Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 15:2

Τη νύχτα θα καταστραφεί η Μωαβίτιδα· διότι τη νύχτα θα καταστραφεί το τείχος της Μωαβίτιδας. Πικρότερη είναι η τιμωρία που επέρχεται μέσα στη νύχτα. Διότι εκείνος που υποφέρει κατά τη διάρκεια της ημέρας κάποια δυσχερή περίσταση, έχει ως παρηγοριά για τα γενόμενα το ίδιο το φως· η νύχτα όμως, ακόμα και από μόνη της, είναι κάτι το σκυθρωπό. Εάν μάλιστα προστεθούν σε αυτήν πάθη και συμφορές, προκαλεί μεγάλη αύξηση της οδύνης. Αναλογίσου, λοιπόν, μια νυχτερινή έφοδο εχθρών, μια απροσδόκητη καταδρομή, εξανδραποδισμό γυναικών και παιδιών, λεηλασία αγαθών, φόνο όσων πέφτουν στα χέρια τους, καταστροφή του τείχους, εμπρησμό της πόλεως. Τη νύχτα, λοιπόν, θα καταστραφεί το τείχος της Μωαβίτιδας. —Διότι, στερούμενοι την προστασία του περιβόλου των τειχών, αναπόφευκτα θα καταστραφούν μαζί τους και εκείνοι που στήριζαν την ασφάλειά τους σε αυτά. Θρηνήστε, λοιπόν, για τους εαυτούς σας (λέει).

Διότι θα καταστραφεί και η Δηβών, όπου βρίσκεται ο βωμός σας· εκεί θα ανεβείτε για να κλάψετε. Λυπηθείτε για τον εαυτό σας. Μακάριος βέβαια είναι εκείνος ο οποίος, έχοντας καθαρή την ψυχή του, δεν έχει δική του αιτία λύπης· αλλά επειδή η αγάπη δεν ζητεί τα δικά της, όταν πάσχει ένα μέλος, συμπάσχει και ο ίδιος και συλλυπείται και κλαίει μαζί με όσους κλαίνε, κατά τον Απόστολο, ο οποίος πενθεί για πολλούς από εκείνους που είχαν αμαρτήσει στο παρελθόν και δεν μετανόησαν. Ο ίδιος πάλι λέγει: «Έχω μεγάλη λύπη και αδιάλειπτη οδύνη στην καρδιά μου υπέρ των αδελφών μου, των συγγενών μου κατά σάρκα». Εάν όμως κάποιος δεν είναι τέτοιος, αλλά κυλίεται στις δικές του αμαρτίες, αυτός ας λυπάται για τον εαυτό του, ο οποίος νικάται από τον εχθρό, εναντίον του οποίου διεξάγεται η πάλη. Η λύπη του ανθρώπου αυτού ευφραίνει εκείνον που με διδακτικούς λόγους τον οδηγεί σε συναίσθηση.

Διότι, όπως ακριβώς τα καυστικά και επώδυνα φάρμακα καθαρίζουν τα έλκη και τη δυσοσμία από τα πύα και καθιστούν τα διεφθαρμένα τραύματα και σώματα πιο κατάλληλα για την τοπική τους επούλωση, τέτοιο νόημα μου φαίνεται ότι έχει το «Λυπάστε για τους εαυτούς σας», το οποίο λέγεται προς εκείνους που υπερηφανεύονται για κάποια σοφία τους, όπως είναι οι ηγέτες των αιρέσεων, οι οποίοι χάνονται μέσα στη νύχτα, διότι «καθένας που πράττει τα φαύλα, μισεί το φως και δεν έρχεται προς το φως». Και επειδή, ευρισκόμενοι μέσα στη νύχτα, χάνονται μέσα στη νύχτα, μέσα στη νύχτα πίπτει και το τείχος τους· δηλαδή τα σοφιστικά τους οχυρώματα, πίσω από τα οποία οχυρώνονταν, θεωρώντας ότι είχαν εξασφαλίσει μέσω αυτών επαρκή προστασία.

Τέτοιο είναι και το κάλλος της σάρκας και του αίματος, για το οποίο υπερηφανεύεται η άφρων γυναίκα, η οποία παρομοιάζεται με ενώτιο σε ρύγχος χοίρου. —Και γενικώς, σε όλους όσους σφάλλουν θα ταίριαζε το όνομα Δεηβών, ώστε για εκείνους που πλανώνται είτε κατά τον βίο είτε κατά τον λόγο, θα μπορούσε κανείς να πει εύστοχα ότι έχουν το θυσιαστήριό τους στον Δεηβών. —Ας ανεβαίνουν, λοιπόν, κλαίγοντας εκείνοι που κάποτε υπερηφανεύονταν για αυτό.

Προτρέπει στη λύπη κατά Θεόν όσους έχουν πλανηθεί από τις επινοήσεις του ανθρώπινου νου και δεν παραδόθηκαν στην ωφέλεια του Πνεύματος, ώστε να ολολύξουν για τη γη των ολέθριων διδασκάλων. —Διότι μου φαίνεται ότι αυτούς υπονοεί ο λόγος με το όνομα Ναβαύ, επειδή η λέξη Ναβαύ ερμηνεύεται ως εγκαθισμός. Καθώς υπάρχουν κάποιοι, οι οποίοι παραμονεύουν με δόλια σοφίσματα και με τις κακές συναναστροφές τους ενίοτε φθείρουν τα χρηστά ήθη. Πρέπει, επομένως, να μεταμεληθούν όσοι μαθήτευσαν στα πονηρά τους δόγματα, και να θρηνήσουν γοερά για τη διδασκαλία, για την οποία τόσο πολύ υπερηφανεύονταν.

Αν και φαίνεται να έχει δοθεί ως εντολή, εντούτοις στην πραγματικότητα δεν είναι εντολή, αλλά ένα είδος εξωτερικής προσποίησης ως προς την ακρίβεια του βίου, με σκοπό την πειστικότητα και την αποδοχή των πονηρών διδαγμάτων που υποβάλλονται από το πονηρό φρόνημα. Γι' αυτό στα επόμενα αναφέρεται: «Όλοι οι βραχίονες είναι κατακομμένοι», ώστε εάν κάποιος πονηρός διδάσκαλος, ο οποίος εξαπατά με ψευδείς δοξασίες τις ψυχές εκείνων που τον ακολουθούν, δίνοντας όμως την εντύπωση ότι μεριμνά για ακριβέστερο βίο, τότε όσοι μετανόησαν επειδή παραδόθηκαν σε έναν τέτοιο διδάσκαλο, ας κατακόψουν τους δικούς τους βραχίονες, δηλαδή το πρακτικό είδος της πολιτείας. Θα τον αποκόψουν, δε, σαν να κουρεύουν τρίχωμα, και θα τον αποξενώσουν από το δικό τους σώμα, διότι τη θέση της κεφαλής την κατέχουν οι προεστώτες του σώματος των Εκκλησιών. Και τώρα, λοιπόν, η Ιασσά κραύγασε, διότι η ακρίβεια που επιδεικνύεται στην πολιτεία αποτελεί δέλεαρ για τη δημιουργία αληθοφάνειας. Αυτή, λοιπόν, είναι η αιτία των ολολυγμών με κλαυθμό, το ότι δηλαδή κραύγασε η Εσεβών και η Ελεαλή έως την Ιασσά.

Οι Μωαβίτες, πάλι, γελώντας εις βάρος των κατεστραμμένων, τους περιέπαιζαν υπερβολικά, και συνέχιζαν να ονειδίζουν τη δόξα του Θεού. Γι' αυτόν τον λόγο παραδόθηκαν και αυτοί στην ερήμωση, και καταστράφηκαν ολοσχερώς μαζί με τις πόλεις, τον λαό και κάθε οίκο, ώστε πλέον να φαίνεται πως ούτε καν υπήρξαν. Το προκείμενο όραμα, λοιπόν, υπενθυμίζει όσα τους συνέβησαν προφανώς από την άνωθεν οργή, και λέει: «Μέσα στη νύχτα θα καταστραφεί ο Μωαβίτης· διότι μέσα στη νύχτα θα καταστραφεί το τείχος της Μωαβίτιδος». Ορισμένοι από όσους έχουν εξετάσει με ακρίβεια αυτά τα γεγονότα, μας παρέδωσαν ότι, ενώ οι Βαβυλώνιοι επρόκειτο να κινήσουν πόλεμο εναντίον τους, έγινε σεισμός και συγκλονίστηκε τόσο πολύ η μητρόπολη των Μωαβιτών, ώστε κατέρρευσε από μόνο του ολόκληρο το τείχος της μέσα στη νύχτα και στο σκοτάδι. Όταν συνέβη αυτό, πριν ακόμη επιτεθούν οι εχθροί, χάθηκε σχεδόν γι' αυτούς και η ελπίδα της σωτηρίας τους. Γι' αυτόν τον λόγο λέει ότι η Μωαβίτιδα θα καταστραφεί μέσα στη νύχτα. «Αλλά να λυπάστε», λέει, «για τους εαυτούς σας». Είναι σαν να έλεγε: Πολλές φορές, σηκώνοντας με υπεροψία το φρύδι, εντρυφήσατε στις συμφορές των άλλων· αλλά τώρα ο πόλεμος κατευθύνεται εναντίον σας, και η εξ αυτού καταστροφή επικρέμαται πάνω από τα ανόσια κεφάλια σας.

Λυπηθείτε, λοιπόν, όχι για κάποιους άλλους, αλλά για τον εαυτό σας. <Διότι θα καταστραφεί η Λεβηδών, όπου βρίσκεται ο βωμός σας.> Είπα ότι οι Μωαβίτες έγιναν φοβεροί και υπερόπτες, και, έχοντας πάρει θάρρος από τις απάτες των δαιμόνων, νομίζοντας ότι μέσω της μαγικής τέχνης θα υπερισχύσουν ενάντια σε κάθε δύναμη, ακόμη και του ίδιου του Ισραήλ, έστω κι αν τον υπερασπιζόταν ο Θεός· επομένως, στην ονομαζόμενη Λεβηδών, υπήρχε γι' αυτούς βωμός και τέμενος διόλου ευκαταφρόνητο, τουλάχιστον ως προς την κατασκευή του. Εκεί τελούσαν τις μαντείες τους, υπερηφανεύονταν πολύ, και θεωρούσαν τον χώρο εξαιρετικά σεβαστό σε σύγκριση με τους άλλους. Αλλά θα καταστραφεί, λέει, και το εργαστήριο των μαντειών σας. <Εκεί θα ανεβείτε για να κλάψετε πάνω στη Ναβαύ της Μωαβίτιδας.> Και αυτή είναι πόλη των πιο γενναίων. <Ολολύξτε, λέει· διότι σε κάθε κεφάλι υπάρχει φαλάκρωμα.> Δηλαδή, μία κοινή ατιμία θα απλωθεί σε όλους.

Διότι η αποτρίχωση της κεφαλής είναι σύμβολο ατιμίας. <Και όλοι οι βραχίονες θα είναι κατακομμένοι.> Από το να οδύρονται και να θρηνούν. Ή επειδή οι ειδωλολάτρες έχουν το έθιμο να επιφέρουν τις λεγόμενες χαρακιές στα μάγουλα και στους βραχίονες. Μάταια λοιπόν θα το πράξετε και αυτό, λέγει, διότι η πράξη είναι εντελώς ανώφελη. <Λοιπόν, στις πλατείες της περιζωστείτε με σάκους, και οδύρεστε πάνω στις στέγες της, και στις πλατείες της, και στα στενά της, όλοι θρηνήστε γοερά με κλαυθμό, διότι κραύγασε η Εσεβών, και μίλησε μέχρι που ακούστηκε η φωνή της.> Η δύναμη της προφητείας μάς περιγράφει την εικόνα πόλεων που κατέχονται από υπέρμετρο τρόμο. Διότι, όταν τις έχει περικυκλώσει ο πόλεμος και έχει επιπέσει η έσχατη συμφορά στις πόλεις και στα σπίτια, άλλοι τρέχουν στις πλατείες και στα στενά οδυρόμενοι. Ενώ όσοι είναι ασθενείς και άμαχοι, όπως το γένος των γυναικών και των νηπίων, ανεβαίνουν πάνω στις στέγες, θρηνούν και ολολύζουν, καθώς βλέπουν τις φάλαγγες των πολεμίων και αναλογίζονται τη σφαγή που πρόκειται από στιγμή σε στιγμή να ακολουθήσει. Θρηνήστε γοερά, λοιπόν· διότι κραύγασε η Εσεβών, και μίλησε μέχρι που ακούστηκε η φωνή της.

Αυτά ακριβώς εκπληρώθηκαν κατά λέξη «στο δέκατο τέταρτο έτος της βασιλείας του Εζεκία», κατά το οποίο ο βασιλιάς των Ασσυρίων, έχοντας επιτεθεί στην Ιουδαία, καθυπέταξε μεν τις άλλες πόλεις, αφού όμως εξεστράτευσε κατά της Ιερουσαλήμ, επέστρεψε άπρακτος. Υπερηφανεύονταν πολύ για τους θεούς τους οι κάτοικοι της Μωάβ, και γελούσαν και χλεύαζαν τον Θεό του Ισραήλ· για τον λόγο αυτόν, ο προφητικός λόγος εξέθεσε την προφητεία γι' αυτούς. Γι' αυτό, ξεκινώντας ονομάζει την επικρατούσα σε αυτούς άγνοια του Θεού «νύκτα» και «σκότος», και τους απειλούσε λέγοντας ότι σε αυτήν ακριβώς τη «νύκτα» θα επέλθει σε αυτούς η καταστροφή: «Μέσα στη νύχτα θα καταστραφεί η Μωαβίτιδα, διότι μέσα στη νύχτα θα καταστραφεί το τείχος της Μωαβίτιδας». Έπειτα, στη συνέχεια, σχετικά με τον τόπο όπου ήταν στημένη η ειδωλολατρία τους, προσθέτει: «διότι θα καταστραφεί και η Δηβών· εκεί όπου είναι ο βωμός σας, εκεί θα ανεβείτε για να κλάψετε». Και στο τέλος της προφητείας πάλι αναφέρει τους ίδιους βωμούς λέγοντας: «επειδή κοπίασε η Μωάβ στους βωμούς, και θα εισέλθει στα χειροποίητα είδωλά της για να προσευχηθεί, και δεν θα μπορέσουν να τη σώσουν». Από αυτά, νομίζω πως καθίσταται σαφής η αιτία του προκειμένου θέματος, το οποίο περιλαμβάνει τον όλεθρο της ειδωλολατρίας των Μωαβιτών, μαζί με την πρόρρηση και άλλων δεινών που επρόκειτο να συμβούν και στην ίδια την πόλη και στις γύρω από αυτήν χώρες, κώμες και πόλεις.

Αυτά βεβαίως εκπληρώθηκαν ιστορικά κατά την επίθεση των Ασσυρίων και των Βαβυλωνίων, καθώς και επί εκείνων που στους μετέπειτα χρόνους κυριάρχησαν στη χώρα των Αράβων, κατά τους οποίους ο Θεός απειλεί ότι 〈θα επιφέρει τους Άραβες〉 εναντίον τους, υπονοώντας ίσως τους γειτονικούς 〈Άραβες〉 ή και τους Σαρακηνούς που βρίσκονται στα ενδότερα αυτών, στους οποίους, όπως αναφέρει ο Λόγος, θα παραδώσει τον Μωάβ. Επομένως, δεν είναι αναγκαίο να εξετάζουμε διεξοδικά όσα συνέβησαν στις υπόλοιπες πόλεις που βρίσκονται γύρω από τη Μωαβίτιδα, ούτε να ερευνούμε περιττά τα χωριά και τις περιοχές που αναφέρονται στην προφητεία, εννοώ δηλαδή τη 〈Ναβαύ〉 ή την 〈Εσεβών〉 ή την 〈Ελεάλη〉 ή την 〈Ιασσά〉 ή τη 〈Δηβών〉 ή τη 〈Λουήθ ή την οδό των Αράβων〉, στην οποία βρίσκεται 〈το ύδωρ της Νενηρείμ〉, ή την 〈Αγαλλείμ ή το πηγάδι στην Ελήμ ή το ύδωρ της Δηβών〉 ή την 〈Αριήλ〉 και την 〈Αδαμά〉 ή τον τόπο που ονομάζεται 〈Αρνών〉. Διότι, εφόσον αυτοί οι τόποι και τα χωριά εξακολουθούν ακόμη και σήμερα να είναι γνωστά γύρω από την περιοχή της νυν ονομαζόμενης Αρεοπόλεως, είναι περιττό να ερευνούμε τις απειλές που διατυπώθηκαν γι' αυτά, από τη στιγμή που έχουν ήδη εκπληρωθεί κατά γράμμα κατά τους χρόνους της πολιορκίας τους. Νομίζω δε ότι και η αλληγορική ερμηνεία επ' αυτών είναι βεβιασμένη, όπως ακριβώς και στην περίπτωση των Βαβυλωνίων προφήτευε ο Λόγος ότι θα εγερθούν οι ‹Μήδοι› εναντίον της Βαβυλώνας.

Έτσι και τώρα, ο Θεός λέει στους Μωαβίτες ότι θα επιφέρει τους Άραβες, λέγοντας: «διότι θα φέρω επί της φάραγγας Άραβες», και πάλι: «το δε ύδωρ της Δηβών θα γεμίσει με αίμα· διότι θα φέρω επί της Δηβών Άραβες». Και λένε ότι η Αριήλ, μια πολύ μεγάλη κώμη, φαίνεται ακόμη και σήμερα στην περιοχή των Αρεοπολιτών, όπως ακριβώς και η Σιώρ και η Εσεβώρ και οι υπόλοιπες, εκτός εάν κάποια με το πέρασμα του μακρού χρόνου έχει γίνει εντελώς αφανής. Προς τι λοιπόν να περιεργαζόμαστε αυτά σε τέτοιο βαθμό, εφόσον οφείλουμε να ωφελούμαστε από την προφητεία, η οποία προαναγγέλλει την καταστροφή και την ερήμωση της ειδωλολατρίας τους, και τους προφητεύει τη γνώση του επί πάντων Θεού, με αποτέλεσμα να συγκροτηθούν εκκλησίες ανάμεσά τους, αφού εκδιωχθούν οι παλαιοί νομιζόμενοι θεοί τους, γεγονός από το οποίο τίποτα δεν θα μπορούσε να είναι πιο παράδοξο. Αυτά προφητεύει μέσω τούτων ο λόγος: «διότι θα καταστραφεί και η Δηβών· όπου βρίσκεται ο βωμός σας», και πάλι: «διότι απομακρύνθηκε η συμμαχία σου, και καταστράφηκε ο άρχων που καταπατά επί της γης»· διότι με αυτά υποδηλώνει τον πονηρό δαίμονα που παραμονεύει στο έθνος ή τον άρχοντα του έθνους, όπως ήταν ο άρχων του βασιλείου των Περσών και ο άρχων του βασιλείου των Ελλήνων και ο άρχων των Βαβυλωνίων.