλης της οικουμένης. Διότι αυτό που έχει αποφασίσει ο άγιος Θεός, ποιος θα το ματαιώσει; Και την υψηλή χείρα, ποιος θα την αποστρέψει;> Πρέπει δε να γνωρίζουμε πάλι, ότι η ισχύς της προφητείας στα λόγια αυτά δεν αναφέρεται σε όλη την οικουμένη, δηλαδή σε όλη την υφήλιο, αλλά μάλλον ο λόγος της προφητείας ειπώθηκε για όλη τη γη των Ασσυρίων, την οποία και αποκαλεί οικουμένη, εξαιτίας του ότι είναι μεγάλη και ευρεία, και πλουσίως γεμάτη από αναρίθμητα έθνη.

Λοιπόν, λέει, όσα ειπώθηκαν θα έλθουν εναντίον όλης της γης των Ασσυρίων, και, καθώς τα προαναγγελθέντα οπωσδήποτε και με κάθε τρόπο θα εκπληρωθούν, χωρίς κανείς να μπορεί να ανακόψει την επιφορά τους ή να έχει τη δύναμη να υπερασπιστεί όσους βρίσκονται υπό τη θεία οργή, προσθέτει λέγοντας: Διότι αυτά που ο άγιος Θεός αποφάσισε, ποιος θα τα ματαιώσει; Και το υψωμένο του χέρι, ποιος θα το αποτρέψει; Διότι, από τη μια πλευρά, αποκόπτει ολοκληρωτικά την ελπίδα των Βαβυλωνίων, και από την άλλη, στηρίζει ωφέλιμα τους Ισραηλίτες, ώστε να είναι σταθερά πεπεισμένοι και να φρονούν ότι, οπωσδήποτε και με κάθε τρόπο, το θείο και υπέρτατο χέρι, όντας παντοδύναμο και κυρίαρχο των πάντων, θα φέρει εις πέρας όσα έχουν υποσχεθεί.

Επειδή δηλαδή θεωρούσαν ότι η δύναμη των Ασσυρίων ήταν φοβερή και ακαταμάχητη, ότι δεν υποχωρούσε σε κανέναν και δεν δεχόταν την ήττα, ήταν επόμενο εξαιτίας αυτού να δυσπιστήσουν στα λόγια της προφητείας. Γι' αυτό λοιπόν πολύ εύλογα δεν τους αφήνει να πάθουν αυτό το πράγμα· και σχεδόν τους εκλιπαρεί και αποκόπτει εκ των προτέρων τη νόσο της απιστίας, λέγοντας: «Το χέρι το υψηλό ποιος θα το αποστρέψει;» <Το έτος που πέθανε ο Άχαζ, έγινε ο λόγος αυτός: Μην ευφραίνεστε, όλοι οι αλλόφυλοι, διότι συνετρίβη ο ζυγός εκείνου που σας χτυπούσε. Διότι από το σπέρμα των φιδιών θα προέλθουν απόγονοι ασπίδων, και οι απόγονοί τους θα προέλθουν ως φίδια ιπτάμενα.> Διάφορες αποκαλύψεις γίνονταν κατά καιρούς στους αγίους προφήτες, οι οποίες συμφωνούσαν με τη φύση των πραγμάτων για την ωφέλεια των ανθρώπων της εποχής εκείνης. Αν και ο Ισραήλ είχε σκληρυνθεί και είχε καταφρονήσει τους θείους νόμους, ο Θεός των όλων ήθελε να τον μεταπλάσει ώστε να φρονεί τα καλύτερα, ευεργετώντας τον με πολλούς τρόπους, και εγείροντας την οργή Του εναντίον εκείνων που του αντιστέκονταν, ενώ επανέφερε αυτούς που κατοικούσαν στην αγία πόλη, δηλαδή την Ιερουσαλήμ, σε αγαθές ελπίδες, ώστε να γνωρίσουν ότι ένας και μόνος είναι ο Κύριος των όλων, και κανένας άλλος δεν υπάρχει εκτός από Αυτόν.

Αφού λοιπόν ο Ουεσπασιανός λεηλάτησε τη χώρα των Ιουδαίων και πυρπόλησε τα Ιεροσόλυμα, κατέβηκε με όλο του τον στρατό στη χώρα των Αιγυπτίων, για να υποτάξει και αυτήν. Το έπραξε δε αυτό κατά το θέλημα του Θεού, ο Οποίος έθετε υπό τα σκήπτρα των Ρωμαίων όλες μαζί τις χώρες και τις πόλεις. Αλλά οι Αιγύπτιοι νόμιζαν ότι μπορούσαν να διαφύγουν εύκολα τον ζυγό της δουλείας και ότι ήταν εντελώς απόρθητοι, εξαιτίας του ότι η χώρα τους περιβαλλόταν από άφθονα ύδατα. Όμως διαψεύστηκαν στις ελπίδες τους. Διότι, όταν ο Θεός θέλει να πραγματοποιήσει κάτι, τα πάντα υποτάσσονται εύκολα, και τα ανέφικτα και δυσκατόρθωτα παραδόξως διευκολύνονται. Διότι, «το χέρι το υψηλό ποιος θα το αποτρέψει;», σύμφωνα με τα γεγραμμένα.

Με το να απορρίπτει αυτούς που μπορούν να παρηγορήσουν, φανερώνει το μέγεθος της πληγής, σαν να μην επιδέχεται θεραπεία· αντίθετα, τους επιβλήθηκε αφόρητα, έχοντας την επίθεση πικρή και αδυσώπητη. Διότι ημέρα ταραχής και απώλειας και καταπατήματος έχει επιβληθεί από τον Κύριο Σαβαώθ. «Διότι το υψωμένο χέρι ποιος θα το αποστρέψει;» Αν βέβαια η επίθεση από τους Ασσυρίους γινόταν χωρίς την άνωθεν οργή, θα υπήρχε πάρα πολύ μεγάλη ελπίδα σε αυτούς που υποφέρουν, ότι κάποιες φορές θα μπορούσαν να υπερισχύσουν εκείνων που τους επιτίθενται, εφόσον ο Παντοκράτωρ Θεός θα τους άπλωνε το χέρι που πάντοτε σώζει. Επειδή όμως αυτός που πλήττει είναι ο Ίδιος, και το καταπάτημα προέρχεται από τον Κύριο, ποιος είναι αυτός που θα το ανατρέψει; «Διότι εάν κλείσει εναντίον ανθρώπου, ποιος θα ανοίξει;» λέει. <Πλανώνται από μικρού έως μεγάλου, πλανώνται πάνω στα όρη.> Θαύμασε τη νηφαλιότητα του πνευματοφόρου. Επειδή, δηλαδή, είπε ότι θα επιβληθεί από τον Κύριο Σαβαώθ η ταραχή και η απώλεια και η ημέρα του καταπατήματος, για να μην νομίσει κανείς ότι μάταια τους επιτέθηκε ο θείος θυμός, ανακόπτει αμέσως την υποψία εκείνων που από επιπολαιότητα μερικές φορές αναμένεται να φτάσουν σε αυτή τη μωρία· και επισυνάπτει την απολογία, ώστε να φαίνεται δίκαιος κριτής ο Δημιουργός των πάντων. «Πλανώνται», λέει, «από μικρού έως μεγάλου, πλανώνται πάνω στα όρη.» Και τι ακριβώς είναι αυτό, θα το μάθεις από τα ίδια τα λόγια του Θεού.

Ή την υψηλή χείρα ποιος θα αποστρέψει, σύμφωνα με το γεγραμμένο; Επομένως, λέει, ας μην νομίζουν ότι επειδή ήρθαν σε ρήξη με τους δικούς τους θεούς οδηγήθηκαν από τη δόξα στην ατιμία, αλλά μάλλον ας γνωρίζουν ότι αυτό είναι κρίση του Κυρίου Σαβαώθ, εναντίον του οποίου τόλμησαν να μιλήσουν.

Αν δε πει, «πετούμενων», θα εννοήσεις αυτούς που εύκολα και γρήγορα προχωρούν προς οτιδήποτε άτοπο. Πονηροί δε όλοι και εξαιρετικά πικροί, ομολογουμένως, είναι αυτοί που έχουν απομακρυνθεί από την αγάπη προς τον Θεό, και λένε στο ξύλο: «Εσύ είσαι ο πατέρας μου», και στον λίθο: «Εσύ με γέννησες»· και αποδίδουν σεβασμό στα έργα των δικών τους χεριών. Αυτοί, λοιπόν, μετέφεραν με γαϊδούρια και καμήλες τον πλούτο που τους είχε απομείνει σε ένα έθνος το οποίο δεν θα τους ωφελήσει ως βοήθεια, αλλά θα τους οδηγήσει σε αισχύνη και όνειδος. Διότι το χρήμα τους αποδείχθηκε εντελώς ανώφελο και η παρηγοριά τους μάταιη, δηλαδή αυτό που νόμιζαν ότι θα αποτελούσε για αυτούς παραμυθία. Επειδή χάθηκαν μαζί, όπως είπα, με τους κατοίκους της χώρας των Αιγυπτίων, την οποία κατέστρεψε ολοκληρωτικά ο Ναβουχοδονόσορ. Είναι λοιπόν εξαιρετικά φοβερό το να προσκρούει κανείς στον Θεό, όταν Εκείνος επιφέρει οργή σε κάποιους. Διότι κάθε τους σκέψη αποδεικνύεται μάταιη. Και τίποτα απολύτως δεν θα διασώσει εκείνους εναντίον των οποίων θα στραφεί. Διότι, «το υψωμένο χέρι ποιος θα το αποστρέψει;» κατά το γεγραμμένο. «Τώρα λοιπόν, αφού καθίσεις, γράψε αυτά πάνω σε πινακίδα και σε βιβλίο, διότι αυτά θα μείνουν για τις μελλοντικές ημέρες και μέχρι τον αιώνα.»

Διότι η δύναμη του Θεού δεν αντιμετωπίζεται εύκολα από κανέναν, μάλλον δε για κανένα από τα όντα δεν είναι υποφερτή, όταν εξεγείρεται και επιπίπτει, είτε εννοούμε πονηρές δυνάμεις, είτε τον ίδιο τον αποστάτη και αλιτήριο Σατανά, είτε κάποιους επίγειους ανθρώπους που φροντίζουν για λογαριασμό εκείνων· αλλά τελικά θα συλληφθούν, και μάλιστα χωρίς κόπο και αμαχητί. «Διότι ποιος θα αποτρέψει το υψωμένο χέρι;», σύμφωνα με το γεγραμμένο. Ότι λοιπόν για όσους ανθίστανται στον χορό των αγίων αποστόλων, ο πόλεμος δεν ήταν και δεν είναι μέχρι τώρα μόνο απέναντι στους άγιους αγγέλους, αλλά και απέναντι στον ίδιο τον Κύριο των δυνάμεων, το επιβεβαίωσε ο προφήτης λέγοντας ότι ο Ίδιος θα εξέλθει για να συντρίψει τον πόλεμο. Θα εγείρει ζήλο, λέει, δηλαδή παροξυσμό, είτε τον δικό του εναντίον των εχθρών, σύμφωνα με τα όσα είναι γραμμένα στους λόγους του Ζαχαρία: «Επέδειξα μεγάλο ζήλο για την Ιερουσαλήμ και για τη Σιών»· είτε τον ζήλο που προέρχεται από εκείνους που αγωνίζονται υπέρ της δόξας του, δηλαδή προφανώς όσους τον σέβονται, ένας από τους οποίους και μάλιστα εκλεκτός λέμε ότι υπήρξε ο ιερότατος Παύλος, ο οποίος άλλωστε λέει: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Θλίψη ή στενοχώρια ή πείνα ή γυμνότητα ή κίνδυνος ή μάχαιρα;» και πάλι, «Διότι για μένα το να ζω είναι ο Χριστός, και το να πεθάνω είναι κέρδος.» Έτσι λέμε ότι έγιναν ζηλωτές και οι άγιοι μάρτυρες, οι οποίοι αποδείχθηκαν ανώτεροι από τον Σατανά και πολέμησαν τη δύναμή του, ένεκα της ευσέβειας προς τον Χριστό.

Επειδή πάρα πολλά είναι εκείνα που παρεμβάλλονται ενδιάμεσα, και η ανακοπή τους είναι δυσχερής· όμως ο Θεός των όλων, εάν θελήσει να πράξει κάτι, τι θα μπορούσε να υπάρξει που να του αντισταθεί και να τον αποτρέψει; Διότι αυτά που θέλει ο άγιος Θεός, ποιος θα τα ματαιώσει; Και το υψωμένο του χέρι ποιος θα το αποτρέψει; Επομένως, προς απόδειξη του ότι είναι Θεός κατά φύση και αληθινά, εύλογα θα μπορούσε να ειπωθεί από αυτόν το: «Όλη η βουλή μου θα σταθεί, και όλα όσα έχω αποφασίσει, θα τα πράξω».

Διότι, όταν έρθει ο καιρός κατά τον οποίο η γη θα βγάλει παχύ το στάχυ, οι γεωργοί δεν αναζητούν μόνο όσα αρκούν για τροφή, αλλά και όσα θα τους είναι πάλι χρήσιμα, όταν η εποχή επιβάλλει τον κόπο της εργασίας. Έτσι, λέει, κανείς δεν θα εμποδίσει τον λόγο μου, ούτε θα αποτραπεί, δηλαδή, δεν θα σταματήσει, μέχρι να φτάσει σε πέρας αυτό που αποφάσισα. Και ο λόγος είναι αληθινός· διότι, όπως λέει ο προφήτης Ησαΐας: «Αυτά που αποφάσισε ο Άγιος Θεός, ποιος θα τα ματαιώσει, και το υψωμένο του χέρι ποιος θα το αποτρέψει;». Διότι ποιος θα είναι τόσο δυνατός, ώστε να αντισταθεί στις θείες αποφάσεις, και να εναντιωθεί στα δεσποτικά θελήματα; Απολύτως κανείς.

Διότι, όταν ο Θεός εναντιώνεται, από πουθενά δεν μπορεί να προέλθει ωφέλεια σε όσους πάσχουν. «Διότι εάν κλείσει κάτι ενάντια στον άνθρωπο, ποιος θα το ανοίξει;» λέει. Και όπως λέει ο προφήτης: «Το υψωμένο χέρι ποιος θα το αποτρέψει;» Ή ποιος θα ελεήσει αυτόν που έχει καταδικαστεί από την άνωθεν απόφαση; Διότι τα πάντα ακολουθούν τα θεία προστάγματα. Και ό,τι επιλέξει να επιτελέσει ο Δεσπότης, αυτό εκτελείται χωρίς καμία απολύτως καθυστέρηση και με κάθε τρόπο, καθώς η κτίση συνεργάζεται μαζί Του και ακολουθεί τις αποφάσεις του Κυριάρχου. Έτσι τιμώρησε τους Αιγυπτίους, με τη μεταβολή των υδάτων σε αίμα, και της στάχτης σε σκνίπες, και με το αβάσταχτο χαλάζι που έπεσε, και το σχεδόν τριήμερο σκοτάδι που απλώθηκε, και με όλα τα υπόλοιπα δεινά που τους επιβλήθηκαν. Επομένως, το όνομα που δόθηκε στο κορίτσι, «Ουκ ηλεημένη» (Μη ελεημένη), δόθηκε ωφέλιμα και αναγκαία· ώστε, αναζητώντας πάντοτε την αιτία αυτού του γεγονότος και μαθαίνοντάς την, εκείνοι που τότε είχαν προσκρούσει στον Θεό εξαιτίας της πολυθεϊστικής πλάνης, να πειστούν να φρονούν και να πράττουν τα καλύτερα και τα πιο πρέποντα, και στη συνέχεια να μεταστραφούν προς το να επιλέγουν με σωφροσύνη, και έστω σε δεύτερο χρόνο να αποσείσουν από πάνω τους την οργή, καθιστώντας ευμενή και πράο απέναντί τους τον Θεό των όλων, τον οποίο είχαν λυπήσει.

<θα πορευτώ και θα επιστρέψω στον τόπο μου, μέχρι να αφανιστούν.> Καθιστά σαφή την αιτία για την οποία δεν ωφέλησαν σε τίποτα αυτοί που υπερασπίζονταν τον Εφραίμ, και δεν θα σταματήσει γι' αυτούς ο πόνος. «Διότι εγώ», λέει, «είμαι σαν πάνθηρας για τον Εφραίμ και σαν λιοντάρι για τον οίκο του Ιούδα». Είναι προφανές λοιπόν ότι, όταν ο Θεός επιφέρει την καταστροφή, δεν υπάρχει κανείς να σώσει· «Διότι το υψωμένο χέρι, ποιος θα το αποτρέψει;», σύμφωνα με το γεγραμμένο. Το γεγονός δε ότι όσα συνέβησαν σε αυτούς έγιναν χωρίς καμία απολύτως επιείκεια, το υπέδειξε αινιγματικά, παρομοιάζοντας τη δική του ορμή με τα πιο φοβερά και ρωμαλέα θηρία. Διότι ο μεν πάνθηρας ορμά με ταχύτατο δρόμο εναντίον εκείνων που θα επιλέξει, και πηδά με τόσο ελαφρά πόδια, ώστε ίσως ούτε ίχνος να μη φαίνεται πουθενά, ούτε να αποτυπώνεται κάτι στη γη· το δε λιοντάρι βρυχάται στα βουνά με τρόπο φοβερό, βαρύ και παρόμοιο με βροντή, ικανό να κατατρομάξει όσους το ακούνε. «Διότι λιοντάρι», λέει, «θα βρυχηθεί, και ποιος δεν θα φοβηθεί;» Έχει επίθεση ακαταμάχητη και ορμή πολύ δυσκολοαντιμετώπιστη. Και αν πιάσει κάτι, αυτό χάνεται αμέσως, και κανείς δεν θα μπορούσε να αποσπάσει αυτό που έχει πιαστεί. Το ότι ο μεν πάνθηρας είναι γρήγορο θηρίο, και σαν να πετάει μακριά, αφού αρπάξει ό,τι βρει, το δε λιοντάρι είναι πράγμα άθραυστο, άφοβο και ακαταμάχητο, όπως είπα, το απέδειξε ο ίδιος προσθέτοντας: Και εγώ θα αρπάξω και θα φύγω και θα πάρω και δεν θα υπάρξει αυτός που θα ελευθερώσει.

Ως τύπος του Άπιδα στους Αιγυπτίους ήταν η δαμάλα, την οποία κατασκεύασε ο Ιεροβοάμ. Επομένως, σαν αγριάδα που απλώνεται, λέει, και κατανικά οτιδήποτε βρίσκεται δίπλα της, θα υπάρξει καταδίκη από εμένα για τον μόσχο του οίκου Ων, δηλαδή της Βαιθήλ. Διότι το θείο είναι πάντοτε παντοδύναμο, και στα νεύματά του τίποτα δεν θα μπορέσει να αντισταθεί. «Διότι την υψηλή χείρα, ποιος θα την αποτρέψει;», σύμφωνα με το γεγραμμένο. <Θα γίνουν πάροικοι όσοι κατοικούν στη Σαμάρεια, διότι ο λαός του πένθησε γι' αυτόν· και καθώς τον παραπίκραναν, θα χαρούν για τη δόξα του.> Ιδού λοιπόν, καθιστά σαφή την καταδίκη που θα καταλάβει τον μόσχο, και η οποία έχει τη φύση να εξαπλώνεται σαν αγριάδα εναντίον όσων θα ήθελε ο Θεός. Τώρα υπενθυμίζει επίσης μια ιστορία, την οποία είναι αναγκαίο να πούμε. Διότι έτσι, και όχι διαφορετικά, θα κατανοήσουμε την προφητεία. Ήταν έθιμο σε όλους τους προσκυνητές των ειδώλων, όταν τους κατέθλιβε η περίσταση και επέκειντο οι εχθροί, εάν βρίσκονταν σε έλλειψη χρημάτων, να αγγίζουν και τα ίδια τα αφιερώματα μέσα στους ναούς. Έχει γραφτεί, λοιπόν, στα βιβλία των Βασιλειών ότι, όταν ο βασιλιάς της Συρίας πολιορκούσε τις πόλεις της Σαμάρειας, ο Μεναήμ, που βασίλευε τότε στον Ισραήλ, μην έχοντας ίσες δυνάμεις για να του αντιπαρατεθεί, έστειλε πρέσβεις στον Φούλ, τον βασιλιά των Ασσυρίων, και με δώρα τον έπεισε να τον βοηθήσει και να απομακρύνει τον Σύριο, πράγμα το οποίο και πραγματοποιήθηκε.

Αλίμονο λοιπόν, λέει, σε αυτούς που δεν επιθυμούν και δεν περιμένουν τίποτε άλλο παρά την ημέρα της κολάσεως· την οποία και ονομάζει ημέρα του Κυρίου, διότι επιφέρεται από τον Θεό. Ποιο το όφελος λοιπόν, λέει, από αυτήν για εσάς, εφόσον είναι σκοτάδι και όχι φως, ακριβώς επειδή είναι γεμάτη από τεράστια συμφορά; Διότι, λέει, δεν θα μπορούσε κανείς να ξεφύγει, ούτε θα έμενε κανείς έξω από το κακό· αλλά εκείνος που ξέφυγε από τούτο, θα συλληφθεί από εκείνο, και όσους απέφυγαν το πρώτο, θα τους συναντήσει το δεύτερο. Διότι αυτό σημαίνει το να ξεφύγει κανείς από το στόμα του λιονταριού, και να πέσει σε αρκούδα. Αλλά και αν κάποιος νομίσει, λέει, ότι βρίσκεται τυχόν σε ασφάλεια, και μπει στο σπίτι του, εκεί θα περιπέσει σε θάνατο, δαγκωμένος απροσδόκητα από φίδι. Διότι, όταν ο Θεός οδηγεί κάποιον στον όλεθρο και στους πόνους, ποιος θα τον διασώσει; Ποιος θα τον βοηθήσει και θα τον απαλλάξει από την καταδίκη; Ή ποιος τρόπος θα υπάρξει, με τον οποίο αν κάποιος πορευθεί, θα βρεθεί έξω από τα κακά; Απολύτως κανένας. «Διότι το υψωμένο χέρι ποιος θα το αποτρέψει;» και «Εάν κλείσει εναντίον ανθρώπου, ποιος θα ανοίξει;», σύμφωνα με τα γεγραμμένα. <Εμίσησα, απέρριψα τις εορτές σας, και δεν πρόκειται να οσφρανθώ στις πανηγύρεις σας· διότι εάν μου προσφέρετε ολοκαυτώματα και τις θυσίες σας, δεν θα τα αποδεχθώ και δεν θα επιβλέψω τις σωτήριες εμφανίσεις σας.> Αυτός ο λόγος θα ταίριαζε κυρίως σε εκείνους από τον Ιούδα και τον Βενιαμίν.

«Εάν αναβώ στον ουρανό, εσύ είσαι εκεί· εάν καταβώ στον άδη, είσαι παρών· εάν πάρω τα φτερά μου την αυγή και κατασκηνώσω στα πέρατα της θάλασσας, και εκεί το χέρι σου θα με οδηγήσει και θα με κρατήσει η δεξιά σου». Διότι το θείο είναι παντεπόπτη και, επιπλέον, παντοδύναμο, και κανείς δεν θα μπορούσε να ξεφύγει από το άγρυπνο μάτι του. Επειδή είπε: «Εγώ είμαι Θεός που βρίσκεται κοντά, και όχι Θεός από μακριά. Μήπως θα μπορούσε κάτι να κρυφτεί από εμένα;» Αλλά κανείς δεν θα μπορούσε ποτέ να αποφύγει τη συμφορά που του επιβλήθηκε από θεϊκό πρόσταγμα, διότι «Το υψωμένο χέρι ποιος θα το αποτρέψει;» σύμφωνα με τα γεγραμμένα. Ποιο μέσο άραγε θα μας ωφελήσει; Ή με ποιον τρόπο γενικά θα μπορέσουμε να προστατευθούμε, όταν ο Θεός καθορίζει ότι πρέπει να υποστούμε τη δοκιμασία;

Αυτά θα μπορούσαν πάλι να λεχθούν και για τον ίδιο τον σατανά, αφού ο Χριστός εξολόθρευσε τόσο αυτόν όσο και τα δικά του, και αφαίρεσε τη λεία του από τη γη. Διότι συνέτριψε τα σαγόνια των λεόντων, σύμφωνα με τη φωνή του ψαλμωδού: «Τις σιαγόνες των λεόντων συνέθλιψε ο Κύριος». <Ιδού, εγώ έρχομαι εναντίον σου, λέγει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ, και θα κατακάψω μέσα σε καπνό το πλήθος σου, και τους λέοντές σου θα καταφάγει ρομφαία, και θα εξολοθρεύσω από τη γη τη λεία σου, και δεν θα ακουστούν πλέον τα έργα σου.> Ο Θεός αντιτάσσει τον εαυτό Του, και εγείρεται ο ίδιος ως αυτουργός, οδηγώντας τους στην απόγνωση της σωτηρίας. Διότι, όταν ο Θεός θέλει να τιμωρήσει, ποιος είναι πλέον αυτός που θα σώσει; Ή ποιος θα αποτρέψει τον Κύριο των δυνάμεων, όταν θέλει να καταστρέψει; «Διότι το χέρι το υψηλό ποιος θα το αποτρέψει;», σύμφωνα με το γεγραμμένο. Λέει λοιπόν ότι θα κατακάψει το πλήθος της μέσα σε καπνό, για να εννοήσουμε πάλι κάτι τέτοιο. Οι μελισσοκόμοι κατά καιρούς, όταν θέλουν να εξάγουν τις κηρήθρες από τις κυψέλες, ανάβοντας φωτιά διώχνουν τις μέλισσες με καπνό, για να μην τους πολεμούν και τους πληγώνουν με τα κεντριά τους πετώντας ολόγυρα κατά σμήνη. Κάτι τέτοιο συνέβη και σε αυτούς που κλήθηκαν σε βοήθεια όταν κινδύνευε η Νινευή. Διότι αναχώρησαν και απέδρασαν, καθώς ο καπνός του πολέμου τους προσέβαλλε και τους καταπτοούσε σε δειλία, υποβάλλοντάς τους σε αφόρητους φόβους.

Διότι, όπως ακριβώς εσύ πότιζες τον πλησίον με θολερή καταστροφή, με τον ίδιο τρόπο, έχοντας πιει όσα πρόκειται να επιφερθούν από τη θεία οργή, θα γίνεις βδελυρός και ατιμασμένος παρά πάντων, οικτρός και περιφρονημένος, και θα στερηθείς εντελώς εκείνη την παλαιά δόξα. Λέγοντας δε ο μακάριος Προφήτης ότι το ποτήρι προέρχεται από τη δεξιά του Κυρίου, μας πείθει τρόπον τινά να σκεφτούμε ότι δεν υπάρχει περίπτωση να μην το πιει κανείς, εφόσον το προσκομίζει ο ίδιος ο Θεός. Διότι έπρεπε οπωσδήποτε να υπομείνουν όσα προέρχονται από την οργή· «Εάν γαρ κλείσει κατά ανθρώπου, ποιος θα ανοίξει;» σύμφωνα με τα γεγραμμένα, και όπως λέει ο προφήτης «Το υψωμένο χέρι ποιος θα το αποτρέψει;». Τον λόγο, λοιπόν, για τον οποίο θα συμβούν αυτά τα πράγματα, τον διασαφηνίζει λέγοντας: «Επειδή η ασέβεια του Λιβάνου θα σε σκεπάσει και η ταλαιπωρία των θηρίων θα σε τρομάξει». Και ο Λίβανος βεβαίως είναι βουνό της Φοινίκης, από τα πλέον ονομαστά, γεμάτο δέντρα και ευωδιαστό, αφού παράγει λιβάνι. Με αυτό παρομοιάζει ενίοτε την Ιερουσαλήμ η ιερή γραφή, εξαιτίας του ότι σεμνύνεται για τις πολλές άγιες προσωπικότητες, οι οποίες έχουν υψωθεί ψηλά και φρονούν τα επουράνια, και έχουν καταβυθιστεί στο κάλλος της ευσέβειας. Αυτές μνημονεύει και ο μακάριος Δαβίδ, λέγοντας τα εξής προς τον Θεό: «Οι κέδροι του Λιβάνου, τους οποίους φύτεψες, εκεί θα φωλιάσουν τα στρουθία».

Διότι οφείλεται στους πλανημένους η επιστροφή, στους σκοτισμένους ο φωτισμός, σε όσους έχουν ασθενήσει η ενίσχυση από αυτόν. Γι' αυτό λέει: «Η δίκαιη βοήθεια προέρχεται από τον Θεό.» <Ο Θεός είναι κριτής δίκαιος, και ισχυρός, και μακρόθυμος, κ.λπ.> (A f. 47 b) Είναι λοιπόν ωφέλιμο το παράγγελμα για εκείνους που ζουν βίο αχαλίνωτο και χαλαρό, ότι δηλαδή ο Θεός των όλων είναι κριτής δίκαιος. Πέρα από αυτό, είναι και ισχυρός. Διότι εάν κλείσει κάτι εναντίον του ανθρώπου, ποιος θα το ανοίξει; Και ποιος θα αποστρέψει το υψωμένο χέρι; Βεβαίως είναι και μακρόθυμος, καθώς δεν επιφέρει την οργή σε εκείνους που αμαρτάνουν αμέσως, ούτε ταυτόχρονα με την πράξη της κακίας. Πλην όμως, αν και είναι ανεξίκακος, δεν πρέπει εξαιτίας αυτού εμείς να ραθυμούμε.

Ματαίωσε λοιπόν τα σχέδια των αρχόντων αυτών· διότι μας απάλλαξε και μας έσωσε, μας λύτρωσε ενώ ήμασταν αιχμάλωτοι, και αφού μας γλίτωσε από τις τυραννικές παγίδες, μας υπέταξε στον δικό του ζυγό. Διότι ανακεφαλαίωσε τα πάντα εν Χριστώ, και απομάκρυνε τον Σατανά από την εξουσία που είχε πάνω σε όλους. Και δεν θα βρισκόμαστε σε αυτή την κατάσταση μέχρι ένα ορισμένο σημείο, δηλαδή για μετρημένα χρόνια, αλλά η χάρη Του παρατείνεται σε αιώνες μακρούς και απέραντους. «Διότι αυτά που έχει αποφασίσει ο άγιος Θεός», λέει, «ποιος θα τα ματαιώσει;» Επομένως, «η βουλή του Κυρίου μένει στον αιώνα, και οι λογισμοί της καρδιάς του σε γενεά και γενεά.» Διότι δεν θα βρεθούμε πάλι υπό την εξουσία άλλου, αλλά θα μας εξουσιάζει αυτός και μόνος ο Χριστός· διότι θα βασιλεύει στους αιώνες· και, όπως λέει ο Ψαλμωδός, «Αυτός θα μας ποιμάνει στους αιώνες.» <Μακάριο είναι το έθνος του οποίου Κύριος είναι ο Θεός του.> (G f. 68 b) Μακάριος είναι ο λαός που δεν γνωρίζει πια ούτε ονομάζει κανέναν από τους ψευδώνυμους θεούς, αλλά έχει αναγνωρίσει ως Κύριο και Θεό Εκείνον που είναι κατά φύση και αληθινά Θεός, και σε Αυτόν έχει υποτάξει την ψυχή του· όντας έτσι εκλεγμένος, ώστε να γίνει κλήρος και μερίδα του Θεού <Από τον ουρανό επέβλεψε ο Κύριος.> (B f, 102, C f. 68 b) Αυτό, νομίζω, είναι εκείνο που έχει λεχθεί και κάπου αλλού μέσω ενός από τους αγίους προφήτες, σχετικά με εμάς που έχουμε κληθεί εν Χριστώ προς δικαίωση: «και μας επισκέφθηκε ανατολή εξ ύψους.»

Αλλά αυτό είναι καλύτερο για αυτόν παρά ο πολύς πλούτος του αμαρτωλού. <Διότι οι βραχίονες των αμαρτωλών θα συντριβούν, ο Κύριος όμως στηρίζει τους δικαίους.> (A f. 196, B f. 128) Ότι ο πλούτος είναι χωρίς ανταμοιβή και ολέθριος για όσους αγαπούν την αμαρτία [Κώδ. Β. Ότι βέβαια ανώφελος είναι ο πλούτος για τους φιλαμαρτήμονες, ή για να πούμε το καλύτερο και αληθινό, γίνεται πρόξενος της έσχατης καταδίκης], ενώ η ολιγάρκεια των δικαίων είναι καρποφόρα και αρεστή στον Θεό, αποδεικνύεται από αυτό. Διότι καρπός του πλούτου των ανόμων, λέει, είναι η συντριβή και η αποβολή κάθε ισχύος· επειδή αυτό δηλώνει, νομίζω, η συντριβή των βραχιόνων, ενώ καρπός της αυτάρκειας είναι η υποστήριξη από τον Θεό· διότι συγκρατεί τους δικαίους και τους παρέχει ακλόνητη ευθυμία, και διατηρούν αδιασάλευτη την ευημερία τους, χωρίς τίποτα να μπορεί να την παραλύσει ή να την μεταστρέψει στο αντίθετο. «Διότι το χέρι το υψηλό, ποιος θα το αποστρέψει;» σύμφωνα με τα γεγραμμένα. <Γνωρίζει ο Κύριος τις οδούς των αμώμων.> (A f. 196 b, B f. 128, K f. 76) Σύμφωνα με τις Γραφές ο Κύριος γνωρίζει μόνο τα καλά, και αγνοεί τα κακά, ως ανάξια της γνώσης Του. Γι' αυτό ο Κύριος γνώρισε όσους είναι δικοί Του, και τις οδούς των αμώμων που είναι εξαίρετες· η λέξη «γνωρίζει», εδώ λέγεται αντί του «Αποδέχεται και τιμά», ήτοι αγαπά και καταξιώνει να επιβλέπει. Επειδή, πώς δεν είναι σε όλους ολοφάνερο ότι είδε και τις οδούς των φιλαμαρτημόνων, και δεν Του διαφεύγει απολύτως τίποτα;

Έπειτα γενικεύει τον λόγο του, για να μη φανεί φορτικός: 4,19β 〈αφού και εμείς είμαστε από τον ίδιο πηλό.〉 Διότι, από την άλλη πλευρά, παρουσιάζει και πάλι τη δύναμη του Θεού και τη δική μας αδυναμία, λέγοντας: 4,19γ 〈τους χτύπησε〉, λέει, 〈όπως ο σκόρος.〉 Δηλαδή: κατέστρεψε εύκολα ακόμη και τα πιο εσωτερικά τους μέρη. 4,20α 〈Από το πρωί〉, λέει, 〈έως το βράδυ, και δεν υπάρχουν πλέον.〉 Δηλαδή: μέσα σε μία ημέρα ή παντοτινά. 4,20β 〈Και επειδή δεν μπορούσαν να βοηθήσουν τον εαυτό τους, χάθηκαν.〉 Δηλαδή: ότι κανείς δεν μπορεί να αντισταθεί στον Θεό. Δεν μπορούμε, δε, να βοηθήσουμε τον εαυτό μας, τόσο εξαιτίας της υπεροχής της φύσεως του Θεού όσο και εξαιτίας του πλήθους των κακών. Διότι, αυτά που έχει αποφασίσει η άγια χείρα, ποιος θα τα ματαιώσει; 4,21α 〈Διότι φύσηξε εναντίον τους και πέθαναν,〉 21β 〈και εξαιτίας του ότι δεν είχαν σοφία, χάθηκαν.〉 Διότι τίποτα δεν είναι ισχυρότερο από τον σοφό. Αυτό τους έκανε εύκολα υποχείρια και στον Θεό· είναι, λοιπόν, ευάλωτοι κατά κύριο λόγο από την ίδια τους τη φύση, και έπειτα από την κακία και την ασέβειά τους. 5,1α 〈Επικαλέσου, λοιπόν, μήπως κάποιος σε εισακούσει,〉 1β 〈ή μήπως δεις κάποιον από τους αγίους αγγέλους.〉 Και από αυτό καταδεικνύει την υπεροχή. Επειδή, δηλαδή, ήταν επόμενο ο Ιώβ να εξετάζει την κατάστασή του με βάση τους δικούς του λογισμούς, δες τι λέει: «Μη μου το λες αυτό. Μέγας είναι ο Θεός, κάνει πολλά, τα οποία εμείς δεν γνωρίζουμε· μεγάλη είναι η δική μας ταπεινότητα, και έχουμε εξοριστεί κάπου μακριά».

Γι' αυτόν τον λόγο μιλάει και για τα δημιουργήματα και για τα ενδύματα. «Προστάτευσες δε», λέει, «τις ωδίνες των ελαφιών;» Πολύ ορθά είπε: «προστάτευσες;» Επειδή δηλαδή το ζώο βρίσκεται διαρκώς σε φυγή, σε φόβο και σε αγωνία, πηδώντας και αναπηδώντας συνεχώς, «πώς», λέει, «δεν αποβάλλει, αλλά ο τοκετός ολοκληρώνεται κανονικά; Αρίθμησες δε τους μήνες τους ως τον πλήρη τοκετό, και τις απάλλαξες από τις ωδίνες τους; Και ανέθρεψες τα μικρά τους δίχως να νιώθουν φόβο;» Διότι το ζώο είναι δειλό. Πώς λοιπόν τα μικρά, αν και στερούνται την ασφάλεια που τους παρέχουν τα πόδια, ζουν δίχως φόβο; Ποιος τα διατηρεί στη ζωή; Βλέπεις ότι δεν προδίδονται από τη φύση; Ούτε ο λέοντας κυριαρχεί εξαιτίας της δικής του μόνο ισχύος, ούτε η έλαφος προδίδεται, μολονότι είναι ζώο δειλό. Έπειτα, μετά από αυτά λέει: «Ποιος είναι εκείνος που άφησε τον άγριο όνο ελεύθερο;» «Ποιος το καθόρισε αυτό;» λέει, «ποιος έθεσε τους νόμους της φύσεως; Διότι», λέει, «οι νόμοι είναι διαρκείς και δεν καταλύονται, γι' αυτό το ζώο είναι ισχυρό και αδάμαστο. Και άπειρες φορές αν πασχίσεις, δεν πρόκειται να το υποτάξεις στην εξουσία σου. Αυτά που έχει αποφασίσει ο Θεός, ποιος μπορεί να τα ματαιώσει;» Βλέπεις ότι τα πάντα υποχωρούν και υπακούουν στην πρόνοια και στο δικό Του θέλημα; Και αν Εκείνος δεν θελήσει να μας υπακούσουν τα ζώα, έστω και αν μηχανευτούμε μύρια μέσα, δεν θα υπάρξει κανένα απολύτως όφελος, κανένα πλεονέκτημα. Τι σημαίνουν λοιπόν αυτά; Ούτε εμείς συνεπώς το επιθυμούμε ούτε το επιχειρούμε, ώστε, όταν δεις το πιο ήμερο ζώο, να θαυμάσεις Εκείνον που το έπλασε εξημερωμένο.

ΣΤ΄. Και για να μη θεωρηθεί ότι όσα συνέβησαν είναι αποτέλεσμα κάποιας σύμπτωσης ή τυχαίας ανατροπής των πραγμάτων, μέσω των ίδιων εκείνων που εναντιώνονται, μέσω των ίδιων εκείνων που τα εμποδίζουν, ο Θεός κατεργάζεται τα ίδια τα εμποδιζόμενα, χρησιμοποιώντας τους εχθρούς Του ως υπηρέτες για την αίσια έκβασή τους, προκειμένου να μάθεις ότι όσα έχει αποφασίσει ο Θεός, κανείς δεν θα τα ματαιώσει, και το υψωμένο Του χέρι κανείς δεν θα το αποτρέψει· ώστε, όταν δέχεσαι την επιβουλή κάποιων, να μην καταπίπτεις ούτε να δυσφορείς, αλλά να γνωρίζεις ότι η επιβουλή καταλήγει σε αγαθό τέλος, αρκεί μόνο να υπομένεις γενναία όσα συμβαίνουν.

Και δεν ντρέπονταν οι μιαροί και αναίσχυντοι να ζητούν αυτά από έναν ασεβή και ειδωλολάτρη άνδρα, και να επικαλούνται τα μιαρά του χέρια για την ανοικοδόμηση των αγίων· ούτε αισθάνονταν ότι καταπιάνονται με πράγματα αδύνατα, ούτε κατανοούσαν ότι, αν βέβαια άνθρωπος ήταν εκείνος που τα είχε καταστρέψει, θα ήταν δυνατό να τα ανακτήσουν και πάλι από άνθρωπο. Επειδή όμως ο Θεός ήταν εκείνος που κατέστρεψε την πόλη τους, είναι αδύνατο η ανθρώπινη δύναμη να ανατρέψει ποτέ εκείνα που αποφασίστηκαν με τη θεία βουλή. «Διότι αυτά που ο άγιος Θεός αποφάσισε», λέγει, «ποιος θα τα ματαιώσει; Και το υψωμένο του χέρι ποιος θα το αποτρέψει;». Διότι, όπως ακριβώς όσα Εκείνος ανορθώσει και θελήσει να παραμείνουν όρθια, είναι αδύνατο να τα γκρεμίσουν οι άνθρωποι, έτσι και όσα γκρεμίσει και θελήσει να παραμείνουν γκρεμισμένα, δεν είναι δυνατό να αναστηλωθούν και πάλι. Αλλά ας υποθέσουμε, Ιουδαίοι, ότι ο βασιλιάς σας παραχωρούσε τον ναό και αναστήλωνε το θυσιαστήριο, όπως εσείς μάταια φαντάζεστε· μήπως θα μπορούσε να σας στείλει και φωτιά άνωθεν από τους ουρανούς; Χωρίς όμως να υπάρχει αυτή, η θυσία σας θα ήταν εναγής και ακάθαρτη. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο καταστράφηκαν οι γιοι του Ααρών, επειδή προσέφεραν ξένο πυρ. Παρ' όλα αυτά όμως, παραμένοντας τυφλοί απέναντι σε όλα, τον παρακαλούσαν και τον ικέτευαν να συνδράμει και να συμπράξει στην ανοικοδόμηση του ναού.

ΤΙΤΛΟΣ Βʹ. — Περί της βουλής του Θεού· και ότι είναι αμετάβλητη και ακατάληπτη στους ανθρώπους. «Ο Κύριος ματαιώνει τις βουλές των εθνών, και ακυρώνει τους λογισμούς των λαών.» «Πόσο φοβερός είναι στις βουλές του πάνω από τους υιούς των ανθρώπων.» «Πολλοί λογισμοί υπάρχουν στην καρδιά του ανθρώπου· η βουλή όμως του Θεού παραμένει στον αιώνα.» «Αυτά που έχει βουληθεί ο άγιος Θεός, ποιος θα τα ματαιώσει; Και το υψωμένο του χέρι ποιος θα το αποστρέψει;» «Αυτά λέγει ο Κύριος Σαβαώθ: Όπως έχω πει, έτσι θα γίνει, και όπως έχω βουληθεί, έτσι θα παραμείνει.» —«Πού είναι οι σοφοί σου; Ας σου αναγγείλουν τι έχει βουληθεί ο Κύριος Σαβαώθ.» «Ποιος γνώρισε τον νου του Κυρίου, ή ποιος έγινε σύμβουλός του, για να τον καθοδηγήσει; Ή με ποιον συνεβουλεύθη, και τον δίδαξε; Ο αιώνιος Θεός, που κατασκεύασε τα άκρα της γης. Δεν θα πεινάσει, ούτε θα κοπιάσει, ούτε είναι δυνατόν να εξιχνιαστεί η φρόνησή του.» «Εγώ είμαι ο Θεός, και δεν υπάρχει άλλος εκτός από εμένα. Όλη η βουλή μου θα σταθεί, και όλα όσα έχω βουληθεί, θα τα πράξω· μίλησα, και τα έφερα εις πέρας· έκτισα και το έπραξα.» «Ο λόγος μου, ο οποίος θα εξέλθει από το στόμα μου, δεν θα επιστρέψει σε εμένα κενός, μέχρις ότου συντελέσει όλα όσα θέλησα.» «Ποιος από τους ανθρώπους θα γνωρίσει τη βουλή του Θεού; Ή ποιος θα αναλογιστεί τι θέλει ο Κύριος; Διότι οι λογισμοί των θνητών είναι δειλοί, και επισφαλείς οι επινοήσεις τους.»

Διότι αυτά και τα παρόμοια με αυτά έπρεπε, σύμφωνα με την ανθρώπινη λογική, όπως ειπώθηκε, να φέρουν ως αντίρρηση για την είσοδο της Παρθένου· αλλά τίποτα από αυτά ούτε είπαν ούτε σκέφτηκαν. Γιατί; Διότι, «όσα αποφάσισε ο Κύριος ο Θεός, ποιος μπορεί να τα ματαιώσει;», λέει η Θεία Γραφή. Διότι θέλησε, εξαιτίας του πλήθους της ανθρώπινης κακίας, να καταστρέψει τον κόσμο και να εξαλείψει κάθε πνοή από το πρόσωπο της γης, και έγινε έτσι, και κανείς δεν τον εμπόδισε, και όλη η γη έγινε μια θάλασσα· και θέλησε να διαφυλάξει έναν δίκαιο μέσα σε αυτήν, και τίποτα δεν τον εμπόδισε· και πάλι θέλησε να λυτρωθούν από τη δουλεία τα γένη των Εβραίων, και να βυθίσει το πάνοπλο στράτευμα του Φαραώ, και κανείς δεν τον σταμάτησε. Καθώς δε η κραυγή των Σοδόμων και των Γομόρρων πλήθαινε ενώπιόν του, και οι ανομίες τους πάρα πολύ, θέλησε να βρέξει πυρ και θειάφι και να τους κατακάψει, και έγινε έτσι, και κανείς δεν τον εμπόδισε· θέλησε να μεταβάλει το πυρ σε δροσιά και να διασώσει τους παίδες άφλεκτους, και σε αυτήν την απόφαση το πυρ δεν αντιστάθηκε· θέλησε στον λάκκο των λεόντων να φράξει τα στόματα ώστε να μην καταβροχθίσουν το σώμα του δικαίου, και έγινε έτσι, και δεν υπήρξε κανείς που να τον εμποδίσει· θέλησε, επίσης, και μία κόρη παρθένος να ανατραφεί στα Άγια των Αγίων ως άμεμπτη· και ποιος, λοιπόν, είναι ικανός να το εμποδίσει αυτό;

Διότι Εκείνος που διέσωσε τον δίκαιο Νώε εν μέσω του παγκόσμιου κατακλυσμού και απελευθέρωσε τον ισραηλιτικό λαό από τη δουλεία του Φαραώ και καταπόντισε ολοκληρωτικά εκείνους που τους υποδούλωναν ως εχθρούς, και κατέκαψε δικαίως τις πόλεις των Σοδόμων, και ανέστειλε τη δύναμη της χαλδαϊκής καμίνου, και φίμωσε εύκολα τα στόματα των λεόντων, μπορούσε οπωσδήποτε να φιμώσει και να φράξει και τα στόματα των Ιουδαίων, ώστε να μην προβάλουν καμία αντίρρηση για την είσοδο της Παρθένου, ούτε να επικαλεστούν τη νομική ακρίβεια περί των Αγίων κατά τον τότε καιρό. Διότι «εκείνα που ο Θεός», όπως λέει ο Ησαΐας, «έχει αποφασίσει, ποιος θα τα ματαιώσει;» —αντί του κανείς. Όπως ακριβώς και όταν λέει: «Στον άδη ποιος θα σε δοξολογήσει;». Διότι προόρισε ο Θεός το έμψυχο και πανάγιο τέμενός Του να διαμένει και να ανατρέφεται στα Άγια των Αγίων. Και ποιος είναι ικανός να αντιμιλήσει σε αυτό ή να αντισταθεί καθόλου; Βεβαίως και προόρισε τούτο πριν από πολλές γενεές μέσω του προφήτη Δαβίδ: «Άκουσε», λέει, «θυγατέρα, και δες, και κλίνε το ους σου, και ξέχασε τον λαό σου και τον οίκο του πατέρα σου, και θα επιθυμήσει ο βασιλιάς το κάλλος σου».

2. Και μπορούσε κανείς να δει τότε να συμβαίνουν κάποια πράγματα με τρόπο υπερφυσικό και ήταν άξιο θαυμασμού, πώς δηλαδή οι Ιουδαίοι που διυλίζουν τον κώνωπα και καταπίνουν την κάμηλο δεν αντιστάθηκαν σε αυτό που γινόταν ούτε στασίασαν. Διότι θα ήταν φυσικό, σύμφωνα με την ανθρώπινη λογική, να πουν ότι στα Άγια των Αγίων μία φορά τον χρόνο εισέρχεται και ο ίδιος ο αρχιερέας με πολλή καθαρότητα και όχι χωρίς αίμα. Και εσείς, ω Ιωακείμ και Άννα, πώς εισάγετε ένα τρίχρονο παιδί στα Άγια των Αγίων; Γιατί δε και εσύ, ω αρχιερέα Ζαχαρία, συγκατατίθεσαι σε αυτό; Αλλά, όπως φαίνεται, θεωρώντας τη συγγενή της Ελισάβετ ανώτερη από τον νόμο, πρόδωσες τα άδυτα ώστε να γίνουν κατοικία ενός τρίχρονου κοριτσιού. Κάτι τέτοιο όμως καθόλου δεν είπαν ούτε καν το σκέφτηκαν. Διότι ποιος μπορεί να ματαιώσει αυτά που έχει αποφασίσει ο Κύριος και Θεός;

Αυτά λοιπόν είναι φοβερά και δύσκολα και άξια πολλών δακρύων, και πρέπει να προσπίπτουμε στον Θεό εκτενώς νύχτα και μέρα, με στεναγμούς και δάκρυα, για την απαλλαγή από την οργή και την αποκατάσταση της ειρήνης, με τον τρόπο που γνωρίζει η ανεξιχνίαστη σοφία Του· «διότι», λέγει, «εκείνα που έχει αποφασίσει ο άγιος Θεός, ποιος θα τα ματαιώσει; και το υψωμένο Του χέρι ποιος θα το αποτρέψει;». Πρέπει όμως εμείς, τέκνα, να μην απελπιζόμαστε, σαν να είμαστε εγκαταλελειμμένοι από τον Θεό, ούτε να ατονούμε στο πνευματικό μας έργο, αλλά να εμμένουμε στον ζήλο και στη θεάρεστη εργασία μας· «διότι σε αυτούς που αγαπούν τον Θεό», όπως είπε ο απόστολος, «όλα συνεργούν προς το αγαθό». Επομένως, ούτε αυτή η παρούσα αναταραχή, ούτε κάποια άλλη φοβερότερη συμφορά, ή μάλλον, για να μιλήσουμε αποστολικά, «ούτε θάνατος, ούτε ζωή, ούτε άγγελοι, ούτε αρχές, ούτε δυνάμεις, ούτε παρόντα, ούτε μέλλοντα, ούτε ύψωμα, ούτε βάθος, ούτε καμία άλλη κτίση θα μπορέσει να μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού, η οποία υπάρχει στον Χριστό Ιησού τον Κύριό μας».

Διότι έτσι θα ήμασταν, θα μπορούσες να πεις, πλουσιότεροι σε φίλους, και αυτό θα το ήθελα και θα ήταν πολύ πιο ωφέλιμο. Αλλά ο Θεός αποφασίζει πολλά πράγματα απροσδόκητα και εκείνα που περιμέναμε δεν πραγματοποιήθηκαν, και ένας ειδωλολάτρης μεν θα έλεγε ότι είναι ανάγκη να υπομένουμε το πεπρωμένο, ο δικός μας όμως Ησαΐας προφητεύει με μεγαλύτερη ευσέβεια ότι, αυτά που ο άγιος Θεός επικύρωσε, ποιος άνθρωπος είναι ικανός να τα ματαιώσει; Όπως, λοιπόν, φάνηκε καλό σε Αυτόν, έτσι ακριβώς και έγινε.