Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 17:1

Βιβλίο ιθ΄. Ησαΐας υιός του Αμώς. Αυτός και ο Ωσηέ, όπως προείπαμε, υπήρξαν σύγχρονοι μεταξύ τους. Διότι και αυτός έδρασε επί Οζίου, Ιωάθαμ, Άχαζ και Εζεκία, των βασιλέων του Ιούδα. Έχοντας δει όραμα, προφητεύει κατά της Ιουδαίας και κατά της Ιερουσαλήμ. Και απευθύνθηκε σε αυτόν λόγος Κυρίου. Το μεγαλύτερο δε μέρος της προφητείας του αποτελείται από ευαγγέλια περί της ένσαρκης παρουσίας του Λόγου του Θεού, και των παθών που υπέμεινε για εμάς. Προφητεύει επίσης και κατά των εξής εθνών: κατά της Βαβυλώνας, κατά των αλλοφύλων, κατά της Δαμασκού· αναφέρει όραμα για την Αίγυπτο, όραμα για την Ιδουμαία, όραμα για τη φάραγγα της Σιών, όραμα για την Τύρο, όραμα για τα τετράποδα στην έρημο. Διηγείται ακόμη την εκστρατεία του Σεναχηρείμ και την αλαζονεία του Ραψάκη, καθώς και την πτώση και τον όλεθρό τους. Αναφέρει επίσης ότι ο Εζεκίας, όταν ασθένησε και επρόκειτο να πεθάνει, προσευχήθηκε και έλαβε παράταση ζωής δεκαπέντε ετών. Προφητεύει, τέλος, για τους ευνούχους, για τα έθνη, και στο τέλος περί της ημέρας της κρίσεως.

Ο ΛΟΓΟΣ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΔΑΜΑΣΚΟΥ. Η πόλη των Δαμασκηνών υπήρξε βεβαίως ισχυρότατη και επιφανέστατη· ήταν όμως ασεβής και θεομάχος, και από εκείνες που ήταν εξαιρετικά μισητές στον πανάγιο Θεό. Ήταν ειδωλολατρική, και σε καμία περίπτωση δεν υστερούσε ούτε στις βδελυγμίες ούτε στις υπεροψίες των Ασσυρίων. Αλλά εναντιώθηκε και με άλλον τρόπο στον παντοδύναμο Θεό. Διότι εκείνοι που κατάγονταν από το αίμα του Ισραήλ, δηλαδή οι δέκα φυλές και η μισή φυλή του Εφραίμ, αφού αποστάτησαν από τα Ιεροσόλυμα και κατοίκησαν στη Σαμάρεια, προσκύνησαν τις χρυσές δαμαλίδες, επειδή τις παρέσυρε και τις ώθησε ανόσια σε αυτό ο Ιεροβοάμ του Ναβάτ· και αφού αποσκίρτησαν εντελώς και απομακρύνθηκαν ολοκληρωτικά από την αγάπη προς τον Θεό, λησμόνησαν τον νόμο που τους δόθηκε μέσω του πάνσοφου Μωυσή. Όταν λοιπόν κάποιες φορές το απαιτούσαν οι περιστάσεις και επρόκειτο να έρθει πόλεμος εναντίον τους, δεν στήριζαν την ελπίδα τους στον σωτήρα Θεό, αλλά μάλλον παρακαλούσαν εκείνους που κατά καιρούς βασίλευαν στη Δαμασκό και σε ολόκληρη τη γη των Σύρων να τους βοηθήσουν και να τους γλιτώσουν από τα χέρια των εχθρών. Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, και μάλιστα εξαιτίας αυτής της αιτίας, αγανακτούσε και οργιζόταν εναντίον τους ο Θεός των όλων.

Διότι ιδού, λέει, η Δαμασκός θα αφαιρεθεί από τις πόλεις, και δεν θα είναι πλέον οχυρό για να καταφύγει ο Εφραίμ. Βλέπεις την αιτία που παρατίθεται αμέσως, για την οποία λέει ότι η Δαμασκός θα αφαιρεθεί από τις πόλεις; Διότι δεν θα είναι πλέον, λέει, τόσο οχυρή, ώστε να καταφεύγει σε αυτήν ο Εφραίμ, ο οποίος βασίλευσε στη Σαμάρεια.

Αφού ο λόγος ολοκλήρωσε την προφητεία για εκείνον που θα προέλθει ‹από τη ρίζα του Ιεσσαί› ⌜και αφού προφήτευσε όλα όσα επρόκειτο να συμβούν κατά την παρουσία του Χριστού, αρχίζει μια άλλη υπόθεση, αυτήν 〈εναντίον της Βαβυλώνας〉, έπειτα στη συνέχεια παραθέτει μια δεύτερη, την ‹περί των Φιλισταίων› —καθώς έτσι συνηθίζει η Γραφή να ονομάζει τους Παλαιστίνιους—, μετά τους οποίους τρίτο είναι «ο λόγος εναντίον της Μωαβίτιδος», έπειτα και «ο 〈λόγος ο〉 εναντίον της Δαμασκού» και μετά από αυτά η «όραση της Αιγύπτου», ύστερα ως έκτο 〈«το όραμα της ερήμου» και έπειτα〉 «το όραμα της Ιδουμαίας», έπειτα «λήμμα στην Αραβία», το οποίο ακολουθεί «το όραμα της φάραγγας της Σιών» και, τέλος όλων, «ο λόγος για την Τύρο».

Αυτό ακριβώς έχει εκπληρωθεί και κατά γράμμα, όπως είναι εύκολο να διαπιστώσουν με τα ίδια τους τα μάτια όσοι επισκέπτονται εκείνους τους τόπους. Όπως ακριβώς για τη Βαβυλώνα ελέχθησαν τα αρμόζοντα, και για τους αλλόφυλους που κατοικούν στην Παλαιστίνη τα κατάλληλα, και για τον Μωάβ ομοίως κάποια άλλα ιδιαίτερα, με τον ίδιο τρόπο και ο προφητικός λόγος κατά της Δαμασκού απειλεί ότι θα της επέλθει ένα ιδιαίτερο τέλος· διότι λέει ότι «θα αρθεί από τις πόλεις», ενώ σύμφωνα με τον Θεοδοτίωνα λέει ότι «θα μετασταθεί εκ της πόλεως». Το υπέστη δε αυτό κατά τους χρόνους των Ασσυρίων, όπως φανέρωνε προηγουμένως η προκείμενη Γραφή παρουσιάζοντας τον βασιλιά των Ασσυρίων να λέει: «Και κατέλαβα την Αραβία και τη Δαμασκό και τη Σαμάρεια· με τον τρόπο που κατέλαβα αυτές, θα καταλάβω και όλες τις αρχές». Σε αυτόν τον λόγο μαρτυρεί και η ιστορία· έχει γραφτεί δηλαδή στο τέταρτο βιβλίο των Βασιλειών: «Και ανέβηκε ο βασιλιάς των Ασσυρίων στη Δαμασκό, την κατέλαβε και την εξόρισε στην Κυρήνη», ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο, «στην Κίρρα», «και θανάτωσε τον Ραασσών». Αλλά αυτά είχαν εκπληρωθεί πριν από την προκείμενη προφητεία, ενώ ο παρών λόγος αναφέρεται σε όσα πρόκειται να συμβούν, πιθανότατα κατά γράμμα κατά τους χρόνους του προφήτη Ιερεμία, όταν ο βασιλιάς της Βαβυλώνας επιτιθέμενος στην Ιερουσαλήμ κατέλαβε εκ νέου τη Δαμασκό, καταστρέφοντάς την ολοσχερώς εκ θεμελίων.

Αυτό ακριβώς επιβεβαιώνει ο Ιερεμίας λέγοντας περίπου τα εξής: «Παρέλυσε η Δαμασκός, τράπηκε σε φυγή και απορρίφθηκε, τρόμος την κατέλαβε, και την συνέλαβαν πόνοι σαν της ετοιμόγεννης. Πώς δεν εγκατέλειψε την πόλη μου; Αγάπησε μια κώμη», ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «την αξιέπαινη πόλη, τη μητρόπολη της ευφροσύνης». «Γι' αυτό θα πέσουν οι νέοι στις πλατείες σου, και όλοι οι πολεμιστές άνδρες θα πέσουν εκείνη την ημέρα, λέγει ο Κύριος των δυνάμεων. Και θα ανάψω φωτιά στα τείχη της Δαμασκού, και θα καταφάγει τις συνοικίες του υιού Άδερ». Και η προκείμενη προφητεία, λοιπόν, προαναγγέλλει τα ίδια με τα προλεχθέντα λέγοντας: «Ιδού, η Δαμασκός θα εξαλειφθεί από τις πόλεις και θα εγκαταλειφθεί σε πτώση». Τα δε επόμενα έχουν ειπωθεί μόνο σύμφωνα με τη μετάφραση των Εβδομήκοντα, και εννοώ το: «εις τον αιώνα»· διότι αυτό δεν αναφέρεται ούτε στο εβραϊκό κείμενο ούτε στους υπόλοιπους μεταφραστές. Γι' αυτό δεν είναι ανάγκη να θεωρούμε ότι η πτώση της Δαμασκού αναφέρεται ως αιώνια, επειδή η πτώση της υπήρξε προσωρινή κατά την πολιορκία των Ασσυρίων, κατά την οποία αλώθηκε και η Ιερουσαλήμ.

Αλλά όπως ακριβώς οι Ιουδαίοι, επιστρέφοντας πάλι, ανοικοδόμησαν την Ιερουσαλήμ και γέμισαν τη χώρα με κατοίκους, με τον ίδιο τρόπο και η Δαμασκός, αφού υπέστη τότε όσα είχαν προρρηθεί από την προφητεία, ανοικοδομήθηκε και πάλι στα μεταγενέστερα χρόνια, ώστε να συσταθεί ξανά σε αυτήν βασίλειο. Αυτό μάλιστα διατηρήθηκε μέχρι τους αποστολικούς χρόνους· για παράδειγμα, ο Παύλος μνημονεύει βασιλιά της Δαμασκού γράφοντας τα εξής: «Στη Δαμασκό, ο εθνάρχης του βασιλιά Αρέτα φρουρούσε την πόλη των Δαμασκηνών για να με πιάσει, και μέσα από ένα παράθυρο με κατέβασαν με κοφίνι από το τείχος και ξέφυγα από τα χέρια του». Επομένως, το πρώτο μέρος των προφητειών θα το αναγάγουμε στους χρόνους των Ασσυρίων, κατά τους οποίους η Δαμασκός πολιορκήθηκε και για πρώτη και για δεύτερη φορά. Είναι δε πιθανό να έχει υποστεί τα ίδια και κατά τους περσικούς, καθώς και κατά τους μακεδονικούς χρόνους, από εκείνους που κατά καιρούς εξεγείρονταν και την πολιορκούσαν, εποχές κατά τις οποίες εκπληρωνόταν το λόγιο που έλεγε: «Ιδού, η Δαμασκός θα εξαλειφθεί από τις πόλεις και θα εγκαταλειφθεί σε ερείπια, για να γίνει τόπος καταλύσεως και αναπαύσεως ποιμνίων, και δεν θα υπάρχει εκείνος που θα τα διώχνει».

Εάν, λοιπόν, λέγει: «Ιδού, η Δαμασκός θα αφαιρεθεί από τις πόλεις και θα μείνει εγκαταλελειμμένη σε ερείπια εις τον αιώνα», υπαινίσσεται την καθαίρεση της βασιλικής εξουσίας, την οποία κατείχε προηγουμένως η πόλη όταν ακτινοβολούσε· διότι τότε μόνο αυτή κυριαρχούσε σε ολόκληρη τη Συρία, εφόσον δεν είχαν ακόμη οικοδομηθεί οι γνωστές σε εμάς επιφανείς πόλεις της Συρίας. Διότι η Αντιόχεια, η Απάμεια και η Λαοδίκεια, καθώς και όσες άλλες πόλεις κατέστησαν επιφανείς αργότερα, ιδρύθηκαν μετά τον θάνατο του Αλεξάνδρου του Μακεδόνα. Πριν από αυτές, όμως, σε όλη τη Συρία κυριαρχούσε η Δαμασκός, η οποία ήταν βασιλική πόλη των Σύρων. Επειδή, λοιπόν, επρόκειτο να εκπέσει από το βασιλικό της αξίωμα και να απομείνει μέτρια, ταπεινή και πολύ μικρή, ώστε πλέον απλοί άνθρωποι και κοινά πλήθη δίκην αγέλης ποιμνίων να κατοικούν την πόλη και την ύπαιθρο, χωρίς κανένας εχθρός να τους παρενοχλεί πια. Για τον λόγο αυτόν ειπώθηκε το: «Ιδού, η Δαμασκός θα αφαιρεθεί από τις πόλεις», δηλαδή από τις βασιλικές πόλεις, πράγμα που μας υποβάλλει να κατανοήσουμε ο λόγος. «Και θα μείνει», λέγει, «εγκαταλελειμμένη σε ερείπια εις τον αιώνα, και ως κατάλυμα ποιμνίων και τόπος αναπαύσεως, και δεν θα υπάρχει πλέον κανείς για να την καταδιώκει». Αυτά ακριβώς εκπληρώθηκαν κατά την περίοδο της ρωμαϊκής κυριαρχίας, κατά την οποία η Δαμασκός υφίστατο μεν εν μέρει· διότι αναφέρει ότι η παλαιά και βασιλική πόλη αφανίστηκε παντελώς.

ΗΣΑΪΑΣ ΥΙΟΣ ΑΜΩΣ. Αυτός και ο Ωσηέ, όπως προείπα, υπήρξαν σύγχρονοι μεταξύ τους· διότι και αυτός έζησε επί Οζίου, και Ιωάθαμ, και Άχαζ, και Εζεκίου, των βασιλέων του Ιούδα· και έχοντας δει όραμα, προφητεύει κατά της Ιουδαίας και κατά της Ιερουσαλήμ. Και απευθύνθηκε σε αυτόν λόγος Κυρίου· και το μεγαλύτερο μέρος της προφητείας του αποτελεί ευαγγέλιο περί της ενσάρκου παρουσίας του Λόγου του Θεού, και των όσων καταδέχθηκε να υποστεί πάσχοντας για εμάς. Προφητεύει επίσης και εναντίον των εξής εθνών: κατά της Βαβυλώνος, κατά των αλλοφύλων, κατά της Δαμασκού, όραμα περί της Αιγύπτου, όραμα της Ιδουμαίας, όραμα της φάραγγας της Σιών, όραμα της Τύρου, όραμα των τετραπόδων της ερήμου. Διηγείται επίσης την επιδρομή του Σενναχηρείμ και την αλαζονεία του Ραψάκη, καθώς και την πτώση και την καταστροφή τους· και ότι ο Εζεκίας, όταν αρρώστησε και επρόκειτο να πεθάνει, αφού προσευχήθηκε, έλαβε παράταση ζωής δεκαπέντε ετών. Προφητεύει ακόμη και για τους ευνούχους, και για τα έθνη, στο τέλος, περί της ημέρας της κρίσεως.

Ο λόγος κατά της Δαμασκού. Ιδού, η Δαμασκός θα αφαιρεθεί από τις πόλεις και θα μεταβληθεί σε ερείπια για πάντα, σε κατάλυμα και τόπο ανάπαυσης ποιμνίων, και δεν θα υπάρχει κανείς να τα διώχνει. Και δεν θα υπάρχει πλέον οχυρό για να καταφύγει ο Εφραίμ, και δεν θα υπάρχει πλέον βασιλεία στη Δαμασκό, και το υπόλοιπο των Σύρων θα καταστραφεί. Διότι εσύ δεν είσαι καλύτερος από τους υιούς του Ισραήλ και από τη δόξα τους. Αυτά λέγει ο Κύριος Σαβαώθ: Εκείνη την ημέρα θα υπάρξει έκλειψη της δόξας του Ιακώβ, ... και θα είναι όπως όταν κάποιος μαζεύει τα όρθια στάχυα και θερίζει με τον βραχίονά του τον σπόρο των σταχυών, και θα είναι όπως όταν κάποιος μαζεύει τα στάχυα σε στερεή φάραγγα και απομείνει σε αυτήν μόνο η καλαμιά, ή όπως απομένουν δύο ή τρεις ρώγες ελιάς σε ένα ψηλό ακρόκλαδο, ή τέσσερις ή πέντε εγκαταλείπονται πάνω στους κλάδους του. Αυτά λέγει ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ: Εκείνη την ημέρα ο άνθρωπος θα στηρίζει την πεποίθησή του στον Πλάστη του, και οι οφθαλμοί του θα αποβλέπουν προς τον Άγιο του Ισραήλ, ... και δεν θα στρέψουν το βλέμμα τους στα άλση τους, ούτε στα βδελύγματά τους. Εκείνη την ημέρα οι πόλεις σου θα είναι εγκαταλελειμμένες, όπως τις εγκατέλειψαν οι Αμορραίοι και οι Ευαίοι από προσώπου των υιών του Ισραήλ. Και θα ερημωθούν, διότι εγκατέλειψες τον Θεό, τον σωτήρα σου, ...